Еңбек нарығы және жұмыстың негізгі түсініктері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1. Еңбек нарығы және жұмыстың негізгі түсініктері ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1. Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.2. Жұмыссыздық туралы ұғым және оның көрсеткіштері ... ... ... ... ... ..20

2. Қ. Р. еңбек нарығы мен жұмыссыздықтың даму көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.1. Қ. Р. Еңбек пайда болуы мен дамуы бойынша талдау ... ... ... ... ... ... 24
2.2. Қ. Р. жұмыссыздықтың деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

3. Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік саясат, оның негізі ... ... ..28
3.1. Халықты жұмыспен қамту туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
3.2. Халықты жұмыспен қамту туралы заң ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
Кіріспе

Қазақстандық еңбек нарығы көз алдымызда құбылып барады. Әлемдік қаржы дағдарысы біліктілігі төмен кадрлардың басына бұлт үйірсе, есесіне жоғары білікті мамандардың асығы алшысынан түсіп тұр. Дәлірек айтқанда, жоғары сұранысқа ие білікті кадрларға келешекте қол жеткізе алмаймыз - ау деген қауіп те жоқ емес. Өнеркәсіптік өндіріс 2003 жылғы қаңтар - мамырда Қарағанды облысының өнеркәсіптік кәсіпорындары (үй шаруашылығы секторын қоса) қолданылып жүрген бағалармен 113987,8 миллион теңгенің өнімін өндірді, айғақты көлем индексі 100,8%-ды құрады.Өнеркәсіптік өндірістің 6,5%-ын құрайтын тау-кен өнеркәсібінде өнім (жұмыс, қызмет) көлемі алдыңғы жылғы қаңтар - мамыр деңгейіне 101,6%-ды құрады. Көлемінің өсуі, негізінде, тас көмір 20,6%-ға, қоспасыз темір кендер – 14,1%-ға, марганец концентраттары 21,8%-ға шығарудың өсу есебінен болған.Еңбек нарығында қауіп-қатер тобына үлкен жастағы адамдар да жатады. Олардың көбісі үшін жұмыспен қамту зейнетақымен қамсыздандырудың төмен деңгейіне байланысты әлеуметтік кедейлікті еңсеру құралы болып табылады. Үлкен жастағы топтың қызметкерлерінің жартысы белгілік әлеуметтік философы Э.Фроммның ойын қуаттағандай немесе қолдағандай, өмірдің тез ағынын сезіне отырып, өз әлеуетін толық іске асыруға ұмтылады.Егде адамдарға қатысты мемлекеттік саясаттың негізгі халықаралық қағидаттарының бірі білім беру, мәдениет, рухани өмір мен демалыс саласында қоғамдық ресурстарға еркін қол жеткізуді қамтамасыз ету болып табылады. Бұдан басқа, егде адамдардың негізгі әлеуметтік-экономикалық ресурстар мен саяси бостандыққа қол жеткізуімен қатар ақпараттық, қаржылық қызмет көрсетулерге (несие беру, ақша жинақтау және сақтандыру) қол жеткізуі – егде жастағы адамдардың құқықтарымен жай-күйдің маңызды көрсеткіштерінің бірі. Әлеуметтік жағынан аз қамтылған тұрғындар мен көп балалы отбасыларға көрсетілетін көмек туралы айта кетсеңіз. Сонымен қатар, бала күтіміне байланысты жәрдемақы жұмыс істейтін әйелдерге ғана беріледі. Ал жұмыссыз аналарға қандай көмек бар?
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................5
1. Еңбек ... және ... ... ... ... ... және ... Жұмыссыздық ... ұғым және ... Қ. Р. ... ... мен ... даму ... Қ. Р. ... пайда болуы мен ... ... Қ. Р. ... ... ... ... қамту және әлеуметтік саясат, оның негізі..........28
3.1. Халықты жұмыспен қамту туралы
ұғым................................................30
3.2. Халықты жұмыспен қамту туралы
заң....................................................32
Қорытынды...................................................................
.......................................37
Кіріспе
Қазақстандық еңбек нарығы көз ... ... ... ... ... ... төмен кадрлардың басына бұлт үйірсе, есесіне жоғары
білікті мамандардың асығы алшысынан түсіп тұр. ... ... ... ие білікті кадрларға келешекте қол жеткізе алмаймыз - ау деген
қауіп те жоқ емес. ... ... 2003 ... ... - мамырда
Қарағанды облысының өнеркәсіптік кәсіпорындары (үй ... ... ... ... бағалармен 113987,8 миллион теңгенің өнімін
өндірді, айғақты көлем индексі 100,8%-ды ... ... ... ... ... өнім ... ... көлемі алдыңғы
жылғы қаңтар - мамыр деңгейіне 101,6%-ды құрады. Көлемінің өсуі, негізінде,
тас көмір 20,6%-ға, ... ... ... – 14,1%-ға, марганец
концентраттары 21,8%-ға шығарудың өсу есебінен болған.Еңбек нарығында қауіп-
қатер тобына ... ... ... да ... ... ... үшін жұмыспен
қамту зейнетақымен қамсыздандырудың төмен деңгейіне байланысты әлеуметтік
кедейлікті еңсеру ... ... ... ... ... ... жартысы белгілік әлеуметтік ... ... ... ... ... ... тез ... сезіне отырып, өз
әлеуетін толық іске асыруға ұмтылады.Егде адамдарға қатысты мемлекеттік
саясаттың негізгі халықаралық ... бірі ... ... ... өмір мен демалыс саласында қоғамдық ресурстарға еркін қол ... ету ... ... Бұдан басқа, егде адамдардың негізгі
әлеуметтік-экономикалық ресурстар мен саяси ... қол ... ... ... ... көрсетулерге (несие беру, ақша жинақтау
және сақтандыру) қол ... – егде ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі. Әлеуметтік жағынан аз қамтылған
тұрғындар мен көп ... ... ... ... ... айта
кетсеңіз. Сонымен қатар, бала күтіміне байланысты жәрдемақы жұмыс істейтін
әйелдерге ғана беріледі. Ал жұмыссыз аналарға қандай ... ... ... ... және ... негізгі түсініктері
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни,
талаптануы, тек нарық, оның ... ... ... ... ғана ... көрсетті. Еңбек нарығы дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс
күшіне сұраным мен ұсыным. Әрине, бұл тым ... ... ... ... ... оны әкімшілдік - әміршілдік әдіске қарама – ... әдіс деп ... ... ... – бұл тиімді экономиканың негізі.
Осы уақытқа жейін біздің елімізде еңбек нарығы болмады. Маңыздарды ... тым ... ... ...... ... бірақ
тиімсіз түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды, өмір сүру ресурстарын бөлуде
теңгермешілікке жол ... ал ол ... бір ... ... ... ... тежеді. Әкімшілдік - әміршілдік басқару жүйесі жағдайында
мемлекет, жұмыспен толық қамту мәселесін өндіргіш ... ... ... ... ... бойында өндіріс салалары мен
аймақтарына бөлу арқылы шешіп ... Жаңа ... ... ... ... ... бар ... санына асып кетіп отырады, ал ол, өз
кезегінде жұмыс күшінің ... ... Және де, бұл ... ... ... ... қолдау тауып отырады:
кәсіпорынның жалақы қоры ... ... ... ... олардың
санының өзгеріп отыруы еңбек өнімділігінің төмендігінің және жұмыскерлерді
өндірістегі негізгі ... ауыл ... және ... ... ... ... және ... жұмыстарға пайдаланудың орнын
толтыруы тиіс еді.
Оның есесіне жұмыскерлерге, белгілі бір жұмыс ... ие ... ... ... және оны ... ... іс ... мүмкін болмады.
Соның нәтижесінде жұмыс күшіне деген сұраным еркіндігі мен ұсыным ... ... ... ... белсенділігі мен қозғалысына қатаң
бақылау жасап отырады, олардың өздерінің жұмыс күшін қолдануына тек қана
мемлекет ... ... ... шеңберінде ғана рұқсат етілді.
Кадрлар тұрақтандыруға жас маман институты, белгілі бір ... ... қол қою ... қол қою тікелей әдістер, тиісті жұмыс
уақыты өтілгеннен кейін пәтер беруге уәде ету, бір ... ... ... ... ... ... сияқты жанама әдістер де қолданылды.
Өздерінің қабілетін толығырақ көрсетуге және ... өмір ... ... ... ... ... істеу ұмтылысы – қалада төлқұжат тәртібі
түрінде, елде керісінше колхозшыларға төлқұжат ... ... ... ... ... алу ... ... әкімшілік механизімі
кедергілеріне тірелетін. Бір орында ұзақ уақыт ... ... ... да және әлеуметтік тұрғыдан да ынталандырады. Соның ... ... ... заңы ... Оның мәні – адам ... ... жақсарту үшін белсене жұмыс істеуі керек, ал ... ... ... ... етеді. Соған сәйкес жұмыс істейтінің
өмірінің барлық кезеңі бойына еңбек ету нысанын ауыстырып ... ... ... ... өмірі бойына, орта есеппен 7,5 ... ... ... бір ... өмірлік жалдаумен қамтылған
жұмысшылар 2,6 рет ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш
Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ АҚШ – ағыдан төмен. Бұл ... ... ... жатқан экономикаға тән көрініс. Мысалы Финляндияда
өндірісте және ... ... ... ... үштен бірі
мамандықтарынан ауыстырады немесе ... ... ... ... ... ... өндіріске қажетті жұмыс күші мен
олардың ... ... ... ... ... елеулі қайшылықтар бар.
Оның шиеленісуі – ... ... ... ... ... ... және ... жағдайын жақсарту мақсатында жұмыс
орнын ауыстырам деп біраз уақыт жұмыссыз қалады. Ол көбінесе 2 айдан 6 ... ... ... ... миллиондаған дипломы бар мамандар да ойдан
дайындық ... ... ... ... ... істейді, ал ... яки ... ... орын алып ... көрсетеді.
Бұл жағдайлар, қазірде нарықты экономикаға өту кезеңін басынан көшіріп
жатқан ... ... де тән бола ... Атап өту ... – бұл процес өте
шиеленісті жағдайда өтуде. Мемлекетсіздендіру мен ... көп ... ... ... ал ол,өз кезегінде мемлекеттік
секторда жұмыспен тұрақты түрде ... ... ... ... және басқа да шаруашылық ... ... ... ... қалған жұмыскерлерді жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... салдарынан
шикізаттың және жабдықтардың кадрлығы өндіріс қуатының толық пайдалануына,
көптеген ... ... ... ... соқтырады. Қорыта
айтқанда жұмыссыздық нарықты экономикаға тән құбылыс болып табылады. Бірақ
оның әр елдің ішкі ... ... ... бір ... ... Егер
жұмыссыздар сол мөлшерден асып немесе кеміп кетсе нарықты экономикаға
залалын келтіреді. Ал ... ... ... онда ... тиімді
дамуына қолайлы жағдай жасайды.
Қазіргі таңда Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету шамасы қандай? Біздің
елде еңбек ... 1992 жылы 9,4 ... ... ... немесе халықтың
жалпы саны (17 млн. адам) 55 процентін құрады. Халық шаруашылығының қызметі
барлық ... 7,4 ... адам ... ... Олардың 6 миллионға
таяуы немесе 81 проценті экономикалық мемлекеттік ... ... ... ... кәсіпорындардың әліде басым екендігін яғни ... тән ... ... ... ... өте баяу ... көрсетеді. Сонымен қатар қазіргі еңбекпен ... ... ... ... ... ... ... ету
қатынастарының терең дағдарысын көрсетіп отыр. Біздің қоғам әкімшілдік
басқару жүйесі жағдайында ... ... ... ... ... қамту
мәселесін шеше алады. Бұл ұғымдар туралы біз нені түсінеміз.
Еңбекпен толық қамту ... ол ... ... ... ... қабілеті бар халықты жұмыс орындарымен қамтамасыз ету. Ал ... ... ...... ... минималды еңбек
шығындары мен қамтамасыз ету.
Өндірісі ... ... ... тәжірибесі, тиімді еңбекпен қамту
қызметіне ... ... өмір ... ... ғана ... ... ... дейін, біздің елде жұмыссыздық жоқ және ... өзі ... деп ... 1991 жылы ... ... қызметіне жұмыс іздеп
жүрген 185 мың адам өтініш берді оның 75 мыңы еңбек биржасы арқылы жұмысқа
орналасты. Сол жылы ... 4 мың адам ... деп ... оның ... ... ... Ал 1992 жылы ... түрде, 70,5 мың адам ... ... ... 54 ... ... ... жәрдем ақы алды.
Жұмыссыздардың 80 процентіне дейінгі әйелдер, ал олардың жартысына жуығы ... ... ... Әрбір жұмыссыздың бесеуі – ... ... ... – орта ... ... ... ... – жалпыға бірдей орта білімді.
Болжаммен үстіміздегі жылдары аяғына қарай, ... ... саны 250-500 мың адам ... ... деп күтілуде. Сондықтан
мемлекет дүние жүзінде жинақталған тәжірибеге сүйене отырып бұл ... ... ... ... ... және ... ... үшін соңғы 30 жыл бойына нарық қатынастары ... ... ... ... ... ... ... қолдануда.
Халықтың еңбекпен қамтудың мемлекеттің реттеудің ... оның ... ... әртүрлі мамандандырылған жаңа жұмыс орындарын құру ... ... ... төлеу сияқты әлеуметтік шараларын жүзеге
асыруы қажет.
Жұмыссыздыққа берілетін жәрдем ақының мөлшері мен оны төлеу мерзімі: АҚШ-
та 26-34 апта бойына ... 50 ... ... ... 47 ... (Жапонияда – жұмыссыздық жасына және басқа көрсеткіштеріне қарай 3-
12 ай бойына жалақының 60-80 ... ... – 1 -2,5 жыл ... 42 ... оған қосымша күніне 40 франк жәрдем ақы ақша;
Ұлыбританияда – 52 апта ... 28,5 фунт ... ... Жұмыс
істейтіндердің еңбек ақысының ұстап қалу ... ... ... құру
арқылы да жұмыссыздыққа байланысты жәрдем ақша беріледі.
Қазақстан Республикасының Халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... қалу ... деп ... ... бұрынғы жұмыс
орнындағы негізгі жалақысының 50 проценттен кем емес ... ... ... орташа жалақы мөлшерінен жоғары және өнім сүру
минимумімен төмен болмайтын жәрдем ақша беруге ... ... ... ... ... ... ұсынымын азайту үшін
иммиграцияны (шетел азаматтарының келуі) шектеу, ... ... ... қайту) ынталандыру, жұмыс аптасының ұзақтығын
қысқарту, ... ... бөлу және ... ... ... ... шығару
сияқты жұмыспен қамту саясатын жүргізеді. Мемлекет қосымша жұмыс ... үшін ... бөлу ... ... ... ... жұмыссыздықтан
мейілінше жапа шеккен бірінші кезекте жастар мен ... ... ... көмектеседі.
Нарық қатынастары дамыған көп елдерде еңбек нарығы әр түрлі топтағы
адамдарды әсіресе жастарды ... ... жеке ... ... ... үшін арнайы бағдарламалар қабылданып іске асырылады. Осы мақсатта
кәсіпкерлердің қатысумен жастар үшін ... ... ... және ... ... ... ... мемлекет толық өз мойнына алады.
Еңбек нарығы бойынша күрделі және жетілмеген ... түрі ... ... ... ... ... ... олардың еңбегіне деген
сұранымдар хабардар бола бермейді, олар тіпті өздерінің ... ... бос ... орны ... одан да аз ... ... да ... нарықтар сияқты сұранымның, ұсынымның және тепе –
теңдік жағдайымен сипатталады. Психологиялық тұрғыдан алғанда ... ... ... ... тілегін, ал еңбекті ұсыным ... ... ... Жекелеген еңбек нарығы, әдетте,
бізге бұрыннан белгілі графикпен бейнеленеді.
Еңбекке сұраным мен ... және ... ... деңгейінің графигі
көрсетілген. Сұраным мен ұсыным шарттарының ауытқуы SS және ДД ... ... және ... ... ... ... ... ұсыным жалақы динамикасына кері пропорционалды ... ... ... ... егер ... ... ұсыну басқа өндіріс
факторларын ұсынумен салыстырғанда шектеулі болатын болса, онда жалақының
өсуі орын алады. Еңбекті ... ... ... ... – халықтың
мөлшерімен;
- Тұрғындардың жалпы санындағы еңбек етуге қабілеті бар ... ... бір жыл ... ... ... сағатының орташа санымен;
- Жұмсалатын еңбектің саны және сапасымен, жұмысшының мамандық деңгейімен
(квалификациясымен).
Жалақының ... ... ... ... тенденциясы болады
деген жорамал бар. Тепе-теңдікке жету ... ... ... ... ... ... және ... нарыққа әсер
етумен болатын жалақының ақшалай мөлшерінің ауытқуы қызмет етеді: ақшалай
жалақы өскен жағдайда ... ... ... ... ... ... ... біз жеткілікті дәрежеде ашып көрсете алдық па? Жоқ.
Себебі, біріншіден, біздің ... ... жоқ, ... ... ... жалақы айырмашылығы көрсетілмеген.
Барлық экономика үшін біртұтас еңбек нарығы болмайды. Нақты өмірде,
біз көптеген, жеткілікті дәрежеде оқ ... ... ... ... ... ... және территориялар бойынша бөлінеді. Бір
сегменттен басқа сегментке өту үлкен ... ... ... нарығы
тепе-теңдік жағдайы көбінесе мемлекеттің ... ... ... ... жәрдем ақша еңбекті ұсыну жағдайында
әсер етеді. Жалақының ең ... ... ... ... мен ... ... түрде бейімделу әрекетіне шек қояды.
1.1. Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы
Халықаралық еңбек ұйымының Бас директоры Хуан Сом ... 2005 ... ... 93-ші ... ... ... баяндамасында
2004 жылғы жаһандық экономиканың қарқынды бес пайыздық өсуі мен оптимизм
тудырмайтын – 1, 7 ... ... ... ... ... білдірді. Әлемде миллиардтан астам жұмыссыз немесе «жұмыс
істейтін кедейлер» бар. Әлемдік ... ... ... ... ... 2 ... өмір ... «Жұмыс адамдардың экономикалық, саяси ... ... ... орын ... айта ... ХЕҰ Бас ... өсу мен жұмыс орындарын құру арасындағы алшақтықты еңсеру,
лайықты еңбек тұжырымдамасын ... ... ... жұмыспен қамту
саласында ескен шектеулермен ұшырасатын жұмыскерлер мен ... ... ... ... ... ... ... Барлық
әлемде жұмыссыздыққа ұшыраған мүгедектер мен денсаулығы нашар адамдар,
біліктілігі жетпейтін жастар, ... ... бала ... көшіп-қонушылар, этникалық аз топтар, ... ... ... ... ... ... ... көп.
Еңбек нарығында қауіп-қатер тобына үлкен жастағы адамдар да жатады. Олардың
көбісі үшін жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... еңсеру құралы болып табылады. Үлкен
жастағы топтың қызметкерлерінің жартысы ... ... ... ойын ... ... ... өмірдің тез ағынын сезіне
отырып, өз әлеуетін толық іске асыруға ұмтылады.
Әр адамның еңбек ету құқығын қамтамасыз ету ... егде ... ... ... халықаралық-құқықтық стандарттар белгіленген.
Халықаралық еңбек ұйымының Егде ... ... 1980 ... 23 ... 162 ... ... зор. Онда әрбір елдің ұлттық заңнамаға, тәжірибе
мен жергілікті жағдайға сәйкес мұндай ... ... ... ... ХЕҰ егде жұмыскерлерді жұмыспен ... ... ... және теңгермелі жұмыспен толық қамту стратегиясы
аясында және – кәсіпорындар деңгейінде – ... ... және ... ... ... ... ... топтарына тиісті көңіл бөле отырып,
сол арқылы жұмыспен қамту ... бір ... ... ... ете ... қарастыру қажет деп есептейді.
ХЕҰ-ның № 162 (5, 21, 22-тармақтары) ұсынымында егде ... ... ... ... ... бірдей тең мүмкіндіктер мен қарым-
қатынасты пайдалануы тиістігі егжей-тегжейді ... атап ... ... ... мен еңбекке орналастыру қызметтеріне қол жетімділік;
• олардың жеке қабілеттерін, тәжірибесі мен ... ... ... мемлекеттік секторға да, жеке секторға да олардың таңдауымен ... ... ... жұмыс түрлері үшін ерекше талаптарға,
шарттарға немесе ережелерге ... жас ... ... ... ... атап айтқанда біліктілігін арттыру және ... ... ... ... оқу ... атап ... кәсіби дайындық және
кәсіподақтық білім ... ... ... ... және ... әділ ... қол ... еңбек өмірінен еркін қызмет режиміне біртіндеп ... ... ... ... ... ... және еңбек қатынастарын тоқтату
тәжірибесі (зейнетке шығу ерікті негізде жүзеге асырылады);
• бірдей еңбегі үшін сыйақы;
• әлеуметтік қамсыздандыру шаралары мен ... ... ... ... ме еңбек гигиенасы саласындағы шараларды
қосқанда, еңбек жағдайы;
• бұл мүмкіндіктер және қол жетімдік кәсіби ... ... ... ... ... ... үй алу мүмкіндігі, әлеуметтік және
медициналық қызметке қол жетімділік.
Батыс ... ... ... кадр ... жұмыскер ретінде
жастарды алуға және кәсіпорыннан зейнет алды ... ... ... ... ... көп ... талап ететін жас жұмыскерлерге
ауыстырудан гөрі, еңбекке күш-жігерін аямайтын ... ... ... ... ... бөлу ... бола ... Көптеген
кәсіпкерлер егде жұмыскерлердің бұрынғы тәжірибесі мен жұмыста алған
дағдыларын ескере отырып, ... ... мен ... ... ... ... ... деп есептейді. Батыстағы жұмыс істейтін кәрілер
құрамында еңбек ... өсуі ... факт ... ... Республикасындағы еңбек туралы» Қазақстан Республикасының 1999
жылғы 10 желтоқсандағы ... ... ... әр ... өз ... іске ... бірдей мүмкіндіктері бар. Ешкімнің де еңбек
құқықтары ... және ... ... нәсіліне, ұлтына, діни
көзқарасына, сеніміне, азаматтығына, қоғамдық ... ... ... жұмыскердің іскерлік қасиеті мен оның еңбегінің нәтижесіне ... ... да ... ... оларды іске асыруда қандай да бір
басымдықтар алмайды.
Дегенмен, қазақстандық жұмыс берушілер өте сақ ... ... жаңа ... ... үшін ... қиын ... Тең құқықты жас жағынан айыру барлық жұмыспен қамту спектрінде
және кез келген ... ... да орын ... ... ... асқан
жұмыскерлер қызмет бойынша жылжуда, біліктілігін артырру мүмкіндігінде де,
бос орындарға қабылдау туралы ... ... оңа қрау ... ... сезінетіндігін көрсетеді. Қоғам осы әлеуметтік-демографиялық
топқа деген сананы жаппай өзгерткенде ғана егде ... саны көп ... дами ... байқағысы келмейді.
Егде жастағы адамдардың өздері де өмір жиегінде оларға бөлінген орынмен,
яғни үй қызметшісі ... ... ... аға ... ... үшін ... мүмкіндік қоғамға жақын болып қалу, өзінің ... ... ... ... ... ... ... қызметін жалғастыру
болып табылады.
Қазақстанда нарық қатынастарын ... ... ... ... ... ... күшеюіне әкелді. Кәсіпорындардың өмір сүруге деген
күресі жұмыстан шығаруда оларды бірінші кандидат және ... ... ... ретінде қарауға көзқарасты туындатты. Осындай жағдайларда
мұндай жұмыс күші жұмыс берушіге тиімсіз болып ... ... ... ... ... ... ... қарамастан мынадай үдеріс
байқалады: кандидаттың жасы жұмысқа қабылдау туралы мәселені шешу кезінде
айқындаушы ... бола ... ... ... ... зейнеттегі
және зейнет алды жасындағы жұмыскерлерді де ығыстырудың түрлі ... ... Оның ... ... ... жағдайы мен егде
қызметкерлерді кемсіту дәрежесі арасында ... ... ... ... ... еңбек жағдайы жақсы, жалақысы жоғары болған сайын
зейнет жасына жеткен жұмыскерлердің құқықтары көбірек шектеле түседі.
Статистикалық деректерге сәйкес ... ... ... істейтін
егде халықтың үлес салмағы 16 % құрайды. Еңбекке тарту ... 3, 5 % -
60 жас пен одан ... ... адамдар, соның ішінде 3,7 % ер адамдар мен
3, 2 % ... Ер ... ... ... ... ... өте ... дегенмен ер адамдар мен әйелдерді
тарту деңгейі олардың жасы ұлғайған сайын азая ... ... егде ... қалаға қарағанда тарту көбірек. Ол селолық үй
шаруашылығына қосымша табыс әкелетін және егде ... ... ... ... ауыл шаруашылық жұмыстарының маусымдық ... ... ... ... ... ... ... деректері бойынша мынадай үдеріс байқалады. 2004 жылы ... ... саны – 30, 9 мың ... ... ... жерлерде –
22, 4 мың адам, селолық жерлерде – 8,5 мың адам. 2005 жылы тиісінше ... 31,1 мың ... 17, 0 мың ... 14, 1 мың адам.
Қоғамдық қатынастардың барлығы заңнама негізінде ... ... ... ... ие бола ... Оны талдау егде
адамдарға қатысты мынадай қиындықтар мен олқылықтарды ... ... ... және ... ... қамту туралы заңнамада «егде жұмыскер» ... жоқ. ... ... ... айырмашылығы жасы үлкен топтағы
адамдардың жұмыспен ... ... ... ... ... ... қамту туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23
қаңтардағы Заңы (бұдан әрі - Заң) ... алды ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу шараларын
қамтамасыз етеді.
Заңның 18-бабы 2-тармағының негізінде жұмыспен қамту ... ... жас ... ... ... лайық жұмыс ... ... ... ... зейнет алды жасындағы адамға жұмыс
іздеуде ... ... ... үшін ... ... ... ... қосымша кепілдіктерін алмай-ақ қолданылады:
• біліктікті арттыру мүмкіндігін беру ... ... ... ... жұмысқа орналастыру;
• арнайы әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеу және іске асыру;
• жұмыс орындарына квота белглеу.
Шындығында, біз, бір жағынан ... ... және ... қамту
қызметтерінің жұмысында таптаурын болған қағидатты ұстанамыз, екінші
жағынан кадр ... ... ... ... ... ... ... негізгі еңбек ресурсы ретінде егде адамдарды қабылдағысы келмейді.
соның салдарынан зейнеталды ... ... ... жұмыссыздардың
деңгейі жоғары.
Бұл ретте Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігінің ... ... 2006 ... алты ... ... қамту
органдрында зейнет алды жастағы ... ... 2,5 мың ... тұр, ... ішінде 2, 1 мың адам - әйелдер. Зейнет алды жастағы
адамдардың ... ... ... ... 610 ... ... ... әйелдер –
404 адам, селолық жерлерден – 150 адам жұмысқа орналасты.
Сондай-ақ зейнеталды ... ... ... ... және ... құқықтары шектелмейді (мысалы, дербес компьютерде жұмыс істей білуге
үйрету, бухгалтерлік жұмыскерлердің ... ... және ... зейнеталды жастағы адамдарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу жөніндегі
әлеуметтік бағдарламаларда еңбек нарығындағы белсенді саясатта ... ... ... ... ... туралы газет беттерінде хабарландырулардан не байқаймыз?
Жұмысқа қабылдау туралы жарнама хабарландыруларда жұмыскердің жасын кемсіту
нормасы ашық көрсетіледі. Осыған ... осы ... ... ... ... ... бола ... Еңбек кодексі, мысалы, заңнамамен ... ... ... ... ... ... жарияланатын бос орын
жарнамаларында ... ... ... ... ... ... ... олардың іскерлік қасиеттеріне байланысты емес деп
есептейтін азаматтар еңбек инспекциясы ... және ... ... және ... ... ... ... бос өткен уақытты
төлеуді және келтірілген моральдық залалды өнідіруді талап ... ... ... ... ... 4, 7, 89, 97-баптары).
Барлық еңбек шарттары тараптардың келісімен келісілуі тиістігі туралы норма
еңбек нарығындағы зейнеткерлердің жағдайын нашарлатады. ... ... ... ... ... ... ... үшін көрінеу тиімсіз
талаптарды өктем қоюына ... ... өмір сүру үшін ... ... ... ... ... сақтау
қажет. қарттық пен жұмысқа қабілеттілік бір-біріне кереғар.: ... ... ... ... орын жоқ. ... ... өмір ... Егде адамдарды зейнетке «ығыстырып шығару» халықаралық заңнамаға
қайшы келеді., Егер адам өзінің физикалық және ... ... бір ... ... ... ... неше жаста болмасын еңбек
ету құқығын ... ... ... ... ұлттық заңнамаға және зейнетке шығуға қатысты
тәжірибеге байланысты жасы ... ... ... ... негіз болмауы
тиіс деп пайымдайды. Көптеген елдерде (Швецияны, Люксембургті, Хорватияны,
ал қызметшілер үшін – Ниделандты ... ... ... келу ... «дәлелді себебі» болып табылмайды. АҚШ-та жалпы ережеден шет қалу
жұмыскерлердің белгілі санатына, мысалы, ... ... ... елімізде мемлекеттік қызметтегі ... ... ... ... ... және ... ... етуге жалғастыруға
қабілетті екендігіне қарамастан, тараптардың ... ... ... ... ... ... шартын жасау құқығымен жұмыстан шығаруға сөзсіз негіз
болып табылады («Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының 1999
жылғы 23 шілдедегі ... ... 1-1) ... ... ... ... ... Республикасының Заңына
сәйкес зейнет жасына жету жеке еңбек шартын бұзуға негіз болып табылмайды.
Қызметкерлерді зейнет ... ... ... ... ... оқиғалары
жүйелі әрі жасырын сипатқа ие. Мұндай жағдайларда ұлттық еңбек заңнамасында
зейнеталды және зейнет жасындағы егде адамдарды қорғау тетіктері ... ... ерте ... жол ... Оның ... тек ... рет іздеп отырға жас адам ауыстырады. әрі қызметкер жасы ... ... ... ... жыл жұмыс уақытының екінші жартысына еңбек
биржасында тіркелген жұмыссыз жалдануы үшін, жұмыс уақытысының жартысына
жұмыс істеуге ... бере ... ... шарт ... ... ... және ... зейнет жасына жеткенде және ... ... ... ... Осы шарт ... ... қызметкер
зейнетақының 50 пайызын және жалақының 50 пайызын алады. Бұл шарт Батыста
қабылданған «еңбекті бөлу» заңдық ... ... түрі ... ... ... ... ... кеңінен таралуда.
Данияда, Швецияда, Италия мен кейбір басқа да елдерде үлкен жас ... үшін ... ... ... мен қысқартылған жұмыс уақытының
сағаты үшін жәрдемақы төленіп, еңбек ... ... кету ... ... мерзімінен бұрын шыққанда қызметкерлерге әлеуметтік
жеңілдіктер толық көлемде берілмейді. Мәселен, ... ... ... ... үйге төлеу бойынша едәуір жеңілдіктерді пайдаланбайды.
Германияда, Францияда зейнет жасына жету ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Егде адамдардың еңбек құқықтарын іске асыру саласында ... да ... ... ... рет ... өткендей, бұл еңбек заңнамасында
егде адамдардың құқықтарын қорғайтын және көтермелейтңн тікелей нормалардың
жоқтығы. Мәселен, Қазақстан ... ... 2005 ... ... № 8 ... бекітілген Қазақстан Республикасында халықты
жұмыспен ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуға жан-жақты баға берілмеген және еңбек нарығында
тек егде ... ... ... ... мақсатты шаралар
күтілмейді.
Екіншіден, жұмыспен қамту саласында ... ... ... ... жас ... ... ... жағдайын жеңілдету,
жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғау қажеттігіне көңіл бөлінбейді.
Осыған байланысты, ... саны ... ... егде ... ... отырып, олардың қайта мамандануына ықпал ете, жаңа
жұмыспен ... ... ... ... ... немесе олардың
табыстарының тиісінше қорғалуына немесе тиісті ақшалай өтемге кепілдік бере
отырып, ерекше шаралар ... ... ... ... байланысты
жұмыс істемеген, жұмыс іздеп жүрген егде адамдардың жұмысқа түсуіне немесе
еңбек әрекетін ... ... ... үшін ... шаралар қабылдау
керек.
Еңбек нарығында тұтас шаралар кешенін орындауды ... ... ... ... ... ... ... еңсеру мүмкіндігін құру міндеті
қойылуы тиіс. Оларға атап айтқанда, мыналар жатады:
• икемді әрі оңай жұмыс режимін қосқанда, жұмыс ... ... ... ... ... ... өсу ... қамтамасыз ететін жұмысқа ауысу және
табыстың жеткілікті жоғары деңгейі;
• жас бойынша теңгермелі еңбек ұжымдарын ... ... ... ... үшін ... ... егде қызметкерлерді
шығару тәжірибесінен бас тарту;
• жұмысқа жалдау кезінде кемсітушіліктен заңнамалық тұрғыда ... ... ... ... істеуіне қатысты дәстүрлі сенімдер
мен таптаурындарды қосқанда, егде адамдардың жұмыс істеуі үшін қолайлы
моральдық-психологиялық ... ... ... ... ұғым және оның ... ... ... себептерін талдай отырып, оның
әртүрлі нысандарын тудыратын нақты факторларын қарайды. ... сан ... ... ... ... ... маусымдық,
құрылымдық, технологиялық және т.б Осылар5а толық тоқталайық.
Жасырын жұмыссыздық - өндіріс пен ... ... ... ... ... орын ... Шын ... олардың жұмысына
аз ғана жұмыс күші мен орындауға болады.
Фрикциондық жұмыссыздық – ... ... бос ... күші ... ... ... болады.
Маусымдық жұмыссыздық ауыл шаруашылығының кейбір салаларында, әсіресе
қайта ... ... ... күші тек маусымдық кезеңдерде
қолданылғанда болады.
Құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... ұлтының, мамандығының және ... ... ... ... ... таба алмаған жағдайда болуы
мүмкін.
Технологиялық немесе өтпелі жұмыссыздық адамдарды машинамен ... ... ол ... ... ... немесе басқа
мамандықты игеруді қажет етеді.
АҚШ Конгресінің, экономикалық статистика ... ... ... ... қазір шет елдерде жұмыссыздықтың 70-ке жуық
нысандары және олардың болуының ерекше себептері бар ... ... ... жұмыссыздықтың нысандарын екі үлкен негізгі ... ...... ... жетіспеуіне байланысты болатын, соның
ішінде ең алдымен циклдік жұмыссыздықты жатқызады. Екіншісіне – ... ... ... ...... ... технологиялық және басқа нысандары)жатқызады.
Біздің елдегі жұмыссыздықтың негізгі нысандары ... және ... ... ... ... қалыптасу барысында жасырын
жұмыссыздық ашық ... ... ... 1992 жылы ... ... ... түсті. Осы аталған жылдың желтоқсан айының
өзінде ақ 138 мыңға таяу адамы бар 160 ... ... ... ... ... 2 ... ... жұмыскер еңбектен босатылды, 25 мың
адам еріксіз демалысқа жіберілді.
Жұмыссыздықтың ... ... ... бірі ... ... прогресс ҒТП, жаңа қосымша жұмыс күшін қажет ететін жаңа өндіріс
түрлері мен ... ... ... ол ... өндіріс саласында
еңбек етуге қабілеті бар тұрғындарды жұмыспен қамтуды көбейтеді. Жалпы,
ғылыми – ... ... ... ... қамтуды тұрақты түрде
өсіру, негізінен, өндірістік емес салалардың дамуы арқылы жүзеге асырылады.
Оның ұлғаюы, тұрғындардың әр түрлі ... ... ... ... тез өсуі
мен және халық шаруашылығының орташа көрсеткішіне қарығандағы жоғары ... мен ... ... 80-шы жылдары жұмыспен қамтуды
көбейтуге өндірістік емес саланың үлесі АҚШ-пен Жапонияда 80-90%, ал ... 100% ... ... ... ... аса ауыр экономикалық және
әлеуметтік қайшылық. Батыс Елдерінде жұмыссыз болу – тек қана ... ғана емес ... ... адам ... ар – ... ... – беделін
жоғалту деп те есептеледі.
Шетелдердегі бағалау бойынша жұмысты жоғалту, өзінің қасірет жағынан
жақын туыс ... ... ... ... түсуден ғана кейін тұрады екен.
Кәсіпорынның жұмысының ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруға деген жеке мүдделіктеріне кері
әсер етті, олардың өндірісті ... ... ... соқтырды. Осының
бәрі еңбек тәртібінің шұғыл құлдырауына үлкен экономикалық ... ... ... ... жұмыспен қамту жолы еңбек нарығында жат қана ... ... ... ... бұл ... ... ... еңбек ету қабілеті)
тауар түрінде сату – сатып алуға байланысты болатын экономикалық қатынастар
жүйесі. ... ... ... ... ... беделінің сөзсіз
көтерілуіне әсер етеді, осының арқасында әрбір жұмыс орынның бағасы артады
жұмыскерлерге және ... ... ... ... ... ... нарығына барынша қабілетті және іскер жұмыскерлерді қатал ... ... тән. Ол ... ... және еңбек етуге қабілетсіз
дерді аямайды. Еңбек ... ... ... толы ... ... етеді,
оның жоғарғы жылжымалылығына, қозғалысына, ширақтығына себепші болады,
іскерлік пен белсенділікке ынталандырады. Нарықта жұмыс күшіне ... ... заңы ... етеді, ол еңбекке төленетін ақының шамасын белгілейді.
Бұл жерде жұмыс ... ... мен ... ... ... ... жұмыс
күшін, яғни еңбек ету қабілетін ... ... ... ... ... мен ... ... күшінің сатып алушылары болады. Бір ... ... ... ... ... күшінің әлеуметтік – экономикалық
табиғатын және оның өндіріс құрал – жабдықтары мен қосылу тәсілін ... ... де ... ... ... ... тауар табиғаты
жөніндегі ғылыми дау ... ... ... ... ... ... ету жағдайында жұмыс күші тауарға айналады, ал оны ... ... ... мен қосу ... ... – сату – ... алу арқылы жүзеге
асырады.
Егер де жұмыс күші тауар болса онда оның құны ... ... ... ... анықталады және қазіргі кездегі оның шамасы қандай ? Жұмыс күшінің
құны, оны қайта ... ... өмір сүру ... құны ... Әзірше, дүние жүзінің көптеген елдеріне қарығанда ... ... ... оның жұмыс күші төмен ... бір ... ... – 30, ... 28, ... ... -15 доллар тұрады. Біздің есебіміз бойынша бұл көрсеткіш қазіргі
таңда Қазақстанда, орта ... 0,10 ... ... бұл ... инфляцияның
деңгейін ескеру қажет) құрады.
1. Қ. Р. ... ... мен ... ... ... талдау
2.1. Қ. Р. еңбек пайда болуы мен даму бойынша талдау
Жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... қызметтері) айтарлықтай орын алады. Нарық қатынастары дамыған елдерде
еңбек биржасы алғашқыда жұмыссыздарға жәрдем беру мақсатында адамгершілік
институттары ретінде ... ... ... өте келе және ... ... ... оның мақсаты мен және атқаратын қызметтері өзгерді. Еңбек
биржасы – бұл ең керекті жалдау барысында ... мен ... ... ... тұрақты жұмыс мекеме. Бұрынғы КСРО-да ең ... ... 1932 жылы ... болатын қазіргі нақты жағдай - еңбек
нарығының барлық элементтерін ... ... ... ... ... жылдың шілдесінен бастап Қазақстанда барлық жерде тұрғындарды еңбекпен
қамту жұмыс істей бастады.
Еңбек биржаларының негізгі атқаратын қызметі мыналар: ... ... мен ... анықтау; жұмыссыздарды есепке алу және бос жұмыс
орындарын тіркеу; жұмысын ауыстыруға және ... ... ... ... ақпарат беру; жұмыс іздеп жүрген кадрларды ... мен ... ... ... ... ... бағдар беру жұмысын
жүргізу; адамдары ... ... үшін ... қызмет көрсету және
жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы ... ... ... ... ... ... ала ... биржалар арқылы еңбек нарығына
әсер етеді. Еңбек биржасы беретін жұмысқа жолдама кәсіпкерлер үшін міндетті
болмайды, ол тек қана ... лық ... ... ... ... еркін түрде таңдауға құқығы бар және оны ... ... ... ... ... ... ... биржасында, жұмыс күшіне сұраным мен ... ... ... ... қажет. Осы бағытта өнеркәсібі дамыған Батыс
елдерінің тәжірибесін қолдануға болады. ... ... ... ... ... ... күшінің электронды бланкілері құрылған. Онда
жұмысқа орналасқан ... ... ... ... ... ... ... мамандық топтарындағы жұмыссыздардың 40 проценті бір
айдың ішінде ... ... ... ... ... бағдарламасы ендірілген. Әсіресе, Вашингтон штатында федералдық үкімет
тиісті білім жұмыс тәжрибесі бар және өз ісінің маманы ... ... ... адамға белгілі бір уақытқа дейін мүмкіндік беріп, алдын-ала жәрдем
ақы төлейді.Бұның өзі, олардың жұмыс ... ... ... бар
әдейі курстарды өтке, сондай-ақ жаңа істі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... заңы ... ... ... қамту ... ... ... ... күші
Жұмыссыздық
Еңбек биржасы
Жұмыс күшіне ... мен ... 2. Қ. Р. ... ... ... нарығы көз алдымызда құбылып барады. Әлемдік қаржы
дағдарысы біліктілігі төмен кадрлардың басына бұлт ... ... ... ... асығы алшысынан түсіп тұр. Дәлірек ... ... ие ... ... ... қол ... алмаймыз - ау деген
қауіп те жоқ емес.
АҚШ-тың қаржы ... ... ... банк ... ... құрылымының пұшпағын илесіп жүрген қаржыгерлердің де ... ... ... алып ... ... ... ... көп уақыт салмай-ақ,
бізге де келіп жетті. ... бір ... ... ... бизнес
компаниялары қаражат тапшылығын анық аңғара бастады. ... ... ... ... ... көтеріп, өндіріс шығындарын мүмкіндігінше
төмендетуге ... ... ... ... ... ... шектеудің
әдемі әдісі - қызметкерлерінің тең жартысын қысқарту арқылы шешкен. Ал
орнында қалғандарға ... ... ... жауапкершіліктің қанша
есеге өскенін бағамдай беріңіз. Жұмыстан босатылған ... ... ... ... ... Дағдарыстың алдымен осы
саланы қысуы түсінікті де. Жылжымайтын мүлік бағасының күрт ... тасы өрге ... ... ... ... ... ... тас-тады. Мұның арты қызметкерлерді ай сайынғы жалақысынан
қағып, ақыр аяғында мыңдаған ... ... ... алып келді.
Нәпақасын құрылыстың айналасынан тауып жүрген ... да 50 ... ... ... болды. Жығылғанға жұдырық болып құрылысшы-лардың
соңын ала бере ... де басы ... ... ... жаппай штат
шектеуге көшті. Сарапшылардың сөзінше, кейбір компаниялар қызметкерлерінің
жалақысын сол ... ... ... амалсыз айлықты қысқартуға мәжбүр
болған. Сонымен қазақстандық банктер 20-40 ... ... ... ... ... ... тұп-тура 40 пайызға шорт
кескен. Бұл ... ... ... ... ... ... да ... жоқ. Көрпесіне қарай көсілетін компанияларды өз іштерінен кадр
саясатын аударып-төңкеруге ... ... ... ... 50 мың кадр ... ... ұшыраған. Нақтылап
айтқанда, жұмыссыз-дардың басым бөлігін құрылыс компаниясының қызметкерлері
құраған. Яғни, 70 пайыз - қара ... 30 ... - орта ... ... ... ... ... тек қана қысқарту
құрығы кінәлі емес. Жалақының бірнеше айлап кешігуі, ақысыз демалыстың тым
жиілеп кетуі, айлықтың тұрған ... «міз ... … бәрі ... келгенде
жұмыссыздықты еселендіре түсуде.
Дағдарыстың тым тереңдеп кетуі көптеген компанияларды тығырыққа ... ... ... сатумен айналысатын кейбір компанияларға сұраныс
50 пайызға ... ... ... ... күрт ... компаниялар
қызметкерлерімен уақытылы есептесе алмай отырған мыңдаған мекеменің ... ... ... ... ... егер дағдарыс өз
сценариі бо-йынша дами берсе, ол 2,7 млн. ... ... ... ... ... ... ... жоғары болатыны түсінікті. Демек
дағдарыстың мықты мамандарға тісі ... ... Ол ол ма, ... ... ... ... білікті кадрларға зәру. Аса ірі компаниялар бүгінде
мықты деген ... ... ... төлеуге дайын. Әрине, ... кез ... ... ... ... аңғартпаса керек. Бұл
арада өтімді ... ... - ... құрайды. Бүгінде өз ісіне мығым
мамандардың санаулы екенін сарапшылардың өздері мойындап отыр. Сондықтан да
білікті ... ... ... күн ... ... ... кемімек емес. Кадр
саясатына көз жұма қарамайтын еліміздегі шетелдік компаниялар соңғы кездері
тәжірибесі болмаса да жоғары білімді кадрларға кетәрі ... ашық ... және ... ... өз ... ... ... шығынның 50-60 пайызын құрайды. Сондықтан дағдарыс дендеп ене
бастағанда олар штат қысқартуға білек ... ... бір ... ... институттар 83 мың жұмыс орнын босатса, жекеменшіктегі ... мың ... ... ... мәжбүр болған. Бұл - тек қана 28 қаржы
компаниясына жүргізілген ... ... Ал ... кірмегені
қаншама. Әсіресе, жаппай жұмыс күшін қысқарту Лондон мен ... ... ... рет ... ... секторында жаппай қысқарту 2000-2003
жылдары орын алған-ды. Ол кезде қаржыгерлердің 17 ... (52,2 мың) ... ... соңы ... компанияларын шығынға белшесінен батырған-ды.
Сарапшылар жағдай осылай жалғаса берсе, көп ... сол ... ... алға ... Center For ... and Business Reserch ... ... жылдары 19,225 мың қызметкерін босатуға белді бекем буып отыр.
Халықаралық еңбек ұйымының ... ... ... ... мен ... ... күрт көтерілуі биыл дүниежүзіндегі жұмыссыздарды 5
миллионға жеткізуі әбден ... тағы бір алып ... ... ... ... мықты мамандарға
зәру екендігін мың жерден ... де ... ... ... ... ... - халықты жұмыспен қамту болса, бұл әзірге қиын ... ... Қ. Р. ... жұмыспен қамту әлеуметтік саясат, оның негізі
- Әлеуметтік жағынан аз ... ... мен көп ... ... ... туралы айта кетсеңіз. Сонымен қатар, бала ... ... ... ... ... ғана беріледі. Ал жұмыссыз
аналарға қандай көмек бар?
- ... ... ... ... аз қамтылған азаматтарға жәрдем беру
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Аталмыш Заңда қарастырылғандай, жан басына ... ... ... ... кедейлік шегінен ... ... ... ... әлеуметтік көмек көрсетіледі. Кедейлік шегі дегеніңіздің
өзі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 40 %- ын ... ... ... ... жан ... ... орташа табыс пен облыстарда ... ... бар ... мен ... ... ... мүшесіне
белгіленген кедейлік шегінің айырмасы түрінде есептеледі.
Сонымен қатар, ана мен баланы әлеуметтік қорғау және балалы ... ... 2005 ... 28 ... ... ... ... жәрдемақылар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына
сәйкес туған, асырап алған және қамқорлыққа алған балалары бар отбасыларға
көптеген жәрдемақылар қарастырылған. ... 2003 ... ... баланың
тууына байланысты біржолғы мемлекеттік жәрдемақы аталмыш отбасының табысына
қарамастан республикалық бюджет есебінен төленуде. Жәрдемақының мөлшері ... ... ... немесе 35040 теңге деген сөз. Сосын 2006 жылдың 1
шілдесінен ... ... ... ... ... ... тұлғаларға бала бір жасқа толғанға дейін берілетін бала күтімі
жөніндегі жәрдемақы тағы бар. ... ... бала ... ... ... 6,5 ... ... көрсеткішке дейін сараланған. Санға ... 5840 ... 7592 ... ... қаражат. Тағы бір айта кететін
көмек, он сегіз ... ... ... ... ... орта есеппен жан
басына шаққандағы айлық табысы азық-түлік себетінің құнынан ... ... ... үшін ... 1 ... есептік көрсеткіш немесе 1168
теңге төленеді. Яғни бұл ... ең ... ... 60 ... ... Көп ... отбасылар туралы айта кетсеңіз…
- Көп ... ... мен ... ... ... «Қазақстан
Республикасындағы арнаулы мемлекеттік жәрдемақы ... ... 1999 ... 5 сәуірдегі № 365-I Заңына сәйкес «Алтын алқа»,
«Күміс алқа» белгілерімен ... ... ... ... ана» ... сонымен қатар I және II ... «Ана ... ... көп ... ... ... ... 4 және одан да көп
кәмелетке толмаған, оның ішінде жалпы орта ... ... ... және орта
кәсіптік оқу орындарында күндізгі оқу ... ... ... ... балалар кәмелеттік жасқа толғаннан кейін олар оқу орнын
бітіретін уақытқа дейін ... әрі ... 23 ... ... ... арнайы
мемлекеттік жәрдемақы 3,9 айлық есептік көрсеткіш көлемінде немесе ... ... ... ... ... жұмыспен қамту туралы ұғым
Жұмыссыздық инфляция дегеніміз бағалардың орташа ... өсу ... ... ... ... ... өседі деуге болмайды. Инфляция кезінде кейбір
бағалар бар ... ... ал ... ... ... мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айрылуы жағдайы бойынша
және жасына ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес асыраушысы қайтыс болған
отбасының еңбекке жарамсыз мүшелерінің асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша
жәрдемақы да ... ... ... ... ... ... органдары, жеке
санаттағы азаматтарға ... ... ... түрлерін белгілеу
жөніндегі ... ... ... аз ... отбасылардағы
студенттердің жоғары және орта кәсіптік оқу орындарында оқуын төлеу үшін
әлеуметтік ... ... ... ... ... өз шешімін таба ма?
- Елбасы өзінің жыл сайынғы Жолдауларында атап ... ... ... ... ... және ... қорын анықтауда экономикалық
белсенділік маңызды фактор болып табылады. Ал жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... болып қала береді.
Республиканың еңбек рыногы жұмыспен қамтылған халықтың саны өскенін және
жұмыссыздық деңгейі төмендегенін ... 2007 жылы ... ауыл ... саны 3,9 млн. ... ... экономикалық белсенді
халық деңгейі 74,5 %-ға жетті. Ауылдық жерде жұмыспен қамтылғандар саны -
3,7 млн. ... оның ... ... ... - 1,8 млн. адам және өз
бетінше жұмыспен қамтылғандар саны - 1,9 млн. ... ауыл ... саны - 249,0 мың ... бұл ... ... жұмыссыздықтың
41,7 пайызын құрайды. Жұмыссыздық деңгейі - 6,4%, ауылдағы ... ... - 7,2 ... ... ... ... ... Маңғыстау және Қызылорда
облыстарында қалыптасып отыр. Ол жақтарда сәйкесінше 10,2 және 8,9 %- ... ... Ал ... ... ... ... ... облысы көрсетуде. Ондағы статистика бойынша жұмыссыздық деңгейі
5,1 %-ға тұрақтаған. Сондай-ақ, Оңтүстік Қазақстан ... - 5,4 %, ... 5,4 және ... ... ¬ 5,6 %- дық ... ... ... 1 қаңтарында, еліміздегі облыс әкімдерінің мәліметі бойынша, 172 мың
тұрақты ... орны ... ... ... 115 мың, ауыл
шаруашылықтарында 17,9 мың бірлестік қалыптасқан. Ауылдық ... ... ... орны ... ... қатарда әзірше Алматы облысы келе жатыр.
Онда 10,8 мың шаруа қожалығы құрылған. Ал ... ... ... 9,6 ... ... ... ... Қазақстан облысында 7,3 мың
бірлестік қазіргі таңда жұмыс істеп ... ... 1 ... ... ... органдарына 28 мың жұмыссыз
тіркелген екен, оның 50,7 пайызы ауылдық жерде ... 2008 жылы ... ... ... органына жұмыс іздеп 97,8 мың жұмыссыз келген. Осы
мәліметтердің өзінен-ақ қазіргі ... ... ең ... бірі ... ... болады. Мұның салдарын жою үшін біздің
министрлік көптеген бағдарламалар құрып, елеулі жұмыстар ... ... ... ... ... көбі ... ... жұмыс тауып
алып жатыр. Мәселен, ауылдан ат арылтып жұмыспен қамту органына көмек ... 86 мыңы ... 88 % ... ... Бұл ... ... деп айтуға болады. Жұмысқа орналасқандардың ең жоғарғы ... ... (101,7 %), ... (100,0 %) , ... (99,7 %) ... (96,7 %) ... көрсетіп отыр.
- Ал жұмыссыздарды еңбекке тарту қарқын алмай отырған өлкелер қайсы?
- Ауылдық жерде тұратын ... ... ... ... ... (41,4 %), ... - Қазақстан (77,5 %) және Павлодар (78,3
%) облыстары. ... ... да көп ... жандану байқалады. Көктемгі
егіс науқаны басталды дегендей.2008 ... 1 ... ... ... 60,3
мың жұмыссыздар қоғамдық жұмысқа ... ... ... ... ... жоғарғы көрсеткіштерін Батыс Қазақстан, Шығыс
Қазақстан, Атырау облыстары көрсетті. Алайда олардың шаңына да ілесе алмай
қалғандар да бар. Атап ... ... ... тек қана 2,7 мың, ... ... мың ... ... жұмыспен қамтиды.
Мемлекет жәрдемдесіп жатса да жұмыс таба алмайтын адамдарға не істеу керек?
Бәлкім оларды белгілі бір ... ... ... шығар? Ондай тиімді
жолдарды қарастыра алдыңыздар ма?
- Иә, әрине. ... ... ... ... 2007 жылы ... ... ... қамту органдары ауылдық
жерде тұратын 12 мың жұмыссызды кәсіби даярлыққа, қайта даярлыққа және
біліктілігін көтеруге ... 2008 ... 1 ... 11,9 мың жұмыссыз
оқуды және қайта даярлықты аяқтады, 2007 ... осы ... ... - ... ... 10,8 мың адам жұмысқа орналастырылды немесе (90,8%). Ауылда
механизатор, жүргізушілер, комбайыншылар, мал ... ... ... және ... ... ... жоғары. Тұрғын үй
құрылысының дамуына байланысты құрылысшы - ... ... ... ... ағаш ұстасы сияқты құрылыс мамандарына жұмыс орны ... ... ... ... жұмыс күші сіздердің ... ... ... ... Өзбекстан, Қырғызстан сияқты
көрші елдердің азаматтарынан бригада құрып алып, ... ... ... ... ... да бар. ... әрекеттері қаншалықты
заңды?
- Еңбек көші-қонын реттеу кезінде ішкі еңбек рыногын қорғау ... ... ... ... Осыған байланысты «Халықты жұмыспен қамту туралы»
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ... ... ... ... аумағында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін
шетелдік жұмыс күшін ... жыл ... ... ... ... күшін тарту Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 19
маусымдағы № 836 ... ... ... ... ... ... тартуға квота белгілеу ережесі, жұмыс ... ... ... мен тәртібіне сәйкес жүзеге асырылады.
Шетелдік жұмыс күшін ... ... ... түрлі санаттағы
қызметкерлерді қамтиды. Яғни, бiрiншi ... ... ... ... ... ... құжаттары белгіленген тәртіппен расталған ... ... орта ... бар ... үшіншіден, сәйкесінше үшiншi санаттағы
білiктi жұмысшыларды және, ең соңында, ... ... ... ... ... көші-қоны және оларды әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы
жұмыстарымен айналысатын жұмысшыларды тартуға ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту саласындағы құқықтық, экономикалық жəне ... ... ... мынадай негiзгi ұғымдар пайдаланылады:
1) жұмыссыздық - экономикалық тұрғыдан белсендi ... бiр ... ... ... ... ... байланысты əлеуметтiк-экономикалық
құбылыс;
2) жұмыссыздар - өздерiне ... емес ... ... ... ... ... ... жұмыс iздеп жүрген жəне еңбек етуге əзiр,
еңбекке жарамды жастағы адамдар;
3) бос орын - ... ... бос ... орны ... ... ... ... - он екі жəне одан да көп айға созылған
жұмыссыздық;
5) жұмыспен ... - ... ... ... ... мен өзге де ... құқықтық актiлерiне қайшы
келмейтiн жеке қажеттерiн қанағаттандыруға байланысты жəне оларға ... кiрiс ... ... ... ... ... ... арналған квота (бұдан əрі ... ... ... тұрғыда белсенді ... ... ... ... ... ... күшінің Қазақстан
Республикасының Үкіметі жыл сайын белгілейтін үлесі;
6) табысы аз адамдар - Қазақстан Республикасының ... ... ... ... алуға құқығы бар, еңбекке жарамды жастағы адамдар;
7) қоғамдық жұмыстар - атқарушы органдар ұйымдастыратын, ... ... ... ... ... ... етпейтiн, əлеуметтiк пайдалы бағыттағы
жəне азаматтарды уақытша жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... органдардың жолдамасы бойынша олар
орындайтын еңбек қызметiнiң түрлерi;
8) ... ... ... - ... экономикалық өсу мен əлеуметтiк
нəтиженi қамтамасыз ететiн жұмыспен қамтылу;
9) рантье - негiзгi кiрiс көзi ... ... ... ... ... ... қағаздардан алатын проценттер болып табылатын тұлға;
10) еңбек рыногы - экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... өз бетiнше жұмыспен айналысушылар - өздерiн жұмыспен қамтамасыз еткен
еңбекке ... ... ... ... ... ... - ... өздерiнiң еңбекке, жұмыс орны
мен кəсiптi таңдауға қабiлетiн еркiн пайдалану арқылы таңдап алған қызметi;
13) ... ... ... - осы ... жəне өзге ... ... актiлерде белгiленген тəртiппен мемлекет жүзеге
асыратын шаралар кешенi;
13-1) əлеуметтiк жұмыс орны - ... ... ... ... ... орналастыру үшiн жергiлiктi атқарушы органмен шарттық
негізде құратын, жұмыс берушiнiң олардың еңбегiне ақы ... ... ... ... ... ... ... - халықтың еңбекпен қамтылуын қамтамасыз етуге
жəрдемдесуге бағытталған ұйымдастырушылық, экономикалық жəне құқықтық iс-
шаралар кешенi;
Уəкiлеттi орган- жергiлiктi атқарушы ... ... ... халықтың
жұмыспен қамтылуына жəрдемдесу iсiн жəне жұмыссыздықтан əлеуметтiк қорғауды
қамтамасыз ететiн құрылымдық бөлiмшесi ... əрi - ... ... ... - ... орналасуда қиындық көрiп жүрген жəне əлеуметтiк
қорғауды ... ... ... ... осы ... ... адамдар
топтары;
17) орталық атқарушы орган - халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... орган;
18) жеке жұмыспен қамту агенттiгi - ... ... ... тəртiппен тiркелген, жұмысқа орналастыруда жəрдем
көрсететiн кез ... жеке жəне ... ... ... ... ... ... (жұмыс күшi) - еңбекке
жарамды жастағы ... ... ... ... жəне
жұмыссыздар);
20) экономикалық ... ... ... - ... ... ... есепке алу үшiн белгiленген жасқа толмаған адамдарды да
қоса алғанда, жұмыс күшi құрамына кiрмейтiн ... ... ... ... iздемейтiн азаматтар, оның iшiнде: үй шаруасындағы əйелдер, жұмыс
iстемейтiн ... ... ... зейнеткерлер, оқушылар ... ... ... ... ... тыңдаушылары мен
курсанттары (магистратураны қоса алғанда), рантье, ... ... ... ... ... ... кiрiс алатын өзге де
тұлғалар.
Қорытынды
Еңбек нарығы және жұмыстың негізгі түсініктері.
Еңбек нарығы ... ... және ... ... түрі ... ... ... күшін ұсынатындар, әдетте, олардың еңбегіне деген
сұранымдар хабардар бола бермейді, олар ... ... ... ... бос ... орны ... одан да аз біледі.
Еңбек нарығы да басқа нарықтар сияқты сұранымның, ұсынымның және тепе ... ... ... ... ... ... еңбекке
сұраным қисық сызығы жолдаушының тілегін, ал еңбекті ... ... ... ... ... еңбек нарығы, әдетте,
бізге бұрыннан белгілі графикпен бейнеленеді.
Қ. Р. еңбек нарығы мен ... ... ... ... тепе-теңдік деңгейінің орнықтыру автоматты тенденциясы болады
деген жорамал бар. ... жету ... ... ... ... ... ықпалымен және тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... қызмет етеді: ақшалай
жалақы өскен жағдайда бағаның жалпы деңгей өседі, төмендермен жағдайда
азаяды.
Еңбек нарығын біз ... ... ашып ... ... па? ... ... біздің моделімізде жұмыссыздық жоқ, екіншіден, әртүрлі
мамандық иелерінің жалақы айырмашылығы көрсетілмеген. Қазақстандық ... көз ... ... барады. Әлемдік қаржы дағдарысы біліктілігі
төмен ... ... бұлт ... есесіне жоғары білікті мамандардың
асығы алшысынан түсіп тұр. ... ... ... ... ие ... ... қол жеткізе алмаймыз - ау деген қауіп те жоқ емес.
Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік саясат, оның ... ... ... аз қамтылған тұрғындар мен көп ... ... ... ... айта ... Сонымен қатар, бала күтіміне
байланысты жәрдемақы жұмыс істейтін әйелдерге ғана беріледі. Ал ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағынан аз қамтылған азаматтарға жәрдем ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылуда.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және жұмыссыздық туралы17 бет
Еңбек нарығы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты20 бет
Еңбек нарығында жұмыс күшіне сұраныс16 бет
Еңбек нарығындағы жұмыс күшіне сұраныстың жалпы сипаттамасы7 бет
Отандық еңбек нарығындағы тұрғындардың жұмысбастылық мәселесі90 бет
Азаматтық құқықтағы мердігерлік ұғымы35 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Байланыс желілері және коммутация жүйелері29 бет
Батыстағы әлеуметтік жұмыс теориясының даму тарихы40 бет
Мердiгерлiк шарт туралы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь