Галактика

Галактика
Галактика (көне грекше: Γαλαξίας — Құс жолы). құрамына Күн жүйесі енетін алып аумақты жұлдыздық жүйе. Ол шамамен екі жүз миллиард жұлдыздан, сондай.ақ жұлдыз шоғыры мен тобынан, газ бен тозаң тұмандықтарынан және жұлдызаралық кеңістікке таралған жеке атомдар мен түйіршіктерден құралған. Бұлардың үлкен бөлігінің пішіні линза тәріздес, оның көлденеңі шамамен 30 кпк, ал қалыңдығы 4 кпк. Кіші бөлігінің пішіні сфера тәріздес, оның радиусы шамамен 15000 пк. Галактиканың (кейінгі гр. galaktіks . сүт тәрізді, грекше gala . сүт) барлық құраушылары кіші симметрия осінен айналатын, бірыңғай динамикалық жүйе болып байланысқан.

Біздің галактика

Жердегі бақылаушыға аспандағы мыңдаған жеке жұлдыздар Құс жолы тәрізді көрінеді. Осыған байланысты галактика құс жолы жүйесі деп те аталады. Құрамына Күн енетін галактиканы басқа галактикалардан ажырату үшін, оны кейде «біздің галактика» деп те атайды. Құс жолы . кең, ақшыл жолақ болып тұтасқан орасан көп жұлдыз шоғыры. Алайда аспан сферасына қатарласа проекцияланатын жұлдыздар кеңістікте бір.бірінен алшақ орналасқан. Сондықтан әр түрлі бағытта секундына ондаған, жүздеген километр жылдамдықпен қозғалатындығына қарамастан, олар бір.бірімен ешқашан соқтығыспайды. Жұлдыздардың кеңістікте таралу тығыздығы Галактика полюстерінің бағытында тым аз болады. Жұлдызаралық зат та кеңістікке бір қалыпты таралмаған, олардың басым көпшілігі жеке бұлттар мен тұмандықтар түрінде галактикалық жазықтықтың маңына шоғырланған.[Құс жолының жұлдыздық табиғатын тұңғыш рет 1610 жылы Галилео Галилей байқаған. Бірақ Галактика құрылысын жүйелі түрде зерттеуді XVIII ғасырдың аяғында Уильям Гершель бастады. Ол өзінің жүргізген зерттеулері негізінде бақыланған жұлдыздар пішіні сопақ, алып жүйе құрайды деген болжам айтты. Василий Струве 1847 жылы көлем бірлігіндегі жұлдыздар саны галактикалық жазықтыққа жақындаған сайын көбейетіндігін, ал Күннің галактика ортасында орналаспағандығын анықтаған. Ол 1859 жылы бүкіл Галактика жүйесінің осьтен айналу ықтималдығын көрсеткен. Галактиканың мөлшері жөнінде XX ғасырдың 1.
        
        Галактика
Галактика (көне грекше: Γαλαξίας -- Құс жолы) - құрамына Күн жүйесі енетін алып аумақты жұлдыздық жүйе. Ол шамамен екі жүз ... ... ... жұлдыз шоғыры мен тобынан, газ бен тозаң тұмандықтарынан және ... ... ... жеке ... мен түйіршіктерден құралған. Бұлардың үлкен бөлігінің пішіні линза тәріздес, оның көлденеңі шамамен 30 кпк, ал ... 4 кпк. Кіші ... ... ... ... оның радиусы шамамен 15000 пк. Галактиканың (кейінгі гр. galaktіks - сүт тәрізді, грекше gala - сүт) ... ... кіші ... ... ... ... ... жүйе болып байланысқан.
Біздің галактика
Жердегі бақылаушыға аспандағы мыңдаған жеке жұлдыздар Құс жолы тәрізді көрінеді. Осыған байланысты галактика құс жолы жүйесі деп те ... ... Күн ... ... ... ... ... үшін, оны кейде деп те атайды. Құс жолы - кең, ... ... ... ... ... көп ... шоғыры. Алайда аспан сферасына қатарласа проекцияланатын жұлдыздар кеңістікте бір-бірінен алшақ орналасқан. Сондықтан әр түрлі бағытта ... ... ... ... ... қозғалатындығына қарамастан, олар бір-бірімен ешқашан соқтығыспайды. Жұлдыздардың кеңістікте таралу тығыздығы Галактика ... ... тым аз ... ... зат та ... бір ... таралмаған, олардың басым көпшілігі жеке бұлттар мен тұмандықтар түрінде галактикалық жазықтықтың маңына шоғырланған.[Құс жолының жұлдыздық табиғатын ... рет 1610 жылы ... ... ... ... ... құрылысын жүйелі түрде зерттеуді XVIII ғасырдың аяғында Уильям ... ... Ол ... жүргізген зерттеулері негізінде бақыланған жұлдыздар пішіні сопақ, алып жүйе құрайды деген болжам айтты. Василий Струве 1847 жылы көлем бірлігіндегі жұлдыздар саны ... ... ... ... көбейетіндігін, ал Күннің галактика ортасында орналаспағандығын анықтаған. Ол 1859 жылы бүкіл Галактика жүйесінің осьтен айналу ықтималдығын ... ... ... ... XX ... 1-ширегіндегі неміс астрономы Хуго Зелигер мен голланд астрономы Якобус Каптейн ... ... ... XX ... 20-жылдарында америкалық астроном Харлоу Шепли Галактика орталығының бағыты Мерген шоқжұлдызында екендігін анықтап, күннің ... ... ... ... Швед ... ... Линдблад жұлдыздар жылдамдығының әр түрлі болатындығына сүйене отырып, Галактиканың динамикасы мен құрылысын зерттеген, Галактика құрылысының күрделі екендігін ... 1927 жылы ... ... Ян Оорт ... ... ... мен меншікті қозғалысын зерттеу кезінде Галактиканың меншікті кіші осінен айналатындығын дәлелдеді. Галактиканың ортасына жақын бөліктері сыртында жатқан бөліктеріне ... ... ... ... ... ... ... қашықтық 10 кпк. Күн 250 км/с жылдамдықпен галактика орталығын екі жүз елу ... ... ... ... толық бір рет айналып шығады. Галактикалар - біздің Галактикадан тыс ... алып ... ... Олар ... Құс ... тыс ... тұман түрінде көрінеді. Сондықтан оларды галактикадан тыс тұмандықтар деп те ... ... ... ... Хаббл XX ғасырдың 20-жылдарында бізге ең жақын Галактика өте әлсіз көптеген ... ... оның ... ... ... айнымалы жұлдыздардың болатындығын байқаған. XX ғасырдың 30-жылдары эллипстік ергежейлі Галактика, ал 60-жылдары көптеген сақина, дискі тәріздес Галактика және алыс ... ... ... ... ... ... шығаратын топтасқан галактика N-галактикалар қатарына жатады. Осындай радиосәуленің жұлдыз тәріздес көзі квазарлар деп, ал ... ... ... ... ... бар Галактика радиогалактикалар деп аталады. Темірқазық маңындағы M 82 ... ... ... нәтижесінде америкалық астрономдар мынадай қорытындыға келді: оның орталығында осыдан бір жарым миллион жыл ... ... ... ... салдарынан ыстық сутек ағыны 1000 км/с жылдамдықпен ұшып шыққан. Бұл жарылыс электрондар ағынын тудырған. Радиосәуленің жылулық табиғатының шығуына осы себеп ... ... ... ... ... ... мұндай жарылыстар қазір де жүріп жатыр. Бұрынғы КСРО-да жасалған Галактика каталогында он бесінші ... ... ... отыз ... Галактика бар. Олар барлық аспанның төрттен үш бөлігін қамтиды. Бес метрлік телескоппен жиырма бірінші жұлдыздық шамаға дейінгі бірнеше миллиард ... ... ... ... француз ғалымы Мессье барлық тұмандықтардың жүйелі тізімін жасады. Оған ... ... ... ... Тек XX ... ғана бұл түмандықтардың табиғаттары анықталды. Олардың тозаң мен газ араласқан түмандықтардан, шар тәрізді және ... газ ... ... ... ... ... Жүлдыздар арасындағы кеңістік бос тәрізді болып көрінеді. Шынында, барльщ жүлдыздар арасындағы ... ... ... XX ... ... ... жарығының жұтылу немесе әлсіреу қасиеті ашылды. Жарықты жұтатын заттың Құс ... ... және ... ... ... бар ... ... Бұл зат физикалық құрамы жақсы зерттелген тозаңдардан ... ... ... тозаңнан басқа өте үлкен мөлшерде газ бар (тозаңнан жүз есе көп). Олар ... ... 21 см ... ұзындығында сәулелер шығарады. Егер бейтарап сутегі бұлтына жақын жерден көк ыстық жұлдыз тұтанса, жұлдызаралық газдар мен тозаңдардың сәулеленуі байқалады. ... ... ... ... ... ... ... да, осы атомдар жарық кванты түрінде кайта сәуле шығарады.Орионның үлкен тұмандығы -- ең ... ... ... ... арқылы (қырағы көзге құралсыз көзбен де көрінеді) бір сызық ... ... үш ... сәл ... ... ... белдігі көрінеді. Бұл тұмандықтарға дейінгі қашықтық 1000 жарық жылы шамасында.
Ыстық жұлдызды қоршаған ... ... ... ... ... ... өте интенсивті сәуле ретінде қайта шығаратын машина ретінде елестетуге ... Оның ... әр ... ... ... ... бар. Газды тұмандьщтардың түсі де газдың температурасына, тығыздығына және химиялық құрамына ... әр ... ... ... және ... да ... ... келеді. Газ тұмандықтарының пішіні әр түрлі. Кейбіреулерінің пішіні ортасында ... бар ... ... -- бұл ... ... ... газдардың жеке жарық шығаратын талшықтарынан тұрады. Көптеген тұмандықтардың пішіні бұрыс, олар кәдімгі сия ... ... ... ... ... ... ... кейбіреулері жеке талшықтардан тұратын болып шықты. Белгілі Шаян ... ... Бұл ең ... ... ... ... (аса жаңа) бөліктері. Біздің Күн бір-бірінен қашықтығы, уақыт, газ бен шаң-тозаң бұлттары, әр түрлі сәуле шығару түрлерімен бөлектенген 150 млрд ... ... ғана . ... олардың бәрі бірге ортак центрден, яғни "Құс жолы" деп аталатын галактиканың ядросынан айналады.
Галактикалар -- жулдыздар, газ, шаң-тозаңның бәрі ... ... ... ... тұратын ең ірі жұлдыздар жүйесі. Күн жүйесінің жұтатын материямен толтырылған галактика жазықтығында жатуынан Құс жолы кұрылымының көптеген бөліктері жердегі бақылаушыға ... ... де оны ... галактикаға ұқсас галактикалар аркылы зерттеуге болады. XX ғасырдың 40-жылдары Андромеда тұмандықтары деген атпен белгілі M31 галактикасын бақылап, ... ... ... Бааде осы алып ғаламның жазық линза тәрізді дөңгелегі әлде қайда сирек сфера түріндегі ... ... ... ... оны гало деп ... тұмандық біздің галактикаға өте ұқсас болғандықтан, В. Бааденің ұйғарымынша, Құс жолының да құрылымы болуы тиіс. Галактикалық дөңгелектердің жұлдыздары ... I ... ал гало ... ... II түрі деп ... Қазіргі зерттеу жұмыстары жұлдыздык қоныстанудың екі түрі ... ... ... ғана ... ... ... ... қатар химиялық құрамдарымен де өзгешеленетінін көрсетіп отыр. Бұл ерекшеліктер, біріншіден, дөңгелектер сфералық құраушыларының қалай пайда болу себептеріне байланысты. ... ... ... 100 мың ... ... ... ал оның ... 1000 жарық жылы шамасындай болады. Галактиканың центрінен галоның ең тығыз орталык бөлігіне ... ... мың ... жылына тең аралық "балдж" ("қалыңданған") деп аталады.Біздің галактиканың шегі галоның ... ... ... радиусы дөңгелектің өлшемінен едәуір үлкен және кейбір мәліметтер бойынша ... жүз мың ... ... жетеді екен.
Құс жолы галосының симметрия центрі галактикалық дөңгелектің центрімен сәйкес келеді. ... ... Күн ... дара жұлдыздар сирек кездеседі (30%-дан көп емес). Негізінен, жұлдыздар қос жұлдыздар немесе бірнешеу болып келеді. Галактикада күрделі ... ... ... атап ... шашыранды (ондаған жұлдыздардан тұратын) және map тәрізді (жүз мыңдаған жұлдыздардан ... ... ... Шар ... жұлдыздар шоғыры галактиканың центріне жинақталған. Шашыранды жұлдыздардың ... шар ... ... ... ... көп, олар ... ... галактика жайлы сөз болып отыр) спиралінің тармағында, галактиканың дөңгелегінде басымырақ орналасқан.Дөңгелек жұлдыздардың қоныстануы Гало жұлдыздарының қоныстануынан ... ... ... ... бірнеше миллиард жыл бұрын пайда болған жас ... және ... ... жинақталған. Олар жазық кұраушыларды кұрайды. Олардың арасында ыстық және жарық жұлдыздар өте көп. Ертерек пайда болған жұлдыздар дентрде ... ... ... ... ... ... сфералық құраушысын құрайды. Сфералык кұраушының жұлдыздары галактиканың центріне шоғырланады. Галоның ... мен ... ... ... ... ... өте созылыңқы орбитамен қозғалады. Жеке жұлдыздардың қозғалыстары ретсіз болғандықтан тұтас алғанда гало өте жай айналады.Галактиканың сфералық кұраушысындағы "қоныстанудың" жасы 12 млрд ... ... Оны, ... галактиканың өзінің жасы деп есептейді. Ауыр химиялық элементтер үлестерінің аз болуы гало жұлдыздарының сипаттамаларының ерекшелігі болып табылады. Шар ... ... ... ... ... ... ... қарағанда жүз есе аз. Жұлдыздар шоғырының көмегімен ... Күн ... орны ... ... ... елеулі түрде тезірек айналады. Оның айналу жылдамдығы центрден әр ... ... ... ... Ол жылдамдығы центрде нөлден басталып, одан 2 мың жарық жылындай қашықтықта 200 -- 240 км/с-қа ... ... ... ... ... ... де қайтадан шамамен аталған мәнге дейін өседі, әрі қарай процесс тұрақты қалады. Дөңгелектің өз ... ... ... ... оның массасын анықтауға көмектеседі. Есептеулер бойынша оның массасы Күн массасынан 150 млрд есе ... ... ... яғни ... ... онда біз мыңдаған жұлдыздардан тұратын спиральді көреміз. Оның иірімі галактиканың центрі,материяның сәуле жұтатын қалың қабатымен қоршалған ... ... Оны ... ... ... ... ... ядросында салмақты қара құрдым болар деген болжам бар (массасы миллион Күннің массасындай). ... ... ... ... ... ... тән. Орталыққа жақын орбір парсек куб көлемдегі жұлдыздар саны бірнеше ... ... ... ... ... маңайындағы қашықтықтарға қарағанда ондаған және жүздеген есе аз. Егер біз ... ... ... ... ... ... планетада өмір сүрсек, онда аспанда жарықтығы Айдың жарықтығындай ондаған жұлдыздар мен біздің қазіргі ... ең ... ... да ... жұлдыздар саны бірнеше мың болар еді. Галактика ядросы Мерген шоқжұлдызы бағытында орналасқан.Галактиканың дөңгелегіндегі газ негізінен оның ... ... ... Ол ... ... Олардың ішінде кұрылымы біртекті емес ұзындығы бірнеше мың жарық жылы болатын алып ... ... ... бір ... ... ... ... бар. Біздің галактиканың химиялық элементі сутегі мен гелий болып табылады. Осы екі элементпен салыстырғанда қалған элементтер өте аз ... ... ... ... ... ... бен ... химиялық құрамы Күндегі сияқты.Күн өзіне жақын барлық жұлдыздармен бірге 200 -- 220 км/с жылдамдықпен галактика центрін айнала қозғала отырып, 200 млн ... бір ... ... ... Жер ... ... өмір сүрген уақыты ітттінде галактика центрін 30 рет айналып шыққан.
Басқа галактикаларды ... жүз жыл ... ... галактика әлемдегі жалғыз дене деп есептелді және барлық көрінетін ... ... ... ... деп ... Бұл ... дейінгі қашықтықтарды анықтаудың қиындықтарына байланысты болды. Қазір ғарыштағы 20 галактиканың жергілікті шоғырын және басқа 10 ... жуық ... ... Олар ... орналасқан және ең сезімтал құралдардың көмегімен анықтайтын қашыктықта жан-жаққа таралып, бір-бірінен алшақтап барады.Оңтүстік жарты шардың ... ... ... ең ... "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып қарағанда бұлт "толқып" тұрған тәрізді. ... оның ... ... ... ... ... түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп ... Олар ... ... ... Миллиардтаған жылдардан кейін олардың тағы да бір-біріне ... ... ... сәл ... "Андромеда" галактикасы бар. XX ғасырдың басында оған дейінгі қашықтық анықталып, ол 2 млн жарық жылына тең ... ... ... ... ... "Андромеда" жәнө "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі эллипстік галактикалар Жергілікті галактикалар тобын құрайды.Галактикалар пішінімен, салмағымен және ... ... ... ... жайында жұлдыздардың эволюциясына қарағанда олде кайда аз білеміз. Галактика ядролары, олардың галактиканың ... және ... ... жөнінде мәліметтер өте аз. Кейбір ғаламдардың газ бен зат бөліп жарылатыны, ал кейбірінің бірімен-бірі өзара әсерлесетінін білгеннен кейін ... ... ... ... ... галактика тәрізді миллиондаған галактикалар бар.Мұндай галактикалардың тармақтарында жаңа жұлдыздардың пайда болуына негіз болатын газдар мен тозаңдар бар. ... ... ... уақытта да центрге өте жақын келмейді. Кейде спираль центрден қашық жатқандай, Галактиканың ядросы мен спиральдар арасында оларды жалғайтын бар (жалғастырғыш) ... ... ... Спиральді галактикалар да ядроларының өлшемдерімен ерекшеленеді.Дүниедегі ең ірі галактикаларға эллипетік галактикалар жатады. Олардың кейбіреуі шар ... ал ... ... ... ... Олар ... өте жақын келген әлдеқайда кіші галактикаларды қармап алу арқылы кеңейеді.Сыртқы пішініне қарай ... ... ... түрге топтайды. Эллипстік галактикаларды 10 түрге бөліп, мынадай белгілеулер енгізді: Е0 ... E10 ... ... екі ... ... пішіні, құймақ нанға ұқсайды). Спиральді галактикаларды сыртқы түріне қарай екі түрге бөлді: жалғастырғышы бар (белгіленуі Sb), жоқ ... S) және ... ... ... үш ... бөлінеді
'Sa (ең ірі ядро),
Sb (орташа ядро),
Sc (кіші ядро), сол сияқты Sba, Sbb, Sbc деп бөлінеді. Барлык бұрыс галактикалар бір ... 'ir деп ... мың өте ... ... ... ... 80%-ы спиральді, 17%-ы эллипсті және 3%-ы бұрыс галактика. ... ... ... әр ... ... ... ... quasar)
Ашық квазарлардың алғашқылардың бiрлерi 3C 273 және ұшып шығатын олардың iшiнен джет
1963 жылдан ... ... ... объект квазарларды зерттей бастады (радиосәуле шығарудың квази ... ... ... ... қысқартылған). Квазарлар әлемнің ең энергетикалық қаныққан денелері. Бұл жұлдыздарға ұқсас денелер минутына Күннің 10 млн ... ... ... артық энергия шығарады. Олардың жарқырауы тұтас галактиканың жарқырауынан жүз есе артық бола ... ... ... ... сәуле шығарудың қуатты көздері. Олардың спектрлерінде кәдімгі жұлдыздардың атмосфераларында болатын химиялық элементтер кездеседі. Бірақ квазарлардың ... ... ... ... ... ... ... болатынын көрсетті, яғни магнит өрісінде қозғалатын асқын ... ... ... ... ... ең алыс ... болып саналады (оларға дейінгі қашықтық миллиардтаған жарык жылын күрайды), олардың спектрі қошқыл-қызыл, демек, олар бізден өте үлкен ... ... ... ... квазарлардың периоды бірнеше апта, амплитудасы 3m-ге дейін өзгеретін жылтырауы айнымалы болады. Бұл олардың сызықтық ... ... ... ... дегенмен үлкен емес екенін көрсетеді. Квазарлар өте алыс галактикалардың жас, белсенді ядролары болуы мүмкін.
Қорытынды
Галактикадағы және галактикалардан тыс астрономия өзінің дамуын ... ... ғана ... аз ... ... тек кана ... мен ... эволюциясы емес тұтас галактика эволюциясы жөнінде теория жасады. Біз Жер ... алу ... емес ... ... отырып, ғарышты алып лаборатория ретінде пайдалануды үйрендік.

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейсызық физиканың жаңа әдістері және компьютерлік модельдеудің көмегімен айнымалы жұлдыздар мен галактикалардың фракталдық қасиеттері мен заңдылықтарын анықтау59 бет
Гaлaктикaлaр топтaлуының моделдері5 бет
Гaлaктикaлaрдың кеңістіктегі үлестірілуінің мультифрaктaлдық пaрaметрлерін aнықтaудың әдістері7 бет
Галактикалар классификациясы8 бет
Галактикалар мен жұлдызды жүйелердің эволюциясы14 бет
Галактикалардың белсенді ядролары7 бет
Галактикалардың динамикалық қозғалысы6 бет
Галактикалардың имек айналуларын зерттеу68 бет
Дискілік галактикаларды моделдеу4 бет
Жұлдыздар, жұлдыз шоғырлары, галактикалар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь