Исмаилизм: хасан ибн саббах және ассасиндер

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

II. Негізгі бөлім: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1 тарау. Исмаилизм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1. Исмаилиттердің 765.1171 жылдар аралығындағы тарихы ... ... ... 10
1.2. Исмаилизм діни философиялық ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 21

2 тарау. Хасан ибн Саббах және ассасиндер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.1. «Тау ақсақалының» өмірбаяны мен қызметі. Неоисмаилизм концепциясы ... ... ... .27
2.2 Аламут және ассасиндер мемлекеті және оның XIII ғасырдан кейінгі тағдыры ... ... ... .35

III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
V. Қосымша мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
        
        ИСМАИЛИЗМ: ХАСАН ИБН САББАХ ЖӘНЕ АССАСИНДЕР
Орындаған: Омарханова Г.Ж.
Алматы 2007
Жұмыстың мазмұны
I. Кіріспе…………………………………………………………………..…….3
II. Негізгі
бөлім:......................................................................
............................6
1-тарау.
Исмаилизм...................................................................
.................... ... ... 765-1171 ... ... ... ... діни-философиялық
ұстанымы..................................... 21
2-тарау. Хасан ибн Саббах және
ассасиндер...............................................27
2.1. «Тау ақсақалының» өмірбаяны мен қызметі. Неоисмаилизм
концепциясы.................................................................
.......................................27
2.2 Аламут және ассасиндер мемлекеті және оның XIII ... ... ... ...... баяғыдан келе жатқан ... ... ... ... ... ету ... яғни өмір-өлім айналымын
тудыру үшін қажет болғандықтан, адамдар еріксіз, тіпті бейсана қалыпта бұл
үрдіске тартылып кетеді.
Бөліністің бір түрі ... тану ... ... ... ... әлемде бірнеше дін пайда болды. Түп негізінің бір екені
мәлім ... да, ... ... ... ... ... саяси билікке талас
құралына айналдырып, дүниені бөліп-жарып қақтығыс тудырады.
XXI ғасырдың басы діни ... ... ... толы екендігін көзімізбен көріп отырмыз. Мұның бәрі діннің
түпкі мәнін ... ... ... ... ... ... дін саяси-қоғамдық өмірде ежелден-ақ
шешуші роль атқарып келеді. Шығыс (Орта және Таяу ... пен ... орта ... ... дін ... шеңбері айналуының басты факторы
болды. Бұл VII ғасырда ... ... ... пайда болуымен тығыз
байланысты. Ислам - иудаизм, христиандықтан кейінгі ... және ... ... ... ... үлкен екі ағым сүнниттер мен ... ... ... ... шиизм Иран Ислам Республикасының ресми діни
ұстанымы болып табылады. Иранда халықтың 97 ... ... ... ... ... «Исмаилизм: Хасан ибн Саббах және
ассасиндер» деп аталады.
Бұл тақырыптың өзектілігі діни ... ... ... ... ... ... болған шииттік ағымның ... шығу ... мен өзге діни ... ... мен ұқсастығы
айқын баяндалатындығында болып отыр. Өйткені 2001 жылы ... ... ... ... ... ... ... алған мыңдаған бейкүнә жандардың мәнсіз өліміне себепші болып отырған
жанкештілердің ... ... ... ... жат ... ... ... түсіндіру басталды. Олар көбіне ғасырлар бойы
негізінен сүннит ... ... мен ... ... ... исмаилиттер жайлы қалыптастырған пайымдары мен
деректеріне ... Ал бұл ... ... бағыт
ұстанғандығын білетіндіктен, мәліметтердің ақиқат ауылынан алыс болуы
мүмкіндігін ескеру ... ... ... ... бір ... исмаилизм тарихын
зерттеп, ондағы Хасан ибн Саббахтың атқарған ролін ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
1) Исмаилизм тармағының шығу тарихын нақтылап жазу;
2) Исмаилизмнің концепциялық ерекшеліктерін талдау;
3) Низариттік исмаилиттер мемлекетінің негізін ... ... ... ... ... ... ... тарихын жүйелеу;
5) Исмаилиттер имамдарының тізбегін қалыптастыру.
Диплом жұмысының құрылымы алты бөлім – кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды,
қолданылған ... ... және ... ... ... ... бөлімінде диплом жұмысына жалпы шолу жасалады. Негізгі бөлім 2
тараудан, әр тарау 2 тармақтан тұрады.
1- ... ... ... 765-1171 ... аралығындағы тарихы
баяндалады. Исмаилизм тармағының пайда болуы, алғашқы ...... ... қозғалысын ұйымдастыру мен Фатимидтер
мемлекетінің пайда болу, даму және құлдырау кезеңі сөз болады.
1- тараудың ... ... ... ... ... ... мен оған әсер ... әртүрлі ілімдер
қарастырылады.
2- тараудың ... ... ибн ... ... қатар оның діни-
саяси қызметі талданады. Низариттік ... ... ... ибн ... ролі ... ... Хасан ибн
Саббахтың «жаңа шақыру» концепциясының исмаилиттердің «ескі ... ... ... ... ... ... 1090-1256 мен 1273 жылдар
аралығындағы тарихы баяндалып, Персия мен Сириядағы ... дава – ... ... ... анықталады.
Моңғол шапқыншылығынан кейінгі низариттік ... ... ... ... сөз ... ... ... өрлеу кезіндегі
исмаилизмнің суфизммен ... ... ... ... баян етіледі.
Диплом жұмысынын жазу барысында зерттеу еңбектері, оқу құралдары,
мерзімді басылымдар мен интернет ресурстары қолданылды.
Зерттеулер ішінен ... ... жазу ... қолданған бірнеше
еңбекті бөліп айтуға болады. Солардың бірі – Фархад Дафтаридің «Традиции
исмаилизма в средние ... атты ... Бұл ... исмаилизмді зерттеу
институтының академиялық зерттеулер мен басылымдар бөлімін басқарады. Автор
бұл еңбегінде мұсылман тарихшылары мен ... ... ... кезі
тарихнамашыларының деректерін салыстыра отырып, ғасырлар бойы исмаилиттер
жайлы қалыптасқан жалған ой, ... ... ... ... ... ... ... Автор баяндауындағы исмаилиттер қанішер ассасиндер емес,
тәуелсіздік үшін басқыншылармен күрескен низариттік исмаилиттер бейнесінде
көз ... ... Біз ... ... ... оның ... деп бағалаймыз.
Екінші еңбек – И.П. Петрушевскийдің «Ислам в Иране в VII-XV веках»/5/
атты кітабы. Бұл кітапта ... ... ... ... оның ... ... және Иранда шиизмнің басты ағымға айналуы туралы толық
мәлімет беріледі. Автор өз ... ... пен ... ... ... туралы біртұтас ұғым қалыптастырады. Еңбектің Кеңес заманында
жазылғандығына байланысты ... бар ... ... ... ... ... ... - Әл-Хасан ибн Мұса ан-Наубахтидің «Шиитские ... ... Бұл ... ... ... пайда болу тарихы мен шиизмнің әр
тармағының ... ... мен ... ... ... кеңінен баяндалып, әр тармақтың кейінгі тағдыры сөз ... өзі орта ... өмір ... оның ... ... құнды
деректер болып табылады.
Төртінші еңбек - В.Бартольдтың «Культура ... ... Бұл ... ... ... мен ... ... әсер
еткен барлық факторлар жүйелі түрде қарастырылып, ... ... ... өмір ... ... қайраткерлері туралы мол мағлұмат
беріледі. Автор баяндауында ислам ... ... ... ... ... пен ... ... заңды жалғасы ретінде көрініс
табады.
Бесінші еңбек – П. Куслийдің «Ассасины у ... ... ... Бұл ... ... жылдары халықаралық ылаңкестік мәселесі
әлемдік қауымдастықты қатты алаңдатып отырғандығы туралы айтыла ... ... ... ... діни ... өкілдері мен
мұсылман әлемінде XI ғасырда пайда болған саясатта кісі өлтіру ... ... ... ... М.С. Ивановтың «История Ирана»/3/ атты очеркі мен
Фархад ... тағы бір ... ... ... атты ... ... жұмысының қорытынды бөлімінде исмаилиттер тарихының өткені
қайта сараланып, бүгінгісі таразыланады.
Негізгі бөлім
Мұхаммед пайғамбар қайтыс болғаннан кейін Ислам ... өз ... Оның ... бір ... ... ... алып жатқан аумақты
мемлекетті саяси және діни тұрғыда басқаруды кімге тапсыру ... ... ... болды. Әрине алғашқы төрт халиф кезінде барлық назар
мемлекет аумағын кеңейту, ... ... ... - ... аударылып ішкі іріткі көзден таса болып қала берді, ... ... те ... ... бөлінушілік басшы тандау (билікке таласу)
ісінде болды:
1. сахабалар (пайғамбардын жақын достары) ... ... дін ... ... ... бар, ел ішінде беделді ... бір адам ... ... деп есептеді;
2. ансарлар (пайғамбар және оның жақтастарына Медине қаласында пана
беріп көмектесушілер) ел билеуге олар да ... ... деп ... ... (шетке бөлініп кеткен, теңдікті ұран еткен топ) ел
басқаруға тек сахабалар мен ансарлар ғана ... ... ... ел ... ... ... лайықты адам тандалуы керек деп есептеді;
4. шииттер (пайғамбардың күйеу баласы ... ... топ) ... ... атап ... ... ең ... және «ізбасарым»
деп пайғамбардың өзі нұсқап кеткен ... ... оның ... ... қалу ... деп ... ... айырмашылықтарына қарамастан, барлық мұсылман қауым
төрт халифті заңды деп ... ... орта ... ... ... әлемінде тұғырнамалық
айырмашылығы бар екі үлкен ағым – сүнниттер және ... ... ... бес ... бекем ұстап, Құран Кәрім мен ... ... ... деп ... ... берік сенеді.
Ал шииттер осы бес парызға алтыншы ... атты ... ... ... ... ... ... (пайғамбардың жақын жолдастары куә болып
баян еткен) сенім артты. Шииттер үшін пайғамбардың ... ... ... нұры ... ... ... Әли ибн Әбу Тәліп Мұхаммед пайғамбармен
тең дәрежеде орын алады.
Шииттердің діни ағымы мен доктринасы Хұсейн ибн ... қаза ... (680 ж.) ... ... әулетінің билікке келуі (749/50 ... ... ... діни доктринаның негізін қалаушы – Абдолла ибн Саба. Ол халиф
Осман кезінде қызмет жасаған. Аңыз ... ол ... ... ... ... дінін қабылдапты. Иудей, христиан және мұсылман ілімдері туралы
білімі мол болыпты. Дін тақырыбында пікір ... ... ... ... ұлы ... ... ... және өкілі – ... ... ... Мысалы, Мұсада – Аарон, Йеремийде – ... ... ... ... Дәл ... васи ... ... Әлиден басқа ешкім де
бола алмайды дейді. Сонымен ... Ибн Саба ... ... қайтып
келуі – раджа туралы ілім енгізді. Ол ... ... ... ... Мұхаммед те қайтып келуге тиіс деп пайымдады. Кейіннен осы ... ... ... ... ... ... ... туып (жанданып)
және Әлидің жанының кейінгі ... ... ... ... ... Ибн Саба ... ... шииттердің бастаушысы ғана емес, ол
Әлидің құқығын жақтаумен ... оны ... ... ... ... ... өз ұстанымдары ретінде бес ... ... алға ... ... ... ... мойындау) – құдайдың бірлігі;
2. адль (әділеттік) – құдай сотына сену;
3. набувват (пайғамбарлық) - Мұхаммед және оның ... ... ... ... - Әли әулетінің мұрагер имамдарының қауымға қажеттілігін
мойындау, қабылдау;
5. кийамат (қайта тірілу), ... маад ... ... келу ... өлімнен қайта тірілуге сену, қиямет күніне және өлімнен ... ... ... догматтың төртеуін – таухид, адль, набувват және кийаматты
сүннитер де қабылдайды. Бірақ адльді шииттер мутазилиттер түсіндірмесінде
қабылдайды, яғни алдын-ала ... қою ... ... шығарады.
Имамат ілімі туралы шииттер мен сүнниттердің ойлары тоғыспайды.
Шииттер имамның таңдамалылығы ... ... ... Олар ... ... ... ... билігі құдайдың тағайындауы
арқасында заңды деп есептелінеді.
Шииттердің имамат-халифат ұғымы туралы түсінігі:
1. исма – ... ... ... және ... ... ... (көріну, көрініс беру) – құдайдың мәңгілік нұры туралы ілім. Ол
ілім «Нури Мухаммади», яғни «Мұхаммед пайғамбар нұры» деп ... ... ... ... нұры ... беріліпті, содан кезекпе-кезек
имамдарға беріліп отырған. Кейіннен бұл хулуль – ... ... ... деп ... ... ... «заман имамы» - әр адам өз жанын құтқару үшін өз ... ... ... ... ...... бір заманның ең беделді адамы. Сол заманның имамы
шииттер үшін ең беделді адам болып есептеледі.
5. құпия білім – ... ... ... ... Әлиге, атадан
балаға беріліп келе жатқан Құранның ішкі ... ... ... ... де, ... да ... деп ... ғайба туралы ілім – ғайыптағы имамға сену. Махди өлген жоқ, ол жерді
жасырын бақылап отыр. Кейде таңдаулыларға, мысалы рухани ... ... ... культы - Әли мен Хұсейн қайтыс болғаннан ... ... дін ... ... пида ету ұғымы пайда болды. Барлық ... дін үшін ... ... деген ұғым қалыптасты. Олардың
жерленген орындарына зиарат ету ... ...... имам ... ... ... ... Махди келген
кезде әлемде әділеттік орнайды деп сенді.
9. шииттер сенім символы ретіндегі ... ... ... жоқ, ... ... ... деген мұсылман формуласына «және Әли – ... ... деп ... ... ... да ... ... такийа – саналылық, сақ болу. Шииттер оппозицияда болғандықтан, басқа
топ өкілдері арасында қуғынға ұшырамау үшін ... шын ... ... ... ... ... ... қарғыс айту шииттер үшін ... ... ... ... ... кезінде Абу Бекр, Омар,
Османға халық көзінше қарғыс айту болыпты.
Әли қайтыс болғаннан кейін, ... ... ... ... ... шииттер оның ұлдары Хасан мен Хұсейнді екінші және
үшінші имам деп таныды. Кейінгі имамдарды ... ... ... ... ... ... ... турасында
келіспеушіліктер туындады. Олардың біразы шииттік ағым құрамындағы ... ... ... Мұның өзі шиизмді ұстамды және шеткі (радикалды)
деп бөлінуге алып келді.
Шииттік ағымның тармақтарға бөлінуінің басты себебі – имам ... ... ... келіспеушіліктер.
Шиизмдегі негізгі тармақтар:
1) Төртінші имам ретінде имам Әли ибн Әбу Тәліптің үшінші ұлы Мұхаммед
ибн Ханафияны ... ... деп ... ... ... ... кетті. Ұстамдыларға жатады.
2) Имам әл-Бәкір тұсында оның ырықсыздығына қарсы шығып, оның бауыры Зейд
ибн Әлиді жақтаушылар. ... ... ... ... кетті.
Ұстамдыларға жатады.
3) Әли ұрпақтарының мұрагерлік жолмен имаматты иеленуін ... ... ибн Әли ... ... оның ұлы ... ибн Мұхаммедті
алтыншы имам деп таныды. Оларды имамиттер деп атайды. Ұстамдыларға
жатады.
4) Джафар ибн ... ... ... дәрежеге көтеріп жібергендер.
Бастаушысы - Әбу-л-Хаттаб. Оларды хаттабия деп атайды. Шеткі шиизмге
жатады.
5) Джафар ибн Мұхаммед ... ... ... ұлы Исмаилды
жақтаушылар. Олар Исмаилдың ұлы Мұхаммедті жетінші имам деп ... ... деп ... ... ... арасынан ең үлкен екі топты ерекше атап
көрсетуге болады:
1. Он екі имамды қабылдайтын имамиттер тобы. Оларды ... ... Жеті ... ... исмаилиттер тобы. Оларды сабийа деп
атаған.
Исмаилиттер тарихы төменде баяндалады.
1 – тарау
Исмаилиттердің 765-1171 жылдар ... ... ... қозғалысының қалыптасуының бастапқы ... ... Бұл ... ойшылдары өз ілімін жасырын ұстауы мен имамит
немесе сүннит бағытын ұстаушы ғалымдар еңбектерінде ... ... ... ... мәліметтердің көптігіне байланысты.
Исмаилизм деген ұғым бұл діни-саяси қозғалысқа ... ... ... есептеледі. Исмаилды жақтаушылар өздерін алдымен мубаракийа,
кейіннен карматтар деп атаған /3, 134/.
Исмаилизм ... VIII ... ... ... имам Әбу ... ибн Мұхаммед ас-Садықтың мұрагерін анықтау барысында ... ... ... ас-Садық өзінің отыз жылдық имаматы кезінде ел
ішінде дін ілімі саласындағы танымының жоғарылығымен ерекше әйгілі ... ... ... ... (он екі имамды қабылдаушылар) және
исмаилит ағымдарының өркен жаюына мүмкіндік ... ... ... ... ... интеллектуалдар жиналған еді. Ол өз ымырашыл
саясатымен әртүрлі топтардың теориялық ұстанымдарының ресми дін ... ... ... ... ... кетпеуін қадағалап отырды.
Басында имам Джафар ас-Садық өзінің мұрагері ретінде өзінің үлкен
ұлы Исмаилды тағайындайды. ... ... ... беру насс принципі
бойынша жүзеге асырылды. Ол бойынша имам Алланың еркімен өз ... ... ... ... ... ... мұрагерді анықтау шииттер арасыда
ешқандай шәк тудырмайтын. Сөйтіп, имам ... ... ... ... ... еді. ... ол кезде Исмаил бұл өмірде жоқ-тын, ол әкесінен
бұрын қайтыс болған. Имам мұрагерінің өлімі ... ... ... оның діни танымы мен имаматты басқару құқығына күмән туғызды.
Алланың өзімен жетекшілік етіліп отырған имам ... ... ... ... ... ... имамның көзінің тірісінде-ақ шиит
имамиттердің бір тобы одан ... ... ... ... құмарлығының
арқасында имаматты басқару құқығынан айырылды деген болжамдар бар. ... ... ... ... гөрі ауырырақ себептің болғандығы анықталды.
Ол үлкен ұлының ... ... ... ... ... ... ас-Садықтың үлкен ұлының өлімінен ... ... ұлын ... ... мәлімет жоқ. Иснаашариттер мұрагерлікке Джафар ас-
Садықтың кіші ұлы ... ... ... ... Негізі мұрагерлікке
Джафар ас-Садықтың қалған үш ұлы да таласты. ... ... нақ ... дәлелдеп бере алмады. Сол себепті имамиттік шииттер
алтыға бөлініп кетті. Оның екеуі ... ... ... ... жылы алтыншы имам Джафар ас-Садық қайтыс болды. ... ... ... ... бір топ ... олар имамның «махди» ретінде
қайтып келуін тосуға бекінді. Олар өз көшбасшыларының Абдолла ибн ан-Навус
атымен ... ... ... бір топ Мұса ибн Джафардың туған бауыры
Мұхаммед ибн ... ... ... ... ибн Әбу ... ... атанды. Джафар ас-Садықтың жақтастарының көп бөлігі Исмаилдың
туған бауыры Абдолла ал-Афтахты қолдап, «афтахия» атанды. Бірақ ... ... ... ... тез ... ... кеткендігіне байланысты оның
жақтаушылары имамиттердің жетінші имам деп танып ал-Казим деп атап ... ибн ... ... ... ... бастап Исмаил ибн Джафарды қолдаушы екі топ имамиттерден
бөлініп шықты. Олар негізі Исмаил өлімінен кейін пайда ... еді, ... имам ... ... ... ... ... ғана имамиттерден бөлініп
кетті. Бірінші топ Исмаилды Джафар ас-Садықтың құқылы мұрагері деп танып,
оның ... ... ... ... ... күтуге бекінді. Бұл ... ... ... ... Исмаилдың өлімін ұлын қауіптен сақтап,
мұрагердің қауіпсіздігін қамтамассыз ету мақсатында ... ... Бұл ... ... ан-Наубахти мен әл-Кумми «нақ исмаилиттер» - ... ... деп ... ... ... тізбегінің ең соңғы имамы
ретінде танығаны үшін бұл топ ... ... ... ие ... топ имам ... ас-Садықтың кезінде-ақ Исмаилдың өлімін
қабылдап, оның ұлы Мұхаммед ибн Исмаил имаматтығын қолдады. Олар Джафар ас-
Садық үлкен ұлы ... ... ... ... өз немересі Мұхаммедты имам
етіп тағайындап кетті дегенге сенді. Мұхаммед ибн Исмаилды ... ... ... ... ... мен Хұсейн жағдайынан
кейін (шиизмде тек Алланың нұры жауған Әлидің балалары болғандықтан, Хасан
мен ... ... ... бірі ... ... ... ие болды, олардан
кейін имамат Хұсейн ұрпақтары арқылы жалғасын тауып, атадан балаға беріліп
отырды) имамат ... ... ... ... Осы ... олар ... ағайындарының имаматтыққа таласуын заңсыз деп тапты. Бұл топты
тарихшылар мубаракийа деп атайды. ... ... ... ибн ... эпитет болса керек. Мубаракиттер Джафар ас-Садықтың Исмаилға
имаматтықты тапсырып кетуін ... ... деп ... ... ... исмаилийа қозғалысының бастамасы деп айтуға болады.
Исмаил ибн Джафардың өмірбаяны толық мәлім емес. Джафар ... ... ... ... ибн ... немересі) Исмаил мен Абдолла,
екінші әйелінен Мұса, Ысқақ, Мұхаммед атты ұлдары болған. Исмаилдың ... жылы ... ... 699-702 ... ... Оның ... ... болған
жылы да белгісіз. Тек әкесінен бұрын қайтыс болғандығы ескеріліп, шамамен
762-763 жылдар арасы деп ... ... ... ... ... ... жерленген. Исмаил әл-Муфаддал ибн Омар әл-Джуфи ... ... ... ... ... ... ... қатысқан. Әл-
Муфаддал Джафар ас-Садықтың оқушысы және Әбу-л-Хаттабтың жақтасы, кейіннен
муфаддалийа тобын құрып ... ... ... кеткен. Сонысымен-ақ
консервативті және пассивті имам Джафар ас-Садықтың наразылығын туғызған.
Исмаилиттердің жетінші имамы Мұхаммед ибн Исмаил өмірбаяны да ... ... ол ел ... ... ... ... ... мұсылмандық тарихи әдебиетте аты аталып көрініс таппаған. Мұхаммед
- Исмаилдың үлкен ұлы. Атасы Джафар ас-Садық қайтыс болған кезде ... алты ... еді. Ол ... Мұса ибн ... сегіз жас үлкен болған.
Осыған сәйкес Мұхаммед шамамен 738 жылы ... ... ... ... ... ... әл-Афтах қайтыс болғаннан кейін Джафар ас-Садық жанұясының
жасы үлкен азаматы ... ... ... ... бөленген.
Бірақ Джафар ас-Садық жақтастарының көп бөлігінің Мұса әл-Казим имаматтығын
қабылдап кеткенінен ... ... ... ... жағдайы қиындап
кетеді. Осы кезде Мұхаммед Мединені тастап, шығысқа қарай жол ... ... ... Осы ... ... оған ... ... деген эпитет
беріледі. Бұл шара бір жағынан оны Аббасидтер тарапынан ... ... ... ... Куфа ... ... ... басқа да шииттік топтармен байланыс орнатуға көмектесті. Кейіннен
қайда тұрақтағаны туралы ... жоқ, тек ... ... ... сонан
соң Персияға жол тартқаны белгілі. Мұхаммед өмірінің бір ... ... ... ... ... Онда ... ... бөлігі шоғырланған еді. ... имам сол ... ... ... өз миссионерлері- даилерді жіберіп отырған.
Мединеде өмір сүрген ... оның екі ұлы – ... мен ... бары ... жер аударылғанда оның тағы төрт ұлы болған. Соның ... ... ... ... ... өкілетті мұрагері болып
танылған. Мұхаммед ибн Исмаилдың нақты ... ... жылы ... ... ... ... кезінде, 795-796 жылдардан кейін ар-Рашидтің
антиалид саясаты негізінде Мединеде Мұса ... ... ... ... ... ... ... деген пайым бар.
Мұхаммедтың бұл қоныс аударуы ерте ... ... ... ...... ... – даур ас-сатрдың басталғандығын білдіреді. Бұл дәуір
Фатимидтер халифатының ... ... ... Мұхаммед ибн Исмаил қайтыс болғаннан кейінгі тарихы
туралы IX ... ... ... ... жоқ. ... имам ... ... мубаракийа тобы арасында ... ... ... Бір топ ... ... ... етуін тоқтатпады. Бұл жайлы толығырақ Фатимид
халифатының негізін қалаушы Ұбайдолла әл- ... ... ... ... өзінің және өз ата-бабасының имаматтыққа толық құқығы барын
жария еткенде мәлім болды.
Мубаракийа тобының көп бөлігі жетінші имам ... ибн ... ... бас ... оны ... ... каим (қайта тірілуші)
ретінде ... ... ... Олар ... ... ... ... мүлде
қабылдамады. Осы топ шииттердің тағы бір тармағы карматтардың ... ... ... тобынан бастау алып, исмаилиттердің негізін
қалады. Олар өз имамдар ... жеті ... ... ... ... ... деген ат берілген. Жеті имам мыналар: 1) Әли
ибн Әбу ... 2) ... ибн Әли, 3) ... ибн Әли, 4) Әли ибн ... Зейн әл-Абидин, 5) Мұхамед ибн Әли әл- Бәкір, 6) Джафар ибн Мұхаммед
ас-Садық, 7) Мұхаммед ибн ... ибн ... ... ... ... шамамен жүзжылдық заңсыз өмірден кейін
исмаилиттер қозғалысы ... ... ... Бұл ... бір ... ... ... жүйесінің үгіт-насихат
жүргізетін революциялық ұйымы- дава (шақыру) ретінде көрініс ... ... әлі де ... ибн Исмаилдың келуін күтетін әл-карамита
(карматтар) есімімен мәлім исмаилиттер ел ... аты ... ... органдарының көзіне түсе берді. Карматтардың ол кезде саны ... ... Көп ... ... қозғалысы бұрын соңды болмаған
жеңіске жетті. Бірнеше онжылдықта оңтүстік-батыс Персия мен оңтүстік Ирак
территориясынан ... ... ... ... ... ... Бахрейн,
Сирия, Джибал, Хорасан, Мауренахр, Синд және ... ... ... Басты мақсаты - ел басқарушы Аббасидтерді құлатып, әділетті қоғам
орнататын жасырын имам Мұхаммед ибн ... ... ... ... Аббасидтер билігінен жәбір көрген Иран мен Ирактың ... мен 874 жылы ... ... ... ... мен ... қағылған
тайпа көсемдері тартылды. Үгіт-насихат ... ... ... ... Қозғалыс бастапқы кезде Хузистаннан,
кейіннен Сирияның Саламия қаласынан жасырын имам ... ... ... ... ... отырды. Иракта дава 874 жылы
иснаашариттердің он бірінші ... ... ... он ... ... ... болып
кеткеннен кейін басталды. 877-878 ж.ж. әл-Хұсейн әл-Ахвазидің көмегімен
Хамдан Кармат ... ... Бұл ... даи ... ... ... ... жіберілді. Ол Куфа маңы ауылдарында дава ұйымдастырды.
Ол исмаилизмге көптеген ... ... ... Олар ... атымен
карматтар аталып кетті. Кейіннен Хамдан Карматқа ... жоқ ... ... ... ... ... ... ие болды. Хамданның
басқару орталығы Бағдадта болды. Ол орталықтан үнемі ... алып ... ... есімі жасырын түрде қалдырылды. Персияның оңтүстігінде үгіт-
насихат кармат көшбасшыларының басқаруымен жүргізілді. 879-880 жылдары ... үшін ... ... Ибн ... мен Ибн ... ... 894 ... Шығыс Арабияда жүргізіле ... ... ... ... ... үшін даи Әбу Саид ... Бахрейнге жіберілді.
Ол онда 899 жылы екі ғасыр өмір сүрген тәуелсіз мемлекеттің негізін қалады.
Біртіндеп исмаилизм Персияның солтүстік-батыс, ... және ... ... жылы ... ... бөлініс пайда болды. Бұл Ұбайдолла әл-
Махди есімімен ... ... Ол ... және өз ... толық құқығы барын жария етіп, исмаилизм ... ... Ол ... ... ... ... ... түсіндірді: Мұхаммед
ибн Исмаил өз мұрагері етіп үлкен ұлы Абдолланы (кейіннен ар-Ради ... ... ... ... жеті ... екінші тобының бірінші
имамы. Абдолла Аббасидтердің қудалауынан арылу және өз шығу тегі мен діни
мәртебесін ... ... үшін ... ... атты алып, таңдаулы ... ... ... бас ... кетеді.Ол Хузистандағы Ахваз қаласына
қоныс тепкен. Содан ... жол ... ... ... ... ... ... Бірнеше онжылдық Саламия қаласында болып Абдолла
исмаилит ... бас ... ... Имам ... ... ... ... өмір сүрген. Шамамен 827-828 жылдары имам Абдолла
өлерінің алдында өз мұрагері ретінде Ахметті атап ... ... ... ... ... ...... (Әли). Оның Сейед деген аты да
бар еді. ... ол ... ... ... әйгілі болды. Ұбайдолла
873-874 жылдары дүниеге келген. ... өлер ... ... ... ... сегіз жаста еді. Ұзақ уақыт бойы бала әке жағынан ағасы
Мұхаммед ибн ... ... ... ... қауымның жетекшілігіне
келмес бұрын ағасы бірнеше рет билікті өз балаларына алып бермекші болған.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... қауымы худжжа арқылы басқарылып келіп еді. ... ... ... ибн ... ... құқылы өкілі болатын. Ұбайдолла реформасы
қауым мүшелері тарапынан аса қатты ... ... ... ... ... ... билікті өз қолдарына шоғырландырып алып, тек сөз
жүзінде ғана Мұхаммед ибн ... ... ... ... ... өз реформасымен өзін және өз ата-бабасын жасырын имам Мұхаммед
ибн Исмаилдың ... ... имам ... ... ... Бұл өз
кезегінде махди Мұхаммед ибн ... ... бас ... ... ... ұстанымынан алшақтау осылай басталды.
Ұбайдолла өзін Әли ибн әл- Хұсейн ибн Ахмет ибн Абдолла ибн Джафар ас-
Садықпын деп ... ... ... ... ата-тегін Исмаил ибн
Джафардан таратпай, оның туған бауыры ... ... ... ... ас-Садықтың заңды мұрагер-сахиб әл-хакк деп таниды. Өз ... ... ... ... ибн ... ... ... шын өмір
сүрген имамдарға, Исмаил атын ... ... ... ... болған.
Такийа принципі бойынша, Абдолла ұрпақтары ... ... атын ... ... ... Убайдаллах бұл жайлы Йемен исмаилиттеріне жолдаған
хатында баян етеді.
Ұбайдолланың бұл доктринадық реформасын Фатимид ... ... ... ... ... фатимидтер ата-тегін Исмаил ибн Джафар ... ибн ... ... Мұхаммед ибн Исмаил қайта ал-каим деп
танылды, бірақ ол ... ... ... деп ... ... ... дейін оның фатимидтік исмаилиттерден шыққан
орынбасарлары-хулафа елді басқаруы керек деп ұйғарылды. ... ... ... ... ... қою ұсынылды.
Имам Мұхаммед ибн Исмаилды жоққа шығару исмаилиттердің екі фракцияға
бөлінуіне әкелді. Бірінші фракция исмаилит қауымының ... тірі ... ... деп тапты. Олар фатимидтік ... ... ... ... Фатимид халифтерін өздерінің имамдары деп таныды.
Хамдан Кармат пен Абдан бастаған ... топ, ... Әбу Саид ... де қосылды, Ұбайдолланың ... ... ... Олар
бұрынғы доктринаға сүйеніп, жасырын имам Мұхаммед ибн ... ... ... Осы ... ... ... ... Бахрейн және Персияның
бірнеше аудандарындағы ... ... имам деп ... ... ... деп ... кетті./1,75/
902 жылы бөліністен кейін Ұбайдолла өз ... үшін ... ... ... ... ... ... мәжбүр болды. Ол
Солтүстік Африкаға жол тартты. Бұл ... ... ... шарпуына
іліккен болатын. Солтүстік Африкадағы исмаилиттік даваны даи Әбу ... ... Ол ... 892 жылы жіберілген болатын. Ол кутама
берберлері арасында исмаилиттік үгіт-насихат жүргізіп, ... ... ... ... ... ... ... берді.
909 жылы исмаилиттер тарихының алғашқы ... ... ... ... ... жылы ... ... Африкада Фатимидтер халифатының негізін
қалады. Фатимид халифаты 909-1171 жылдар аралығында өмір сүрді. Ифрикияда
Фатимид халифатын басқарған ... ... ... мен оның ... ... ... барысында көптеген қиындықтарға тап
болды. Олар халифаттыққа таласқан Аббасидтер мен Испаниядағы Омейядтармен
қақтығысумен қоса ... ... ... ... отырды.
Хариджит берберлердің көтерілісі мен маликит Ифрикия ... ... ... наразылығын тоқтатуға көп күш
жұмсалды. Мұның бәрі ... үшін ... ... ... ... қол ... ұстап тұруды қиындатты. Мағриб аймағында дава – үгіт-
насихат жұмыстары нәтиже бермеді. Бірақ енді исмаилиттер өз ... ... ... ашық ... ... ... алды.
Мемлекеттен тысқары аймақтарда такийа- саналы түрде өз дінін жасыру әдісін
қолдануға мәжбүр болды.
Даваны жүргізудің қалыптасқан ... ... ... даилардың бір
тобы жаңа адамдарды тарту үшін жұмыс істеді. Олардың оқуы бірнеше сатыдан
тұрды. Олар жаңа ... ... ... ... адал болуға және исмаилизм
ілімін құпия сақтауға ант алып оқытуды бастаған. Екінші топ исмаилиттердің
өзімен жұмыс жасаған. Олар ... ... ... тараған әртүрлі доктриналық
өзгерістер мен жарлықтарды түсіндіретін болған. ... ... ... ... ... деп ... халифтері исмаилизмді таратып, әлемде Әлидтердің билігін
орнату мақсатында дава- үгіт-насихат ... бас ... ... дава ... ... қиын ... Тек ... онжылдықтан
кейін ғана Солтүстік Африканы бағындыра алды. Тек төртінші халиф- имам ал-
Муизз исмаилиттік даваның сәтті ... ... ... ... әрекет
пен дипломатияны ұштастыра білді. Ол Фатимидтер ... өз ... ... ... мен ... ... таратуды
басты мақсатым деп білді. Оның тұсында ... заң ... ... Оның ... танымал фатимидтік заңгер кади ... ... ... ... ... деп ... карматтардың Фатимид халифтерін қабылдамауы фатимидтік
исмаилиттер давасының үгіт-насихат жұмыстарына кедергі келтірді.Бір жағынан
сүнниттер карматтарға ... ... ... кампанияны бастады.
Сүнниттер исмаилиттерді қаралап, оларды діннен алшақтады деп есептеді. Бұл
кампания ... 930 жылы ... ... жасағаннан кейін ұлғайып кетті.
Әл-Муизз Аббасидтермен күресте карматтар күшті көмек бола ... ... ... ол ... жағу үшін ... ... іліміне
негізделген доктринаға өзгерістер енгізді. Ол 912 жылы ... даи ... ... ... ... қолдады. Әл-Муизздің исмаилит
мемлекетінен тысқары жүргізген дава стратегиясы өте сәтті болды. Даи ... ... ... ... ... ... мен Орта ... бөлігі фатимид имамын қабылдады. 958 жылы Үндістанның солтүстігіндегі
Синд аймағында фатимидтік даилердің көмегімен ... ... ... ... ... ... Бұл иелік 1005 жылы Мултанды сұлтан Махмұд
Ғазнави жаулап алғанға дейін өмір сүрді. Бірақ Синд исмаилиттері ... ... ... ие ... тірі қалды.
Әл-Муизз Бахрейн карматтарымен одақ құра алмады, ... ... ... ... ... аспай қалды. Әл-Муизз Мысырға көз
тікті. Ол кезде Мысырды ... ... ... еді. Мысырға жорықтың
бастығы дарынды әскер басшысы Джаухар еді. Ол Әл-Муиззге Солтүстік Африканы
бағындырып берген болатын. 969 жылы ... ... ... ... ... ... ... масхаб тек үстіртін енгізілді. Ешқашан
шиизм Мысырда тұрақ таппады. Онда шафииттік сүнниттер мен ... ... ... ... ... қала ... 973 жылы ... Джаухар салғызған Фатимид халифатының жаңа астанасы Каирге қоныс
аударды. Каир өз ... ... ... ... ... жылы ... ... болды. Ол Фатимид халифатын үнемі ұлғайып
тұрақты даму жолындағы ұйымдастырылған дава ... бар ... дава ... ... ... ... Ирак пен ... тұрақты түрде үгіт-насихат жұмыстарын жүргізіп отырған.
Олар Ирактың ... ... ... ... отырып, Аббасидтер
империясының шаңырағын шайқалтты. Бұл ... даи ... ... ... ... атап өту ... Ол бүкіл фатимид заманының ең білімді
исмаилит ғалымы болған. Ол Ирак пен ... ... ... ... жылғы Аббасидтерің исмаилиттерді даттау ... ... ... ... ... ... алынды. Ол
«шеткі»(радикал) шииттерден ... ... ... қозғалысын басу үшін
шақыртылды.
Дава-үгіт-насихат жұмыстары Ирак, Персия және басқа да шығыс жерлеріне
1055 жылы Аббасидтердің орнына ... ... ... ... де ... ... ... ұйымдастырып тарату ісі фатимидтік халиф-имам әл-
Мустансирдің кезінде кемелдендірілді. Ол исмаилит ... ... ... ... ... арал-«джазира» деп қарастырды./2,100/ Аралдарға мына аймақтар
жатады: Рұм (Византия), Дайлам (Персия), Синд, Хинд ... Чин ... ... нубийлар, хазарлар, славяндар, берберлер, африкандықтар
(зиндж), аббасиндер ... ... ... ... аймақтарда
тұрақты исмаилиттік қауымдар құрылған. Ал ... ... ... ... ... дава ... ... істей бастады. Персияның ... ... ... ... сарайында қызмет еткен даи әл-
Муаййад фи-д-Дин аш-Ширазидің арқасында сәтті өтті. Ол ... ... ... ... ... ... ... Бірақ Аббасидтердің
қудалауынан сақтанып әл-Муаййад фи-д-Дин аш-Ширази Каирге кетіп, фатимидтік
мемлекет-давла мен даваны басқаруға ... ... ... ... ... ... ... Селжұқтар мен Аббасидтерге қарсы фатимидтер
мен ... ... ... ... ... ... бірнеше
қалаларын жаулап алып, Бағдадқа басып ... Бір жыл бойы ... ... ... ... ... ... давасы Селжұқтардың Персиядағы иеліктерінде де таралып
жатты. 1070 жылы ... ... ... ... ... ... Абд ... ибн Атташтың қарауында болды. Әйгілі ғалым-теолог,
дарынды ұйымдастырушы Абд ... ибн ... ... ... ... ... давасы мен мемлекетінің негізін қалаушы Хасан ... ... ... ... көп ... ... жылдан бастап атақты Мысырға сапарынан қайтып келгеннен ... ... ... теолог, философ Насыр Хосроу ... ... ... ... ... ... Бұл ... Саманидтердің көбі
исмаилизмді қабылдап қойған еді. ... ... ... бас пәтері
Балх қаласында орын тепті. Сүнниттердің жаулық ... ... ... ... тастап, Бадахшандағы Йумган даласына қоныс тебуге ... ... ол ... бас ... ... ... жоқ. ... жергілікті барлық исмаилиттер мен Хунза және Пәкістанның
басқа аймақтарындағы қауымдар ... ... өз діни ... ... деп ... ... Фатимидтер кезінде Йеменде кең өркен жайды. Ондағы
даваны даилар Ибн Хаушаб Мансур әл-Йаман мен Ибн ... ... ... ... ағым ... ... Әл-Мустансир билік басына
келместен ... ... ... ... бану ... ... даи Әли ибн
Мұхаммад ас-Сулайхи басқарды. 1038 жылы ол Хараз таулы ... ... ... ... ... құрды. Ол Фатимид халифатының
суверенитеттін мойындады. Сөйтіп, бір адамның қолында ел ... мен ... ... ... ... ... жол ... 1063 жылы Әли
ибн Мұхаммад ас-Сулайхиге бүкіл Йемен бағынды. Яғни бұл ... ... ... ашық ... ... Әли ибн ... ас-
Сулайхи Каирмен, ол кездегі дава бастығы әл-Муаййадпен тығыз байланыс
орнатты. 1067 жылы Әли ... кек ... ... ... елді ... ... ибн ... басқарды, ал йемендік даваны даи Ламак ибн әл-
Хаммади өз қарауына алды. ... ... ... ... ибн ... ... ас-Саййида Хурра жүргізді. Ол йемендік даваның өркендеуіне
үлкен үлес қосты. Сондықтан оған ... ... ... ... дәреже
берілді. Бұл әйел адамды жоғары дәрежеге көтерудің бірегей жағдайы ... оған ... ... да басқаруды тапсырды. Сулайхидтер
Фатимидтердің Үндістанға исмаилизмді ... ... ерен ... ... 1067
жылдан бастап Сулайхидтер ... ... ... ... ісімен
айналысты. Бұл даилар онда исмаилиттік қауым құрды, кейіннен бұл қауым
бохра тайибиттері ... ... ... ... ... ... халифатында
дағдарыс байқалды. Фатимидтер Мысыр мен ... ... ... ... басқа территорияларының бәрінен айырылып қалды. 1094 жылы Әл-
Мустансирдің қайтыс ... ... ... ... ... ... ... одан әрі ушықтыра түсті. Әл-Мустансирдің үлкен ұлы
Низар сол кездегі уәзір әл-Афдалдың сұрқия саясатының ... ... ... оның ... ... ... ... кіші
інісі Ахмет билікке келді. Оны ... ... дава ... Низар
мұрагерлік құқығының бұзылуына қарсы Александрияда көтеріліс жасады, бірақ
ол аса қатігездікпен ... ... ... 1095 жылы өлім жазасына
кесілді. Бұл ... ... дава мен ... мәңгіге екі фракцияға бөліп
жіберді. Фракциялар билікке ... ... ... ... және ... деп ... Фатимид тағына отырған әл-Мустали
имаматтығы Каир ... дава ... ... ... деп ... ... ... Үндістан және Сирия исмаилиттерінің біраз бөлігіне бас пәтер
болып қала берді.
Бірақ ... ... ... жағдай мүлде басқаша болды. Мұнда
Фатимидтер өз саяси ықпалынан ... еді. 1094 ... ... Селджұқтар
қол астындағы территориядағы Персия исмаилиттерін дарынды ... ... даи ... ибн ... өз ... алып ... еді. Осыған дейін
ол Мысырда үш жыл болып, Фатимидтер ... ... ... ... дағдарыс жағдайындағы мемлекеттен көмек күтудің ... ... ... қайтқан. Мұрагерлікке талас туған шақта ол бірден Низар
жағына шығып, Фатимидтер халифатынан толық қол үзді. Бұған ... ... ... Бадр ... ... де өз ... тигізбей
қойған жоқ.
1101 жылы әл-Мусталидің мезгілсіз ... ... ... ... ... ... болды. Мусталиттік исмаилиттер имам
ретінде әл-Мусталидің ұлы мен ... ... ... ... ... ... да ... Мысыр мен сулайхидтік Йемен арасында келісімге
сәйкес әл-Әмірдің ... ... 1130 жылы имам ... ... дава мен ... ... дағдарысты ұлғайта түсті. Осы
кезде Фатимид халифаты өздігінен құлдырап бара жатыр еді, ... ... ... тап болған болатын. Әл-Әмірдің өлімінен кейін оның
әке жағынан ағасы Абд әл-Маджид регент ... ... ... ... ... ... деп тағайындалған ұлы ат-Таййиб белгісіз
жағдайларда жоғалып кетті. Көп ... 1132 жылы Абд ... ... толық билікке қол жеткізіп, «әл-Хафиз ли-Диналлах» атағымен
мусталиттік имаматты басқарды. Оны Каирдегі орталық дава ... ... ... ... ... да ... ... Кейіннен әл-Хафизді
қолдаған мусталиттік исмаилиттер хафизийа атанып кетті. ... ... ... ... ... Адан бастаған шағын мусталиттер тобы
қолдады. Сулайхидтер басшысы ... ... ибн ... ... өз ... ... ... ұлы ат-Таййибтың имаматтығын
қабылдады. Оны Гуджарат исмаилиттері де ... ... ... дава мен таййибиттік имаматқа қолдау көрсетіп отырды. Бұл ... ... ... ... ... 1132 жылы ... ... ибн Мусу әл-Вадииді йемендік даваның ерекше өкілеттілігі бар ... ... даи ... ... Бұл ... пен оның
ұрпақтарының атынан іс жүргізетін тәуелсіз таййибиттік мусталиттік даваның
құрылғандығын ... ... дава ... де, ... де
бағынбайтын болды. Басында дава даи атағын алған ... ... ... ... дава орталығы Үндістанға көшірілді. Қауым
бірнеше ... ... ... жылы 10 ... Фатимидтер халифатының соңғы уәзірі Салах ад-Дин
ресми түрде Фатимидтер халифатының ... ... ... ... ел ... ... ... халифінің атын атап оқыды. Бұл кезде ал-
Хафиздің екінші немересі Фатимид әулетінің «мөрі» ... тиіс ... ... өз ... хал үстінде жатыр еді. Сөйтіп, 262 жылдық өмірден кейін
Египет халқын толық құлдыратып Фатимидтер мемлекеті құлады.
Ортодоксалды суннизмнің ... және ... ... ... ... ... ад-Дин дава мен хафизиттік ғұрыптарды жойып, мысырлық
исмаилиттерді қудалады. Фатимидтер халифатының жойылуы салдарынан Йемендегі
хафизиттік дава да ... ... 1171 жылы ... және ... мен ... ... Персия, Сирия, Йемен, Гуджарат жерінде ... ... Орта Азия мен ... қожа қауымының исмаилиттері
низариттік исмаилизмді қабылдады.
Фатимидтер халифатының құлағандығына қарамастан, исмаилизм сақталып
қалды. Бұл Фатимидтер ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының жемісті болғандығының айғағы.
Тағы бір ұлы жеміс фатимидтік исмаилиттер жеті имам тобы ... ... ... ... Бұл ... имамат бүгінге
дейін жалғасын тапты. Қазіргі низариттік исмаилиттердің заман имамы- имам
хазир ханзада Аға-Хан IV, ол қазір ... ... имам және ... жетілігі тізбегінің жетінші имамы.
Исмаилизм діни-философиялық ұстанымы
Исмаилизмнің идеялық бастамасы хаттабиттерден басталады.
Джафар ас-Садықтың айналасына әртүрлі ... ... еді. Ол өз ... ... ... топтардың теориялық
ұстанымдарының ресми дін мен көпшілік мұсылман қабылдайтын шектен шығып
кетпеуін ... ... ... ас-Садықтың айналасында бірнеше «шеткі»
(радикал) шииттер ... ... атап ... ... есім – Әбу-л- Хаттаб
Мухаммад ибн Әбу Зайнаб Миклас әл- ... Ол ... мен ... ... ... (ішкі) атты қозғалыстың негізін қалаған бірінші
шиит болды. Ол Джафар ас-Садыққа өмірінің ... ... адал ... ... ... белгілер болуы тиіс деген көзқарасы үшін ... ... ... Хаттаб идеялары кейіннен Джафар ас-Садықтың ұлы ... ... ... доктринасында рухани иерархия мен рухани тәрбиеге көп
көңіл бөлінді. Ол бойынша, рухани иерархия періштелер, пайғамбарлар, құдаи
(божественный) ... ... ... ... ... ... ... екі пайғамбардан болуы керек: біріншісі – жария етуші, натик;
екіншісі – ... ... ... ... ... ... жария етуші
пайғамбар еді, Әли үнсіз ... ... Ал ... имам ... ... ас-
Садық жария етуші пайғамбар деп танылып, Әбу-л- Хаттаб үнсіз тұрушы деп
есептелуі керек болды. ... ... ... ... ... тезис те болды. Бұл тезис Алланың нұрының мирас ретінде берілуіне
негізделді. Олар Құран мен ... ... ... аллегориялық
түсіндірмелер – батини тавил жасауға ерекше назар аударды. Кейіннен бұл
үрдісті ... ... ... ... Хаттабиттер имамды
құдайландырып, Джафар ас-Садық ... ... ... ... беріп кетті деп
есептеді. Әбу-л- Хаттаб қайтыс болғаннан кейін ... бір ... рух ... ибн ... берілді деп санады, басқа топ-мубаракийа
құдаи рух бірден ... ... ... ибн ... ... ... 50/
Ал карматтардың пікірінше, Мұхаммед ибн Исмаил тірі, тек ... ... ... ... Ол - ең соңғы пайғамбар-елші. Мұхаммед ибн Исмаил халыққа
қайтып келіп, ... ... ... ... заңының орнына жаңа
қасиетті заң-шариат әкеледі. Карматтар жеті ... ...... Мұса, Иса, Мұхаммед, Әли және Мұхаммед ибн Исмаилды қабылдады.
Соңғы пайғамбар «пайғамбарлар ... деп ... ... бұл
тізімге енуі исмаилиттердің қасиетті кітаптардың сыртқы және ішкі ... ... ... ... Бұл ... Әлиге Мұхаммед енгізген
заңның ішкі-батин ... ... ... ... ролі ... ... ... ибн Исмаил иеленді.
IX ғасырдың соңында ерте (алғашқы) исмаилиттердің діни- философиялық
ұстанымы толық қалыптасып бітті ... ... ... ... ... мен исламның ритуалдық ғұрыптары және Құран мен шариғаттың тура
мағынасы мен жасырын мәні арасында экзотерикалық-захир және ... ... бар. Яғни ... ... кітап пен заңның мәтіндік тура
мәні мен ішкі шын мағынасы бар. Осыған сәйкес захир жаңа діни заң ... ... ... жаңа ... ... ... ... өзгеріске ұшырап отырады. Эзотерикалық бөлімді құрайтын батин-
ақиқат ... ... ... ... Яғни ... ... ... енгізгеннен кейін, пайғамбарлардың авсийасы (васи)-имамдардың
қызметі исмаилит имамын қабылдаған лайықты таңдаулыларға заңның шын ... ... ... Өйткені батинде сақталынған өзгермес ақиқат тек
Алла жетекшілік ететін күнәдан ада исмаилиттік имам мен оның насихат етуші-
даилерінің ... ... ... ибн ... ... ... ... худжжа арқылы көрініс берді. Худжжаға бағынатын тармақталған даилар
жүйесі неофиттерді- жаңа адамдарды ... және ... ... ... кітап пен заң мәтінінде жасырынған ақиқат тек тавил-
символдық, аллегориялық ... ... ... ... ... Бұл ... ... айырмашылығына айналды. Басында тавил
сырттай каббала түсіндірмесіне ұқсайтын, өйткені онда басты орында ... ... ... мен ... қасиеттеріне көп көңіл бөлінді. Ал
ақиқат шын ... ... пен ... ... жүйесінде көрініс
табатын гностикалық жүйеден тұрды. Ерте исмаилиттер уақытты да басы мен
аяғы бар ... ... ... деп білді. Осының нәтижесінде
оларда адамзат тарихының, әсіресе діни ... ... ... ... Діни ... ... ... пайғамбарлардың дәуірінің
бірінен соң бірі ауысуынан көрінеді. Бұл ұғым ерте исмаилиттердің имамат
туралы доктринасымен ұштастырылды. Олар ... ... ... ... дәуірден тұрады деп санады. Әр дәуірді діни заң туралы аян ... ... ... ... ... тарихының алғашқы алты дәуірінде
натик ретінде Адам, Нұх, ... ... Иса, ... ... ... ... ... бойынша, басында ерте исмаилиттерде пайғамбарлар
тізімінде Адамның ... Әли ... IX ... ... ... Әлидің дәрежесін василікке дейін төмендетіп, Адаммен ауыстырды.
Адам натик деп ... Алты ... ... ... ... ... мұрагері- васи, асас немесе ... ... Олар ... ... ... ... ашып түсіндіретін болған. Әрбір васи, асас
немесе самитте бірінің артынан бірі келетін жеті имам болған. Олар ... пен ... ... шын ... сақтайтын болған.
Пайғамбарлық дәуірдің жетінші имамы келесі дәуірдің натикіне ... ... ... ... діни заңын алып тастап, адамзатқа жаңа шариғат
енгізеді. Тек адамзат ... ... ... дәуірінде бұл тәртіп
бұзылады./1,67-68/
Алтыншы Мұхаммед пайғамбардың дәуірінің жетінші имамы жасырын күйге
кеткен Мұхаммед ибн ... еді. ... жаңа ... ол ... ... басқарушы жетінші натик және каим ретінде келуі
керек. Тек ... ибн ... ... имам ... ... пен асас
дәрежелерін бір өзі иемдене алады. Ол ... ... ... қасиетті заңын алып тастап, жер бетінде соңғы дәуірдің ... ... еді. ... оған жаңа ... ... ... жоқ. Ол
барлық өткен жолдаулардың ішкі ақиқатын толық ашып беруі керек. Сол соңғы
дәуірде ... ... ... ... ... ... ... қалады. Мұхаммед ибн Исмаил әлемді әділетті басқарып, физикалық
әлемнің өмірін аяқтап, ... ... ... ... ... оның ... соңы мен ... тарихының соңын білдіретін еді.
Бірақ Убайдаллах ал-Махди және Фатимид халифтері имаматтыққа қол
жеткізуді ... ... ... ... ... ... ... жетіден артық имам тізбегі қабылданды, бұл әл-каимның келуін
белгісіз уақытқа шегеруге ... ... ... имамның
эсхатологиялық мәні жойылды.
Ерте исмаилиттердің космологиясы қарапайым гностикалық аңыздан бастау
алады. Ол бойынша, әртүрлі ... ... ... космогонияға
біріктірілген, бұл Құдайдың еркімен екі бастаудан-куни мен ... ... ... Бұл космологиялық жүйеде әріптердің символдық мәніне
маңызды орын ... Сол ... ... ... ... ... беруге болады. Әріптер есімді құрап, олар ... ... ... ... ... ... космологиясы жаңа
исмаилиттік неоплатонистік космологиямен ауыстырылды.
Бұл жаңа космологияның негізін Хорасан мен Мауренахрдың даи ... ... ... ... Ол ... рет исмаилиттер санасына
исмаилиттенген неоплатонизмді енгізді. Бұл жаңа ... ... ... ... ... кезінде фатимидтік исмаилиттің
давасы ресми түрде қабылдады.
Фатимидтік исмаилизмнің идеологиялық ... ... ... жүйе ... ... ... ... доктрина-захир,
яғни барлық қатардағы мүшелер білетін жалпыға ортақ ілім және ... ... яғни тек ... ... ... ... ілім. «Ішкі» жүйе сыртқы доктринаның аллегориялық түсіндірмесі-
тавил болып табылады. Исмаилиттік принцип былай ... ... ... ... ... ... ішкі жоқ» /5,286/. Басқаша айтқанда, «сыртқы»
доктринаның ... ... оны ... ... доктринаның құпия мәні
сәйкес келеді.
Исмаилиттердің экзотерикалық «сыртқы» доктринасының имамиттік шиизмнен
еш айырмашылығы жоқ, тек имамиттердің жетінші имамы Мұса әл-Казимнің ... ибн ... одан ... ... ... және ... кейін
фатимидтік халиф-имамдарды қабылдайды. «Сыртқы» доктрина барлық мүшелер
үшін (жоғары дәрежедегі хабардар мүшелерден басқа) ... ... ... ... ... ... ... мешітке бару, ораза ұстау қатаң
сақтау міндеттелді. «Сыртқы» доктринаға X ... ... ... ... ... ... фикх жүйесі де жатады. Бұл фатимид халифтарының
ешкімді ... ... ... ... болатын. Әр ағым, ... ... ... ... және т.б.), не ... ... еркін өзінше сыйына алатын болды.
Эзотерикалық «ішкі» доктрина екі бөлімнен тұрды:
1) тавил – Құран мен шариғатты аллегориялық ... ... ... ... көп ... ... қалған надандықтың аллегориялық
түсіндірмесі, жұмақ – ... ... ішкі ... ... ... бірнеше сатысынан өтіп барып қол жеткізетін кәміл білімнің
аллегориялық түсіндірмесі.
2) хакаик – теологиямен ... ... мен ... жалпы жүйесі.
Хакаиктың өзіндік ештеңесі жоқ. Оның көп ... ... ... ... ... Тек таза ... «Эннеад»
туындысынан емес, оның кейінгі христиандық, иудейлік авторлардың өзгертіп,
басқа ... ... ... ... ... христиандық,
және иудейлік мистиктер мен мұсылмандық суфийлер сияқты неоплатонизм
философиясындағы монотеистік идея мен ... ... ... ... ... қабылдады. Исмаилиттер Платоннан бірнеше пайым алған,
бірақ тағы да ... ... ... ... өткізіп барып пайдаланған.
Исмаилизмдегі органикалық және ... ілім ... ... ... ... ... Ортағасырлық
авторлар исмаилиттер танасух - ... ... ... ... ... Ол ілім ... ... Исмаилизмде христиандық пен
христиандық гностицизмнің ... ... ... ... әсер
етпеген, өйткені исмаилиттер манихейліктің ... ... ... ... ... ... ... исмаилиттік философиялық жүйе
рационалдық негізде құрылған, бірақ оған мистика мен ... ... ... ... ... ... әлемнің көптүрлілік
құбылысының біртұтас бастауы құдай - әл-ғайып таала (араб. «жоғары құпия»
немесе «көрінбейтін»), ... - ... ... ... (хақ) болып
табылады. Онда ешқандай атрибут жоқ, оны адамдар анықтай да, тани ... ... ... ... байланысқа шыға алмайды. Сондықтан оған
сыйыну қажет емес. Осы пункте исмаилизм ... ... ... ... ... ... Олар адамның құдаймен жеке ... ... ... алу ... қабылдайды. Сөйтіп, исмаилизм
неоплатонизмнен оның космогониясын алып, мистикасын алып ... ... ... ... мәңгілік тыныштық
қалпында. Ол иудаизм, христиан, ... ... ... ... ... ... ... бастапқы еркі-амр (араб.
«бұйрық») арқылы өзінен тудырушы субстанцияны - Әлемдік ... – акль ... ... ... Бұл ... бірінші эманациясы. Әлемдік Санада
құдайылық ... ... бар. Оның ... ...... ... керек. Әлемдік Сананың эпитеттері көп: «бірінші», «жамылғы», «рух»
және т.б. Әлемдік Сана екінші, төменгі эманация - Әлемдік Жанды – нафс ... ... Ол ... ... оның ... ... - ... болғандығынан, Әлемдік Жан өзінен жаңа эманациялар бөліп шығарып
кемелдікке ұмтылады. Ол ... ...... тудырды. Бастапқы өз
кезегінде жер, планеталар, ... мен тірі ... ... ... материя әлемнің (мубди) бастаушысы болып табылады. Бірақ
бастапқы материя ырықсыз, оның тудырушылық бастамасы жоқ, сондықтан ол ... ... ... ... ... салыстыруға келмейтін
формаларды тудыра алады.
Әлемдік Сана мен Әлемдік Жан идеясы ... ... ... ... ... ... (идея) көрінісі ғана екендігі
туралы ілім Платоннан алынған, ... өте ... ... ... - ... ... ... тәжіндей жерде өмір сүру керек.
(Платонда ол сезетін адамның идеалдық әлемдегі ... ... ... ... ... Әлемдік Жанның кемелдікке ұмтылуымен түсіндіріледі.
Эманацияның жеті кезеңі: ақиқат-құдай, Әлемдік Сана, Әлемдік Жан,
бастапқы ... ... ... және ... ... ... исмаилиттер үшін
«таулы әлем»-алам ульви, тудыру негізін-дар әл-ибда құрайды. Әлем ... ... ... ... ... Адам – ... ... әлем»-әл-
алам ас-сағир. Исмаилизм құпия доктринасы микрокосм мен ... ... ... әлем мен ... ... ... ... туындайтын
параллелизмді ерекше атап көрсетеді.
Әлемдік Сананың сезімдік ... ... - ... ... ... (сөйлеуші). Әлемдік Жанның сезімдік әлемдегі көрінісі –
пайғамбардың көмекшісі-самит (сөйлемеуші) немесе асас ... Оның ... ... ... ... ... ... түсіндіру. Мұндай көмекшілер
барлық пайғамбарларда болған: натик Мұсаның ... ... ... ... Петр самиті, натик Мұхаммедтің Әли ... ... ... пен
самиттер адамзатты құтқару үшін келген. ... ... ... ... ... Жұмақ осы кемелдік қалпының аллегориясы болып табылады.
Таулы әлемдегі эманация ... ... ... ... де жеті ... – кемелдену жолындағы сатылардан тұрады. Бұл натик пен самиттің
пайда болуымен ерекшеленетін ... ... ... ... керек. Осындай
алты айналым ұлы пайғамбарлар – Адам, Нұх, Ибраһим, Мұса, Иса ... ... ... байланысты өтіп кетті. Жетінші айналым соңғы ұлы
пайғамбар Әл-Каимнің ақырзаман алдында келуімен ... ... ... ... ... ... имам ... отырған. Ақырзаман натик,
самит және имамдар көмегімен адамзат кемел танымға қол жеткізген ... Сол ... ... ... ... ... ... әлем өз
негізі Әлемдік Санаға қайтып келеді./5,286-290/
Мұсылман ересиологтары исмаилиттер бірде-бір жан мәңгі тамұқ ... яғни ... ... бола алмайды деген идеяны қолдаған
деп есептейді. Жан метемпсихоз арқылы бірнеше өмір сүре отырып танымға ... ... ... мұндай идеяның болған-болмағаны белгісіз,
бірақ олар кемел танымды тек заман иманына сену ... яғни ... ... ... ... деп ... ... тармақталған мықты ұйыммен қоса діни
дәрежелер иерархиясы болды:
1) мұстаджаб (қабылданған) – жаңадан келуші, ол әлі ... ... ... ... ... ... – құпия доктринаны үйренуге жіберілген адам, оған
эзотерикалық ілім ... ... ... даи (миссионер) – доктринаны меңгеріп алған ... ол ... ... ... ... ... бүкіл облыстың ұйымдар жүйесін басқарады.
5) имам (бастаушы-басқарушы) – ... ... ол өз ... бүкіл
қауымға жетекшілік етеді.
6) самит (сөйлемеуші) ... ... ол ... ішкі ... ... (сөйлеуші) – пайғамбар, ол жаңа пайғамбарлық айналымды бастап,
жаңа діни заң ... ... дені ... ... ... ... Үшінші-төртінші топтағылар секта элитасы ретінде таңдаулылар
қатарына жатады. Бірақ олар да үш жоғары дәреже – ... ... ... жете алмайды. Сектада қатаң тәртіп сақталды.
Қазы Нуманның шариғаттық исмаилиттік ... ... ... ... ... ол тек ... бірінші-екінші саты мүшелеріне
арналды. Эзотерикалық «ішкі» ілімді білетін жоғары саты ... ... ... ... ... оқу, әртүрлі тыйым салулар, ораза мен «сыртқы»
заңның ережелерін орындау міндетті емес ...... ибн ... және ... ... өмірбаяны мен қызметі
Хасан ибн Саббах - Абд әл-Малика ибн ... ... ... ... мен мемлекетінің негізін қалаушы.
Хасан ибн Саббах 1050 жылдардың ортасында Құмда ... ... ... Оның ... - Әли ибн ... ибн ... ибн ... ибн Мұхаммед ибн ас-Саббах әл-Химйари, куфалық. Ол өз ата-тегін
йемендік химийариттерден бастайды. Жанұясы ... ... жер ... ... ... Персияның өте маңызды шииттік орталықтарының ... ... ... Сол ... жас ... ... шииті ретінде дін
саласында бастапқы білім алады. Исмаилиттер қызметі орталығы Рей ... он ... ... ... ... ... ... Жергілікті
даилардың бірі Әмір Дарраб оның ұстазы болды. Исмаилиттер туралы тереңірек
білімді Хасан Рейдің басқа даиларынан, атап ... Әбу Наср ... ... ... ... көп ... жоқ. Мумин атты даи оны
имам Әл-Мустансирге ант-байат ... ... 1072 жылы ... ... ... Хасан Абд әл-Малика ибн Атташтың көзіне түсті. 1070
жылдан бастап жергілікті исмаилиттердің құпия ... ... ... Абд ... ибн ... ... ... еді. Әйгілі ғалым-теолог,
дарынды ұйымдастырушы Абд әл-Малика ибн Атташ ... ... ... ... ... мен ... негізін қалаушы Хасан ибн
Саббахтың мансап жолында көтерілуіне көп ықпал етті. Ол ... ... ... ... ... ... ... үшін
Каирге оқуға баруды ұсынды. 1074-1075 ... ибн ... ... ибн ... Рей ... Персиядағы дава орталығы Исфаханға қайтып оралды. 1076-
1077 жылдары Хасан ибн ... ... ... жол ... ... ... ... аш-Ширази даи, даи ад-дуат дәрежесінде еді. Хасан
Әзербайжанды кесіп ... ... ... алды. Дінді түсіндіруде
исмаилит имамының ерекше діни құқы бары мен ... ... ... құқығының
жоқтығын айтып дауласқаны үшін қала кадиі Хасанды ол жерден қуып жіберді.
Кейіннен бұл ұстанымдар Хасан дайындаған ... ... ... ... ... ... Хасан Каирге келіп жетті. Дәл сол жылы Фатимидтер Селжұқ
Тутушқа ... ... ... ... ... үш жыл ... басында -
Каирде, кейін - Александрияда. Александрия қаласы әскер басшы ... ... ... Бадр ... ... болатын. Шамамен сол
жылдары Бадр әл-Джамали даи ад-дуат лауазымында әл-Муаййадтың орынбасарына
айналды. Хасанның Мысырдағы өмірі жайлы ештеңе белгісіз. Тек ол Бадр ... ... ... ... Оған ... ... жақтауы себеп
болуы мүмкін. Кейбір деректер бойынша, ... өзі ... ... ... танысын деп айтып кеткен /1,119/. Бадр ... ... ... ... қуылады. Бұл нұсқаудың нақты себебі әлі
белгісіз. 1081 жылы ... ... ... ... ... ... болған кезде Хасан маңызды сабақ алып келді. Кейін оны ... ... ... ... 1070 жылы ... ... ... әскери саладағы көптеген проблемаларға тап ... ... ... ... ... ... айқын
білінді. Хасан Мысырда болған үш жылында Фатимидтер халифатының жағдайынан
іштей хабардар ... ... ... ... ... күтудің
қажеттігі шамалы екендігін пайымдап қайтқан.
Персияға қайтып ... ... ... дава ... қалмауға
бекінді. Бірнеше аймақтарда дава-үгіт-насихат жұмыстарын жүргізудің
тоғызжылдық ел аралау ... ... Міне осы ... ... оның ... негізіне айналған жеке пікірі қалыптасты. Сонымен қатар
Персиядағы Селжұқтардың әскері күшін бағалауға мол ... ... ... ол ... ... орталығынан алшақ жатқан Дайлам аймағына ... Ол ... ... көбі ... еді. Хасан Селжұқтарға қарсы
көтерілісті ойластырып, сол кезде ... ... Абд ... ... ... тұрғандығына қарамастан, бас пәтерін орналастыратын жер
іздеп жүрген болатын. ... ... істе ... ... бекінді. 1087-1088
жылдары ол Эльбурс тау сілемінің ортасындағы биік кұзда Дайламның Рудбар
аймағында ... ... ... таңдады. Бұл қамалды ол өз ... жер деп ... Ол ... жаулап алудың жоспарын құрды. Ол кезде
Аламут Мехди деп аталатын Алидтің қолында болатын. Аламутты оған ... ... ... Аламут маңы тұрғындарын өз дініне қаратып алу ... сол ... өз ... жіберді. Дайлам аймағының даи болып
сайланғаннан кейін ... ... ... ... аймағында давалық
қызметті жандандырды. Көп ұзамай оның қарқынды қызметіне исмаилиттерге
қарсы ... ... ... аударды. Низам әл-Мүлк Тұғрыл сұлтанның екі
ізбасары Алып ... мен ... Шах ... ... ... отыз ... болып қызмет еткен. Бірде Низам әл-Мүлк Рудбарда болғанында ... ... ... ... нәтиже шықпады.
1090 жылы Хасан мұғалім ретінде Аламут маңына ... ... ... 1090 жылы 4 ... ол ... есімімен қамалға кірді. Біраз
уақыт ол қамалдағы балаларды оқытып жасырын өмір ... ... ... ... өз ... ... Оның жақтастары қамал іші мен сыртында
өздерін еркін ұстай бастағанда ... ... ... шын аты мен ... ... Аламуттағы билігінің әлсіздігін көріп, қамалды соғыссыз берді.
Хасан қамал үшін Мехдиге 3000 алтын динардың векселін ... Бұл ... ... ... исмаилит Мұзаффар тарапынан төленіп
беріледі. Кейін Мұзаффар Гирдкух қамалының ... ... ... үшін ... ... алу ... қарсы
көтерілістің басталғандығының белгісі болды. Осы күнге ... ... ... ... жаңа кезеңге өтіп, низарит мемлекетінің
пайда болуының алғышарттары жасалды. Каирдің Персиядағы ... еш ... жоқ. ... орналасып алып Хасан қамалды қайта
қалпына ... - ... ... ... су ... жөндеу және
қоймаларды кеңейту жұмыстарына кірісті. Аламут шынымен-ақ ұзақ ... ... бере ... қамалға айналды. Хасан ауылшаруашылық жерлерін кеңейтіп,
суармалы жерлер ... ... ... ... азық-түлікпен
қамтамассыз ете алу ... ... ... ... өмірлік
қажеттіліктерді қамтамассыз ету шаралары басқа да маңызды үлкен ... ... ибн ... бірегей адам еді. Низариттер оған толығымен сенім
артып, оны «біздің ... деп ... ... ұйымдастырушы,
саяси стратег болумен қатар ол танымал теолог және аскет болған. ... өмір сүру ... ... ... ... ... отыз сегіз
жылда Хасан бірде-бір рет қамалды тастап шықпаған. Тек екі рет ол ... биік ... ... үшін оның ішкі ... үй ... шыққан./27/
Басқа уақыттарда ол қамалдың ішкі тұрғын үй бөлімдерінде өмір сүріп, ... даи ... ... қағазға түсіріп, сол жерден өз иелігін
басқарып отырған. Ол өз ... мен ... ... ... ... ... ... Өзіне демалыс бермеді. Хасан шариат заңдарын
қатаң сақтап, қауым мүшелерінен де соны ... ... Сол ... ... ... ашық ... ... Қамал қоршауға алынған кезде Хасан өз
әйелі мен қыздарын Гирдкух ... ... Ол ... олар ... қарапайым, тоқумен өз өмірлеріне қаражат ... өмір ... ... үйге ... ... ... ... өз туған-
туысқандарымен қатынасы ... ... ... үлгі ... ... екі ұлын – бірін кісі өлтірді деген жалған жаламен, екіншісін ... бар ... ... өлім жазасына кесті.
Осы аскеттік өмірі, өзіне де, өзгеге де қаталдығы және ел ... ... ... ибн ... ... мен ... ... «Тау
ақсақалы» (шайх әл-джабал) деген лақап ат берген. Бірақ парсы исмаилиттері
оны өз ішінде «саййидна» деп ... «Тау ... ... атын Сириядағы
низариттік исмаилиттік даваның бас даи ... ... ... да ... ... ... бастауда Хасан діни-саяси себептерге
сүйенген. Ол шиит исмаилит ретінде сүннит селжұқ ... ... ... ұлттық мүддесі қорғалды деуге болады. Бұл
көтерілісте Персия халқы ... тез және ... ... ... Хасан
түріктердің Персия жерінде билік етуіне қарсы болды. Ол селжұқ сұлтанын
надан түрік деп атап, түріктерді адам деп ... жын деп ... Ол ... исмаилиттерінің революциялық қозғалысын ұйымдастырып, өз өмірін
Персияны селжұқ түріктерінен ада ... ... ... ... ... ... отырып, бір-біріне жолдас-«рафик» деп айта
бастады. Хасан парсы исмаилиттерінің ... ... ... өзінің
исламға қатты берілгендігіне қарамастан, Персия ... ... ... араб ... ... ... ауыстырды. Бұл бұрын соңды тарихта
болып көрмеген жайт. Бұл Аламут кезіндегі ... ... тек ... тілінде жазылғандығын түсіндіреді.
Аламутта орнығып алғаннан кейін Хасан өз ықпалын ... ... ... Ол біртіндеп Рудбар мен Дайламның жақын жатқан аймақтарындағы
қамалдарды бағындырып алды. ... ... ... пайдаланып сол
кезде өмір сүрген қорғандарды басып алып, қолайлы құз көрсе, сол ... ... ... ибн ... ... ... Рудбардың исмаилизм және
шиизмнің басқа ағымдарымен таныс тұрғындарының ... ... ... ... Әзербайжанда пайда болған хуррамит, кейіннен «парсийан» деп аталып
кеткен тобын тарта білді. Көп ... ... ... жергілікті селджұқ
әмірінің әскері Хасан штабына алғашқы жорығын бастады. Осы кезден бастап
селжұқтар ... мен ... ... ... ... әскери
қақтығыстар басталды.
1091-1092 жылдары Хасан Аламутты басып алуда ерен еңбек ... даи ... ... ... парсы низариттерінің басты шебін
қолдату үшін туған Кухистанына ... ... ... ... тез ... жетті. Бұл жердің тұрғындары да шииттік дәстүрмен
таныс болатын. Сонымен қатар олар ... ... ... ... ... еді. ... құпия түрде исмаилизмге өткізіп,
қамалдарды басып ... ... осы ... ... ... ... алу ... халықтық көтерілісіне айналып кетті.
Көтеріліс Кухистанның көп ... ... Тун, ... және Каин қалалары
алынды. Кухистан да ... ... ... ... ... ... ... территорияға айналды. Аламутты алған екі жылдан кейін
Селжұқтар исмаилиттердің беріктігін ... ... ... қақ ортасынан өз егемендігін ... ... ... ... ... орын ... жылы Мәлік Шах жергілікті селжұқ ... ... ... бере ... ұқты. Низам әл-Мүліктің кеңесімен
Мәлік Шах Рудбар мен Кухистанға әскер аттандыруды ұйғарды. Бірақ 1092 ... ... ... ... мен көп ұзамай Мәлік Шахтың да ... ... ... ... алып ... Мәлік Шахтың қайтыс
болғандығын естіген Аламут пен Кухистанды қоршап тұрған ... ... ... өйткені салт бойынша селжұқ әскери күштері мемлекетке емес,
тек билеушіге ... Шах ... ... ... ... империясында азаматтық
соғыс басталып кетті. Сұлтан балалары таққа таласты. Бағынышты әмірлер бір
күн мына, екінші күн ана ... ... ... ... ... ... ... Рей қаласында таққа Мәлік Шахтың үлкен ұлы Баркийарук
отырғызылды. Баркийарукқа өз туыстарын жеңуге көп күш ... тура ... ... ... ... қолдау тапқан Мұхаммед Тапарға қатысты.
Селжұқтар ... ... 1103 жылы ... ... ... ... ... сұлтан болғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... ретінде Балхта қала берді.
Хасан Селжұқтар ... ... ... ... ... ... Селжұқтар мемлекетіндегі былық жатжерлік
билеушілерді құлатуға шақырған ... ... ... ... ... көмектесті. Осы кезде Персияның Дайлам мен Кухистан ... ... де ... ... пайда болды. Исмаилиттер
қамалдар жүйесін кеңейте отырып, Кумис облысының астанасы Дамган ... ... ... ... жаулап алды. Олар батыс Персия мен Хорасанды
жалғастырар жолда орналасқан Гирдкух қамалын өздеріне бағындырды. Сонымен
қатар олар Фарс пен ... ... ... ... ... ... ... қамалдарын басып алды. Олар Селджұқтар мемлекеті
территориясында шашылып жатқан көптеген қалаларынан жақтастар тапты.
Осы ... ... ... өз позициясын күшейтті. Исмаилиттер бірнеше
рет селжұқ әскерінің шабуылына тойтарыс ... 1096 жылы ... ... ... ... Ланбасар (Ламасар) қамалын өзіне бағындырды.
Қамалды басқаруды Кийа Бозорг-Үмітке тапсырды. Кийа Бозорг-Үміт ... ... ... ... ... ... бастапқы кездегі мақсатын түсіндіру үшін маңызды
роль ойнаған қайраткерлерге ... ... ... ... ... бәрі ... Және олар әрқайсысы өз ата-бабасының жерінде
тұрып ... ... ... Кийа ... Дайлами Дайламда, Хұсейн
Каини Хорасани ... Әбу ... ... ... раис Мұзаффар
Кумисте қызмет етті. Олардың бәрі қамалдар бастығы мен дарынды қолбасшылар
болған. Олар теология мен философияға аса ... ... ... ... ... ... ... Мәлік Шахтың қайтыс
болғанынан кейін ерекше сипат алды. Бұл селжұқ әскери күштерінің бытыраңқы
орналасуымен тығыз байланысты. Селжұқтарды жеңу үшін жаңа ... ... ... көптеген әмірлердің жерлері мен қамалдарды біртіндеп басып
алып, келесіге платцдарм ретінде қолдану тактикасын ... ... ... ... ... басқарылатын көтеріліс ұйымдастырды.
Селжұқ әскери күштерінің бытыраңқы орналасуы және айтарлықтай әскери
басымдылығы ... ... және ... мақсаттарға жетудің дәстүрлі ... кісі ... ... ... етті. Діни-саяси оппонеттерді өлтіру
Хасанның ойлап тапқан әдісі емес. Бұған дейін бұл әдісті гулат мен ... ... ... ... бұл әдісті ерекше саяси құралға айналдырды.
Қорқыту актілері енді ашық орындалатын ... Бұл ... ... да ... ... ... бұл әдіс ... орынға ысырылды.
Бірақ әсірелеп суреттеудің арқасында Аламут кезеңінде болған әрбір діни,
саяси, әскери адамды өлтіру низарит ... ... ... ... қарқын алып күшейе бастаған ... өз ... ... ... ... кешірді. Бұл 1094 жылы
желтоқсандағы Фатимид халифатында халиф-имам әл-Мустансирдің қайтыс болып,
мұрагерлікке ... ... ... ... ... ... ... өтілді).
1094 жылы Хасан ибн Саббах ... ... ... ... ... ... толық көшбасшысына айналды. Абд
әл-Малика ибн Атташтың соңғы бес жылдық қызметі жайлы мәлімет аз. Бұл ... ... ... ... еді. ... ... ... барлық
селжұқ жеріндегі исмаилиттер атынан ... ибн ... ... ... ... ... ибн ... Низарды қолдап шықты. Персиядағы
исмаилиттік қауым Хасанның шешімін ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... болғандығының белгісі.
Хасанның шешімін Ирак исмаилиттері де қолдады. ... мен ... ... имаматтығын қолдап низарийа атанды.
Сирияда басында екі ағым өкілдері де ... 1120 ... ... Аламут
даиларының табысты қызметінің арқасында олар низариттер қатарына тартылып
алынды.
Низарды жақтаған исмаилиттер тағы бір проблемаға тап ... ... кім ... ... әңгіме. Низар әкесінен кейін бір жылдан соң
өлтіріліп, оның орнын басуға ешкім таласа қоймады. Низарда екі ұлы ... ... де ... имаматтығына таласу барысында ұсталып өлтірілген.
Хасан ибн Саббах ... ... ... ... Шығыс
исмаилиттеріне Низардың өлімі туралы мәлімет көпке дейін мәлім ... ... ... ... ... де, низарийа қозғалысы имамнан айырылды. Низариттер бұл
жағдайды ғайып дәуірі-даур ... ... деп ... ... ... ... немересі жасырын Мысырдан Персияға алып келінді деп
есептеді. Ол ... ... ... низарит имамдарының тізбегінің
бастамасы болды.
Хасан 1094 жылғы бөлінушіліктен кейін ғайыптағы имамның бас ... деп ... Ол ... өзі ... ... ... басқару ісін өз
қолына алмайынша худжжа ретінде оның міндеттерін атқаруға тиіс болды.
Баркийарук кезінде де ... ... ... ... ... енді ... көз тікті. 1100 жылы Ахмет ибн Абд әл-Малика ... ... ... ... ... ... жерде орналасқан
Шахдиз қамалын басып алды. Бұл қамал Мәлік Шахтың бұйрығымен қайта салынып,
Селжұқтар астанасына кіреберістегі бас қамалға ... ... ... ... пен ... ... қосылып исмаилиттердің бетін
қайтармақ болады, бірақ ... ... ... өз ... жылы ... ... болған кезде Хасан Ибн Саббах өз ісін
Сирия жеріне дейін ... ... ... ... ... мен ... ... орналасты. Бұл қалаларға парсы даилары жіберілді.
Парсы даилары Сирияда ұйымдасқан низариттік қауым ... ... ... ... де ... ... Персияда қолданған әдістерін қолданды. ... ... ... ... исмаилиттік қауым құра алғанымен, орталық Сирияда
тау қамалдарының жүйесін орнату үшін елу жылдай уақыт кетті.
Мұхаммед Тапардың билік ... ... ... мемлекетінің ішкі
әулетаралық таласын жойды. ... ... жаңа ... ... Тапар исмаилиттермен қатынасында қатаң позиция ұстанды.
Соның кезінде исмаилиттер ... пен ... ... ... ... ... қолдан берді. Бірақ Мұхаммед Тапардың
антиисмаилиттік кампаниясының басты нысанасы Шахдиз қамалы болды. 1107 жылы
низариттер Шахдизді қолдан беріп, Исфахан аймағындағы ... ... ... ... ... ... Аламуттағы низариттердің күшіне
алаңдаушылық білдірген болатын. 1100 жылы ... ... ... ... ... ... аттанды. Ол он сегіз жыл бойы ... ... ... ... ... егін ... ... Ширгир Хасанның
қарсылығына таң қалды. Өз әскерінің айтарлықтай артықшылығының болғандығына
қарамастан, ол Аламутты ала ... 1118 жылы ... ... ... хабарды естігеннен кейін Ширгир әскері тез арада Рудбар аймағын
қоршаудан босатып, тастап ... ... бұл қиын ... ... ... Тапардың өлімінен кейін Селжұқтар мемлекеті қайта ішкі
тартыстардың астында қалды. Бұл ... ... ... күш ... алуға
көмектесті. Бірақ олардың ... ... ... ... ... Мұхаммед Тапар билігінде де сондай жағдай қалыптасты. Оның да
низариттерге қарсы әскери ... еш ... ... ... жаңа «тығырық » атты кезең орнады. Отыз жыл бойы низариттер
Селжұқтар ... ... ... ... ашық соғысты. Тіпті
астанасы Исфаханға қауіп төндіріп отырды. Сонымен қатар ... де ... ... адам шығынына ұшырады. ... ибн ... ... құлата алмады, барлық қамалдардың күшін қосып шабуылға шыға
алмады. Оның табандылығы низариттік исмаилиттерге ... ... ... ... қалуға көмектесті.
Хасан ибн Саббах өмірінің соңына дейін көздеген мақсатын орындау
жолында әрекет етті. Ол ... мен ... ... бой ... ... ... өзгерткен емес. Оның даналығы оның соңғы ісі ... ... ... ... барысында да көрінді. Күнінің
санаулылығын сезген ... ... ... Кийа ... ... ... Хасан оны низарит қауымы мен мемлекетінің басшысы етіп тағайындады.
Низариттердің ... ... ... ... Кийа ... ... сарапшы үш кеңесшінің көмегімен ел басқаруы тиіс болды. 1124
жылы 23 маусымда Хасан ибн ... ... ... ... ... ... Оны ... жақын маңға жерледі. Оның қабірі 1256 жылы моңғолдар
шапқыншылығына дейін низариттердің зиарат ететін жері ... ... жаңа ... ... ... қарағанда
низариттік парсы исмаилиттерінің фатимидтік мусталиттік ... ескі ... ... ... болып көрінді. Жаңа
шақыру парсы тілде жүргізілді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дәстүрден қол үзгенін көрсетеді. Тек
сириялық исмаилиттердің арқасында араб тілді исмаилиттік әдебиет ... ... ... жаңа ... ... еш ... жоқ. Бұл
тек бұрынғы ілімді талқылауға ... ... ... ... шииттік
доктринаны нақтылай түсу ғана болатын. ... бұл ... ... ... «Чахар фасл» деп аталатын трактатында жазып кеткен. Трактат мәтіні
бізге жетпеді. ... төрт ... ... ... алып ... ... Адам
санасы Алланы тануға қабілетсіз, сондықтан адамзатты рухани басқару үшін
беделді ұстаз-«муалим-и садик» қажет. Тек ... ... ... ... бола ... Талим доктринасы жүріп тұрған дәуірдің имамының ұстаз
ретіндегі құқығын оның ... ... мен ... ... негізінде
айқындап берді. Бұл доктрина алғашқы низариттер үшін ... ... ... ... атқа ие ... ... ... және оның жүріп
тұрған уақытта қозғалысты басқарып тұрған өкіліне деген адалдыққа ... ... ... ... ... да ... ілімдердің діни негізіне
айналды. /2,138/
Хасанның жаңа шақыруы-«ад-дава әл-джадида» шартты түрде ... ... ... деп ... және ... ... ... мемлекеті – шекарасыз мемлекет. Ол Селжұқтар
мемлекеті территориясының әр ... ... ... ... ... ... негізі 1090 жылы қаланған.
Астанасы - Дайламның Рудбар аймағында орналасқан Аламут ... ...... даи, ... ұйымдастырушы Хасан ибн Саббах. Низариттік
исмаилит мемлекеті 1090-1256 жылдар аралығында өмір ... Ол 166 жыл ... ... ... қысымынан жойылды.
Аламут «Бүркіт ұясы» деген мағынаны білдіреді деп келінген, бірақ
И.П. Петрушевскийдің пайымдауынша, Иранда ұя мағынасын ... ... ... ... сөзі парсының «алух амухт» сөзінің бұрмалануынан ... Олай ... ... ... үйрету» мағынасын білдіреді. Исмаилиттер
абджад сөз әріптерінің сандық мағынасына көп ... ... ... ... ... жиынынан тұрады. Ал бұл Хасан ибн ... ... ... ... жыл ... жыл. 483 ... жылы 1090/91
грегориан жылына сәйкес келеді./5, 293/
Ассасин термині арабтың хашиши сөзінен ... ... ... ... ... қуылған, дінсіз топ» деген ... ... ... тура ... ... ... ... арасында
тез таралып кетті. Ассасин аты низарит исмаилиттеріне сырттан ... ... ... ... Ассасиндер мемлекеті деп атаған.
Фидаилар кісі өлтіру ісіне ... ... ... ... ... аңыз ... гашиш шегуші кісі өлтіруші сөзімен астасып кетіп, қазір кейбір
европалық ... ... кісі ... ... береді./6/
Өлтіру актілері фидаи деп аталатын ортақ іс жолында өзін-өзі құрбан
етуші қауымның жас мүшелері арқылы атқарылды. Ержүректігі пен ... ... ... ... ... ... ісі туралы мәлімет аз.
Аламутта және де басқа қамалдарда фидаилардың және ... ... ... ... ... ... ... тарихнамашылары
мен европалық авторлардың пайымдағанындай ... ... ... ... үйретілмеген. Кресшілер фидаилар туралы алыпқашпа әнгімелер ... ... ... ... ... саяси өлтірулер исмаилиттерді қуғынға алуға және жаппай
қыруға әкелді. Бұл өз ... ... ... кек ... кісі
өлтірулердің жаңа легін тудырды.
Низариттік исмаилит ... ... ... бекініс-қамалдар
кірген: Эльбурс тауында Аламут, ... ... ... ... ... маңында Гирдкух; Кухистанда Тебес, Тун, Туршиз, Зузан, ... ... ... және ... Фарс ... Калат ат-Танбур;
Хузистанда Калат ан-Назир.
Бірінші билеуші Хасан ибн Саббах қайтыс болғаннан ... ... ... басқаруға Ламасар басшысы Кийа ... Ол ... ... ... 1124 - 1138 ... ... Ол ... ибн Саббах саясатын одан әрі ... ... ... ... жылы ... ... даи Бахрамның арқасында Сирияда
бірнеше қамалдардың басы ... ... ... ... ... ... мемлекеті Сирия мен Персия
территориясындағы кеңістікте шашырай орналасты. Жау ... ... ... ... ... ішкі саяси тұрақтылық
сақталып, низариттер басшыға ... ... Бұл ... мен ... ... ... қойған жоқ. Парсы низариттері көбіне
таулы аймақтардың тұрғындары болғандықтарына қарамастан, дүниетанымдары ... ... Олар ... ... ... ... және басқа да Парсы қамалдары
мен Сирия бекіністерінде ... ... ... Ол ... ... ... ... ғалымдары жұмыс істеді.
Кийа Бозорг-Үміттен кейін Низариттік исмаилит ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында билік етті.
Ол Хасан ибн ... ... ... ... ары ... Жаңа
басшымен низариттер өз давасын Грузия жеріне дейін жеткізе алды. ... ... ... ... жатқан Гур (қазіргі орталық Ауғанстан)
аймағын иеленуге күш салды. ... ... дава бұл ... Гур
билеушісі Ала ад-Дин Хұсейн Джахансуздың шақыртуымен 1155 ... ... ... Зайдиттер мен ... ... ... мен ... ... ... ұшырап отырды.
1162 жылы Низариттік исмаилит мемлекетінің басына Хасан II ... ... ... ... елді басқарды.
1164 жылы Кухистан мен ... ... ... ... ... ... ... ала захири с-салам Хасан II ... ... ... ... ... ... Рухани аспектіде тавил
эзотерикалық түсіндіру бойынша, кийам ақиқаттың беті низариттік исмаилиттік
имамның келуімен ... ... ... Сөйтіп, ақиқатты толық мәнінде
қабылдай алатын низариттік исмаилиттер үшін жәннат дәл осы ... ... ... ... ... «басқалардан» тәуелсіздігін
жариялағанмен тең болды. ... ... ... ... үшін сыртқы
әлем шынайы болудан қалды. Олар ... ... ... ... жариялаған адам ретінде Хасан II Низар ибн әл-Мустансир
ұрпақтарынан тарайтын өкілетті имам деп танылды.
Хасан II-нің ұлы мен ... Нұр ... ... өзінің ұзақ басқару
мерзімінде (1166-1210 ж.ж.) әкесінің кийам доктринасын жалғастырды.
Бұл ... ... ... ... Синанның қызметімен тұспа-тұс келді.
Синанның жастық шағы Аламутта өткен. 1162 жылы Хасан II оны ... ... үшін ... ... Синан сириялық қауымды отыз
жыл өмірінің соңы 1193 жылға дейін басқарды. Ол сириялық низариттер қауымын
гүлдентіп, ... ... ... жылы ... ... қайтыс болғанынан кейін Селжұқтар
мемлекеті ыдырап, оның орнына әртүрлі түрік әулеттері келді. ... ... ... ... ... ... ... Селжұқтар вассалы
«хорезм-шах» титулымен Хорезмде мемлекетін құрды. Тез ... ... ... ... ... бағындырып алды. Хорезм-шах
низариттерге жаулықпен қарады. Бұл ... ... ... Гуридтер
және Систан билеушілерімен қақтығысып жатқан болатын.
Осы кездегі ... ... ... Джалал ад-Дин Хасан III
сүнниттік билік орындарымен жақындасуды қалап, өз жақтастарына ... ... ... ... ... Кейіннен бұл саясат такийаның
бір түрі деп ... Бұл аман қалу және ... ... ... ... үшін ... еді. ... кезімен салыстырғанда низариттік
имам әлемге өзін ашық көрсетті. Низариттердің жаңа әдісі өте табысты ... ... ... III-ні ... ... және ... сүнниттік басшылар
мұсылман билеуші ретінде таныды. Бұл Низариттік исмаилит ... ... ... сөз. ... ... ... III ... одақтасты. Айубидтер
сириялық низариттерге кресшілермен соғысуға көмектесетін ... ... ... ... ... сүннитер, әсіресе
ғалымдар Кухистандағы низариттік қалалар мен бекіністерден пана тапты.
XIII ғасырда ... дава ... ... ... ... ол жерде бүгінде өмір сүріп жатыр. Аламуттан низариттік ... мен ... ... да ... ... ... ... мемлекетінің соңғы онжылдығы Ала ад-Дин
Мұхаммед III билігіне (1221-1225ж.ж.) тап келді.
1220 жылы Моңғол империясының ... ... ... ... ... ... ... жылы ол Пандж өзенінен өтіп Балхты басып
алды. ... ... ... ... Мерв пен ... ... Тура Ала ... Мұхаммед III билігі кезінде сүннит те, шиит те мұсылмандар Кухистанда
баяғыдай гүлденіп тұрған низарит тұрақтарынан пана тапты.
Соңғы Хорезм-шах ... ... ... қайтыс болғанынан кейін
Персия низариттері моңғолдармен тікелей ... ... Ала ... ... ... ... ... мен Англия корольдерін
моңғолдарға қарсы коалиция құруға шақыру ... еш ... ... ... ... ... келу шараларынан да түк
шықпады. Моңғолдардың ұлы ханы ... ... ... жаулап алуда бірінші
Персиядағы низариттерді құртуды басты мақсатым деп санады. Бұл миссияны ол
өз ағасы Хулагу ... ... жылы ... Ала ... ... III-нің кіші ұлы Рукн ад-Дин
Хуршах Низариттік исмаилит мемлекетінің билігін қолына алды. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... Рукн ад-Дин Хуршах
Аламуттың соңғы билеушісі болды. 1256 жылы көктемде Хулагу хан ... ... ... Хорасан арқылы кірді. Низариттік ... ... ... ... пен ... бір-біріне көптеген
елшілер жіберіп, келіссөздер жүргізіп отырды. Бірақ нәтижесіз ... ... ... де, ... де ... тым ... Персиядағы
маңызды низариттік бекіністерді аман сақтап қалуға тырысты. ... ... ... ... ... ... 1256 жылы 19 қарашада моңғол
әскерлері Маймундиз қамалына келді. Имам Рукн ... ... осы ... Низариттер мен моңғолдар шайқасқа түсті. Ақырында Рукн ... ... Иран ... ... ... аяқтады. Аламут бір айдан кейін
берілді. Ламасар бір жыл қарсылық білдірді. ... 1270 ... ... жылы ... Персиядағы низариттерді жаппай қыру шарасына рұқсат
берді. Осы жылы көктемде ұлы ханмен келіссөздер ... ... Рукн ... Хуршах орталық Моңғолияда моңғол күзетшілерінің қолынан қаза тапты.
XII ғасырдың басында немесе сәл ертерек Хасан ибн ... ... ... ... ... басқару үшін парсы даиларын
аттандырды. Сириядағы саяси бытыраңқылық пен ... ... ... ... ... ... ... жағдай
тудырды. Аламуттан Сирияға аттандырылған даилар ... ... ... ... Олар ... маңызды қамалдарды басып алу
әрекеттерін ... ... ... ... ... плацдарм ретінде
қарастырылды. Олар саяси кісі өлтірулерге де барды. Бірақ ... ... қиын еді. ... Сирияда тұрақты бекіністер жүйесін
жасау үшін олар елу жыл ... ... ... ... Сирияда низариттік
исмаилиттер давасы жұмысының басталуы бұл аймақта ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен жергілікті дау-
жанжалдың асқынып кеткендігінің тағы бір дәлелі.
1095 жылы кресшілер Папа ... ... ... ... Шығысқа христиан
әлемі жауларына қарсы соғысқа шықты./26/ Европалықтар христиандар үшін
қасиетті Палестина мен Израиль жері ... қол ... ... ... ... ... ... жаңа дәуірі басталды. 1097
жылы Бірінші ... ... ... ... ... ... ... 1099 жылы олар Фатимидтердің жергілікті гарнизонын ... ... ... ... ... ... жорығының тез табысқа
жетуіне Сириядағы саяси бытыраңқылық мен ... ... ... ... ... Таяу Шығыстағы жаулап алған жерлерінде
кресшілер төрт кіші мемлекет құрды. Кейіннен олар Аутремер – ... ... ... деп ... ... Франктік мемлекеттік құрылымдар Эдесс,
Антиохия, Триполиде құрылды. Вассал ретінде олар Иерусалим ... ... ... бірден кресшілерге тойтарыс берді.
Олар тиісінше 1113,1119 жылдары құрылған тәуелсіз әрекет ... ... ... және ... де қақтығысқа түсіп отырды.
Әскери ордендер Сирияда ... ... ... алып, низариттік
исмаилиттерге көршілес орналасты. Низариттік ... шиит ... ... ... ... байланысқа түсті. Низариттік
исмаилиттер мен кресшілер арасындағы қиын да ... ... ... ... дейін толассыз жалғасты. Бірақ бұл жағдай ... ... ... танымдарын толықтыруға көмектеспеді, олар
исламды да жақсырақ түсіне алмады.
Алғашқыда ... ... ... ... Алепподан әрекет
жасады. Оларға Алеппода қаланың селжұқ билеушісі ... ... ... 1106 жылы ... тобы ... ... ... кеткеннен кейін,
сириялық исмаилиттер Алеппо маңында ... ... ... басып
алды./11/ Бірақ низариттік исмаилиттер Апамейді өздерінің Сириядағы
бекіністері ... қоса ... ... ... Танкред Апамейді
қоршауға алып, низариттік исмаилиттерді берілуге ... ... ... Әбу ... мен оның жақтастары тек Танкредке өтемақы ... ... ... ... ... Бұл ... исмаилиттер мен кресшілердің
бірінші қақтығысы ... 1113 жылы ... ... болып, низариттік
исмаилиттердің солтүстік Сириядағы жағдайы қиындап кетті. Алеппоның жаңа
селжұқ ... ... ... ... ... ... Аман ... көрші облыстардан, сонымен қатар франк иеліктерінен жасырынып
пана тапты.
Алепподағы жеңілістен кейін ... ... ... ... өз ... ... Дамаскке ауыстырды. 1125 жылы жаңа
исмаилиттер даи Бахрамның басқаруымен ... күш ... ... жасақтап,
аймақтағы Буридтер билеушісі қолымен ... ... ... соғысқа
дайындалды. Даи Бахрам ... ... етіп ... ... Банийас қамалын алды. Ол Банийасты нығайтып, оны өз ... ... ... ... Сол ... ... ... өз
даиларын жіберіп, өз қатарларын жаңа ... ... ... оңтүстігіндегі сәттілігі баянды болмады. 1128 жылы
қақтығыста даи ... мерт ... сол жылы ... ... ... ... ... Келесі жылы Дамасктің жаңа ... ... ... ... ... берді. Дамасктің сүнниттік көпшілік
тұрғындарының қолдауымен қаланың әскери күзетшілері және ... ... ... ... ... ... ... төніп қалған қауіпті
сезіп, король Болдуин II Иерусалимскийге жолдау жіберіп, егер исмаилиттерді
қорғаса, ... ... ... ... екендігін айтты. Нәтижесінде даи
және оның жақтастарының бір бөлігі Иерусалим ... пана ... ... ... қудалаған Дамаск билеушісі екі федаи ... ... ... ... ... ... ... сол күйі
жақсармады. Осыдан кейін исмаилиттер өз қызметтерін қаладан ... ... ... ... жаңа әдіс ... бере ... Бұл ... кресшілермен күресудің алғашқы тәжіребелерін көрді. 1153 жылы
олар өздерінің Ливандағы ... ... ... ... ... жылы Дамаск құлағаннан кейін исмаилиттер тарихында жаңа ... Ол екі ... ... Тек осы кезде сириялық исмаилиттер
Хама қаласы мен ... ... ... ... Джабал Бахра елді
мекенінде бекіністер ... ... ... ... ... бұл жерде
тұрақтап қалмақ болған. 1133 жылы исмаилиттер ... ... ... алынған Кадмус қамалын франктерден жеңіп алды. Бұл
қамал исмаилиттердің осы аймақтағы бірінші форпостына ... ... ... басты бекініске айналған Кахф қамалын жаулап алды. 1137 ... ... ... ... ... гарнизонын ығыстырып тастады.
1140 жылы олар ... ... ... ... кейіннен исмаилиттердің
Сириядағы бас қамалы, жоғары даидың штабына айналды. Шамамен сол уақытта
олар ... ... ... мен ... жақын маңдағы Джабал
Бахраның оңтүстігіндегі жерлерді жаулап алды. Сирияда он қамал ... ... ... саны ... 60000. Осы ... ... низариттік исмаилиттер үнемі франктар және әскери ... ... ... ... низариттік исмаилиттер Сирияда тұрақты базаға ие болды. Олар
сүнниттер билеушілерінің өшпенділігіне, кресшілерден төніп тұрған ... күш ... өз ... ... Сириялық исмаилиттер үнемі
тәуелсіздікке ұмтылып отырды. Бірақ сүнниттерден қауіп төнгенде олар сыртқы
саясатта өз мүддесін ойлап франктармен одақтасты. 1149 жылы ... ... ... ... Зангид Нур ад-Дин қауіп төндірді.
Оған төтеп беру үшін ... ... ... бірікті.
Зангидтердің территориялық талабы исмаилиттерге де, Раймундқа да тиімсіз
еді. Исмаилиттердің әскербасшысы мен Раймунд Инаб ... ... ... ... жылдан кейін 1152 жылы фидаи тобы тура ... ... ... ... рыцарьларымен бірге жергілікті граф Раймунд II-
ні өлтірді. Исмаилиттердің бірінші франкілік құрбаны Раймунд II-ні ... сол күйі ... Кек ... ... ... ... ... рыцарьлары Джабал Бахрадағы исмаилиттер қамалдарына
рейд жүргізіп, исмаилиттерді әскери ордендерге 2000 ... ... жыл ... ... ... тұруға мәжбүрледі.
1160 жылдары басында сириялық исмаилиттер өз тарихының жаңа кезеңіне
өтеді. Бұл кезең ... ... ... Тау ... ... әл-джабал) есімімен
тығыз байланысты. Синан біраз уақыт исмаилиттік білімін толықтыру үшін
Аламутта болған. Ол ... ... ... ... ... ... ... исмаилиттер қауымын билікке алды. Синан ... ... ... ... ... ... өз ... жақсартты./26/ Қауымның қауіпсіздігін қамтама сыз ету мақсатында
Синан Сириядағы исмаилиттер ... ... ... Ол ... ... ... ... жақын жердегі Уллайка бекінісін жаулап алды.
Синан кезінде франктерден бұрын сириялық исмаилиттерге Фатимидтер
мемлекетін ... және ... ... ... қасиетті жорығын
басқарған Нұр ад-Дин мен ... ... ... қауіп төндірді. Сондықтан
Синан ондаған жылдар бойы ... ... ... үшін ... ... ... орнатуға тырысты. 1160 жылдары король Амальрик
I Иерусалимский тамплиерлер мен госпитальерлерге исмаилиттерге жақын жатқан
қорғандардың бір бөлігін берді. Осы ... ... ... мен кресшілер
арасында қақтығыстар көбейіп кетті. Бір жағынан сириялық исмаилиттер ... оның ... ... басқарып тұрған тамплиерлерге салық төлеп
тұрған еді, екінші жағынан 1142 жылы ... ... ... ... Крак де ... ... ... госпитальерлерінің өшпенділігін
сезінді. Король Амальрик I-дің қолдауына ... ... ... франктармен
бейбіт келіссөздер жүргізуге көп күш салды.
1173 жылы Синан король ... I-ге ... ... ... елші ... ... ... қатар тамплиерлерге төлеп жатқан ауыр
салықтан арылуды да көздеген болар. Король Амальрик I ... ... ... ... ... ... ... шыққан Вальтердің қолынан
қаза тапты. Елшінің өлтірілуіне ыза ... ... ... I ... жол тартып, тура шіркеуке кіре берісте Вальтерді ұстап алып, Тир
қаласына қамауға ... ал ... ... ... 1174 жылы ... ... I ... болғаннан кейін король мен Синан арасындағы
келіссөздер аяқсыз қалды. Архиепископ Вильям Тирскийдің айтуы ... ... ... Синан өз қауымының толығымен ... ... ... ... ... бұл архиепископтың Синанның
сириялық исмаилиттер мен ... ... ... ... деген
шынайы ниетін тура мағынасында қабылдағаны болып табылады. 1174 жылы Нұр ад-
Дин ... ... ... ... ... ... ... ортодоксалды
сүннизмді қатты ұстаушы, исмаилиттердің қас жауы Салах ад-Дин билік ... ... ... ... өз ... ... ... кезде Синан Алеппо
Зангидтарымен одақтасты. Оларға да Салах ад-Динмен ... ... ... ... тұрған. 1174, 1176 жылдар фидаилар екі рет ... ... ... ... ... белгісіз жағдайларда Салах ад-Дин мен ... ... ... мен ... ... ... ... Салах ад-Дин
мұсылмандардың кресшілерге қарсы қасиетті соғысын ... 1187 ... ... ... 1174 жылы ... ... Амальрик I қайтыс
болғаннан ... ... ... жағдай қиындап кеткен ... ... ... Ги ... басқарып тұрған. Ги Лузиньян өз
күшін ... мен ... ... біріктірді. 1187 жылы
Иерусалим берілгеннен кейін келісім бойынша Ги ... мен ... ... ... Салах ад-Дин қолында бір жылдай тұтқында
болуы тиіс ... ... ... олар ... ... 1189 жылы франктардың
қолында тек Антиохия мен Триполидің маркизі Конрад де ... ... Тир ... ғана қалды. Тез арады Қаситетті жерге үшінші кресшілер
жорығы ұйымдастырылды. Оны ... ... ... I ... жүрек (1189-1199
ж.ж.), Франция королі Филипп II Август (1180-1223 ж.ж.) және екеуінің ... граф Анри ... ... ... 1191 жылы ... ... жетіп, болашақ Иерусалим мемлекетінің астанасы Акра қаласын жаулап
алды.
Маркиз ... де ... ... ... ... ... ... Ол 1190 жылы Амальрик I-дің қызы, Сибилланың сіңілі ... ... ... ... тағына үміткер болып шыға келді.
Конрад де Монферрат король болып сайланып, оның ... ... ... ... ... пен ... кресшілер рыцарьлары танығаннан кейін ол Салах ад-
Динмен келіссөздер жүргізе ... ... 1192 жылы ... тәж салу
салтанаты кезінде Конрад де Монферрат ... ... ... ... ... екі ... адамның қолынан қаза тапты. Бұл оқиға үшінші
кресшілер жорығынның батыстық ... мен ... ... ... ... ... тапсырыс берген адам жайлы көптеген
пайымдар бар. Конрад де Монферратпен жауласып ... сол ... әлі ... ... ... король Ричард I Арыстан жүрек ... ... ... Кейіннен король Ричард I ... ... аз ... түрмеге осы айыппен отырғызылған. Ағылшын ... ... ... ... деген болжам бар екі европалық ... екі ... ... ... Бұл ... ... Конрад де
Монферратқа қарсы жасалған қастандыққа ешқандай қатысы жоқтығын дәлелдейді.
Атақты мұсылман тарихшысы Ибн әл-Асир Салах ... ... ... ... пен корол Ричард I Арыстан жүректің көздерін жою туралы тапсырма
берген деп ... ... ... ... ақпарат көзі бұл
бастама Синанның өзінен туындағанын хабарлайды. Ал ... ... ... ... ... ... ... I Арыстан жүрек Салах ад-Динмен
бейбіт келісімге қол қойды. Салах ад-Диннің талабымен бұл ... ... де ... атап ... ... ... ... сириялық исмаилиттерді даңқ пен кұдірет
шыңына жетеледі. Ол 1193 жылы Кахф қамалында ... ... ... саясат
саласында шебер стратег, дарынды дипломат болды. Оның кресшілер, Салах ад-
Динмен уақытылы жасаған ... ... ... аман алып ... ... арасында ассасин деген атпен мәлім болып ... ... ... пайда болған аңыз-әнгімелер Синанның кезінде де
толастамады.
Синан мен ... ... ... ... және ... ... кейін кресшілер мен исмаилиттер қатынасының қиын ... ... ... ... ... ... және ... қатынаста айқын тәуелсіздікке қол жеткізіп
отырғанмен, Синан сияқты Аламуттан ... бола ... ... ... ... кейін келген Айубидтер әулеті билеушілерімен
бейбіт қатынасты сақтап ... ... ... және ... ордендермен
де байланысқа түсіп отырды. 1213 жылы Тортос кафедралдық ... ... IV ... ұлы ... ... Келесі жылы кек алу үшін
Богемунд IV исмаилиттердің Хаваби ... ... ... ... ... көмек көрсетіп, франктар кері шегінуге мәжбүр болды. Богемунд IV-
тің әрекеті оның кресшілер мен ... ... ... төмендетті. 1208
жылы Папа Иннокентий III-нің бұйрығымен ол шіркеуден аластатылды. 1230 жылы
сириялық исмаилиттер ... ... ... IV-қа ... әскери
кампания бастады. Соған қарағанда Раймундтың өліміне кресшілер өздері қол
салған болуы ... ... ... ... ... және ... алым алып ... жаңа тәсілін ойлап тапты. 1227 жылы
қасиетті Рим ... ... және ... ... ... II ... ... жерге кресшілер жорығын басқару кезінде
сириялық исмаилиттер даи әл-Маджд ад-Динге елші ... ... ... ... ... сыйлық әкелді. Фридрих II Папа ... ... ... ... ... ... шіркеуден аластатылды.
Фридрих II-нің сириялық исмаилиттермен жақындасуын ... ... ... олар исмаилиттерді өздеріне алым төлеп тұруға
мәжбүрлемекші ... ... ... алым ... ... ... исмаилиттер кейбір франк корольдерінің ... ... алым ... ... ... бас ... ... арқылы еш
нәтижеге жетпеген госпитальерлер сириялық исмаилиттер иеліктеріне шабуыл
жасап, олжалы қайтты. 1228 жылдан ... ... ... ... ... ... госпитальерлерге алым төлеп тұратын ... ... олар ... алым ... тұрған болатын.
Осы жылдары сириялық исмаилиттер госпитальерлерге көмектесіп, ... ... ... ... күрес жүргізді. Кейде исмаилиттер
оларға ... мен ... ... жасалғанда госпитальерлерден әскери
көмек алып отырды. Мынадай жағдайлар да ... 1230 жылы ... ... ... ... IV ... ... атсалысты. Богемунд IV Папа ... IX-ға ... ... ұлы ... мен ... одағын пасықтық деп
бағалады. Нәтижесінде 1236 жылы Папа Григорий IX Тир ... ... діни ... ... ... мен ... Құдай мен
христиандардың жауы» арасында барлық қатынастар ... ... ... ... мен кресшілер арасындағы соңғы айтулы қақтығыс
Франция королі ... ... ... жоспарларына байланысты болды.
Франция королі Людовик IX ... ... ... ... атпен мәлім, ол
Жетінші кресшілер жорығын басқарған. Бұл жорық сәтсіз аяқталды. ... ... ... ... ж.ж.)Акраны өз резиденциясы етіп таңдады. Бұл жерде
жергілікті ... ... даи Тадж ... ... IX-дан сол
заманның басқа билеушілері сияқты алым төлеп тұруды талап етті, болмаса,
исмаилиттердің әскери ... алым ... ... ... ... мен ... ұлы магистрлері Вишиден Реджинальд пен
Шатонефадан Вильямның араласуы салдарынан Тау ақсақалы мен ... ... ... ... ... ... ... исмаилиттер тағы
біраз уақытқа дейін тамплиерлер мен госпитальерлерге алым ... ... ... ... қарамастан, Людовик IX Тау ақсақалына елшілік жіберді.
Осы елшілік құрамына ... ... ... Ив ... да ... ... ... дінге қатысты бірнеше мәселені талқылады.
XIII ғасырдың алғашқы онжылдығында моңғолдар өз шапқыншылық жорықтарын
бастап, әскери күш ретінде кресшілердің назарын өздеріне аударды. ... өз ... етіп ... болды. Мұсылман күштерін жеңуге
үміттеніп және ... тез ... ... ... ... ... ... Мұсылмандардың моңғолдарға қарсы
европалықтармен одақ құруға ұмтылуы да еш ... ... ... ... және ... ... ... айтуы бойынша, 1238 жылы Аламуттың
исмаилиттік ... мен ... ... ... ... елшілік жіберді,
олар Франция королі Людовик IX мен ... ... ... ... қарсы көмек сұрады. Бірақ тараптар көмектесуден бас тартты.
1253 жылы Қасиетті жерде тұрып ... ... ... IX ... моңғолдармен бірігу ниетімен Менгу ханның ордасына Виллем Рубрукты
жіберді. Аламуттың исмаилиттік имамы мен ... ... ... ... болып қалды. Моңғолдардың Батыс Азияны жаулап алмақ
әрекетінің басты ... ... ... мемлекеті мен Аббасидтер
халифатын жою ... Олар бұл ... аса ... ... ... ... ... қауымы моңғолдар шапқыншылығы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... аман
қалғандары үшін жаңа кезең басталып, жасырын өмір сүруге мәжбүр болды.
Көбі Орта Азия мен ... ... ... Низариттік исмаилиттер мәңгіге
саяси ықпалын жоғалтты. Олар діни ... ... ... ... моңғол шапқыншылығынан аман қалды. Бірақ Мысыр мен
Сирияны бағындырып алған Айубидтердің ... ... ... ... өз ... ... 1260 жылы ... Сирияға басып кіруін тоқтатты. 1267 жылы сириялық исмаилиттер
Мәмлүктер сұлтаны ... I-ге алым ... ... міжбүр болды. 1266 жылыдан
бастап сириялық ... ... ... болғаннан кейін
кресшілерге алым төлеуді қойды. Исмаилиттердің қамалдары бірінен соң ... ... ... ... 1273 жылы ... соңғы мекені Кахф
берілгеннен кейін сириялық ... ... ... номиналды
тәуелсіздіктен де айырылып қалды. Оларға өздерінің Джабал Бахр ... ... ... ... ... олар үнемі мәмлүктердің бақылауында
болды. Сұлтан Бейбарс және оның ізбасарлары да исмаилиттерді қызметке алып,
өз жауларына ... ... ... ... 1270 жылы Тир ... Филип
Монфор фидаилар қолынан қаза ... Оған ... ... берген.
Исмаилиттер тәуелсіздігін жоғалтып, саяси ықпалдан айырылғаннан кейін
кресшілермен тікелей қатынастарын ... 1291 жылы ... ... билігін талқандап, христиандардың мұсылмандарды жеңу арманын
жойды.
Ассасиндердің XIII ... ... ... жылы Низариттік исмаилиттер мемлекеттің құлауы ... ... ... жаңа ... ... ... ... олар өз саяси ықпалын жоғалтып, тек Персия,
Ауғанстан және Орта ... діни ... ... құрады. Бұл қауымдардың
Аламут кезеңінен кейінгі екі ғасыр тарихы толық мәлім емес.
Моңғолдардың Персияға ... ... ... ... ... ... ... мен Кухистанда олар жойылып жіберіліп,
жергілікті тұрғындар үйлерінен, қамалдардан, қалалардан ... ... ... аман ... ... Ауғанстан мен Бадахшан
және Синд аудандарына қоныс аударды. Көптеген низариттік ... ... ... ... ... үзіп алды. Олар ассимиляцияға
ұшырап, саны жағынан өзінен көп басқа конфессияларға ... ... ... Аламутта болған орталық басқарусыз қалды. Шашырап
ұйымшылдықтан ... ... ... тағы да ... ұстанымын
қолдануға мәжбүр болды. Аламут құлағаннан ... екі ... ... ... ... ... және Үндістанда жергілікті даилардың
басқаруымен жеке-жеке дамыды.
Низариттік діндарлардың бір тобы Рукн ад-Дин ... кіші ... ... ... Шамс ... Мұхаммедті аман алып қалды. Оны
Әзербайжанға алып ... ... Ол ... ... ... ... болып,
өзін тігінші ретінде көрсеткен. XV ғасырдың екінші ... ... ... имам Шамс ... Мұхаммедтің Персиядағы мұрагерлері туралы
ешқандай мәлімет жоқ. Шамс ад-Дин Мұхаммед шамамен 1310 жыл ... ... ... ... дау ... ... ... екі топқа бөліп
жіберді. Олар кейіннен мұхаммадшахи және қасымшахи деген аттармен ... ... мен ... ... ... ... ... 1786 жылдан кейін тоқтап қалды. Қасымшахи тізбегі әлі ... ... XIX ... ... осы ... ... ... атағымен
әйгілі болды. Аталған бөлініп-жарылушылық ... да ... ... өте ... ... ... мен Тимуридтер кезінде де Дайламда низариттер давасы бір
сәтке толастамады. Дайламда ол кезде саяси жағынан ... ... ... ... Бұл низариттерге бірнеше рет Аламут пен Ламасарды
қайтарып ... ... ... мүмкіндік туғызды. Низариттер ... ... ... ... билеушілерді өз жақтарына тартап
ала алды. Кушайджидтер әулетінің бірнеше өкілі исмаилит еді. Атап айтқанда,
исмаилитт Кийа Сайф ад-Дин 1368 жылы ... ... ... ... ... тізбегінің низариттік имамы Мұхаммед ибн Мумин-Шах ... ... ... ... көшбасшы худаванд Мұхаммед Дайламдағы
жергілікті қақтығыс және одақтарға қатысқан. Ол біраз ... ... ... ... оны ... ... ... жібергеннен кейін Тимурдан пана
сұрауға мәжбүр болды. Кейіннен Мазандаранда билік еткен бану ескендір ... ... ... XVI ... ... Каспий маңы аймағы
Сефевидтер мемлекеті құрамына кіргенге дейін низариттердің ... ... ... ... ол ... толық қиратылып бітпеген еді,
Сефевидтер оны өз әулетінің шектен шыққан мүшелерін ... ... ... ... ... ... шапқыншылығы салдарынан қайта айыға
алмады. Ол жер ... ... ... ... ... ... ... айналасында бытыраңқы өмір сүрді. Бадахшан ... ... ... көрсетіп, низарит мемлекеті ... ... қала ... Бірақ, айтылып өткендей, низариттік даилар сол
жерде дава - ... ... ... ... ... ... даилар Саййид Шах Маланг пен Саййид Шах Хамуш Шугнанда мир ... атты ... ... ... Олар кезек-кезек билікке келіп, Шугнан
мен ... ... ... ... ... ... моңғол
шапқыншылығынан аман қалды. XV ғасырда бұл ауданды Тимур өз ... ... ... ... ... қол астына өтті. Бұған жергілікті
билеушілер қарсылық білдірді. Низариттердің мұхаммадшахи тізбегі ... ... ... өз ... Кухистан мен Систанды тастап, Бадахшандағы
қақтығысқа араласып, жергілікті низариттердің көмегімен сонда өз билігін
орнатты. Бірақ 1509 жылы ... ... ... ... ... ... әмірі Мирза-хан Бадахшан низариттерін қатты қуғынға алды.
Орталық Персияда орналасқан Кұм мен Махаллатқа ... ... елді ... ... ... низариттік имамдар ғайыптан
шықты. Бұл Аламуттан кейінгі низариттік ... ... ... ... Имам ... биллах осы тізбектің бірінші имамы болды. Ол
Анджуданда орын тепті./2,175/ Осы кезде ... ... ... ... ... ... ... суфилік пірлер исмаилиттер
доктринасында бар ұғымдарды қолдана ... Бұл ... әсер ... ... ... низариттерде пайда болған сырттай тарика ... ... ... ... ... ... болады./2,165/
Низариттер өз имамын пір, өздерін мурид (муршид) деп атай ... Бұл ... ... ... бір әдісі ретінде сүнниттер ... қол ... үшін ... жамылғы болып есептелді. Сонымен
қатар бұл жағдай Бадахшан мен Персия низариттерінің ... ... ... ... мен ... ... Румиді исмаилит деп есептейтіндіктерін
түсіндіреді.
Иснаашаризм Сефевидтер мемлекетінде ресми дін деп ... ... ... ... шииттік имамиттер ретінде ... ... ... ... екі ... бойы ... ... имамдарының дава жүргізу әкімшілік орталығы Анджуданда болды.
Осы күнге дейін Анджуданда имам ... ... ... ... есімі болған) пен оның бірнеше ұрпақтарының зираты бар. Анджуданда
орталық ашу сол күнге дейін ... ... ... қауымын қайта
біріктірді. Анджудан қайта өркендеуі Персияда шииттер ықпалының көбейіп,
суфийлік одақтардың қарқынды дамуының ... ... ... кезеңі кезінде қасымшахи тізбегінің низариттер давасы қайта
құруларды басынан өткерді. Дава күші тек жаңа ... ... ғана ... ... тізбегі имамдарын қолдайтын низариттер үшін
күресуге жұмсалды. Имамдардың ... ... даи ... ... ... ... исмаилиттер қауымына ықпалын азайтуға ... ... ... ... басқаруға Анджудан имамдары өз өкілін
жіберіп отырды. Бұл ... ... ... ... өз қауымы туралы есеп
беріп, жиналған садақаны тапсыратын ... ... ... ... ... көптеген жетістіктерге жетті:
низариттер қауымы орталық ... ... ... ... және
Бадахшанда құрылды. Анджуданнан басқарылатын низариттер давасы Синд пен
Гуджаратта және Үндістанның ... да ... ... табысқа
жетті. Анджудан имамына мұхаммадшахи тізбегі низариттері де көптеп қосылды.
Исмаилиттер өздерінің моңғолдар шапқыншылығы ... ... ... ... ... ... ... діни-саяси ықпалға ие болуға
тырыспады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... болса да, толтырды. Анджудан қайта өркендеуі низариттік
исмаилитерге Иран, Ауғанстан, Орта Азия мен ... ... ... ... қауымдарын сақтап қалуға және олардың бейбіт ... ... ... - ... ... ... олар ... барлық шииттік
мұсылмандарының шамамен он пайызын құрайды. ... ... ... ... Низариттер қауымы бірнеше миллион адамнан тұрады. Қазір
низариттік исмаилиттер Азия, Таяу ... ... ... және ... ... бестен аса мемлекетте өмір сүреді. Низариттік
исмаилиттердің ... ... - ... ... имам ханзада Аға Хан IV.
Исмаилиттер тарихы VIII ғасырдан бастау алады. Шиит бола ... ... ... ... ... қауымын тиісті діни
өкілеттігі бар адам басқару керек деген ... ... ... ... ... халифтерді қабылдайтын мұсылмандардың көпшілі
сүнниттер бұл назарды қолдамайды. Сүнниттер Омейядтар әулеті, содан кейін
Аббасидтер халифатының қабылдады. Шииттер Әли ... ... ... ... ағасының баласы және Фатимаға үйленген күйеу баласы
Әли ибн Абу Тәліп және оның ... ... ... ... ... ... - ахл әл-байт жататындықтан, оларға ... ... ... олар ... ... «ішкі» мәнін түсіндіре алатын
өкілетті адамдар ретінде шыға ... Олар - ... ... ... ... ... ақиқаттың тура жолына салуға құқығы бар толық
билікті ...... бола ... ... көптеген қауымдар мен
топтарға бөлінеді. Бұл бөлінушіліктер Әлидтер имамдарының ... ... ... ... отырды. Әртүрлі топтар Әли ұрпақтарының түрлі
тармақтарын қолдады.
IX ғасырдың ортасында исмаилиттер Аббасидтердің діни-саяси тәртібіне
қарсы ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты - Әлидтердің заңды құқын тартып алған билеуші
халифтерді алып тастап, исмаилиттер ... ... ... ... ... ... орнату. Исмаилиттердің өздері дава деп атаған осы
ағымның жолдауы ислам әлемінің ... ... Орта Азия ... ... ... мен Солтүстік Африкаға дейін даи- ... ... ... ... ... ... жемісі 909 жылы Африканың солтүстігінде
Фатимидтер мемлекеті – давланың құрылуы болды. ... ... ... ... ... ... халифатты шииттік
исмаилит имам басқарды. 973 жылы ... ... өз ... ... ... ... ... кейін негізі қаланған Каир қаласына ауыстырды.
Көп ұзамай Фатимидтер билігі Сирия мен ... ... ... ... 1058 -1059 ... жұма намазындағы құтпа Фатимидтер
халифінің аты аталуымен оқылды. Бірақ ... ... ... ... басты мақсаты - ислам әлеміне билік жүргізу жүзеге ... Олар ... ... ... ... ... ... дамыған
империя құра алды. Фатимидтер интеллектуалды қызметке қолдау көрсетіп
отырды. Осы ... ... ... ... ... үлес ... ... фатимидтік кезең гүлдену кезеңі болды. Ол кезде даи - ... ... өз ... ... да ... ... ... және эзотерикалық мәселелер ... ... ... жасады. Бұл жан-жақты білімі бар, әр түрлі оқу орындарын ... ... ... ... үлес ... бірегей концепция жасап шығарды.
Исмаилиттік дава тағдырдың салғанына қарай ... ... ... ... ... ... ... табысқа жетті.
Исмаилиттер «джазаир» деп атап кеткен аймақтарда, әсіресе Персия мен ... ... да ... сонымен қатар Йемен мен Сирияда исмаилизм
1171 жылы ... ... ... ... де ... ... ғасыр барысында исмаилит авторларына таңылған ... ... мен жала ... ... мұсылман ортасында антиисмаилиттік
дәстүр қалыптасты. Бұл жалаларда исмаилизм ересьтен де ... ... ... ... ... ... XI ... соңына қарай бұл
антиисмаилиттік жалған ...... ... ... ... ... ... нақты фактідей есептеліп, дүние жүзіне тарап кетті.
1094 жылы исмаилиттер қиын дағдарысқа тап болды, ол тағы ... ... ... ... ... және ... ... бөлініп кетті.
Низариттік-мусталиттік дағдарыс кезінде Персиядағы исмаилиттерді Хасан
ибн Саббах басқарған болатын. Ол ... ... ... атынан
жүргізді. Дағдарыс қарсаңында Хасан өзінің тәуелсіз ... ... ... болатын. Ол революцияны селжұқ түріктеріне қарсы
бағыттады. Бұдан сәл ертеректе 1090 жылы ... ... ... ... ... ... еді. ... селжұқтарға қарсы ашық әскери
көтеріліс басталды. Парсылар бар жан-тәнімен сырттан ... ... ... ... ибн Саббахтың көтерілісі діни-саяси себептердің жиынынан
туындады. Исмаилизммен қоса онда ирандық ұлттық сана ерекше көрініс ... ... ... ... ... ... қолдау тауып, тез тарап
кетті. Аламутты басып алу ... ... ... ... Бұл ... ... территориясы – Персия мен Сирияның әртүрлі
бөліктеріндегі тау бекіністерінің жүйесі болды. ... ... ... жақтап шықты. Сөйтіп, Фатимидтер режимінен
тәуелсіз ... дава ... Сол ... ... ... ... ... бас пәтеріне айналды. Хасан және оның екі ізбасары
низариттік дава мен ... ... ... ... даиі ... 1164 жылы ... болу кезеңі аяқталып, Аламутта Низардан бастау
алатын низариттер имамы пайда болып, олар қауым мен мемлекеттің тағдырын ... алып ашық өмір сүре ... ... ... ... ... барысында көптеген қиындықтарды басынан өткерді. Низариттік ... жылы ... ... ... ... ... ... Сирияда низариттік исмаилиттердің тұрақты
бекіністер жүйесі ... Олар ... ... аман ... ... жылы ... ... сұлтаны Бейбарс қысымынан күйреді.
XV ғасырда низариттік исмаилизм қайта өрлеу дәуірін басынан кешірді.
Ол низариттік исмаилиттер ... жаңа ... ... ... ... ... қазіргі таңда маңызды оқиғаларға толы он екі
ғасырды ... ... ... Орта Азия мен Үндістан түбегіне
дейінгі мұсылман елдерінің көп тұрғындары ... ... деп ... өз тарихында екі рет үлкен мемлекет құра алды. Олар - ... ... мен ... мен ... ... мемлекеті (1090-
1256).
Диплом жазу барысында мынадай нәтижелерге қол жеткізілді:
1. Исмаилизм тармағы шиизмнен ... ... оның ... ... ... уақыт өте келе тәуелсіз ағым ретінде қалыптасты.
2. Исмаилиттер неоплатонизм ... ... ... ... дамуды
қабылдап, оны шиизмнің имамат ұстанымымен ұштастырған.
3. Низариттік исмаилиттер мемлекетінің негізін қалаушы Хасан ибн Саббах
өмірбаяны мен ассасиндер мемлекетінің ... ... ... ... ... қалыптастырылды.
4. Исмаилиттердің 1256 жылға ... ... ... ауқымы өте кең болғандықтан, бір диплом жұмысында оны толық
қамту мүмкін болмады.
Бұл ... ... да ... ... ... ... ... келешекте әлі де тереңірек зерттелетін болады.
Қазір исмаилиттер Азия, Таяу Шығыс, Африка, ... және ... ... ... аса ... өмір ... ... ең тығыз орналасқан мекені - Тәжікстандағы Таулы Бадахшан ауданы.
Онда 200 ... ... ... өмір ... исмаилиттер қауымы имамының бас пәтері ... ... ... ... тоғызыншы имамы ұлы мәртебелі Кәрім әл-
Хұсейн Аға Хан VI 1967 жылы ... ... ... қоры ... қауымының гүлденіп дамуына жағдай жасап, олар көп ... ... алып ... ... ... еңбектер:
1. Фархад Дафтари. Традиции исмаилизма в средние века. Москва, 2006г.
2. Фархад Дафтари. ... ... ... ... ... ... М.С. ... Ирана. Очерки. Москва, 1977г.
4. Әл-Хасан ибн Мұса ан-Наубахти. Шиитские ... ... ... Петрушевский И.П. Ислам в Иране в VIII-XV веках. Москва, 1966г.
Интернет ресурстарынан алынған мәліметтер:
6. ... В. ... ... ... 1966г.
http://www.krotov.info/libr_min/b/bartold.html
7. Брик Е.А. ... ... ... ... ... ... А. Ассасины или Люди ... ... ... ... Т. О ... ... ассасинах.
http://www.continent.kz/2001/18/08/html
10. Куслий П. Ассасины у ... ... ... ... ... А.А. В ... бессмертия. Археологические исследование Первой
книги Царств. http://www.nauka.bible.com.ua/bessmertie/1-02.htm
12. Орлов А. Ага-Хан IV, исмаилиты, НАТО и ... ... ... ... Ю.Г. ... ... 2001г.
http://www.proza.ru/texts/2001/09/14-133.html
14. Прокопенко В. ... и ... ... Исмаилиты и карматы.
Статья. http://gullgroup.narod.ru
15. Семенов Ю., ... А. Люди ... с ... ... А. ... как ... течение. Статья.1999г.
http://humanities.edu.ru/db/msg/24590
17. Смирнов А.В. Христианские мотивы в религиозно-философских концепциях
суфизма и исмаилизма. ... ... ... ... ... И. ... Черного ... ... ... А. ... ... построил мост. Российская газета,
29.12.2006, с.11 http://www.arba.ru/news/1030
20. ... ... ... ... Возникновение ислама. http://borz-wolf.ucor.ru/forum/27-446-1
22. Исламские секты. http://afrikafriend.4bb.ru/viewtopic.php?id=806
23. Ислам как он есть. ... ... ...... ... Выпуск
№10 09.09.2000г. http://islam.boom.ru/subs/10/html
24. История Ассасинов, тайного ... ... ... ... ... ... ... http://Izband.narod.ru/history.htm
26. Полная история ассасинов. http://artassasins.narod.ru/str7.6.html
27. Убийство как искусство:история ... ... ... ... ... ... Әли ибн Әбу ... әл-Мұртаза («Таңдаулы», 661 жылы өлтірілген);
2. Хасан ибн Әли (669 жылы қайтыс болған);
3. Хұсейн ибн Әли әл-Шахид («Шахид», 680 жылы қаза ... Әли Зейн ... (713-714 жылы ... ... Мұхаммед әл-Бакир (732 жылы қайтыс болған);
6. Джафар ас-Садық (765 жылы қайтыс болған);
7. Мұса ... (799 жылы ... ... ... Әли ар-Рида (818 жылы қайтыс болған);
9. Мұхаммед ат-Таки (Джавад, 835 жылы ... ... Әли ... (868 жылы ... болған);
11. Хасан әл-Асқари ( 873 жылы қайтыс болған);
12. ... ... (874-878 ... ... ... болып кеткен).
Исмаилиттік шииттер имамдарының тізімі:
1. Әли ибн Әбу Тәліп әл-Мұртаза («Таңдаулы», 661 жылы өлтірілген);
2. ... ибн Әли (669 жылы ... ... Хұсейн ибн Әли әл-Шахид («Шахид», 680 жылы қаза болған);
4. Әли Зейн әл-Абидин (713-714 жылы қайтыс ... ... ... (732 жылы ... болған);
6. Джафар ас-Садық (765 жылы қайтыс болған);
7. Мұхаммед ибн Исмаил (Джафар ... ... 795 жылы ... ... ... ... ж.ж.):
1. әл-Махди (909-934 ж.ж.);
2. әл-Қайым (934-946 ж.ж.);
3. әл-Мансұр (946-953 ж.ж.);
4. әл-Муизз (953-975 ж.ж.);
5. әл-Әзиз (975-996 ж.ж.);
6. әл-Хәкім (996-1021 ж.ж.);
7. аз-Захир ... ... ... ... ... ... ... ж.ж.);
10. әл-Әмір (1101-1130 ж.ж.);
11. әл-Хафиз регент ретінде (1130-1132 ж.ж.);
халиф ретінде (1132-1149 ж.ж.);
12.әл-Зафир (1149-1154 ж.ж.);
13. әл-Фаиз (1154-1160 ж.ж.);
14. ... ( ... ... низариттік исмаилит билеушілері (1090-1256 ж.ж.):
Даи немесе худжжалар:
1. Хасан ибн Саббах (1090-1124 ж.ж.);
2. Кийа Бозорг-Үміт (1124-1138 ж.ж.);
3. ... ибн ... ... ... ... ала ... ... (1162-1166 ж.ж.);
5. Нұр ад-Дин Мұхаммед (1166-1210 ж.ж.);
6. Джалал ад-Дин Хасан (1210-1221 ж.ж.);
7. Ала ад-Дин Мұхаммед (1221-1255 ... Рукн ... ... ... ж.ж.).

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ибн Сина және оның еңбектері18 бет
Ибн сина, фирдоуси, қ.жалаири еңбектеріндегі педагогикалық идеялар, тәрбие және еңбек туралы4 бет
Ибн синаның «медет» шипагерлiк кiтабы туралы3 бет
Ибн Синаның философиялық мұрасы15 бет
Ислам филасофиясы әл –Ғазалимен Ибн Рушд пікір таласы13 бет
Ортағасырлық ислам философиясы әл-Ғазали мен Ибн Рушд мысалында113 бет
Ұлы ғалым Ибн-Теймианің (р.а.) оқушысы Ибн ал-Кайимнің(р.а) кітабы13 бет
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан әл-Фараби5 бет
Әбу Әли ибн Сина15 бет
Әбуәли ибн Сина8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь