Ахмет Байтұрсынұлының шығармалары

Қалайда халықты ояту, оның санасына, жүрегіне, сезіміне әсер ету жолдарын іздеген ақын айналып келгенде, ұлы Абай тапқан соқпақ, орыс әдебиеті үлгілерін пайдалану, аударма жасау дәстүріне мойынсынады. Бұрынғы ескі-ертегі, химия үлгілері емес, енді жаңа өлеңдік форма мысал арқылы, көшпелі елдің жақсы білетін стихиясы – жан-жануар өмірінен алынған шығармалар арқылы әлеуметтік ойға ықпал ету мақсатымен Иван Андреевич Крылов туындыларын аударып, “Қырық мысал” деген атпен 1909 жылы Петербургтен бастырып шығарды.
Бір жағынан қызықты форма, екінші жағынан ұғымды идея, үшінші жағынан, қазақ тұрмысына ет-жақын суреттер ұласа келіп, бұл өлеңдерді халықтың төл дүниесіндей етіп жіберді.
Жүк алды шаян, шортан, аққу бір күн,
Жегіліп тартты үшеуі дүркін-дүркін,
Тартады аққу көкке, шаян кейін
Жұлқиды суға қарай шортан шіркін.
Аудармада мін жоқ, мүдірмей, тұтықпай, есіліп-төгіліп тұр. Ендігі кезең оқырманына қатысты жаңа ой, соны пікір, толғаулы сөзді ақын өз жанынан қосады.
Жігіттер мұнан ғибрат алмай болмас.
Әуелі бірлік керек болса жолдас.
Біріңнің айтқаныңа бірің көнбей
Істеген ынтымақсыз ісің оңбас, —
деп елді тұтастық, ынтымақ жалауының астына шақырады.
Елдің азып-тозуына байланысты сарындарды Ахмет Байтұрсынов жұмбақтап, тұспалдап жеткізеді, кейде ашық, дәл айтылатын ойлар да бар:
Қасқырдың зорлық болды еткен ісі.
Ойлаймын оны мақтар шықпас кісі
        
        Ахмет Байтұрсынұлының шығармалары
Қалайда халықты ояту, оның санасына, жүрегіне, ... әсер ... ... ақын ... келгенде, ұлы Абай тапқан ... ... ... ... аударма жасау дәстүріне мойынсынады. Бұрынғы
ескі-ертегі, химия үлгілері емес, енді жаңа ... ... ... ... ... ... білетін стихиясы – жан-жануар ... ... ... ... ойға ... ету ... Иван ... туындыларын аударып, “Қырық мысал” деген ... 1909 ... ... ... ... ... форма, екінші жағынан ұғымды идея, үшінші жағынан,
қазақ тұрмысына ет-жақын суреттер ұласа келіп, бұл өлеңдерді халықтың төл
дүниесіндей етіп ... алды ... ... аққу бір күн,
Жегіліп тартты үшеуі дүркін-дүркін,
Тартады аққу көкке, шаян кейін
Жұлқиды суға қарай шортан шіркін.
Аудармада мін жоқ, ... ... ... тұр. Ендігі
кезең оқырманына қатысты жаңа ой, соны пікір, толғаулы ... ақын ... ... ... ... ... болмас.
Әуелі бірлік керек болса жолдас.
Біріңнің айтқаныңа бірің көнбей
Істеген ынтымақсыз ісің оңбас, —
деп елді тұтастық, ынтымақ жалауының астына шақырады.
Елдің азып-тозуына ... ... ... ... ... ... кейде ашық, дәл айтылатын ойлар да бар:
Қасқырдың зорлық болды еткен ісі.
Ойлаймын оны мақтар шықпас кісі
Нашарды ... адам ... жеп ... ... ... оның ... ойға ... “Қайырымды түлкі”, “Ала қойлар”, “Үлес”,
“Қартайған арыстан”, “Өгіз бен бақа”, ... мен ... “Ат пен ... ... ... мегзейтін оқиғалар, адамдар
психологиясымен сарындас әуездер, тағылымды, ғибратты тұжырымдар мол орын
алған. Аудармашы негізгі ... ... ... ... ойға ... ... ... пікірді ұштап, жаңа сарын - әуез қосып отырады.
“Қартайған арыстан” мысалына:
Бақ ... ... алаш ... ... ... ... батып маңайыңа.
Басыңның бақыт құсы ұшқан күні
Құл-құтан басынады, малайың да, —
деген жалғасты түйін жасайды. Бірнеше кісі тіл таба ... ... ... ... ... құр ... Осы ... өлеңінің түйінінде
ақын өз позициясын ашық көрсетіп:
Ойласақ оқиға емес болмайтұғын,
Ел қайда өзін жаудан қорғайтұғын.
Қазіргі пайдасына бәрі жетік,
Адам аз алдын ... ... ... ... ... ел ... ... белгі табылып жүр біздің жұрттан
Таласып бір-бірінің жүзін жыртқан.
Алданып арқадағы дау-шарына
Кәтерден кәпері жоқ,
келер сырттан, —
деп терең ... бар ... ой ... ... ... ... бойлап ену құбылысы әлемдік көркемдік
дәстүрлердің типологиялық ұқсастығын көрсетеді. “Дала уалаяты” ... жылы 14 ... ... “Инелік пен құмырсқа” (аударған
А.Құрманбаев) мысалының жариялануы – қазақ әдебиеті үшін жаңа бір ... ... Абай – 14, ... Көбеев – 37, Бекет Өтетілеуов – 12 мысал
аударған. Бір мысалдың бірнеше рет ... да бар. ... ... һәм ... “Ат пен есек”, “Қасқыр мен тырна”, “Шал мен ажал (өлім)”,
“Айна мен ... ... мен ... ... ... ... та,
Спандияр Көбеев те аударған. “Ала қойлар”, “Есек пен қамыс (шілік)”, ... ... ... Абай ... да, ... нұсқасы да бар.
Абай аудармалары Крылов түпнұсқасымен көбіне-көп дәлме-дәл келеді,
Спандияр Көбеев 8 ... ... ... Ал ... ... ... сақталғанмен, еркіндік басым, қазақ тұрмысына жаңа
идеялар, заман ... ... жаңа ... ... Түп ... ... ... он жолдық “Шымшық пен көгершін” мысалы Ахмет Байтұрсынов
аудармасында отыз екі жолдан тұратын жаңа шығарма. “Өгіз бен ... ... 17, ... – 36 жол, ... мен ... орысшада – 19, қазақшада – ... ... киік һәм ... орысшада – 35, қазақшада – 56 жол, “Қасқыр
мен қозы” орысшада – 37, ... – 68 жол, ... ... – 31,
қазақшада – 56 жол. Бұл фактілер қазақ ақыны ... ... ... ала отырып, ойға ой, суретке сурет қосып, ... ... ... жасағанын көрсетеді. Бұрын емеурін, ишара, мегзеу, астар, ... ... ... ... ... ... дәлді, нақты айтылады. Мұнда
Ахметттің өз басынан кешкен қиын-қыстау күндер, ауыр жолдар, қуғын-сүргін,
жетімдік-жоқтық, бірталай өлеңдерге ... ... ел ... ... ... арманы – басты сарын.
Оқ тиіп он үшімде ой түсіріп,
Бітпейтін ... бар бір ... ... оны ... жегенімнің бәрі қарам, —
деген жолдардың нақты өмірлік материалы әкесі Байтұрсынның 15 ... ... ... ... бала жүректің тілім-тілім жаралануы. Ал,
“Жиған-терген” өлеңіндегі:
Қазағым, елім,
Қайқайып белің,
Сынуға тұр ... ... ... ... оянып –
деген сөздерді патша цензурасы кезінде жібермей тастаған. Ақын ... ... ... ... бір сөз ... ... хатқа жазған,
Қалмаған түк қасиет қазақ азған.
Байға мал, оқығанға шен мақсат боп,
Ойлайтын жұрттың қамын адам азған.
Күрес идеясы, келешек қамы үшін ... ел болу ... бар ... ... ... ... ... жаттың,
Кім істемек қызмет?
Ауызбен айтып,
Істерде қайтып,
Жоламасақ не міндет?
Тек жүрсе тоқ жүрмекті
Қиын деме білмекті.
Қазір әлем поэзиясындағы ... сөз – ... боп ... ... ... ... ... лапылдап,
Сен жанбасаң лапылдап,
Біз жанбасақ лапылдап
Аспан қалай ашылмақ, —
деген ... ... ... ... ... ... ... кітабына енген өлеңдерде жеке бастың ... ... ... ... ... қоғамдық ойлар, азаматтық ... ... ... ... ... мансап үшін ар- абыройын сатқан
“жақсылығы өз басынан ... ... ... ... ... ... ... ар қылмаған шалдар”, “қайырсыз кеще сараң байлар”, “мәз болып құр
түймеге ... ... ... ... ... ... “Қазақ
қалпы”, “Қазақ салты”, “Көк есектерге”, “Жұртыма”, “Қарқаралы қаласына”
өлеңдерінде ұлы Абай ... еске ... ... ... ... ... ... “Жауға түскен жан сөзі” – қорлық-зорлыққа мойымаған,
бостандық, еркіндік ... ... ... қайратты ерлер тұлғасын
мүсіндеген жырлар. “Масада” Пушкиннен аударылған “Қыздыр ... ... ... ... ... Аликтің ажалы”, “Балықшы мен балық”, “Алтын
әтеш”, Крыловтан аударылған “Сорлы болған мұжық”, “Қаздар” ... ... ... жапқаны,
Қиын емес дарға асқаны, атқаны.
Маған ауыр осылардың бәрінен
Өз ауылымның иттері үріп қапқаны, —
деген жолдарда өз ... сыры ... ... ... еткен ісім,
Ойлайтындар мен емес бір күнгісін.
Жұрт ұқпаса, ұқпасын, жабықпаймын,
Ел бір күншіл, менікі ертеңгі ... ... ... ақын ... ... ... сенеді.
Екі жинақ – “Қырық ... ...... ... ... ... ойлармен, өрнектермен байытты; Абайдың ақындық
дәстүрі ілгері жалғасты, заман талабына сай ... ... ... ... ... ақындардың жаңа буыны тарам-тарам жүлгелерді тереңдетіп,
жалғастырып әкететін болады.
Әр ... ... ... жағдайға, заң, құқықтану, ... ... ... ... ... “Тағы да
народный сот хақында” (1911), “Қазақ һәм ІҮ Дума” (1912), “Земство” ... ... ... (1913), ... һәм отырықшы норма” (1913), ... (1913), “Бұ ... ... (1914), ... ... ... жобасының баяндамасы” (1914) (осы мақала үшін Ахмет Байтұрсынов
штраф-айып төлеген), ... ... ... ... 1868 жылы ... ... (1914), ... өзгертілуі” (1914), “Соғысушы патшалар”
(1914), “Қазақ жерін алу турасындағы низам” (1913), ... ашық ... ... ... (1914), ... ... оқу ... қалай
жүргізу керек” (1923), “Партия һәм кеңес құрылысындағы ... ... ... ... мақалалар публицист Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... ... деңгейін, журналистік қарымын
көрсетіп, рухани даму кезеңдерімізден мол ... ... ... ... ... ... ... еңбектері бірнеше том
боларлық мол дүние, бұлардың ішінде 1913 жылы жазылған “Қазақтың бас ...... дара ... ... ... ... ... орны, көркемдік-
эстетикалық сипаттар дұрыс көрсетіліп, терең талданып, алғаш рет ... ... ... ... сан алуан көкейкесті мәселелерін арқау
етіп жазған Ахмет Байтұрсынов мақалалары алдымен “Айқап” журналында, 1913-
1918 жылдар арасында өзі ... ... ... ... кейін кеңес
баспасөзінде жарияланған.
Мақалалар саны көп, олар мерзімді басылым бетінде шашылып жатыр,
бұларды ... ... ой ... ... ... бастырып шығару
арқылы қоғамдық-саяси, ... ... ... ойсырап,
үңірейіп тұрған беттерін толтыратын боламыз. Қазіргі ... ... ... сүйенгенде қаламгер – оқу-ағарту, оқулықтар жасау,
әліппе, емле, грамматика, жер иегері, кәсіп істеу, халықаралық ... ... заң, ... қоғамдық күрестер, мәдениет, әдебиет,
эстетика проблемаларын тереңнен қозғап, өз кезіндегі ... ... ... болған пікірлер айтып, тұжырымдар жасаған. 1917-19
жылдар арасында әр қиянды шиырлаған кездерін автордың өзі де ... ... ... ... ... 1911, № 2) тарихи
мәселелерге ... ... ... ... ... ... неліктен құлады, өз алдына дербес мемлекет болып тұра алмаудың
себебі, Ресейге қосылудың ... ... ... проблемалардың жауабы
айтылады. “Олжалы жерде үлестен қағылғанымыз, ордалы ... ... ... ... ... ... – бәрі надандық кесапаты”,
дей келіп, ел мен елді, ұлт пен ... ... ... өнер екенін айтып,
оқуға, ағартушылыққа ден қояды.
Бұл бағытта жазылған, бірі-бірімен ... ... өте көп. ... ... 1913, № 11) мақаласында өз ... ... ... отырып, сол тұстағы Қостанай уезіндегі сауаттылық ... ... жүз ... 6 ... қазақша, әрбір мың кісіден 6 ... әл ... үш жүз ... 1 әйел ... төрт мың ... 1 әйел
орысша хат таныды деген дерек ... ... оқу әлі бір ... ... ... жоқ, ... есепсіз көп. Қазақша оқу кітаптары
жаңа ғана ... ... ... оқытарлық мұғалімдер аз, оқу
программасы жоқ, белгілі оқу жолы жоқ, ... ... жоқ, ... ... жоқ, ... ... ... аймаққа бірдей жеткілікті ететін
жасалған өрнек жоқ, оқыту ғылымын үйрететін даримұғалимун (педучилище) жоқ”
деп күйзеледі. ... ... ... ... ... екі тілде білім алу
жүйесін ерекше қолдап, “жалпақ жұрттың қолы орысша оқуға ... ... жан ... деп дәл ... күндегі тәуелсіздік шарттары алға
міндет етіп ... ... ... білім беру принциптерімен үндес тұжырым
жасайды.
Ал, революциядан бұрын жазған еңбектердің басым көпшілігінің ... ... ... ... биік ... олар ... рухани дамуымыздағы маңызды, мәнді ... ... ... ... ... дәл қазіргі уақытқа қызмет ететінін көруге
болады.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А. Байтұрсынұлы және ХХ ғасыр басындағы орыс тілші ғалымдары53 бет
А.Байтұрсынұлы және терминология мәселелері75 бет
Ахмет байтұрсыновтың шығармашылық ғұмырбаяны6 бет
Ахмет Байтұрсынұлы (1873-1938 жыл)26 бет
Ахмет Байтұрсынұлы шығармаларының тарихи маңызы9 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Ахмет Байтұрсынұлының термин қалыптастырудағы рөлі48 бет
Ахмет Байтұрсынұлының фольклорды жіктеуі20 бет
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі12 бет
ТОРҒАЙДАН ШЫҚҚАН ЗИЯЛЫЛАР72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь