Тарбағатай

Климаттың континенттігі ауданның көп жерінде температураның тез ауытқуынан, ауаның құрғақ болып, жауын – шашынның аз жауатындығынан байқалады. Аудан климатының мұндай болу себебі – оның мұхиттар мен теңіздерден өте алыс қашықтықта орналасуына байланысты. Сондай-ақ, климатқа аудан территориясының және көршілес жатқан аймақтардың жер бедеріде әсер етеді.
Ауданның жазы ыстық, қысы суық, қаңтардың орта температурасы – 22 С, - 30С, шілдеде + 25 С, + 35 С. Жылдық жауыннын орта мөлшері 200-300 мм. Жауын шашынның көбі қыста түседі.
Оңтүстік Шығыстан Солтүстік батысқа дейінгі орталық бөлігі ашық сарғылтым топырақ қабатымен, тау беткейлері қоңыр топырақты жайылғымен ерекшеленеді.
Аудан жерінің көпшілік бөлігі жазық. Зайсан қазан шұңқыры манындағы құмды, құмдақ және қалын, қабатты сұр топырақты жерлерде жусанды – соран өсімдіктер, ал Зайсан көлінің жағасына таяу шалғынды батпақты топырақта тұрақты шалғындар мен жайылымдар бар.
Тарбағатай тауының етегінде қиыршық тасты боз қызыл-қоңыр топырақтарда тобылғы аралас әр түрлі шөп өседі. Тарбағатайда бірнеше топырақ пен өсімдіктер белдеулері бар 1400 м биіктікке дейін таулы қызыл-қоңыр, таулы қара топырақтарда бозды бетегелі дала зонасы, одан жоғары /1400-1700 м/ қара топырақ тәрізді шымды-шалғындық топырақтарда суальпілік және альпілік шалғындар өскен таулы зонасы бар.
Зайсан қазан шұңқыры – Қазақстанның шығыс бөлігіндегі ойыс. Оңтүстік Алтай, Қалба және Сауыр – Тарбағатай жоталары аралығындағы тектоникалық ойыс.
        
        Тарбағатай
Климаттың континенттігі ауданның көп жерінде температураның тез ауытқуынан,
ауаның құрғақ болып, жауын – шашынның аз ... ... ... мұндай болу себебі – оның мұхиттар мен теңіздерден өте алыс
қашықтықта орналасуына байланысты. Сондай-ақ, климатқа ... және ... ... ... жер ... әсер ... жазы ыстық, қысы суық, қаңтардың орта температурасы – 22 С, - 30С,
шілдеде + 25 С, + 35 С. Жылдық жауыннын орта ... 200-300 мм. ... көбі ... ... ... ... ... дейінгі орталық бөлігі ашық сарғылтым
топырақ қабатымен, тау беткейлері қоңыр топырақты жайылғымен ерекшеленеді.
Аудан жерінің көпшілік ... ... ... ... шұңқыры манындағы құмды,
құмдақ және қалын, қабатты сұр ... ... ...... ал ... ... ... таяу шалғынды батпақты топырақта 
тұрақты шалғындар мен жайылымдар бар.
Тарбағатай тауының ... ... ... боз ... топырақтарда
тобылғы аралас әр түрлі шөп өседі. Тарбағатайда бірнеше ... ... ... бар 1400 м ... ... ... қызыл-қоңыр, таулы
қара топырақтарда бозды бетегелі дала зонасы, одан жоғары /1400-1700 м/
қара топырақ тәрізді шымды-шалғындық топырақтарда ... және ... ... таулы зонасы бар.
Зайсан қазан шұңқыры – Қазақстанның шығыс бөлігіндегі ойыс. Оңтүстік Алтай,
Қалба және ...... ... ... ... ... – 225 км, ені 100 – 125 км. Зайсан қазан шұңқырының үштік
дәуіріндегі көл ... ... ... түзілген. Қазан
шұңқыр таудан ағатын өзендермен, сай – жырлармен тілімделген ойыстан шөл
және ... ... ... ... жануарлар дүниесінен қасқыр, түлкі, қарсақ, сасық күзен, ақ құлақ
борсық, қос аяқ, ... ... ... қоңыр аю, арқар, сілеусін бар.
Ауданның далалы өңірінде елік, дуадақ, тырна, безгелдек, торғай,
қараторғай, сарышұнақ, дала тышқаны, қос мекенділер мен бауырмен
жорғалаушылардың төрт түрі – ... ... тас бақа және дала сұр ... ... ... ... өнірін қасқыр, түлкі, қарсақ, сасық күзен, борсық, қосаяқ,
суыр, қоңыр аю, арқар, сілеусін мекендейді.
Аудан жерінде Тарбағатай тауларынан ... ... ... қарай ағатын
Боғас, Базар, Қарғыба, Тебіске, Терісайрық, Тайжүзген, Уласты, Қандысу
Құсты өзендері бар. Бұлардың көпшілігі жер суғаруға пайдаланылады.
Зайсан көлі Оңтүстік ... мен ... ... ... ойыста жатқан
тущы көл.
Ұзындығы 100 км-дей, ені 30км-дей, ауданы 1800 шаршы км, ... көп ... ... 23 түрі бар, оның 17-сі ... ... ... бежіре, ақ балық, таймен, шортан, аққайран, сазан т.б балықтар
ауланады. Кеме ... Көл ... ... ... ... ... кентінде балық аулайтын, аулаған балықты өңдейтін кәсіпорындар жұмыс
істейді.
Ауданның өсімдіктер ... ... және сан ... ... ... ... ... аласа көгалды, өзен-
бастау жағалаулары құрақты далалы        
Жер қойнауынан қоңыр ... ... ... ... материалдары бар
екендігі анықталған.
Аудан жерінің батысынан шығысына қарай созылып жатқан Тарбағатай тауының
ұзындығы 300 шақырымға жетеді. Ені 30-50 шақырым ... Ең биік ... 2991 м. ... ... тауы ... ... Сарыарқа мен ұласады.
Арғанаты, Маңырақ, Өкпеті, Түйемойнақ, Жылытау сілемдерінің де шоқтығы биік
шындары көп.
Осыдан ... ... ... ... ... ... ... Шорға,
Тайжүзген, Қандысу, Құсты  Зайсан көліне құяды.
Біздің ауданда  ойлаған көсемдер,  шешендер,  әділ билер,  жауға қол ... ... ... ... ... ... ... көріпкел
әулиелігімен аты аңызға айналған емшілер, жауырыны жерге тимеген палуандар
өмір сүрген. Ежелден табиғатына бай ... ... қарт ... замандардың көнекөз куәсі.
Бұл өңірде біздің жыл санауымызға дейінгі бірнеше ... ... ... ... ... тау ... ... үйінді
обалар.
Қазақстан тарихи зерттеулерінде «Алтын - оба» аталып кеткен Шілікті
аңғарындағы қорғандардан осы ... көне ... ... ... ... кезінде 500-ден астам алтын бұйымдар шыққан. Бұлардың
көпшілігі еліміздің ұлттық мұражайында  және әлемдегі ең үлкен
мұражайлардың бірі Санкт-Петербургтағы ... ... ... ... маңындағы обадан табылған барыс мүсіні орнатылған қос шырағдан,
Кіндікті өңірінен ... ... ... тас ... табылған. Жермен
елдің тұтастығын сақтап қалған ұрпаққа ұран, халқына мақтан болған
Қаракерей Қабанбай, Би Боранбай, Дәулетбай бабаларымыздың Тарбағатай
өңірінің тумасы ... ұлы ... ... ... ... ... үшін зор мақтаныш.
Ел қорғаудағы ұлы ерліктер Тарбағатай өңірінде өткені белгілі. Аудан
жеріндегі Қалмаққырған, ... ... ... ... ... ... Мауқыбай, Шаманна тағы басқа тарихи жерлер осы оқиғаға
байланысты аталған.
Осы өңірдегі 1826 жылы орыс ... ... ... деп ... ... ашық ... ... ақыры сол үшін құрбан болған Қожагелді батыр,
Сатының ұраны болған Бұтабай, ... ... аты ... ... ... ... Сасан, Шәкі билер, Сатының биі қажы, бүкіл исі қазаққа
әйгілі Тана мырза мен ... ... ... ... алғаш рет қажыға барған
Шал қажы, Құрбан қажы, Әулие емші Ырғызбай, Оразбай ... ... ... ... болған Қисық, сұлтандар Тарбағатай жерін мекендеген.
1856—57 ж. П.П. ... ... ... ... ... ... ... Ол бұл сапарындағы зерттеу қорытындысында таулы
өлкенiң орографиясына (таулы жер бедерi) жаңаша сипаттама берiп, тұңғыш рет
биiк тау ландшафтын анықтады. П.П. Семеновтың бұл ... ... аса ... ... Орта ... тау мұздықтарының табылуы. Ғалымның осы
жолғы еңбегi Орта Азия мен Қазақстанның Тянь-Шань сияқты таулы өлкелерiн
жан-жақты зерттеудiң ғыл. негiзiн жасағандығы ... ... ... ... ... мен Iле ... ... ұлы ғалымы
Шоқан Уәлиханов зерттедi. Жетiсу және Тянь-Шаньның табиғатына ғыл.
сипаттама бердi. Балқаш к. мен Алакөлдiң пайда болу және ... өте ... ... ... ... мен ... ... жануарлардың таралуына қарай биiк таулық белдеулерге бөлдi. Сонымен
бiрге осы зерттелген өңiрлердiң маршруттық және жалпы шолулық карталарын
жасады. 19 ... ... ... кен ... ... ... физ.-
геогр. сипаттағы бiрқатар жаңа деректер алынды. Әсiресе, Орт. ... ... ... және ... ... ... құрылысы, орографиясы
туралы нақтылы деректер жиналды. 19 ғ-дың 60-жылдарында Ресейдiң
Қазақстанды отарлаудың тарихи үрдiсi аяқталды. Соған орай кен байлықтары
пайдалануға, т. ... ... және ... жер қорының кеңеюiне көп көңiл
бөлiне бастады. Жалпы геогр. зерттеулермен бiрге арнаулы геол.,
топырақтану, ботаника, гидрология, т.б. ... ... ... 1865—79 ж. аралығында А.Татаринов Оңт. Қазақстаннан Ленгер,
Келтемашат, Боралдай, т.б. қоңыр көмiр кен орындарын ашты. Бұрын Маңғыстау
түбегiнен көмiр кенiнiң ашылуына ... ... одан әрi ... жұмыстары
жүргiзiлдi. Қазан төңкерiсiне дейiн Маңғыстау түбегiн зерттеу жұмыстарының
ең көрнектiсi — Н.И. Андрусовтың «Мангышлак» ... атты ... ... ... ... ... туралы белгiлi болған
барлық деректердi тұжырымдады. 1865—79 ж. И.В. ... пен ... Арал ... ... ... ... ... оңт-н,
Тарбағатайды зерттеп, Түркiстан аймағының алғашқы геол. картасын (1881)
жасады. Онда бүкiл Оңт. Қазақстан өңiрi ... И.В. ... ... физ. географиясы мен геологиясына арналған «Туркестан»
(«Түркiстан») еңбегiн жазды (1886—1906). Ол сонымен бiрге 1887 ... ... ... ... себебiн және зардаптарын зерттедi.
19 ғ-дың 90-жылдарында Сiбiр т. ж-н ... ... ... Қазақстанда
көрнектi геолог К.И. Богдановичтiң жалпы басшылығымен бiрнеше экспедициялық
зерттеу жүргiзiлдi. Осының ... ... және Орт. ... ... ... ... ... бiрнеше көмiр кен орындары
(Екiбастұз, т.б.) ашылды. А.Н. Замятин, Н.Н. Тихонович және С.И. Мироновтың
зерттеулерi ... Ембi ... ... ... ... ... ... жасалды, мұнайдың жер асты тұз күмбездерiмен
байланыстылығы анықталды. Қоныстандыру басқармасының Н.Г. Кассин, А.А.
Козырев, П.В. Матвеев басқарған экспедициялары Қазақстанның ... жер асты ... ... ... ... бердi. Геол., топырақ
тану, ботан., т.б. экспедициялар өз жүмыстарына қосымша Қазақстанның жер
бедерi және оның ерекшелiктерiнiң жалпы сипаттамасы туралы зерттеулер
жүргiздi. Мыс., ... ... ... зерттеулерiнiң нәтижесiнде Тянь-
Шаньның қазiргi жер бедерiнiң қалыптасу заңдылықтарын ашты және орогр.
құрылысының ... ... ... Оның Арал ... жүргiзген
бақылаулары Қазақстан мен Орта Азиядағы қуаң өңiрлер жер бетiнiң өзгеруiне
эолдық факторлардың күштi әсер тигiзгенiн дәлелдедi. Д.Л. Иванов Батыс Тянь-
Шаньнның iрi ... ... ... ... М.В. ... оңт-не жүргiзген геол. зерттеулерi кезiнде қосымша геоморфол.
бақылаулар жүргiзiп, Қарақия, ... т.б. ... ... ... сипаттама бердi. Санаулы ғана арнаулы геоморфол. зерттеу
жұмыстарының iшiнде Л.С. Бергтiң еңбегi ерекше. Ол ... ... ... ... жер ... ... ... сипаттама бердi.
19 ғ-дың 70-жылдарынан Қазақстан аумағында метеорол. бақылаулар жүргiзiлдi,
бiрақ мұнда метеорол. ст-лардың саны өте аз ... және ... ... ... ... 99 ж. ... П.Г. Игнатьев және В.Д. Елпатьевский Орыс Геогр.
қоғамының Бат. Сiбiр бөлiмшесiнiң ... ... және ... iрi ... зерттеу жүргiздi. 1899 — 1902 ж. аралығында Берг
Арал т-нiң гидрологиясын зерттедi. Нәтижесiнде Арал т. ... ... ... ... ... бүкiл Тұран ойпатын жауып, шығыста
Балқаш к-не дейiн созылып жатқан бiртұтас Арал — ... ... ... ... терiске шығарылды. Өз зерттеулерiнiң нәтижесiн Берг «Аральское море»
(«Арал теңiзi») монографиясында (1908) қорытындылады. Бұл еңбек өз
деректерiнiң нақтылығымен, ғыл. қорытындыларының ... ... ... ... ... жоқ. Осыдан кейiнгi жылдары Берг Балқаш к-н жан-
жақты зерттедi.
20 ғ-дың басында қазiргi Қазақстан жерiнде топырақтану зерттеулерi ... ... ... ... ... ... С.С. Неуструев, Л.И. Прасолов, А.И. Безсонов, т.б. ... ... ... ... ботаник және географ А.Н. Краснов
үлкен еңбек сiңiрдi. Оның экспедициясы Алтайды, Каспий ойпатын, Шу-Iле
тауларын, Iле өз. алабын, Iле ... ... Ол ... бiрi ... шөлiн жiктеп, онда шөлдiң саздақты, құмайтты, тастақты, сортаң
түрлерiнiң бар екендiгiн анықтады. Геоботан. зерттеулердiң iшiнде В.В.
Сапожников ... ... ... ... ботан. және геогр.
зерттеулер жүргiздi. Ол бұл тау жүйелерiндегi өсiмдiктердiң таралуының
бiрқатар заңдылықтарын ашты. В.М. Савич Бат. Қазақстанда жүргiзген
геоботан. зерттеу нәтижелерiне ... шөл және дала ... ... екендiгi туралы пiкiр айтты. 1908 жылғы Торғай экспедициясынан
бастап И.М. Крашенинников 30 жыл бойы Қазақстанды геоботан. тұрғыдан
зерттедi. Ол өз ... ... ... ... ... және ... ... қатынасын терең талдады.
19 ғ-дың соңы — 20 ғ-дың басында ... ... ... ... ... Iрi зоол. зерттеулердi Арал — Каспий экспедициялары жүргiздi.
Жаратылыс ... ... ... өлкенiң жаратылыс тарихын
анықтау мақсатында экспедиция ұйымдастырды және Каспий мен Арал т-дерiнiң
фаунасын ... бай ... ... ... ... зерттеу нәтижелерiне сүйенiп, К.Ф. Кесслер жаңа геол. уақытта
Каспий мен Арал ... ... ... ... туралы пiкiрге
алғашқылардың бiрi болып өз күмәнiн айтты. Северцовтың, А.М. Никольскийдiң
зерттеулерi геогр. тұрғыда жүргiзiлуiмен ерекшеленедi. Северцов
«Вертикальное и горизонтальное ... ... ... жануарларының таулы және жазық өңiрде таралуы») деген ... (1873) Орта ... ... ... ... қалады (Оңт.
Қазақстанды қоса).
Қазақстанның орнитофаунасын алғаш талдап зерттеушiлер: Н.А. Зарудный, П.П.
Сушкин, В.Н. Бостанжогло. Бұл ғалымдар ... ... ... ... мәлiметтердi пайдаланып Қазақстан аумағында кұстардың геогр.
таралуын жете түсiндiрдi. Сондай-ақ, олардың еңбектерiнде Қазақстанның
жазық бөлiгiн аудандастыру мәселесi ... ... ... Берг,
Неуструев, Крашенинниковтың еңбектерiнде табиғат кешендерiнiң әр түрлi
құраушылары аралығындағы байланыстылық талданып, физ.-геогр. ... ... ... ... көтерiлдi. Қазақстан аумағының
қазiргi физ.-геогр. бөлiнуiнiң негiзi Бергтiң «Опыт разделения Сибири и
Туркестана на ландшафтные и морфологические ... ... ... ... және ... ... бөлу тәжiрибесi»)
мақаласында (1913) қаланды. Осы жұмысында Берг нақтылы деректер негiзiнде
Қазақстан аумағын ландшафтылық белдемге және морфол. облыстарға ... ... ... еңбегiнiң Қазақстан аумағы үшiн қазiрге дейiн
ғыл. маңызы күштi.
Қазақстан ... ... ... ... Қазақстанның өндiргiш күштерiн
соц. негiзде дамыту мәселелерiмен тiкелей байланыстырылды. Өнеркәсiп пен а.
ш-ның дамуы табиғи қорлардың ... ... ... iрi ... ... ... элементтерi — жер қойнауы, топырақ қабаттары, су
қорлары, климаты, т.б. зерттеле басталды. Кен байлықтарын табу және ... ... ... ... ... етек ... Топырақ және өсiмдiк
түрлерiн зерттеу экспедицияларының жұмысы жандандырылды. Жаңа қалалар мен
елдi мекендердiң пайда болуына және одан әрi дамуына байланысты
Қазақстанның ... ... ... ... ... су ... жұмыстары кең көлемде жүргiзiлдi. Дегенмен, республика жерiнiң геогр.
зерттелу барысы әр кезеңде әр ... ... Бұл ... ең ... табиғи ресурстардың игерiлу қарқынына, ғыл. Мекемелерд2iң
жұмыс көлемiне байланысты болды.
Осы шаралардың барлығын жүзеге асыру үшiн Қазақстан аумағы геогр. ... ... ... ... әсiресе, 20 ғ-дың 20-жылдарының
ортасында елiмiзде халық ш-н қайта құру және соц. экономиканың негiзiн
қалау кезеңiнде кең өрiс алды. Жеке облыс ... ... және ... ғыл. ... ұйымдастырыла бастады.2
Минералдық шикiзаттардың кеңiнен iздестiрiле барлануына байланысты
Қазақстан жерiн зерттеушi ин-ттардың, геол. партиялардың және трестердiң
(Сiбiр к-тi, Орт. ... ... Сiбiр ... ... полиметалл, Атбасар
полиметалл және Қазақ геол. барлау трестерi, Ауыр ... ... ... ... т.б.) саны ... түстi. 1926 ж. КСРО
ҒА жанында құрылған одақтас және автон. республикаларды зерттеушi арнаулы
комитет Қазақстанның жер қойнауын зерттеу ... ... ... 1933 ж. ... ... ұйымдастырылды. 1932 ж. КСРО ҒА-нда Қазақстанның
өндiргiш күштерiн зерттеуге арналған конференция өттi. Бұл жағдай
республикада жүргiзiлген көптеген зерттеу ... ... ... ... КСРО ... ... ... құрылды (1939 ж. КСРО ҒА-ның
бөлiмшесiне айналды).
Геол. зерттеулердiң басты мақсаты — елiмiздiң өнеркәсiбiне аса қажет кен
орындарын табу және оларды барлау болды. Бұл ... В.К. ... В.П. ... Н.Н. Горностаев, А.К. Мейстер (Шығ.
Қазақстанда), М.П. Русаков, Н.Г. ... Д.С. ... ... ... (Жем алабында), т.б. еңбек еттi. Кен орындарының
өнеркәсiптiк маңызын анықтай түсу үшiн ... ... ... (И.П. ... П.К. Чихачев), Солт.-Шығыс Қазақстанда (А.А.
Козырев), Орт. Қазақстанда (Қ.Сәтбаев) геол. зерттеулер iске асырылды.
Геоморфол. байқаулар Үстiртте (Н.Л. ... ... ... ... Н.А. ... 1927 ж. ... «Материалы по
гипсометрии Казахстана» («Қазақстан гипсометриясы бойынша деректер»)
кiтабында Қазақстан ... ... ... ... мағлұматтар
берiлдi.
Оңт. Қазақстан облыстарының климатын зерттеуде Түркiстан метеорол. ин-ты
елеулi үлес қосты. Түркiстан (1924) және ... (1925) ... ... еңбектер жарық көрдi. Республика аумағын климаттық
аудандастыру алғашқы қадамы [1927 ж. ... М.Д. ... пен ... ... очерк Казахстана» («Қазақстанның климаттық
очеркi») еңбегi] жасалды.
Қазақстандағы алғашқы ... ... ... ... ... М.М.
Давыдовтың (1925) және Б.X. Шлегельдiң (1926) еңбектерiн атауға болады.
Бұлар Оңт. ... ... су ... ... ... КСРО ... ... Қазақстан гидрографиясының жоспарлы зерттелуi жолға
қойылды, осы мақсатпен республиканың батыс бөлiгiне бiрнеше экспедициялар
шықты. Бұлардың материалы бойынша 1928 ж. П.Н. Лебедевтiң «Краткий
гидрографический ... ... ... ... ... және «Гидрометеорологический очерк Казахстана» («Қазақстанның
гидрометеорологиялық очеркi») еңбектерiн баспадан шығарды. Шу, Талас,
Сырдария өзендерiнiң төм. ағысындағы көлдер зерттелдi.
КСРО Геогр. коғамының Верный және ... ... Кiшi және ... ... ... лай ... ... анықтау мақсатында
зерттеу жұмыстарын ұйымдастыра бастады. Қоныстандыруға және жер қорын
есепке алуға байланысты Қазақстан өңiрлерiнiң топырағын зерттеу кең өрiс
алды. Республика ... ... ... алғашқы сипаттамаларын Р.И.
Аболин (1922), К.Д. Глинка (1923) және Л.И. ... (1925) ... ... ... ... ... ... жiктелдi.
Қостанай (В.И. Баранов), Орал (И.И. Фелимонов, И.В. Ларин), Ақтөбе (М.И.
Рожанец) және ... ... ... ... ... ... ... экспедициялары құрамында Герасимов Үстiрттiң, Неуструев Каспий
ойпатының топырақ жамылғысын зерттедi. Әсiресе, Герасимовтың еңбектерiнде
(1928—30) бұл өңiрлердiң топырақ қабаттарының қалыптасу жағдайлары және
бұған байланысты ... ... ... жөнiнде құнды деректер
берiлдi.
Геоботан. зерттеулердiң де өзiндiк қолданбалық мақсаты ... ... ... ... және ... жарамды жердi анықтау әрi оларға
сипаттама беру мiндетi қойылды. Алғашқы жылдары геоботан. жұмыстың
көпшiлiгi Бат. Қазақстанда жүргiзiлдi (И.В. Ларин). КСРО ҒА-ның
қазақстандық экспедициясы ... ... ... бұл ... ... елеулi үлес қосты. Республиканың Жер Халкомы Семей ... ... ... ... Бұл ... зерттеудiң алғашқы
жиынтық қорытындыларын (1923—25) Крашенинников жариялады. Ол өз еңбегiнде
өсiмдiк жамылғысы географиясын түсiндiруге генетик. принциптi пайдалануды
және ... ... ... ... ... Осы кезеңде
республика фаунасын зерттеуде Д.Н. Кашкаров, В.Н. Шнитников, Б.С.
Виноградов, т.б. ... үлес ... ... де ... ... ... ... қайта құру
жоспарын жасау кезiнде айқындала түстi. Алғашқы бесжылдық (1929—32)
жоспарларында ... ... және а. ... ... салаларының тех.
базаларын жасау қарастырылды; ол үшiн республикадағы геогр. зерттеулердi
кеңiнен және жан-жақты жүргiзу керек болды. Бұл кезеңде (1928—40)
экспедициялық зерттеулер кең етек ... ... ... ... және ... ғыл. ... ... нәтижесiнде
Қазақстан жерiнде тұрақты бақылаулар жүргiзу жолға қойылды. Геол. барлау
жұмыстары түстi және сирек металдар, көмiр, т.б. кен ... ... ... ... ... Қазақстанды жетекшi орындардың бiрiне шығарды.
Алтайдың, Орт. Қазақстанның кентастық кен орындарын және Тянь-Шань, Жетiсу
(Жоңғар) Алатауы, Арал маңы, Мұғалжар тауы, т.б. ... ... ... ... ... ... және ... жұмыстар метеорол. және гидрометеорол. ст-лардың
көбеюiне негiзделе жүргiзiлдi. Су қорларын ... ... ... өтеу және ... ... ... ... геогр.
жағдайларын анықтау үшiн кейбiр жеке алаптарға кешендi зерттеулер
жүргiзiлдi. Бұлардың нәтижесiнде И.И. Фелимоновтың Жайық-Көшiм каналы, Орт.
Қазақстанды ... ... Б.К. ... ... ... ... және Орт. Қазақстан туралы «КСРО су қорларының анықтамасы»
жинағының 13-томы, т.б. еңбектерi жарық көрдi. Арал т. мен ... ... ... ... Iле ... Н.Н. Пальгов гляциол. бақылаулар
жүргiздi.
2-дүниежүз. соғыс жылдарында (1941—45) жалпы геогр. зерттеулер бiршама
қысқарды, негiзiнен майдан мен тыл мұқтажын өтеу ғана ескерiлдi.
КСРО ... ... ... көпшiлiк қызметкерлерi Алматыға көшiрiлiп,
Топырақ тану және Ботаника ин-ттарымен және басқа ... ... ... а. ш-н өркендетудiң қорларын табу және зерттеумен
шұғылданды. Дәл геоморфол. карталар жасалды, су және топырақ жамылғысының
қорлары түбегейлi зерттелдi. ... ... ... тиiмдi пайдалануға
нақты ұсыныстар берiлдi. Республика алғашқы рет табиғи мал азығының ... ... (Л.Г. ... геоморфология бойынша (И.П.
Герасимов), агроклиматологиядан (П.Н. Колосков) iрi қорытындылар шығарылды,
топырақты зерттеудiң ... ... ... (М.А. ... су ... ... ... табиғат жағдайларының бiрнеше карталары (Б.А.
Федорович, С.Л. Кушев) құрастырылды. Бұл материалдарды қорытындылай келе
А.А. Григорьев өзiнiң Қазақстан табиғаты туралы ... ... ... КСРО ҒА ... ... ... секторын белгiлi ғалым Н.Н.
Баранский басқарды. Ол республика экономикасын мамандандыруды жетiлдiре
түсу мақсатында ... 5 ... ... ... ... ... жылдары
(1945 жылдан бастап) Қазақстандағы геогр. зерттеулерге баса көңiл бөлiндi.
Халық ш-н қалпына келтiру және одан әрi дамыту үшiн ... ... табу және ... ... шаруашылыққа пайдалану керек болды. 1946 ж.
ҚазКСР ҒА құрылды. Оның кұрамында бiрнеше экспедициялар ұйымдастырылып,
Арал т-ндегi Барсакелмес аралының, Балқаш к-нiң ... ... ... ... ... Республика аумағын физ.-геогр. аудандастырудың
алғашқы сұлбасы құрастырылды (Н.Г. Рыбин, 1948). Бұрынғы жүргiзiлген
зерттеу ... ... ... ... басты кешендерiне
тұжырымды сипаттама берiлген «Қазақстанның физика-географиялық очерктерi»
(1952) жарыққа шықты.
Қазақ КСР ҒА-ның Геогр. ин-ты Қазақстан табиғатын зерттеудi одан ... ... ... ... ... (1950) жинақ
кiтабын шығарды. КСРО ҒА-ның өндiргiш күштердi зерттеу кеңесi игерiлуге
тиiстi жаңа ... ... ... ... ... ... ... шикiзат қоры, Солт. және Орт. Қазақстанның минералдық
шикiзат, гидроэнергет. және ормандық қорларын зерттедi. Тянь-Шаньда биiк
таулық ... ст. ... ... ... ... ... геоморфол. картаға түсiру iсi өрiстедi. Жер қойнауын зерттеу
тәсiлдерiнiң бiрi — геол. картаға түсiру жалпы зерттеу процестерiнiң
құрамына ... ... ... карта табиғи аудандастыру мен
ландшафтын зерттеудiң негiзiне айналды.
Суландыру, орман алқаптарын отырғызу, тың және тыңайған жердi игеру
шараларына байланысты республиканың жеке ... ... ... ... ... ... жел, атмосф. қуаңшылық, жел эрозиясы,
топырақ борау, топырақ ... ... ... құбылыстар және климаттың
өзгеру заңдылықтары зерттелдi. Осы зерттеулердiң деректерi негiзiнде
«Қазақстан климаты» (1959) атты жинақ шықты.
Гидрол. зерттеулердiң iшiнде республика көлдерiнiң жете ... ... Бұл ... ... КСРО ... Көлтану ин-тына айналған
көлтану лаб. мен Қазақ КСР ҒА-ның геогр. секторының қызметкерлерi бiрлесе
жүргiздi. Зерттеу жиынтығын А.В. ... ... ... ... жағдайымен қоса олардың гидробиол. және экон. жақтары да зерттелдi.
Көлдердiң жалпы кадастры ... Жер бетi суы ... ... тың және тыңайған жерлердi игеруге байланысты бiршама
толықтырылды. Бiрнеше iрi гидрол. кешендiк зерттеулер жүзеге асырылды және
бұлардың деректерi «Ресурсы поверхностных вод ... ... ... ... ... ... және ... жердi өңiрлерiнiң беткi ағын қоры»),
«Ресурсы поверхностных вод СССР» («КСРО жер бетi ағынының қоры»)
жинақтарына ... ... ... әр ... ғыл. және ... ... көп томдық «Почвы Казахской ССР» («Қазақ КСР-iнiң топырағы»)
басылымында және бiрнеше жалпы шолулық карталарда жарияланды. ... ... ... ... ... жарық көрдi.
КСРО ҒА-ның аэротәсiлдер лаб. Солт. Қазақстанның табиғи жағдайын зерттеудiң
аэротәсiлiн белгiледi. ... ... ... Қазақстанның табиғатын,
халқын, экономикасын және мәдениетiн бейнелейтiн кешендiк еңбектер (И.Т.
Тәжиев, М.Ш. Ярмұхамедов, К.Б. Ахмедова, т.б.), өндiргiш ... ... ... ... және экон. аудандарды мамандандыруға,
аумақтық-өндiрiстiк кешендердiң қалыптасу мәселелерiне, еңбек және табиғи
қорларға баға беруге арналған жұмыстар (В.А. Адамчук, Б.Я. Двоскин, Е.Н.
Гладышева, С.Әбдiрахманов, т.б.) ... ... ... жерiн жан-жақты
зерттеу нәтижесiнде Қазақстанның және оның жеке аймақтарының кешендiк
атластары ... Тың ... ... ... Солт. Қазақстан
облыстарының бiрнеше ландшафтылық карталары шықты. Ландшафтылық
зерттеулердiң кеңiнен етек алуына ландшафт танушы ғалымдардың бүкiлодақтық
6-кеңесiнiң (1963) Алматыда өтуi әсер еттi. Арал маңы мен ... ... ... ... ... ландшафтылық жағдайы
зерттелдi.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтай – Тарбағатай аралығындағы ертесақ ескерткіштері87 бет
Алтай-Тарбағатай аралығындағы ерте темір дәуірінің археологиялық ескерткіштері (кезеңделуі, мерзімделуі және мәдени атрибуциясы)39 бет
Сауыр-Тарбағатай тау жүйесінің географиялық орны24 бет
Тарбағатай ауданының тарихы4 бет
Тарбағатай жотасы21 бет
Тарбағатай теріскейінің жаңадан ашылған археологиялық ескерткіштері10 бет
ХIX–XX ғ. басындағы тарбағатай өңірінің қазақтары (тарихи-этнографиялық зерттеу)23 бет
Алакөл9 бет
Бәйге8 бет
Геологиялық құрылысы мен жер бедері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь