Әз Тәуке хан

Әз-Тәуке хан немесе Мұхамед Батырхан деп те аталады, Салқам Жәңгір атанған Жәңгір ханның ұлы. Тәуке хан тұсында Қазақ хандығы саяси жағынан нығайған және бір орталыққа бағынған үлкен мемлекет болды. Оны Тәуке ханның үш жүзге және Қырғыз бен Қарақалпаққа билігі жүргенінен де көреміз. Оны Тәке хан тұсында Сыр бойында Қазақтың 32 қаласы болғанынан да көріге болады. Қысқы Ордасын Тәуке Хан Түркістан қаласына орналастырды. Жазғы Ордасы қазіргі Астана қаласына таяу жерде, қазіргі Астанадан 10 шақырым жерде болған. Халық зердесінде қалған аңыздар бойынша да Тәуке хан билік жүргізген заман ең бір өркендеген алтын ғасыр ретінде қалды. Тәуке ханның билік құру кезеңі 1780-1718 жылдар. Яғни, қазақ даласында отыз жылға жуық хандық билік құрған.
Тәуке ханның басты еңбегі – Қазақ хандығының ішкі саяси ахуалын оңалту жолындағы еңбегі. Ол өзіне дейінгі «Есім ханның ескі жолы», «Хақназардың хақ жолы», «Қасым ханның қасқа жолы» деп аталған әдет ғұрып нормаларына сүйене отырып, «Тәукенің Жеті Жарғысы» аталған заңдар жинағын қабылдаған. Ал хандықты билеуде негізінен әр жүздің билеріне арқа сүйежі, яғни бұрынғыдай Төрелер мен Қожалардың шекіз билігінің орнына қазақтың өзінен шыққан данагөй ақсақалдарға арқа сүйеді. Соның ішінде «Әз-Тәукенің бес биі» атанған бес данышпанның атақ-даңқы бізге жетті: Ұлы жүзде – Үйсін Төле би, Орта Жүзде – Қаз дауысты Қазыбек, Кіші жүзде Алшын Әйтеке би және Қарақалпақта – Сасық би мен Қырғыздағы Қоқым билер ел басқару ісіне араласып, халықтың сөзін жеткізіп отырды. Тарих дерегі де сол кезде Тәукенің қасында Ұлы жүз Әлібекұлы Төле, Орта жүз Келдібекұлы Қазыбек, Кіші жүз Байбекұлы Әйтеке, қырғыз Қарашораұлы Көкім, қарақалпақ Сасық би,
        
        Әз Тәуке хан
(1626-1718)
Әз-Тәуке хан немесе Мұхамед Батырхан деп те аталады, Салқам Жәңгір
атанған Жәңгір ханның ұлы. ... хан ... ... ... ... ... және бір ... бағынған үлкен мемлекет болды. Оны Тәуке ханның
үш жүзге және Қырғыз бен Қарақалпаққа билігі ... де ... ... хан ... Сыр ... ... 32 қаласы болғанынан да көріге
болады. Қысқы Ордасын Тәуке Хан ... ... ... ... қазіргі Астана қаласына таяу жерде, қазіргі Астанадан 10 шақырым
жерде болған. ... ... ... аңыздар бойынша да Тәуке хан билік
жүргізген заман ең бір ... ... ... ретінде қалды. Тәуке ханның
билік құру кезеңі 1780-1718 жылдар. ... ... ... отыз ... ... билік құрған.
Тәуке ханның басты еңбегі – Қазақ ... ішкі ... ... ... ... Ол өзіне дейінгі «Есім ханның ескі жолы», «Хақназардың
хақ жолы», «Қасым ханның ... ... деп ... әдет ... ... отырып, «Тәукенің Жеті Жарғысы» аталған заңдар жинағын қабылдаған.
Ал ... ... ... әр ... билеріне арқа сүйежі, яғни
бұрынғыдай ... мен ... ... ... орнына қазақтың өзінен
шыққан данагөй ақсақалдарға арқа ... ... ... ... бес биі»
атанған бес данышпанның атақ-даңқы бізге жетті: Ұлы ...... Төле ... ... – Қаз дауысты Қазыбек, Кіші жүзде ... ... би ...... би мен Қырғыздағы Қоқым билер ел басқару ісіне
араласып, халықтың ... ... ... ... ... де сол ... ... Ұлы жүз Әлібекұлы Төле, Орта жүз Келдібекұлы Қазыбек, Кіші
жүз Байбекұлы Әйтеке, қырғыз ... ... ... ... ... Жайма секілді халықтың ішінен уақыттың өзі екшеп шығарған, даналық
сөзімен, ... ... қара ... қақ ... тура ... ... бұл
күнде аңызға айналған атақты билердің болғанын айтады.
Сонымен қатар ол сыртқы жағдайды да тұрақты ұстай білді. 1678 жылы ... ... ... қабылдаса, 1686-1693 жылдар аралығында ... бес рет ... ... ... ... ... қатынасты сақтау
туралы бітімдер жасасқан. Соның ішінде оның 1994 ... ... ... хаты ... ... ... Бұл кезде Қазақ хандығының
көршілерімен терезесі тең мемлеет болғанын көре ... ... ... оның ... сәкес тыныштық пен бейбітшілік
орнады, дегенмен жаугершілік заманда, ел басына күн туған ... ... ... ... мен ... да таныта білді. 1689 және 1702
жылдардағы ойрат-жоңғарларға жасалған жорықтар, сондан ... 1711, ... ... жоңғарлардың қазақ даласына үш рет баса ... ... ... ... ол кісі ... ... ... атағына ие
болған.
Соның ішінде Тәуке хан халық жадында күні бүгінге ... ... дана ақыл иесі ... де ... ... орай ол ... Әз ... сөзін жалғап, Әз-Тәуке деп атайды. ... ... ... ... тек екі хан ... - ... және Әз-Тәуке
хандар. Соның ішіенде Әз-Жәнібек Алтын Орданың ханы ... ... ... ... Тәуке хан (1626-1718) – Қазақ хандығының ханы, Салқам Жәңгір
ханның баласы. Шешесі – қалмақтың хошоуыт ... ... ... ... Мұрагерлік жолмен Қазақ хандығының билік тізгінін қолға
алған кезде (1680ж.) Тәуке ел ағасы жасына келіп ақыл ... ... ... мол ... ... білікті жан болатын. Сондықтан ... ... ... әке ісін алға жалғап, оның саясатын жүргізгенімен, оны
жүзеге асыруға келгенде ... ... ... ... жаңа ... ... өзге қазақ хандарынан ерекшелеп, оның шын мәнінде көреген
басшы, ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы ... ... Бұл ... ол ұлы ... ... ханға қарай бейімделеді.
Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен ... ... Бірі – ... ... аман ... ... ... білгірлікпен
жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел аудырмағаны. Екіншісі – елдің ішкі
жағдайын реттеудегі саяси-құқықтық тәртіпті ... Ол ... ... ... сыртқа сыңар сабақ жіп алдырмайтын, бір ауыз сөзімен
жұртты жатқызып - өргізетін, беделімен ... ... ... иелерін жинап, халқын солар арқылы ... ... ... ... Осындай алыптардың замана тынысын тамыршыдай тап басып
танып, халықтың басын қосып, елдің бірлік – берекесін ... ішкі дау ... ...... ... елді ... ұстау мақсатында ой
тоғыстырып, бір бағытта игілікті іс-қимыл жасау арқасында Қазақ ... күрт ... ... ... ... Жұрт ерді ел қолдаса -
береке, ханды ел қолдаса мереке екенін көрді. Сол ... де ... хан ... кез - ... ... « қой ... бозторғай жұмыртқалаған» тыныш
берекелі заман болып қалды.
Бірақ, бұл, әрине ол кезде ешқандай ... ... жоқ, ... күн ... қазақ халқы сыртқы жаудан қаймықпай алаңсыз ғұмыр кешті
дегенді білдірмесе ... ... ... ... ... қақтығыс
жиілей түспесе, кеміген жоқ. Сонау 1681 ... ... ... Галдан
Бошоктудың қалың қолмен Шу өзенінің бойына ... ... ... ... ... легі ... оның ... Цеван Рабтан билік
басына келген кезде де толастаған емес. Ұсақ қақтығыстарды ... ... 1714, 1717 ... ... пен ... ... ... болғаны белгілі. Бұл арада мәселе елдің өз ішінде тыныштық
орнауында, халық арасында ырыс ... - ... ... ... алауыздықтың жойылуында, осыған ұйытқы болған ел ... ... ... ... ... ... ... «Қазақ ордасының Ликургі» деп бағалайды. «Ликург» деген бір ... ... көне ... ақылгөй Заңгері болған, сондықтан ақылды,
көреген қайраткерлердің бәрін Еуропалық ғалымдардың «Ликург» деп ... ... ... ханды бұлай сипаттаған кейінгі зерттеуші Еуропалық
ғалымдар.
Тәуке ханның тұсында тұрақты мемлекеттік органдар: хан ... ... ... ... жыл ... үш ... ... съезін өткізу
қалыптасты. Тарихқа «Жеті жарғы» деген атпен енген Тәуке ханның заңдарын
зерттеушілер қазақтардың бұған ... ... ... ... ... бір жүйеге келтіріліп, толықтырылған нұсқасы деп қабылдайды.
XVІІІ ғасырда Есіл өзеннің жібек ... ... ... ... ... 10 ... жерде) атақты Салқам Жәңгірдің
баласы Әз Тәуке ханның ордасы қоныстанған. Себебі, жоңғарлардың тегеуірінді
бір шабуылы Түркістанды ... ... ... мәжбүрледі. Сарыарқаның
айтулы сайыпқырандары мен сайраған әділетті билері қанжығалы қарт Бөгенбай,
қаракерей Қабанбай, ... ... ... ... ... қаз ... ... би, Бұқар жыраулармен ел тағдыры мен жер
тағдырын ойлап кездесуге мейлінше қолайлы жер еді.
Қан кешуде ... ... ... ... ойлы Әз Тәуке хан дала
даналары үйсін Төле би, алшын Әйтеке би, қаз ... ... ... ... елінің құқықтық-конституциялық құжаты “Жеті жарғыны”
дүниеге әкелді. Кейін қазақтың Сәмеке ханы ... мен ... ... ... ... ... ... хан зираты қасында Есілдің шұрайлы жерінде
қала соққан дейтін аңыз бар. (Ақмола ... ең ... аға ... ... ... немересі, Тәуке ханның тікелей ұрпағы).
Туған елінің ... ... ... ... бірі ... еді. Ол ... ... қырық сегіз жыл Сарыарқа төрінде ... ... ... хан билік басында өте ұзақ, әбден қартайып, жасы ұлғайған шал
болғанша отырып, 1718 жылы өз ажалынан ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Жеті жарғы. Тәуке Ханның далалық конституциясы3 бет
Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты12 бет
Тәуке хан4 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы4 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығының көрші елдермен қарым-қатынасы46 бет
Тәуке ханның «Жеті жарғысы»9 бет
Тәуке ханның ішкі және сытқы саясаты10 бет
Шымкент қаласы Тауке хан даңғылындағы компьтерлік қызмет көрсету орталығы15 бет
Қасым хан, Есім хан, Тәуке хан, жеті жарғы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь