Қазақстан Республикасының ақша нарығының қазіргі жағдайы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... .2

1.ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША МАССАСЫ МЕН АҚША АГРЕГАТТАРЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ3
1.1 Ақша түсінігі 3
1.2 Ақша массасы мен агрегаттар түсінігі 3
1.3 Қазақстандағы негізгі ақша агрегаттарына, қазіргі кезде ақша.несие статистикасы 3

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ 3
2.1 Қазақстан Республикасының ақша нарығының қалыптасуы 3
2.2 Қазақстан Республикасының ақша нарығының 2010.2011 жылдарын талдау 3

3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША НАРЫҒЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 3

ҚОРЫТЫНДЫ 3
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 3
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ .........................3
1.ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША МАССАСЫ МЕН АҚША АГРЕГАТТАРЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ5
1.1 Ақша түсінігі 5
1.2 Ақша массасы мен ... ... ... ... ақша ... ... кезде ақша-несие статистикасы 14
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ 15
2.1 Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... ... ақша нарығының 2010-2011 жылдарын талдау 17
3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША НАРЫҒЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ... ... ... ТІЗІМІ 29
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қандай да болмасын елдің ақша - несие саясатын ... ... ... ... ақша ... саналады. Ақша массасын тауарлар мен көрсетілген қызметтерді төлеу үшін ақша ... ... ... ... ... Ақша массасы экономикалық өсуге, бағалардың динамикасына, жұмысбастылыққа, төлеу - есеп айырысу ... ... ... істеуіне әсер етеді.
Тақырыптық зерттелу дәрежесі. Әлемдегі көптеген экономист ғалымдардың еңбектерінде ақша массасы тақырыбы, оның маңыздылығы, ... ... ... ... алатын орыны кең және терең зерттелген.
Зерттеудің мақсаттары мен міндеттері: Менің курстық жұмысымның мақсаты ақша айналымының құралдарын толығырақ ... және оның ... мен ... ... ... ерекше көңіл бөлу мен жеке сипаттау болып табылады. Сондай - ақ, шетел тәжірибесін негізге ала отырып, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың ақпараттық негізіне отандық және шетелдік экономист ғалымдарының оқулықтары, ғылыми мақалалары жатады.
Зерттеудің ... Ал осы ... ... ... қазіргі таңдағы ақша айналымының құралдары яғни, ақша массасы мен ақша агрегеттары жатады.
Курстық жұмыстың ... мен ... ... жұмыстың ақпараттық негізіне отандық және шетелдік экономист ғалымдарының оқулықтары, ғылыми мақалалары жатады.Жұмыс компьютерде терілген 29 беттен (оның ішінде 2 ... ... ол ... үш ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Сандық материалдар кестелерде, суреттерде келтірілген.
Ақша айналысы -- шаруашылықтағы тауарларды ... ... ... емес ... және есеп ... ... ... қызмет ететін қолма-қол және қолма-қолсыз ақша нысандарындағы ақшалардың қозғалысы.
Ақша айналысының объективтік негізіне де тауар өндірісі ... ... ... ... ... әлемі: тауар және ақшаға бөліне отырып, олардың арасында өзара қарама-қайшылықтар туады. Қоғамдық еңбек бөлінісінің терендеуіне және жалпы ұлттық және ... ... ... ... ... ... ақша айналысы да әрі қарай дами түседі. Сонымен ақша, капитал айналымына қызмет ете ... ... ... ... өнім ... мен айырбасына дәнекер болады. Ақшаның қолма-қол және қолма-қолсыз нысанының көмегімен тауарлар айналысы, сондай-ақ ссудалық және жалған капиталдың қозғалысы жүзеге ... ... ... ... ақшалар айналысы мен қолма-колсыз ақшалар айналысы кіреді.
Қолма-қол ақшалар айналысы -- бұл нақты ақшалар қозғалысын білдіреді. Оған ... ... және ... ... (қазыналық билеттер) қызмет етеді. Дамыған елдерде нақты ақшалар айналысының едәуір белігін орталық банктерден шығарылған банктік билеттер құрайды. Ақша шығарудың ... ... (10-ға ... ... ... шығарушы қазынашылықтың үлесіне тиеді.
Қолма-қолсыз ақшалар айналысы -- қолма-қолсыз ақшалар айналымы ақшаларының ... ... ... -- ... ... ... ... аударымдар көмегімен пайдаланылатын клиенттердің шоттардагы сақтаған ақшалары (депозиттер).
Қолма-қол ақша мен қолма-қолсыз ақшалар арасында ... ... пен ... ... бар. Ол ... ... бір ... аясынан екінші біріне өтіп отыруынан байқалады. Айталық, қолма-қол ақшалардың банктегі депозитке салынуы, олардың қолма-қолсыз ақшаға айналуын ... ал, ... ... ... ... зейнетақы және т.с.с. төлеу үшін ақша алған жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... ақша санына мыналар кері ықпал етеді:
несиенің даму дәрежесі, себебі, қаншалықты тауарлардың басым бөлігі несиеге сатылса, соғұрлым айналысқа аз мөлшерде ақша ... ... есеп ... ... айналысынын жылдамдығы.
Металл ақша айналысы тұсында айналыстағы ақша саны ... ... ... ... ... ... ... отырды. Егер ақшаға деген қажеттілік қысқарса, онда айналыстағы артық ақша (алтын монета) айналыста қазынаға кетіп, ал, егер ақшаға деген ... ... онда ... қажетті мөлшердегі ақша қазынадан айналысқа шығарылып отырады.
Егер де айналысқа алтынға ауыстырылмайтын банкноттар немесе қағаз ақшалар ... ... ... ... онда бұл жағдайда, қолма-қол ақшалар айналысы қағаз ақша ... ... ... ... ... ... отыру шарттары мен зандары келесідей екі фактордың өзара әрекет етуімен анықталады: шаруашылықтағы ақшаға деген қажеттілік және ... ... ... түсуімен. Егер де айналымдағы ақша көлемі, шаруашылыққа кажетті ақшадан артық болса, онда ақшаның құнсыздануына, яғни ақша бірлігінің сатып алу ... ... яғни ... жол ... АҚША ... МЕН АҚША АГРЕГАТТАРЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ақша түсінігі
Ақша ежелгi заманда ... ... Олар ... ... ... ... шарт және өнiм ... табылады. Тауар - бұл сату немесе ... үшiн ... ... ... Адам еңбегiнiң өнiмi, оны өндiрушiлердiң белгiлi қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда ... ... ... ... Бiрақ кез-келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе ... ... ... онда оны ... ... ... рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткенi оның ... ... ... ... да әрбiр тауар қажеттi тұтыну құның алу құралы бола отырып , ... ... ... ... ... құны ретiнде көрiнедi. "Айырбас құн тауарлардың өзiнен ... ... және ... ... өз ... өмiр ... ... ол ақша".
Әрбiр ерекше тауар мiндеттi түрде тұтыну құны ретiнде көрiнедi. Оның құны жасырын түрде болады. ... және ... бiр және осы ... ... ... қарама-қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесiнде бiр-бiрiн табады және ... ... ... ... ... ... бiр тауардың басқа бiр тауарға айырбасталынуы барысында, айырбас ... жай ... ... ... қолданылады ( 1 балта = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап ... ... ... ... ... ... жиiленедi. Жалпы тауар массасының iшiнен барынша жиi айырбасталатын тауардң бөлiнiп шығуымен құнның жай формасы ... ... өте ... Осыдан келiп , құнның толық немесе кең көлемдегi формасынан жалпы ... ... ... ... өту басталды. Бiрақ оның ролi бiр тауарға нық бекiтiлмеген едi. Бiртiндеп жалпы құндық эквивалент ... ... бiр ... көптен атқара бастады және осы тауарлар ақша деп аталынды. ... ... ... формасы ақша формасына айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму процесiнде жалпы құндық эквивалент немесе ресiмделiнбеген ақша формасын , әр ... ... ... Әрбiр тауарлы шаруашылық уклад өз эквивалнтiн алға тартады. Сонымен, бiрiншi, iрi еңбек бөлiнiсiнiң нәтижесiнде мал ... ... ... мал (iрi ... айырбас құралына айналды. Шалғынды аудандарда - жылқы, сиыр және қой, ал шөл және ... ... - ... ал тундрада - бұғы жалпы эквивалент қызметiн атқарады. Бұған бiрнеше мысалдар келтiруге болады: ... сөзi ... ... "пекус (мал) сөзiнен шыққан. "Рупа" (мал) сөзi үндiлердiң ақша бiрлiгiнiң ... ... ... ... ... шығуы да малмен байланысты, өйткенi ескi герман тiлiнде бұл сөз мал басы ... ... ... отырып, меншiк иесiнiң байлығын көрсеттi.
Солтүстiк халықтары ең бiрiншi айырбас құралы ретiнде жүндi пайдаланды. Ежелгi скандинавтар көлемi бойыша әр ... ... ... алу ... құстардың, аңдардың жүндерiн пайдаланды.
Жылы теңiздердiң жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ретiнде бақалшақ ақшаларды пайдаланды. Көлемi түймедей ақшыл-қызғылт ... кари ... ... Бақалшақ ақшалар тауар ақшалардың ең бiр тұрақты формасы болып табылады. ... ... ... ... өмiр сүре ... олар ешкандай өзгерiске ұшыраған жоқ. 20 ғасырдың 70 жылдарының басында Соломон аралдарының кейбiр тұрғылықты тұрғындарының ақша ... ... ... үш түрi: ең ... - қара ... (куррила), ақ түстi (галиа), аса қымбат - ... ... ... ... ... әр ... ... ақшалар болған. Королин аралдары тобына кiретiн ява аралдарында осы күнге дейiн феи акша ... ... ... Олардың формасы дөңгелекше тас түрiнде келе ... ... ... еске түсiредi. Мұндай монеталардың диаметiрi бiрнеше метрге жетедi. ... ... ... ... ... ... бұрынғы иесiнiң белгiсiн өшiрiп, өзiнiң белгiсiн соғады.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ретiнде құралдарды пайдалынған. Сонымен бiр ... құны үш ... алты ... он екi ... теңестiрiлген.
Өнер мен жер игертушiлердiң бөллiнуiмен эквиваленттiң жетiлуi жалғасты. Бөлiнушiлiк, бiрiгушiлiк, ... ... бар ... пайда болды. Бұл аз бұзылатын өсiмдiк өнiмдерi - зәйтүн майы , күрiш , ... ... ... ... тұздар т.б.
Жалпы эквивалент ретiнде металдарда пайдалана бастады . Ежелгi Спартта, Жапонияда , Африкада темiр , ... ... , мыс , ... ... ... ақшалар қолданалыды . Рим императоры Диониссий сиракуз және орта ғасырдағы ағылшын карольдары мырыш ақшаларды ... . ... және ... ... мыс ақша ... пайдаланылды . XYII ғасырда Солтүстiк Америкада ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшектерiн қолданылады ... ... ... олар - ... , ... , ұсақталынады. Металл ақшалардың кең таралуымен ақша есебiнiң салмақтық жүйесi нақтылана түстi.
Кейiн келе металдардың арасында басты роль ... мен ... өте ... , ... олар ... эквивалент үшiн аса қажеттi сапаға ие .
Әрине , металлдар бұған дейiнгi ақша формаларын бiрден ығыстырып ... ... жоқ . Ұзақ ... бойы металл ақшалар тауар формасын сақтап келдi . Темiр ақшалар күрек, таға, шынжыр, шеге және т. б ... ұзақ ... бойы ғана ... Грек ... ... " ... " бiр уыс ... деген мағынаны бiлдiредi . Мыс ақшалар қазындық, құмыры , ... ... ғана ... ... . ... және ... ... жүзiк, сырға, бiлезiк түрiнде пайданалынды .
Ақшаның өмiр сүруiндегi объективтiк қажеттiлiк ол тауар өндiрiсi мен ... ... ... ... . Кез ... ... айналысында ақша айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша бiр - ... ... . Ақша ... болмаса, онда тауар айналысы да болмайды
Бiрақ XVI ... ... ( 1516 ж) ... ... ... қалаушы Томас Моор өзiнiң "Жаңа утопия аралы және мемлекеттiң ... ... ... алтын кiтап" деген еңбегiнде:
"Алдау, ... ... кiсi ... заң тәртiбiмен қатаң жазаланатынын кiм бiлмейдi, әйтсе де бұл ... ... ала ... ... бар ... ... ақша ... олар да жоғалмайды, сонымен бiрге ақшаның жоғалуына байланысты адамдардың алаңдаушылығы, қағысы, қиыншылықтары және ... ... де ... едi . Егер ақша адам ... ... ... онда тiптi ақша ... туған кедейлiктiң өзi де жоғалар едi".
Ол аздай Т. Моор тағы былай ... " Қай ... ... ... ақша ... ... болса , онда ол жерде мемлекеттiк табысы және дұрыс ... ... ... ... ғ. ... ... - Прудон, Оуэн, Грей және басқалар ақшаға терiс көз қараста болды . Прудон ... ... ... ... ... жоюдың жобасын ұсынды және оны ... ... ... Ресейде де айтылды . Қазан революциясынан (1917) кейiн, азамат соғысы ... ... ... ... ... ... жою сәтi келедi, яғни тарихтың өзi осыған алып келдi деген ... ... бола ... Керек десеңiз ауыл шаруашылық өнiмдерiн өнеркәсiп ... ... ... ... ... ... оның бәрi сәтсiз аяқталды . С.Г. Струмилин ... ... ... ... - ... ал ағылшын экономисi Смит Фалтьнер ... ... - ... ... ...
Осыған байланысты К . Маркс былай ... : ... жоя ... , бiз қоғамдық дамудың ең ... ... ... мүмкiн немесе ең төменгі сатыға оралар едiк. ... ... ... - ол , қиял ... да ақша болған, олар бар және бола бередi.
Ақша тауардан дами отыры , ... ... қала ... ... ... ... жалпылама эквивалент.
Ақша - жалпы бiрдей эквивалент , ... ... онда ... ... ... құны ... және оның ... ретiнде қатысуыменнен ... ... ... ... ... айырбасы үздiксiз жасала ... ... ... ... ролi ... ... ... бекiтiлген . Алтынның басқа таурлардың құндылығын бейнелеу қасиетi, оның ... ... ... К. Маркс айтқандай: "Табиғат ... ... . ... бұл ... ... ... " ... жалпыға бiрдей эквивалент ролiн орындау үшiн ең бiр ... ... ... ... отыр . ... ол ерекше табиғи сапаға ие: бөлiнуi ... ... ... тот ... тек қана " ... арағында" ( 2/3 тұзды және 1/3 азот ) қышқылында ерид. Екiншiден ең ... ... ... ... ие. ... ... оның қорының аз болуы, алтынға кететiн еңбек шығындарының өте ... ... ... ... . ... ... ... жылға қүшейуде.Ол әр түрлi салаларда пайдалыналады - электроникадан бастап ... ... ... ... өте жұқа қалыңдықпен, бiрде балқытылған ... ... ...
Ресей XIX ғасырдың 20 - жылдарында алтын өндiруден бiрiншi ... ... . ... ... 40- жылдарында оның дүниежүзiлiк ... ... ... 40 % - құрады.
Алтын өндiру қиын және капиталды көп ... ... ... 160 ... кен ... бар. ... ... 60 - сы жұмыс iстеп тұр және ... ... өнiмi 1994 жылы 25 ... ... ... ... тек қана ... валюта резервтерiдi ғана құрамайды, сонымен бiрге электронды - ... және ... ... ... ... ... ... талшықтарды жасау үшiн де қолданылыда.
Ақша - өндiру мен бөлу ... ... ... белгiлi бiр эканомикалық қарым - қатынастарды ... ... даму ... ... ... болып табылады. Экономикалық категория ... ... мәнi оның үш ... ... ... ... ... айырбастау;
айырбас құнының дербес формасы;
еңбектiң ... ... ... тiкелей айырбасталу формасында ақшаны ... кез - ... ... ... ... ... ... бар екендiгiн көретедi. ... ... бұл ... ... қысқарды және тек қоғамдық ... ... ... және ... ғана ... ... жер, ... жер асты байлықтары сатылмады және сатып алынбады. Қазiргi кезде жекешелендiру ... ... ... жалпыға тiкелей айырбастау формасында ақшаны пайдаланудың көлемi ... ... ... ... ... формасы ретiнде пайдалану ... ... ... ... ... ... бұл ... қолдану жағдайлары, олар несие беру,бюджеттiң кiрiстерiн қарыздық берешектердi өтеу, мемлекеттiк ... ... ... берешектердi өтеу, мемлекттiк бюджеттiң кiрiстерiн ... ... және ... емес ... ... ... банктер несиелiк ресурстарды басқа банктерге сатуы және ... ... ... ... ... ... ... еңбектiң, олардың ақша көмегiмен өлшену мүмкiн құнын ... ... ... ... - эканомистердiң алтынның ақшалай ... ... ролi ... әр ... ... бар. ... ... демонетизациялануы аяқталып, ол жалпыға бiрдей эквивалент және ақша ... ... ... орындауды толығымен тоқтатты дейiк. Құнның жалпы формасынан немесе ақшалай формасына қайтiп ... ... ... жалпыға бiрдей эквивалент ретiнде жүрдi. Алтын, ақшаның классикалық қызметтерiн атқаруды жалғастыруда ... ... ... Ал, ендi ... ... жартылай демонетизациялануы жалғасуда және ол жалпыға бiрдей эквивалент ролiн орындаушы, ерекше тауар ретiндегi өзiнiң қасиеттерiн сақтап ... ... ... ... алтын айналысы жоқ. Төлем, айналыс және қорлану ... ... ... ... - ... және ... ақшалар қызмет атқарады. Бiрақ та алтын дүниежүзiлiк ақша ... ... отыр ... онда ол ... ... эквиваленттi бiлдiредi.
Қайта құру кезеiне дейiн "ақша айналымы" мен "ақша айналасы" ұғымдары арасында айтарлықтай шек қойылатын. Ақша айналысы деп қолма - қол ... ... ... Ал ақша ... ... одан кең ... бергендiктен ол қолма - қол және қолма - қолсыз айналым мағынасын сипаттайды.
Ақша белгiлерi әр ... ... ... етiледi. Қолма - қол ақша тұтыну заттары және ... ... ... ... ... - қолсыз ақшалар - бөлуге арналған өндiрiс құралдарының жиынтығымен қамтамасыз ... жүйе тек қана ... ... экономика жағдайында ғана мүмкiн болады, себебi ол уақытта кәсiпорындар мен халықтың қолында ақша қанша ... ... және ... ... бағада сатылатыны белгiлi болған. КСРО-ның таратылуына, бағаның ... ... ... ... алынуына және т.б. байланысты жүзеге асыру асыру мүмкiн емес болып қалды.
Ақша айналысы мен ақша ... ... шек ... ... ... ... ... - қол ақша қозғалысы және төлемақыны жүзеге асыру кезiнде ... ... ... бiрге кәсiпорындар мен қаржы несие мекемелерiнiң арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы - ақша ... деп ... ... ... ... - тауар өндiрiсi мен тауар айналысы болып табылады. Құн ... ... яғни ... ... және ақшаның жаңа тауар сатып алу үшiн қолданылуы , ақшаның әрдайым қозғалыста, яғни айналыста болуына мүмкiндiк жасайды.
Бiрақ ақша айналысы тауар ... ... ... Бұл екi ... бiр-бiрiнен жекешеленiп жүредi. Тауарлар , оларды сатып ... ... ... ... және ... Ал ақша ... ... жүредi.
Айналыста жүре отырып ақша әрi айналыс құралы, әрi төлем құралы ... ... ... ... ... ... ақша қарызды өтеуге жұмсалуы мүмкiн. Өз кезегiнде , қарызды төлеуге түскен ақшалар тауарлар алу үшiн қолданылуы ... ақша ... ... ... ... соммасынан әрдайым артық болады. Ақшаның қызмет көрсетуi тек сатып алу - ... ... ... Ақша ... зейнетақы төлеу үшiн, бюджетке төлемдер аударку үшiн, банктен қарыз алу үшiн және т.б. мақсаттар үшiн қолданылады.
Ақша айналысың реттеудiң ... ... - ... - қол ... ... ... ... болып келедi. Бұл мәселе бiздiң елiмiзде кәсiпорындар арасындағы есеп айырысулардан қолма-қол ақшаның шектеу , есеп ... ... ... ... ғана ... ... реформалау және ақша банкнотасын өндiруге байланысты өзiнiң меншiктi қуатын енгiзуi, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты ... ... ... ... ... 1992 - 1993 ж.ж. қолма-қол ақшаның тапшылығы тұсында енгiзiлген ... ... ... ... ... ақша айналысын тұрақтандыру және басқарудың экономикалық әдiстерiнiң алғышарттары жасалынды.
Дамыған елдерге бұл процесс кеңiнен дами түсуде: оларда қолма-қолсыз ақша ... өрiс алып ... АҚШ - та ... есеп ... 25-27%- зы ғана қолма-қол ақшамен, ал қалғаны чек, несиелiк карточталар т.б. көмегiмен жүргiзiледi. Өмiрлiк тәжiрибе көрсеткендей , ақша ... ақша ... ... ... Ақша ... ... және қолма- қолсыз деп қана қатаң түрде шектеудi ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бұл екеуi өзара ... ... ... ... бөлу ... емес. Ақша өз айналысында қолма - ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, кәсiпорынның бөлшек саудасынан түскен түсiм банкке түскеннен соң оның есеп айырысу шотында қолма-қолсыз ақша қаражатарына айналады да, ол ... өз ... ақша ... мүмкiн.
Сонымен, бүкiл ақша айналысы : қолма - қол және ... - ... ... ... ... ... өндiру және сату процесiн , яғни тауарлы сипаттағы есеп ... ... ақша ... емес ... есеп ... байланысты ақша айналымы ;
ақша айналысы бiрнеше тарихи кезеңдерден өттi және металл, қағаз , несие ақшалар көмегiмен жүзеге ... Ақша ... мен ... ... ... негізгі сандық көрсеткіштерінің біріне ақша массасы мен ақша базасы жатады.
Ақша массасы -- жеке тұлғаларға, кәсіпорындарға және ... ... және ... ... ... ететін сатып алу және төлем құралдарының жиынтығы.
Белгілі бір күндегі және белгілі бір ... ақша ... ... ... ... үшін, сондай-ақ ақша массасының өсуі мен көлемін реттеуге байланысты шараларды жасау үшін әртүрлі көрсеткіштер пайдаланылады. Ондай көрсеткіштерді ақша агрегаттары деп ... ... ... ... ... статистикасында ақша массасын анықтау барысында төмендегідей ақша агрегаттары қолданылады:
Ml ... яғни ол ... ... ... (банкноттар мен монеталарды) және банктегі ағымдық шоттардағы қаражаттарды камтиды;
М2 агрегаты- ол Ml агрегаты қосылған коммерциялық банктердегі ... және ... ... (төрт жылға дейінгі) тұрады;
МЗ агрегаты- ол М2 агрегаты ... ... ... мекемелердегі жинақсалымдарын кұрайды;
M4 агрегаты- ол МЗ агрегаты қосылған ірі коммерциялық банктердегі депозиттік сертификаттардан тұрады.
АҚШ-та, ақша ... ... төрт ақша ... ... мен ... -- үш, ... мен Францияда -- екеу, Ресейде -- үш ақша агрегаттары ... ақша ... ... Банк пен ... деңгейдегі банкілердің баланстық шоттарын шоғырландыру негізіңде анықталады және оның құрамына айналыстағы қолма-қол ақша және резидент занды ... мен үй ... ... ... депозиттері жатады.
Қазақстан Республикасында Ұлттық Банктің 12.01.1995 жылы ... ... № 2 ... ... ... ақша ... мен ақша ... есептеледі.
Аталған ережеге сәйкес, ақша базасы (MB) -- бұл міндеттемелерге жататын резервтік және бастапқы ақшаларды білдіреді.
ҚҰБ-нің ... ... ... байланысты, ақша базасы (резервтік ақша) мыналардан тұрады:
1)ҚҰБ-нің айналымға шығарған қолма-қол ... (ҚҰБ- нің ... ... ... ... ... Ұлттық Банктен тыс қолмақол ақшалардан);
2)ЕДБ-дің аудармалы және басқа депозиттерінен; банктік емес қаржылық ұйымдардың ... ... ... және ... емес қаржылық емес ұйымдардың теңгедегі ағымдағы шоттарынан.
Қазақстандағы негізгі ақша агрегаттарына, қазіргі кезде ақша несие ... ... және ... қолданылып жүрген, ақша базасы мен белгіленуі МЗ -- ақша ... ... Ақша ... ... ... ақша ... жатады:
М0 (айналыстағы қолма-қол ақша, немесе банк жүйесінен тыс ақша);
Ml = М0 + банктік емес занды тұлғалар мен ... ... ... ... = М1 + ... басқа да депозиттер және банктік емес занды тұлғалар мен халықтың шетел валютасындағы аудармалы депозиттері;
МЗ ... ... = М2 + ... емес ... ... мен халықтың шетел валютасындағы басқа да депозиттері.
Аудармалы депозиттер:
1) әрқашан айып-пұлсыз және ... ... ... ... ауыстырылады;
2) чектің, траттаның немесе жиро-кепілдіктің көмегімен еркін ... ... ... ... қолданылады. Аудармалы депозиттер қысқа ақша массасының бір бөлігін құрайды.
Басқа депозиттер -- негізінен ол, белгілі уақыт аралығынан кейін ғана ... ... ... ... жай коммерциялық операцияларда біраз қолайсыздық туғызатын және ... ... ... ... жоғары дәрежеде сай келетін жинақ және мерзімді депозиттер. Басқа ... ... ... шетел валютасында салынған басқа салымдар мен депозиттерді қамтиды.
Ақша базасының ақша массасына ... етуі ақша ... ... ... ... арқылы есептеледі:
Ам = МЗ (ақша массасы) / MB (ақша базасы)
Егер, мысалға ақша мультипликаторы 2,0-ге тең болса, онда ақша базасының әрбір ... 2 ... ... ... ... 2008 жылы ақша массасындағы депозиттердің өсуі, ақша мультипликаторының мәнін, өткен жылмен салыстырғанда 3,15-дан 4,36-ге дейін өсіріп отыр.
Ақша массаның жалпы ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ... монетизациялану коэффициентін (Км) анықтауға болады.
Км = (МЗ (ақша массасы) / ЖІӨ) x ... да ... ... ақша - ... ... сипаттайтын негізгі параметр болып ақша массасы саналады. Ақша массасын тауарлар мен көрсетілген ... ... үшін ақша ... ... ... ... ... Ақша массасы экономикалық өсуге, бағалардың динамикасына, жұмысбастылыққа, төлеу - есеп ... ... ... жұмыс істеуіне әсер етеді.
Ақша массасының жиынтығы ақшалардың барлық түрлерін құрайды (қолма-қол ақша,қолма-қолсыз ақша,несиелік).
Ақша массасы көлемі мен оның өсу ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың дамуының негізгі мақсаттарына қол жеткізуге әсер етеді. Халықты еңбекпен қамтудың жоғарлылығы, ... ... ... ... теңгерілімдігі - бұл мәселелердің барлығы ақшаның жиынтық ұсынымы мен ақша массасының өсу қарқынының өзгеруімен ... ... ... ... ... Қазақстандағы негізгі ақша агрегаттарына, қазіргі кезде ақша-несие статистикасы
М0 (айналыстағы қолма-қол ақша немесе банк жүйесінен тыс ...
М1 = М0 + ... емес ... ... мен ... ұйымдар арасында
М2 = М1 + теңгедегі басқа да ... және ... ... ... ... = М2 + ... емес ... тұлғалар мен мемлекет арасында
Ақша массасы ақша жиынтығының бірлігінде қарастыратын болсақ мына түрде болады:
101536514166850026155651559560001605915155956000291084014833600032251651083310001091565113093500-2705101235710Қолда бар ақша
00Қолда бар ақша
1777365483235 Ақша ... Ақша ... мен ... ... депозиттік жинақтары
00Кәсіпорындар мен тұрғындардың мерзімді депозиттік жинақтары
-2705102426335 ... ... ... ... етілмелі салымдар
00Талап етілмелі салымдар
29679903426460Ақша емес өтімді қаражат
00Ақша емес өтімді ... ... ... ... ... ... құрамына алты элемент кіреді (сурет-1):
2.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстан Республикасының ақша нарығының қалыптасуы
Ақша мемлекет пайда ... көп ... ... енді және ол ... әр түрлі болатындығын білдірді. Бұл айырбас қатынастарының дамуының нәтижесі еді. Сөйтіп, ақша өзінің тауар ретіндегі сапасын біртіндеп жоғалтып, оның ... ... ... ... ... каржы қызметі саласында өзіне дейінгі қолданылған акшаны пайдаланды. Қазақстан Республикасы өзінің төл теңгесін шығарғанға дейін кеңесетік ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы 1993 жылғы 12 карашадағы Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығымен енгізілді. ... ... ... 1993 ... 15 ... ... енгізу көзделді.
Ережелерге сәйкес екінші деңгейдегі банктер клиенттерден банкттік шоттарға ешкандай кедергісіз қолма-қол тиындарды кедергісіз қабыддау мен операциялық кассаны қамтамасыз ... ... ... және жеке ... ... ... ... да айналымдағы ақша белгілеріне ауыстыру жүргізіледі. Қазақстан Республикасының акша айналымынан қолма-қол тиынды алудын шектеулі мерзімі белгіленбейді және ол ақша ... ... ... қалғанша жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының айналымдағы ақша белгілері банкнот пен монеталардан тұрады. Банкнот пен монетаньщ көрсетілетін ... ... ... ... ... ... заңына сәйкес Қазақстан Республикасы аумағыңда қолма-қол ақшаны шығару, олардын айналысын ұйымдастыру және айналыстан алуды тек қана Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... алу ... ... пен монеталарды банктерге сату нысанында жүзеге асырады.
Қазіргі ... ... ... ақша ... ... ... ... элементі мемлекет белгілеген ақша айналымы болып табылады. Ақша айналымына қолма-қол және қолма-қолсыз нысандағы ақша қозғалысы жатады.
Жоғарыда айтқанымыздай, Қазақстан ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі болып табылады. Қазақстан Ұлттық ... ... мен ... ... ... ... анықтайды, олардын жасалып шығарылуын қамтамасыз етеді, қолдағы ақшаны сақтау, жою және инкассациялау ... ... ... ... ... ... ... мен монеталары олардьщ белпленген күнымен Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында толемдердің ... ... ... ... банк ... енгізу және акша аудару үшін қабылдауға міңдетті, олар Қазақстан Республикасының барлық банктерінде шектеусіз ... және ... ... ... ... пен монеталардың қажетті мөлшеріне ділгірлікті анықтайды, олардың ... ... ... ... ... жою және ... ... белгілейді. Қазақстан Республикасында шығарылған банкнот-тар мен тиындардын көрсетілген құндық құрамы, нысаны және орнекті кескіндемесі болуға тиіс. Банкноттар мен монеталардың ... ... ... ... ... ... басқа ешкім Қазақстан Үлттық Банкі шығарған банкноттар мен монеталарды жарамсыз деп жариялай алмайды.
Тозған және ... ... ... ... ... ... проценті сақталған банкноттарды Қазақстан Ұлтгык Банкі және ... ... ... ... ... және жоғалған немесе жойылған банкноттар мен монеталарды өтеуге міндетті ... мен ... ... ... ... шығаруға, сондай-ақ қолдағы ақшаны санкциясыз эмиссиясын іске асыруға кінәлі адамдар Қазақстан Республикасының заң ... ... ... және ... ... ... ... ауыстыруға Қазақстан Республикасы Президентінің құқығы бар. Қазақстан ... ... ... ... ақша ... колданылу тәртібін, мерзімін және шарттарын белгілейді.
ҚҰБ өзі жүргізетін ... ... ... ... ... ... сол ... басқа да мүдделендіру молшерін белгілейді. Ресми қайта қаржыландыру ... ақша ... ... ... несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ мүдделеңдіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша-несие саясаты жүзеге асырылатын аумақтағы ... ... ... ... ету үшін пайдаланады.
ҚҰБ пайыз саясатының басты мақсаты -- ... ... ... ... отырып, несиеге деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны және инфляцияның өсуін ... ... ету ... ... ... ... мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы ... ... ... бір ... аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы -- ... ... ... ... ... ... болып табылады. Өткенге оралатын болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай ... ... ... ... ... ... ... табысқа қол жеткізу мүмкіндігінің салдарынан банктің қысқа мерзімді капиталдары несиелік нарықтан валюталық нарыққа ауысып кетті. Теңгенің айырбас бағамы анықталатын ... ... мен ... құны арасыңдағы шекті қатынастың бұзылуы Ұлттық валютаның тұрақсыздығын одан сайын арттыра түсті.
Ұлттық банктің мүдделендіру ... ақша ... ... операциялардың барлық түрлеріне пайыз мөлшерлемесінің белгілеу базасы ... ... ... ... ... ақша ... ... жылдарын талдау
2011 жылы Қазақстан Республикасының экономикасы дамудың ... ... ... көрсетті. Мәселен, ЖІӨ-нің 2011 жылғы 9 айдағы өсуі 7,5% құрады. Бағалаулар бойынша, 2011 жылдың қорытындылары бойынша ЖІӨ-нің нақты өсуі ... 7% ... ... ... жылдың 9 айында төлем балансының ағымдағы операцияларының шоты 4,7 млрд. АҚШ долл. (немесе ЖІӨ-нің 5%) профицитпен қалыптасты. Қазақстанға келетін тікелей ... ... ... ... ... ... 2011 жылғы 9 айдың қорытындылары бойынша 8,2 млрд. АҚШ долл. құрады.
2011 жылғы қарашаның ... ... ... ... 7,7% ... (2010 жылы ... - 6,2%) ... 2011 жылғы өсуінің негізгі факторлары экономикадағы сұраныс пен ... те ... ... ... ... ... ... жәрдемақылардың және зейнетақылардың көтерілуінен жиынтық сұраныстың 2011 жылы 25%-ға кеңеюімен;
- әлемдік тауар нарықтарындағы тұрақсыз ахуалдың сақталуымен, атап айтқанда, ... ... ... ... болды, ол әлемдік нарықта бидайға, дәнді-дақылдарға және т.б. ұсыныстың қысқаруына және осы ... ... ... ... әкеп соқты.
Қазақстан Республикасының төлем жүйелері ел аумағында ақша төлемдері мен ... ... ... ... ... және қауіпсіздік және тиімділік деңгейінің жоғары болуымен сипатталады. 2011 жылдың 11 ... ... ... ... жүйелері арқылы 169,4 трлн. теңге сомаға 27,0 млн. ... ... бұл ... жылдың осындай кезеңіндегі деңгейден тиісінше 15,8% және 18,7% жоғары.
Белгіленген бағдарларға қол жеткізу шеңберінде Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты ... ... ... Ол ақша ... ... ... ... тұрумен қатар жүрді. Ақша массасы өсуінің қарқыны 2011 жылғы 10 айдың қорытындылары бойынша 15,7% құрап, ақша базасы 2011 ... ... ... ... жылы банк ... ... базасының өсуі байқалды. Мәселен, резиденттер депозиттерінің көлемі 2011 жылдың 11 айында ... 7451,3 ... ... ... ... бұл ретте заңды тұлғалардың депозиттері 13,4%-ға, жеке тұлғалардікі 13,2%-ға өсті. 2011 жылдың 11 айында шетел валютасындағы депозиттер ... 2640,6 ... ... дейін төмендеді, шетел валютасындағы депозиттер 30,0%-ға 4810,7 млрд. теңгеге дейін ұлғайды.
Банктерді қорландыру, қаржы жүйесінің ... ... ету және ... ... қорғау базасын қалыптастыру кезінде ішкі қаржы көздерінің тұрақтылығын көтеру ... 2011 ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі АҚ-н ірілендіруді 11 ... ... ... ... ... ... енді 121 ... теңгені құрайды. Бұл шара банктердегі халықтың да, заңды тұлғалардың да депозиттерінің одан әрі тұрақты ... ... ... ... ... ... кредиттеуінің жалпы көлемі 2011 жылғы 11 айда 2%-ға ... 7494,6 ... ... ... Бұл ... ... валютасындағы кредиттеу 7,9%-ға 4255,6 млрд. теңгеге дейін ұлғайды, ал шетел валютасындағы кредиттеу 12,5%-ға 3238,9 ... ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы ахуалдың тұрақтануы банк секторының кредиттік белсенділігінің жандануымен қатар жүрген жоқ, ... ... ... ... ... ... ... Бұл банктердің портфеліндегі сапасыз кредиттердің жоғары деңгейімен, капиталдың ішкі және сыртқы нарықтарындағы сақталып отырған тәуекелдермен, нақты сектор және ... ... ... бойынша төлем қабілетінің белгісіз перспективаларымен байланысты болды. 2011 жылы кредиттерді ішінара есептен шығаруға байланысты ... ... ... өсуі ... жылы елімізде бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету және жылдық инфляцияны 6-8% шегінде ұстап тұру Қазақстан ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасы ақша-кредит саясатының шаралары еліміздің тұтыну нарығындағы тұрақтылықты сақтап ... ... ... ... ... ... ... бағасы бойынша жылдық инфляция 2011 жылдың қорытындысы ... 6-8% ... ... мақсатты дәліздің жоғарғы шегіне жақын қалыптасады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің шаралары, сондай-ақ қазақстандық экспорттың негізгі баға ұстанымына ... баға ... ішкі ... нарығындағы тұрақты ахуалдың сақталуына ықпал етті. Осындай жағдайларда 2011 жылғы 5 ақпаннан бастап Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңге бағамы ... ... ... 150 ... (+)10% ... 15 ... (-)15% ... 22,5 теңге. Бұл дәліз 2011 жылғы 20 наурызға дейін деп белгіленді.
Кесте-1. ... ... ... ақша-кредит саясатының негізгі көрсеткіштері
Атауы
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
Инфляция, %
- жыл соңында, %
9,5
6,2
6,0-8,0
Ресми қайта қаржыландыру ставкасы, %
10,5
7,0
6,0
Ақша ... ... ... ... ... ... млрд. Теңге
6267
7386
7042
өзгеруі %
35,4
17,9
-4,7
Резиденттердің банк жүйесіндегі депозиттері, млрд. Теңге
5409
6473
6123
өзгеруі %
39,0
19,7
-5,4
Банктердің экономикаға кредиттері, млрд. Теңге
7460
7644
7539
өзгеруі ... ... ... %
39,0
46,2
45,9
Дерек көзі: ҚР Ұлттық Статистика агенттігі
2011 жыл ішінде теңгенің АҚШ долларына ... ... ... ... ... ... Банкінің ішкі валюта нарығына барынша аз қатысуымен, берілген дәліз шеңберінде қалды. Бұл ретте ұлттық ... ... ... байқалды.
2011 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің пайыздық ставкаларының дәлізі өзгеріссіз қалды. Жыл бойына осы ... ... шегі ... ... ресми қайта қаржыландыру ставкасы 7,0% деңгейінде сақталды. ... ... ... ... ақша ... ... ... ставкалар дәлізінің төменгі шегі болып табылатын ставка 7 күндік депозиттер бойынша 0,5% және айлық депозиттер бойынша 1,0% ... ... ... ... ... ... ... қатысуын ескере отырып, нарықтың осы бөлігіндегі нарықтық қатынастар Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ставкалары дәлізінің ... ... ... ... ... бұл, ... ... қатысушылардың төмен белсенділігімен және өтімділіктің шектен тыс болуымен байланысты болды.
Ақша нарығындағы қысқа ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді ноталарды шығару және банктерден депозиттер тарту арқылы реттеді. Пайыздық ставкалардың ең төменгі ... ... ... ... ... тарапынан осы құралдарға деген сұраныс жыл бойына жоғары деңгейде қалды. ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінде резервтерінің көлемін айтарлықтай ұлғайтты. ... ... ... ... барысындағы жекелеген банктердің сұратуы бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі олардың ағымдағы өтімділігіне қолдау көрсету үшін ... ... ... берді. Бұл операциялардың мерзімдері 1 айдан аспады.
Ең ... ... ... ... ... ... нормативтері 2011 жылы өзгерген жоқ. Банктерге қойылатын ең ... ... ... нормативтері ішкі міндеттемелер бойынша 1,5% және басқа міндеттемелер бойынша 2,5%, ... ... ... ... ... үшін осы ... ... міндеттемелері бойынша 0% құрады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің және ... ... ... ... ... қарсы шараларының, сондай-ақ әлемдік шикізат нарықтарындағы қолайлы ахуалдың арқасында 2011 жылы елдегі экономикалық өсудің ... ... ... Бұл ... орта мерзімді перспективада ЖІӨ-нің өсу қарқындары қалыпты болатын ... ... ... ... ... ... қатысты белгісіздік те азаяды деп күтілуде.
Сонымен, екінші ... ... 2011 жылы ... Республикасының экономикасы дамудың айтарлықтай жоғары қарқынын көрсетті. Мәселен, ЖІӨ-нің 2011 ... 9 ... өсуі 7,5% ... ... бойынша, 2011 жылдың қорытындылары бойынша ЖІӨ-нің нақты өсуі шамамен 7% құрайтын болады.
2011 ... 9 ... ... ... ағымдағы операцияларының шоты 4,7 млрд. АҚШ долл. (немесе ЖІӨ-нің 5%) профицитпен қалыптасты. Қазақстанға келетін тікелей шетелдік инвестициялардың келуі жалғасуда, олардың ... 2011 ... 9 ... ... ... 8,2 млрд. АҚШ долл. құрады.
2011 жылғы қарашаның қорытындылары бойынша жылдық инфляция 7,7% деңгейінде (2010 жылы ... - 6,2%) ... ... АҚША ... ... МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
Ақша түрлеріне байланысты айналыс жүйесі екі типке бөлінеді:
* ... ... ... жүйесі - айналыста алтын және күміс монеталар жүреді, несие ... ... ... ... ... несие және қағаз ақшаның айналыс жүйесі.
Бұл ... ... ... ... Қазіргі кезеңде ақша өз айналысында қолма-қолдан қолма-қолсыз ақшаға және ... ... Ақша ... ... ... ... ... мен қызметтің айналымын қамтамасыз ететін сатып алу мен төлемдердің жиынтығы. Ақша ... ... ... факторларға тәуелді, алдымен ақша нарығының көлемі мен конъюнктурасын белгілейтін, ақшаның ұсынысы мен сұранысынан. ... ... - бұл осы ... ... ... ... төлем құралдарының жиынтығы. Ақшаға сұраныс - оның айналыс құралы және жинау құралы қызметінен туындайды. Ақша ... ... көп ... әсер етеді. Ақшаның сандық теориясының өкілі американдық ... ... ... формуланы ұсынады:
M · V = P · Q
мұнда: M - айналыстағы ақшаның саны;
V - ... ... ... - бағаның орташа деңгейі;
Q - ... ... мен ... ... ... ... ... банкі бақылап отырады, яғни тіркелген дәрежеде қолдап отыруға тырысады. Сондықтан ақша ... ... тік ... түрінде болады.
Сурет-2. Ақша нарығындағы тепе-теңдік.
377190314325003721102417445005778505461000012947651581785003721101630045001345565164211000135445545021500
Р ... ... ... ... S - ... ұсыныс;
D - ақшаға сұраныс;
Р - проценттің мөлшерлемесі,
Q - ақшаның массасы.
Ақшаға сұраныстың және ақша ... ... ... ... нарықтағы тепе-теңдік сияқты қалыптасады. Проценттің мөлшерлемесі тепе-теңдік процент мөлшерлемесінен PЕ төмен ... ... ... ... ақша көлемін өсіруге тырысады.
Ақша жалпы сұраныс процент мөлшерлемесінің берілген шамасында, адамдар мен фирмалар ... келу үшін және ... ... ... алу ... ... қарамағында болғанын ұнататын ақшаның жалпы көлемі.
Ақшаның шаруашылық жүргізу процесіндегі айналысы ақша нарығын құрайды. Ақша ... ... ... нормасы, бір жақтан, ақшаға сұраныспен оның ұсынысымен белгіленеді, екінші жақтан, бұл ақшаның сұранысымен оның ұсынысының өзара әсерін қамтамасыз ететін қаржылық ... ... Ақша ... тепе-теңдік келесі графикте көрсетілген.
Ақша массасының құрамы әр ... өз ... ... яғни ақша нарығы құралдарының дамуымен анықталады. Біздің республикамыздағы айналыстағы ақша қаражатының құрылымына ... онда ол ... ... ... Мо - ... ... ... М1= Мо + есеп айырысу немесе басқа депозиттік есеп - ... ... + ... және ... ... + талап еткенге дейінгі салымдар.
* М2= М1+мерзімді ... М3 = М2 + ... ... ... ... ... ақша ... экономикалық заңмен анықталады және нақты тауар айналымын қамтамасыз етуге қажетті ақша санына (Аа) сай болады:
Мұндағы: С - ... ... ... бір ... ақша ... айналымының шапшаңдығы.
Нарық жағдайында айналымдағы ақша саны әрбір кезеңде үш факторға тәуелді:
* айналатын тауардың массасымен
* олардағы баға ... ақша ... ... анықталады.
Бірақта ақша айналым құралы ретінде ғана емес төлем құралы ретінде қызмет ... ... ... үшін ... ақша саны ... ... анықталады:
Аа= С - Н + Т -Е
А
Мұндағы: Аа - айналымдағы ақша саны;
С - өткізуге ... ... ... ... ... өткізілетін тауар бағасының сомасы;
Т - мерзімі келген төлемдер;
Е - өзара есеп айырысу сомасы;
А - бір ... ақша ... ... ... нарығындағы маңызды элементтерінің бірі несие. Несие
Мемлекеттің ақша-несие саясатының ... ... ... ... толық жұмысбастылық;
* инфляцияны төмендету.
Мемлекеттің ақша-несие саясатының құралдары:
* Ашық нарықтағы операциялар. Ұлттық банктың ашық нарықта ақша массасының ... ... ... ... ... қағаздарын сатуы және сатып алуы. Мұның мағынасы: Ұлттық банк ақша ... ... және ... ... ... ... ... нарықта құнды қағаздарды сатып, бұл қағаздарды сатып алған банктердің резервтік ... ... бір ... ... ... Керісінше, ақша шығаруын және несиелерді беруді ынталандыру үшін Ұлттық банк құнды қағаздарды өзіне қайта сатып алып, оның ... ... ... ... ... Резервтік норманы өзгерту - ақша-несиені реттеуде қолданатын өте ... ... ... банк ... банк мекемелердің міндетті резервті нормасын бір мезгілде өзгерту арқылы әрбір банктің резервінің көлеміне тікелей әсер ете ... ... ... - бұл ... ... ... ... бір бөлігін міндетті түрде сақтау қоры ретінде мемлекеттің Ұлттық банкте ұстауы қажет.
* Есептік ставкасын өзгерту - ... ... ... ... несие алғанда ақша көлемін реттеу мақсатымен бірінші дәрежедегі банк несиенің мөлшерлемесін жиі ... ... ... ... ... ... банктер алатын несиелерін азайтуға мәжбүр болады, керісінше, төмендетсе - несие көлемі өседі) Осы жоғарыда келтірілген 3 құралдарды қолдану - ... және деп ... ... осы ... құралдармен қатар, ақша айналысын реттеу үшін басқа да тәсілдер қолданылады.
* Күрделі несиелік қаржының өсімін шектеу. ... банк ... ... ... ... ... ... норма арқылы шектеп отырады.
* Ерікті келісімдер бойынша Ұлттық банк коммерциялық банктермен ... ... ... - 2. ... ... ... ақша саясаты
Қымбат ақша саясаты
Қолданылады:
Жұмыссыздық өскенде, экономика құлдырағанда
Жоғары инфляцияда
Іс-әрекеттер:
Орталық банк мемлекеттік құнды қағаздарды ... ... ... ... ... немесе міндетті резервтердің нормасын төмендету, процентік мөлшерлемесін төмендету
Орталық банк мемлекеттік құнды қағаздарды ашық нарықта сатады, сақтық қордың шамасын немесе ... ... ... ... ... ... көтереді.
Нәтиже:
Ақша ұсынысы молаяды, процентік мөлшерлемесі төмендейді, инвестициялар өседі, шаруашылық белсенділігі өседі, ... ... ... өнім ... ... ... ... мөлшерлемесі өседі, инвестициялар қысқарады, шаруашылық белсенділігі төмендейді. Инфляция қысқарады.
Дерек көзі: Ашимбаев Т.А. Экономика ... на пути к ... ... и ... ... 1994 ж. ... ... құнда қағаздар нарығы арқылы жүзеге асады. Құнды қағаздар нарығында келісім ... ... ... ... ... ... ... қағаз нарығының пайда болуының басты себебі - кәсіпкерлік қызметте қаржы ... ... орай ... ... басқа адамдар тобынан қаражат тарту. Қазіргі кездегі негізгі ... ... ... акция, облигация, вексель, сертификат.
Акция - бұл иеленушіге акционерлік қоғам пайдасынан дивилент түрінде ... бір ... ... оны басқаруға қатысуға және оны таратқаннан кейін қалған мүліктің бөлігін иемденуге құқық беретін қағаз. Ол ... яғни оны ... ... ... ... ... болады. Акциялар жай және пұрсатты деп бөлінеді.
Жай (қарапайым) акция пұрсатты акциядан келесі белгілері бойынша ажыратылады:
* акционерлер жиналысында ... ... ... ... ... ... ... қоғамның пайдасына байланысты болады (белгілі % көлемінде);
* олар бойынша дивидент тек ... ... ... ... ... ... акция иеленушіге дауыс бермейді, олар бойынша дивидент көлемі алдын ала ... ... ... ... түрі ... ... - ... мен эмитент арасындағы қарыз қатынасын көрсететін құнды ... ... ... ... ... жеке ... ... алады. Оның акциядан ең басты ерекшелігі - ол эмитенттің қарыз міндеттемесін көрсетеді. Оны ... ... ... ... қамтылған. облигация белгілі бір мерзімге (1 жылға дейін), орта және ұзақ мерзімді болады.
Облигациялардың бірнеше түрі бар. Көп ... ... ... ... ... табыс төленеді, оны купон деп атайды. Купондық емес облигацияны дисконттық облигация деп ... ... - бұл оны ... ... ... ... ... төлеуін талап етуге құқық беретін құнды қағаз міндеттемесі ең алдымен, вексель несие құрамы, оны сонымен ... есеп ... ... ... ... ... ... вексель дегеніміз - өнім сатып алушы сатушымен есеп айырысу үшін ақша қаражаты жоқ болса, онда ... ... ... мерзім ішінде көрсетілген соманы төлейтіні туралы міндеттеме вексель жазып береді. Яғни сатып алушыны ... ... сөз, ... ... ... ... несие үшін процентте қосылады. Вексельдің қарапайым түрі - вексель берушінің вексель ұстаушыға көрсетілген соманы белгіленген ... ... ... ... ... ...
Ауыспалы вексель (тратта) - вексель берушінің көрсетілген соманы белгілі ... мен ... ... ... ... төлеуі туралы берген ұсынысы.
Банк сертификаты - бұл банкке ақша салғанын және инвесторға қағаздың номиналды құнымен проценталуына мүмкіндік ... ... ... ... және ... ... ... тұлғаларға жинақ сертификаты жеке тұлғаларға арналған.
Қазақстанда құнды ... ... ... ... 1991 жылы ... Сол жылы ... ... құнды қағаздармен жасалатын операцияларға реттейтін заң қабылданды. Құнды қағаздар нарығының инфрақұрылымын дамытуға әсер ... , , ... ... ... курстық жұмысты қорытындылайық. Жоғарыда аталып кеткендей, ақша айналымы - тауарлар мен қызметтерді қолма - қол және ... - қол емес ... ... асыратын, мемлекеттің ішкі экономикалық айналымындағы ақшалардың қозғалысы.
Сөйтіп, ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен ... өмір ... ... десе ... ... бойы ақша өзгеріп отырған және бүгінде олардың жағдайы аяқталған, соңғы фаза болып табылмайды. Тауар айналысының тарихи дамуы ... ... ... ... ... әр ... тауарлар болған: мал, тері, металл бұйымдары және тағы басқа. Мұның барлығы ... ... мен ... ... ... ... ақша ... себептерін түсіндіреді.
Ақшаның пайда болуымен байланысты бір тауардың екінші бір ... ... ... (Т - Т) ... тауар айналымына (Т - А - Т ), яғни ақша ... ... ... орын ... Ақша ... айырбасында аралық, яғни айырбас құралының қызметін атқарады. Мұндай қызметті атқару үшін нақты ақша немесе ақша белгісі ... ... ... тек ... ... ал ақша ... ... айырбасқа түседі.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды ... Бұл ... ақша бес ... ... ... құн ... айналыс құралы, төлем құралы, қазына жинау және қорлану құралы, дүниежүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы өзгерістер болды. Егер де ... ... ... ... жалпыға бірдей эквивалентпен алтынмен жүргізілсе, бұл күндері қағаз және несие ақшалармен жүзеге ... ... ... ... ... мен ... қатынастар щеңберінің ұлғаюымен ақша төлем құралы ретінде маңызды рөл атқарады. Бұл жерде қолма-қол ақшаның болуы міндетті емес. Оның қызметін ... ... ... ... ... есеп айырысу құралы ретінде тек қана банкноттар, чектер, ... ... ғана ... ... ... да ... ...
Өмірлік тәжірибе көрсеткендей, ақша айналысын ақша айналымын бөлуге болмайды. Ақша айналымын ... және ... деп ... түрде шектеуді ғалымдар қабылдай қоймады. Бұл екеуі өзара тығыз байланысты, сондықтан оларды бөлу қажет емес. Ақша өз айналасында қолма-қолдан ... ... ... ... өтеді. Сонымен, ақша ерекше тауар, жалпыға бірдей балама, яғни, басқа тауарлардың жалпыға бірдей ... ... ... де сіздер не екенін және онда болып жатқан процестердің қоғам өміріне әсерін білгіңіз келсе, ең ... ... ... және ... ... ... Бұл сұрақтардың білуі, біздің қоғамда кездесетін экономикалық проблемаларға басқаша көзқараспен қарауға мүмкіндік береді.
Ал ... ... ... ... валюта - теңгенің он бір жыл айналымда болуы, Қазақстанның бүгіні мен ертеңіне ... ... ... ... ... түрде баға беруге мүмкіндік береді.
Мемлекет өзінің ішкі экономикасын ... ... ... ... тұрақтандыру әр қашан алдын ала өз ... ... ... елдің экономика саласындағы ұтымды қадамдарымен қамтамасыз етіледі. Осы ... баға мен ... ... ... арасындағы байланыстарды жүйелі түрде шешу мен ... ... ... жасауын қадағалау негізгі бағыттардың біріне саналады.
Халықаралық ақшалай талаптар мен міндеттемелерді ... ... ... ... және ... ... немесе барлық
елдің төлем қабілетін сипаттайтын - халықаралық өтімділік валюталық жүйенің элементі болып табылады. ... ... ... ... шетел валютасы, алтын, Халықаралық валюталық қатынастарға резервтік позиция, СДР және ЭКЮ-дағы шоттар кіреді. ... ... ... ... ... ... біріне, жаңа валюталық орталықты құру және оны дүниежүзілік валюталық жүйе аумағына қосу жатады. Аймақтық валюталық жүйе - валюталық ... ... ... және ... ... ... мақсатында бірлестікке мүше елдердің валюталық қатынастарын мемлекеттік-құқықтық ұйымдастыру формасының және ... ... ... валюталардың қызмет етуімен байланысты қалыптасатын қоғамдық қатынастардың жиынтығы болып табылады.
Бағаның көмегі арқылы, ғылыми техникалық прогресті, шығын үнемділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... ... өзгертуді ынталандыруға немесе керісінше тоқтатуға мүмкіндік туындайды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к ... ... и ... ... 1994 ... Қ. ... ... ретінде қалыптасуы мен экономиканың дамуы. - Алматы, 1998 ж. - 216 ... В.В. ... М, ... Р. Переходная экономика: проблемы методологии и теории. Алматы, 1998 г.
5. Ермекова Э.М. Состояние и ... ... ... ... в Казахстане: занятость и уровень жизни населения // ... ... 2001 ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет
Ақша нарығының төлем құралдары және оның экономикадағы ролі12 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Ақша нарығының қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі31 бет
Ақша нарығының құрылымы мен қаржылық құралдары15 бет
Ақша нарығының құрылымы мен құралдары4 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі мен ұлттық валютаның қызметі35 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь