Қазіргі кездегі халықаралық қатынастарының Орталық Азиядағы жаңа ролі

Кіріспе ... ... ... ... ...

І .ТАРАУ. ҚР, ҚХР және Ресейдің жаңа геосаясаты..
1.1. Қазақстан.Қытайдың жаңа геосаяси кеңістіктегі орны ... .
1.2. Қазақстан.Ресей қатынастарының негізгі кезеңдері және стратегиялық мүдделері...
1.3. Орта Азиядағы жаңа саяси конфигурация: Қазақстан.Ресей.Қытай қатынастары ...
Сілтемелер ... ...

ІІ.тарау. Қазіргі кездегі халықаралық қатынастарының Орталық Азиядағы жаңа ролі..
2.1. Шаңхай Ынтымақтастық Ұйымы және Қытай, Ресей және АҚШ.тың Орталық Азиядағы стратегиялық мүдделері ... ... ... ...
2.2. “Шаңхай Ынтымақтастық Ұйымына” қатысуындағы Орталық Азия елдерінің негізгі мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Сілтемелер
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        Мазмұны
|Кіріспе |3 ... ... | |
| | ... ... ҚР, ҚХР және ... жаңа |7 ... | ... Қазақстан-Қытайдың жаңа геосаяси кеңістіктегі | ... ... | ... ... ... негізгі кезеңдері және | ... |18 ... ... | ... Орта ... жаңа ... ... Қазақстан-Ресей-Қытай | |
|қатынастары..........................................................| ... |26 |
| | ... ... | |
| | ... ... ... ... қатынастарының Орталық Азиядағы| |
|жаңа ролі.......................................................... |42 |
|2.1. Шаңхай Ынтымақтастық ... және ... ... және ... | ... Азиядағы стратегиялық мүдделері............... | |
| |42 ... ... ... ... ... ... Азия | ... негізгі мақсаттары.................................. |51 |
| | ... |57 |
| | ... ... | |
| | ... ... |61 ... | ... өзектілігі. XX г. аяғы жаңа халықаралық геосаяси ахуал,
КСРО ыдырағаннан кейін 15 жаңа ... ... ... ... қоғамдастықтың толық құқықты мүшелері ретінде көз түру үрдісі
олардың арасындағы мемлекетаралық қатынастар үлгісін ...... ... ... құқықтық білім зерттейтін өзекті
тақырыптардың бірі. Жаңа тәуелсіз мемлекеттердің толыққанды мемлекетаралық
қатынастарының қалыптасуы кезеңдерін терең ой ... ... ... ... бұл ... ... өтіп ... ескерсек, аса маңызды
ғылыми және қоғамдық-саяси міндетке айналады.
Жаңа тәуелсіз ...... ... мен ... тең ... ... қатынастарының дүниеге келіп, дамуы
қазақ-орыс өзара ... көп ... ... ... ... бір
синтезіне айналды .
Екі жақты Қазақстан—Ресей 1991 ... ... ... ... ... ... ... болады, ол 1991 жылдың желтоқсанынан (КСРО-ның
ыдырауын біржолата айқындап берген ТМД ... 1995 ... ... ... ... ... ... жыддары Ресей Федерациясының Орталық
Азия мен Қазақстан Республикасына ... ... ... жаңа мемлекеттілігі туралы, оның басым мақсаттарды дұрыс
айқындауда ел басының ... ... ... ... ... ... ... дұрыс айқындап, тиісті
стратегияларымызға талдау ... осы ... жүру ... ... ... таныта отырып, біз өзімізді бұралаң-бұрылысты селделестерден,
күш-қуатымызды, уақытымыз бен ресурстарымызды ... зая ... ... жаңа мемлекет ретінде көптеген империялардың:
Оттомен, Австро-Венгрия, ал ... ...... ... жан тәсілім
еткенін көрген дәуірге дүниеге келді.
Біз қуатты сыртқы күштер келешегімізді айқындауда сөзсіз үлғайып келе
жатқан өзара тәуелділік дәуірінде өмір ... ... жаңа ... нарықтық экономика мен жаңа демократияны көптеген, өзге де жас
тәуелсіз мемлекеттер осы ... ... ... ... те ... уақытта
құру үстіндеміз. Егерде біз өз ниетімізді байсалды ұстансақ және пайымды ... ... өз ... ішкі және сыртқы факторларын бүкпесіз
талдап-таразылауға қабілетті болсақ, онда ... ... ... ... ... жағдайларымыз негізінде дұрыс жолды ... ... де ... ыдырағаннан кейін кеңестік құндылықтар өзінің маңызын жоғалта
бастады. Ресей ... ... ... ... алмады. Елдің саяси
өміріндегі өзгерістер жаңа демократиялық институттарды қалыптастыруды талап
етті. Ол өз тарапынан құқықтық мемлекетті құру ... ... ... ... жол ... ... күрделі үрдістерді қажет етті.
Ресей мемлекеті үшін әлемдік қауымдастықтан өз ... алу және ... ... бағытты ұстану күн тәртібінде түрған өзекті мәселе болды.
В.В.Путиннің келуімен Ресей ... ... ... ... ... ... ... жүйелілік пен байсалдылық және ұлттык
мүдделер жүзеге асырылады деп күтуде.
В.Путиннің сыртқы саясатын сараптайтын ... бұл ... ... ... ... жаңа ... мемлекеттердің пайда болуы ... ... ... Күн ... ... ... Қытай тарапынан
келетін қауіп, түрік сепаратизмі, Орталық Азия мемлекеттерінің ... ... ... мен ... Азия арасындағы демографиялық,
экономикалық факторлар т.б. өзекті болып отыр.
ҚХР мен ... және ... Азия ... арасындағы
орналатын дипломатиялық, сауда-экономикалық, мәдени қатынастардың дамуына,
тарихтан қалған кейбір күрделі мәселелердің шешілуіне ... ... ... ... ... ... ... мәселелер бар. Бұл ғаламдық
және "ішкі" даму мәселелері.
Бұл мәселелерді анықтау тақырыптың өзектілігін анықтайды.
Дипломдық жұмыстың деректемелік ... ... ... ... негізі ретінде Қазақстан-Ресей-Қытай мемлекеттері арасындағы
дипломатиялық ... ... ... басшыларының
пікірлері құрайды. Автор деректемелік құжаттарды мынадай түрге бөледі:
1. Мемлекетаралық келісім шарттар.
2. ... емес ... ... Мемуарлар.
Мемлекетаралық келісім-шарт: ҚХР мен ҚР ... ... ... ... ... (1999 жыл 23 ... емес келісім-шарт-ШОС меморандумы.
Мемуарлар-Назарбаевтің Қазақстан-Ресей-Қытай қатынастарына байланысты
еңбектері пайдаланған: Казахстан: взгляд на ... ... ... ... ... ... развития
Казахстана.
Дипломдық жұмыс зерттелу, тарихнамасы. Аталмыш тақырып ... ... ... және ... ... ... ... ішінде Қазақстан-Қытай-Ресей қатынастары
туралы негізгі мәселелерді қарастыратын авторлар: Абдығалиев Б./2/, ... , ... М. Т., ... Т. және ... бірге, Қазақстан-Қытай, Қазақстан-Ресей қатынастарының өзекті
проблемаларын ... ... ... қатынастарды көлемді
еңбектерінде қарастырган авторлар: Бжезинский 3., Брутенц К.,т.б.
Осы ... ... ... ... ... ... ... ядролық қаруды иемденуімен және этникалық
инфильтрация арқьшы позицияларының күшеюіне ... ... ... ... ... ... бойынша, демографиялық фактор- ең қауіпті
болып саналады«,-деп жазған/3/.
Орта Азия ... Орта ... ... ... ... ... ... авторлар: Монд, Гуань Гуйхай, Цитто, Олкотг М.Б.,
Штут Р/4/., Шаумян Т.Л., ... Б. ... год ... ... (1993 ж.) ... ... ... өз тәуелсіздігі жөнінде еріксіз
жариялаған Қазақстан бірнеше аптаның ... ... ... ... ... байланысты дүние жүзінің халықаралық
қызығушылық элементіне айналды. АҚШ ... . ... ... кездесуінде
Н.Ә.Назарбаев ядролық ракеталарды Ресейге өткізуге келісті.
Қазақстан ... көп ... ... ... ... болуы - республикадағы түрақтылықты сақтау өте маңызды болып
есептеледі", - деп ... ... ... ... бере, оны әліде әлемдік емес, бірақ та,
аймақтық державаға жетті, - деп атап ... ... ... бір қарап
өтсек, Қытайдың басты төрт қарсыласы, яғни, ... ... ... АҚШ ... айта ... ойынша, ҚХР-да екі басты мақсат бар, олар - біріншіден,
АҚШ гегемониясына, ... АҚШ ... ... ... екіншіден, Қытай
көршілес мемлекеттерімен түсініспеушіліктерді ... ... ... ... үрдісі жағдайында Қазақстан-Қытай-
Ресей стратегиялық қатынастарын сараптау болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... қойды:
• Орта Азиядағы жаңа геосаяси жағдайға сараптама жасау;
• Қазақстан-Қытай жаңа геосаяси жағдайдағы орны;
• Қазақстан-Ресей жаңа геосаяси жағдайдағы орны;
... ... Орта Азия ... ... ... сараптау;
• Орта Азиядағы Қазақстан-Ресей-Қытай мүдделері.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік және теориялық негіздерін жалпы-ғылыми
әдістер-синтез және ... ... ... ... ... ... ... және логикалық әдістер кең пайдаланған.Бұл әдістер
Қазақстан-Ресей-Қытай қатынастарының ғаламдану үрдісі кезіндегі ... ... ... ... мен көлемі. Жұмыстың құрылымы алдына қойған
мақсаттарға байланысты кіріспеден, 2 ... ... ... ... ... Дипломдық жұмыстың жалпы көлемі бет.
І -ТАРАУ. ҚР, ҚХР және ... жаңа ... ... жаңа ... ... орны
Қазақстан — Ресей мен Қытайдай әлемдік державалар ... ... ел. ... ... үшін ... осы екі ... ... жүргізу керек. Тарих Абылай ханнан кейін ... үш жүз жыл ... ... тәуелсіз мемлекет құру мүмкіндігін берді.
1996 жылы сәуірде Шанхайда ҚХР; РФ, ҚР, Қырғызстан Республикасы және
Тәжікстан арасында КСРО-ның бұрынғы ... мен ... ... өзара түсініспеушілік пен сенімсіздіктің негізіне нүкте қойылды.
Шанхай кездесуі, сол ... ... ... ... ... және ... мәселелер бойынша мәселелерді ... ... ... ... ... ... Орталық
Азиядағы саясатына өткен дәуірдің әсері көп. Сол жағдайды ҚХР қазіргі
қалыптасқан жаңа ... ... ... ... мен ... ... зерттеуде қырғи-қабақ соғыс кезіндегі
қалыптасқан тарихнамаға шолу жасай келе М.Лаумулин былай деп ... ... ... ... саясаты туралы алғашқы ірі ... ... ... пен Г.Лиас. Олардың еңбектерінде Шығыс Түркістандағы
ұлт-азаттық қозғалысты талқандаушы және қазақ ауылдарының ... ... ... ... Сол сияқты Дж.Дрейер және С.Э.Уимбуш
еңбектерінде ... ... ... және ... ... Бұл авторлар Қытай үкіметінің мәдени саясатына ... ... ... ... Кеңес-Қытай қатынастарына әсерін зерттеген
/8/.,
XX ғасырдың 70-80 жж. ... ... ... Шынжаң факторы қарастырылады.
И.Сванберг және И.Бенсон еңбектерінде 1930-1950 ... ... ... жылдардағы Іле аймағындағы Осман батыр ... ... және оның ... ... Азия мен Түркияға
шегінуі баяндалған. Жалпы ... ... бұл ... ... идея бойынша Қытай коммунисттерінің Шыңжанда
жүргізген модернизация үрдістері КСРО-ның Орта Азиядағы саясатына ... ... жоқ. ... ... ... ... хандық Қытайдың
ассимиляция үрдісіне қарсы күрес тамырын терең ... ... ... ... сақтап қалды. Ал КСРО-ның саясатының нәтижесінде Орта Азиядағы
орыстандыру (кеңестендіру) ... ... ... ... біз
жақсы білеміз.
КСРО ыдырағанға дейін Қытайдың ресми саясатына түркі-мұсылмандық
халықтардың қарсылығын болжап, баға беруге ... ... саны ... ... жаңа ... мемлекеттердің пайда болуы аймақтағы
геосаяси жағдайды өзгертті. Күн тәртібінде Орталық Азияға Қытай тарапынан
келетін ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің Ресеймен,
Қытаймен байланысы, Қытай мен Орталық Азия ... ... ... т.б. ... ... ... зерттеуші Т.Фуллердің пікірінше өзгерген геосаяси жағдайда
ҚХР үшін ҚР қатынастары маңыздылығы артады. Қытай Қазақстанға байланысты
ұстамды ... ... ... Оның ... ... ... мұсылман
сепаратизмі. Қытай өзінің сыртқы саясатында этникалық мәселеге көп ... бұл ... ... ... ... негізгі факторы ретінде қарастырады деп есептейді. ... егер ... ... жақсарса ҚР-нан ұстамды этникалық саясат
жүргізуді талап етеді.
Қазақстан мен Қытайдың жаңа геосаяси кеңістіктегі орнына екі мемлекет
арасындағы шекара мәселесі де ... әсер ... КСРО ... ... ... ... ... байланысты өзгеріп отыр. КСРО
мен ҚХР-ның ара қатынастарының шиеленісуіне байланысты бұл мәселеде ... ... ... ... территориялар" мәселесі 1969 жылы пайда болды.
Талас территориялар КСРО жағынан емес, ҚХР ... ... ... өту ... ... кейін шекара мәселесі Ресей-ҚХР және Қазақстан-ҚХР
арасында жаңа қарқынға ие болды.
Ресей 1992 жылы Амур мен ... ... 600-ге жуық ... және 10 ... км жерді Қытайға беру туралы келісім-шартқа қол
қойды. 1995 жылы Приморьедегі шекараны ... ... 1,5 га ... ... ... ... ... мәселесі 1992 жылы
басталып, 1998 жылы аяқталды. Бұл мәселе 1992 жылы ҚР ... ... ... ... 1994 жылы ҚХР ... ... Ли Пэнның Орта Азия мемлекеттеріне сапары барысында, 1996 жылы
Цзян Цзяминнің, 1997 жылы Ли ... ... ... ... сол ... 1997 жылы ... және ... 1997 жылы
мамырдағы Қытайға сапарында, сондай-ақ Цзян ... 1997 ... ... сапарларында талқыланды. Осы кездесулердің нәтижесінде
1997 жылы 29 қыркүйекте ... ... ... ... қосымша келісімге қол қойылды /10/.
Қосымша келісім бойынша, ... және ... ... ҚР ... ... ... Чоган-оба өтпеліне дейін, Жүрек және Чогон-оба,
Керегенты өзендерінің бір ... ... ... 442 шаршы км.) Қытай-
Адырбай және Талдыойрық өзендерінің ... ... ... ... ... ... ... (ұзындағы 187 шаршы км.), Сарышөлді
аймағында Қазақстанға 95 шаршы км. жер ... ... сол жақ ... ... дейінгі жер. Ал Қытайға — Сарышөлді өзенінің оң жақ бөлігі
берілді. Жалпы ұзындығы 220 ... км. ... ... бөліктердегі 944 шаршы
км. жердің Қазақстан 537 шаршы км. (56,9 %), Қытай 407 шаршы км. (43,1 ... жақ ... ... ... мен ... ... дау ... отырған жаңа
мәселе "Қара Ертіс" өзенінің мәселесі. Бұл мәселе әлі де өз ... ... мен ... арасындағы сондай-ақ, экономикалық мәселе де
маңызды орын алуда. Экономикалық мәселенің дұрыс шешілуі екі ... ... жаңа ... жағдайын анықтаудағы шешуші фактор болмақ.
Біздің ойымызша Қытайдың Орталық Азиядағы және Қазақстандағы сауда-
экономикалық ... ... ... екі жақ үшін де ... ... ... ... жүргізілген реформалардың нәтижесінде әлемдік
алпауыт мемлекетке айналып отыр. Өзінің ВВП — ... ... ... ... жж. 9 %-ке ... Егер де ... 30 провинциясын бір мемлекет
деп алып қарастыратын болсақ, ал ондағы адам саны ... ... ... ... асып ... 1978-1995 жж. қарқынды дамып отырған 20
мемлекетті осы провинциялар ғана құрар еді /11/.
Сарапшылардың ... 2005 жылы ... ВВП ... ... ... Қытайдың экономикалық өркендеуіне тағы мына мысал дәлел бола алады:
- 1995 ж., ... ... ... 90% 1980 ... ... ірі және орта ... ... өндіріс құралдарының 26 ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылы ҚХР сыртқы сауда көрсеткіші 325,1 млрд.долл. құрады
Қазақстан мен ... жаңа ... ... орны ... біз ... мәселені айналып өте алмаймыз. Мәселен, АҚШ-тың
Миссурий университетінің профессоры Р.Дж.Кайзер ... ... ... легі ... этно-демографиялық ахуалды өзгертеді
деп есептейді. Ал М.Олкотт (Колгейт университеті) пікірінше, Қазақстан үшін
ұйғыр ұлтшыл күштерін қолдау Қазақстан—Қытай қатынастарына кері әсер ... ... ... ұлтшылдығының Қазақстанда таралуы да ... ... ... ҚХР Орта ... ... өзінің экономикалық
қуаттылығын барынша кең пайдаланады. Бұл Қытайдың Орталық ... ... мен ... және ... Азия ... ... ... сауда-экономикалық, мәдени қатынастардың дамуына,
тарихтан қалған кейбір ... ... ... ... ... ... Азиядағы жағдайды өзгерте алатын мәселелер бар. Бұл ғаламдық
және "ішкі" даму ... Азия ... ... бұл өздерін егемен мемлекеттер құқында
сақтап қалу және әлемдік ... өз ... алу ... ҚХР ... ол ... ... ... мемлекеттер қатарына қосылу, экономикасының өсу
динамикасын төмендетіп алмау. Сондықтан да алдағы уақытта ... ... ... ... ... даму ... ... жасай келе
қазақстандық зерттеуші К.Л.Сыроежкин негізгі қиындықтарды атап көрсетеді.
1. Халық санының өсуі, қызмет атқаратын адамдардың ... ... ... ... Ауыл ... ... ... ортаны жақсарту мен экологиялық мәселе;
4. Тұтынатын заттарды қарқынды өндірудің қажеттілігі, астық өндірудің
тиімділігі мен ... ... ... ... ... пен ауылдар ... ... ҚХР ... билік басындағы саяси ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік сектордың дамуы мәселесі;
8. Экономикалық реформалардың әлеуметтік зардаптары, топтардың және
ауылдық жерлердегі жұмыссыздықтың көбеюі;
9. Әлемдегі геосаяси ... ... Оның ... ... Азия,
Азия-Тынық мұхит аймағындағы жағдайға байланысты. Сол ... Азия ... ... ... ... бәрі ҚХР мен ... Азия ... арасындағы
жағдайға тікелей әсер етеді. Өзінің демографиялық, табиғи географиялық және
әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктеріне сәйкес және дүние жүзілік ... ... ... ... үлкен мәселелерді қойып отыр. Алдағы
уақытта Қытай ... екі ... ... ... деп ... ... жалпы адамзат алдында түрған ғаламдық мәселелерді
шешуге ат ... ... ... ол ... ... ... бой ұрып,
Қытай идеологиясын, территориялық бақталастық ... ... ... ... "территориялық кеңейту" ... ... ... кім кепілдік бере алады?
Сондықтан да ҚХР-ның Орталық Азиядағы стратегиясына тоқталып ... ... ... ... ... Орталық Азия басымды
бағыттардың бірі болып отыр. Мысалы: 1994 жылы ... ... ... Ли Пэн Ташкент сапарында төрт негізгі бағытты ... ҚХР мен ... Азия ... ... ... сәйкес
достық қатынастарды дамыту;
2. ҚХР мен Орталық Азия мемлекеттерінің саясаты үшінші елдерге ... ... бұл ... Ресеймен бақталаспайды;
4. ҚХР Орталық Азия мемлекеттеріне ... ... /13/. ... ... ... Азиядағы саяси басымшылықтардың
негізгілері мыналар:
• аймақтағы ... мен ... ... ... ... Азия мемлекеттерімен сауда-экономикалық қатынастарды нығайту
арқылы өзінің саяси-экономикалық ықпалын сақтап қалу;
• аймақтағы саяси ... ... және ... ... ... белгілі дәрежедегі қайшылықтарды сақтап отыр.
Қазіргі кездегі Орталық Азиядағы жағдай тұтасынан алғанда ҚХР ... ... ... да ол бұл ... ... ... мақсат-
мүдделерін анықтап алды.Олар:
• ҚХР үшін Орта Азия мемлекеттерінде энергетикалық комплекстердің
дамуы;
... ... ... ... ... өндіріс органдары;
• Қазақстанға бос еңбек күштерін орналастыру, ... ... ... ... егер ... Орталық Азияда экономикалық
мәселерге көбірек көңіл бөлсе, ... ... ... орынға
геостратегиялық мақсаттар шығуда. Осы мақсатта Қытай ... ... ... ... ... ... сауда-экономикалық
қатынастар орнатуда. Ал Қазақстанмен ерекше қатынастарға мүдделі болып
отыр.
Қытай мен Қазақстанның жаңа ... ... ... ... "Шанхай бестігі" кеңесінің қызметіне және бұл Кеңестің "Шанхай
ынтымақтастығына" айналу ... ... ... қажет.
Қытай Халық Республикасының Орталық Азиядағы орнының нығаюы ... 26 ... ... Шанхай қаласында ҚХР, РФ, ҚР, Тәжікстан және
Қырғыз Республикаларының арасында "Шекара аймағында өзара сенім келісіміне"
қол ... Бұл ... ... зор. Тарихта бұрын сонды мемлекеттердің
өзара келісімі нәтижесінде әскерлерді шекара аймағынан 100 км. ... ... ... ... ... Шанхайда Ресей-Қытай
стратегиялық альянс құрылды деп те жариялап үлгерді. ... те, ... ... Республика үшін қажетті келісім шарт болғандығын жоққа
шығара алмаймыз.
Бұл келісім шартты XXІ ... ... ... ... ... деп те бағалауға болады. Біз, ... ... ... ... ... ... келтіруді жөн санап отырмыз
/14/.
Ал Қытайдың Орталық Азиядағы саясатына баға бере ... ... оның ... ... ... ... тұрғысынан
қарастырады (Р.Даннройтер). Сондай-ақ бұл үрдістің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... мүмкін деп те болжамдар
жасауда (Х.Мамин).
Бұл экономикалық ұйымға Орта Азиялық жаңа мемлекеттермен қатар Иран,
Ауғанстан, Кашмир, ... ... ... Оның ... ... ... ... Қытай-Пәкістан қатынастары құрайды деп атап көрсетеді.
Ал атақты аналитик Т.Фуллердің пікірінше, болашақта Орта ... ... ... геосаясатқа тәуелді болуы
әбден мүмкін деп есептейді.
Қытай мен Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... және Кеңес империясының ыдырауы мен ҚХР-ның әскери қуатыньң
күшеюі болмақ (Р.Муиро).
Біздің ойымызша, ҚХР-ның ... ... ... ... орын алады. Шыңжаң мәселесін Қытайдың сыртқы саясатынан ... ... ... алып ... ... ... провинциясы аймақтың модернизациялық үш кезеңін басынан
өткізді: "Үлкен секіріс", мәдени революция және 1980 ... ... ... ... ... 8-ші ... яғни 1991-1995 жылдары Шыңжаң
жалпы Қытай дамуының басымды бағыты деп жарияланды. Біздің ойымызша, ... ... екі ... ... ... ... Біріншіден, Қытай
ШҮАА (СУАР) дамытуды Орталық Азия мен Орта ... ену ... ... ... ... жаңа ... ... құрылымға енудің алаңы
болмақ, яғни, Қиыр Шығыс, ... ... ... ... ұлы исламдық
шеңбер Орталық Азия және Орта Шығыс, сөйтіп ... ... ... ... жасауға тырысады.
Айта кететін жағдай - Шыңжаң мен Орталық Азия арасындағы экономикалық
интеграция КСРО тұсында қалыптасты. ... 1989 жылы ... мен ... ... айналымы 118,5 млн.долл. жеткен.
Сарапшылардың пікірінше, ресми Пекиннің Шыңжаңның басқа да Оңтүстік
аймақтарымен ... ... ... ... ... факторы әсер етті.
Мәселен: 1980 жж. аяғында американдық Эксон және Мобил мұнай компаниялары
таримдегі мұнай кенін ... ынта ... ... ... олар ... ... компаниясының қарсылығына тап болады. Қытай мамандарының
пікірінше, ЦХР шетелдік технологиясыз да ... ... ... ... ... Сондай-ақ, Қытай үкіметі шетелдің технологиялық шығындарын өтей
алмайды деп түсіндірілді.
Сондықтан да, бұл ... ... өзі ... ... Бұл ... ... — Шыңжаңға хандық, яғни этникалық ... ... ... ... ... қытайлықтардың саны
300.000 (1949 жылы), 6 млн. дейін жеткізілді/15/.
Қазақстандық сарапшылар Шыңжаң мәселесін Орталық ... ... ... қарастыруды ұсынады. (Е.Абен, Е.Карин). Бұл орайда
олар ұйғыр ... ... алға ... ... ... ... ҚР шекаралық аймақты қамтып отыр. Сондықтан да бұл
мәселенің екі мемлекеттің сыртқы саяси ... ... орны ... ... екі ... ... ... қатысты мәселе.
Бұл мәселенің өршуі үш бағытта орын алуы ... ... ... аймагы (Қоқанд, Ош);
- Түрфан—Хами-Үрімші;
- Құлжа—Джонгар аймағы—Жетісу (Алматы);
Шыңжаң сепаратизмінің ... ... де ... ... Бұл
қозғалыс Қашқариядан Үрімшіге дейінгі аймақты қамтып отыр:
• Батыс ...... ... қалаларын, Қырғызстанның бірнеше
ауылдарын және Оңтүстік Шыңжаң;
• Солтүстік бағыт — ... және ... ... ... ...... солтүстік-шығыс бөлігін қамтиды;
Бұл бағыттардың ішінде ваххабистік-экстремистік ағымдардың ең ... жері ... ... ... отыр. Шыңжаңның бұл ... ... ... ... орталығы деп есептеледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... 1871-1881 жж. атақты
Якупбек бастаған мұсылмандардың көтерілісін Цин ... ... ... белгілі. Бүгінде Шыңжаң ұйғырларының көбі осы аймаққа келіп
орналасуда.
Соның ішінде Ферғана аймағында ұйғыр сепаратизмі шиеленісіп ... ... ... ... ж.ж. ... ... Қытай үстемдігіне қарсы
көтерілістен басталған.
Бүгінде ұйғыр сепаратизмі ваххабизм идеологиясын қолдап аймақтағы
тұрақтылыққа әсер ... ... ... ... қарағанда, ұйғыр
сепаратистік қозғалыстары Сауд Аравиясынан, Сирия, Пәкістан және Иран
мемлекеттерімен қаржыландырып отыр.
Қашқар мен ... ... діни ... ұлтаралық қақтығыстардың
орталығы болып отыр.
Солтүстік бағыттың ... ҚХР ... ... ... ... деп ... болады. Бұл аймақтың жергілікті тұрғындары Қазақстандағы
ұйғыр халқымен ... ... ... 185301 ... ... олар ... 70% құрайды.
Франс-пресс агенттігінің мәліметтері бойынша Қазақстанда жасырын
қызмет атқаратын 4 ... ... бар. Оның ... ... ... ... ... ұйымының біріккен орталығы. Оның жетекшісі- Жүсіпбек
Мұхлиш.
Ресми Пекин Қазақстанда ұйғыр қозғалысын қолдап отыр деп ... 1944 жылы ... ... Түркістан республикасы" Іле, Алтай,
Тарбағатай территориясында құрылған. Бұл жерлерде қазақтар мен қырғыздар
көп ... ... бұл ... ... ... Қазақстан
үкіметі сепаратистік қозғалыстардың қандайын болса да қолдамайды. ҚХР қарым-
қатынастарды достық, өзара тиімді тұрғыдан дамытуды ... мен ... жаңа ... кеңістіктегі орнын біз екі ... даму ... ... ... алғы ... ... ... баға бере аламыз.
Біз жоғарыда атап көрсеткеніміздей КСРО-ның ыдырауы Орталық ... ... ... ... ... Қазақстан тоталитаризмнің барлық
келеңсіз жақтарын басынан өткізді. КСРО кезінде Қазақстан ғылыми-техника
дамуында ... ... ... ... ... ... ... 80-ші
жылдарда Қазақстанға да саяси дағдарыс, экономиканың, әлеуметтік құлдырау
тән болды. Соның салдарынан 1986 жылы ... ... СОКП ... ... ... ... ... бұрқ ете түсті. 1989 ... ... бас ... ... өзінің тәуелсіздігін жариялағаннан кейін, 1991 жылы оның
түңғыш президенті болып Н.Ә.Назарбаев бірауыздан ... ... ... ҚР ... ... ... ... орнын
алуда зор тарихи еңбек сіңіріп келді/16/.
Бұдан бұрын айтқанымыздай, ... ... ... ... бірі ҚХР-мен өзара тиімді экономикалық біріктіру, ... ... ... геосаяси тұрақтылықты қамтамасыз етудегі ортақ
стратегияны құрастыру болып табылады.
Қазақстанның қазіргі жағдайының ерекшелігі, яғни ... ... ... ... ... күшеюі. Бұл өз
тарапынан сыртқы экономикалық және саяси байланыстар әлеуметіне елеулі
түрде ... ... үшін ... ... ... ... нақты шындығын,
егемендену үрдісіне талдауды, мемлекеттік стратегияның ... 1992 ж. ... ... ... ... қаз ... ... стратегиясында" тұжырымдады.
Оның ішінде стратегиялық мақсат ретінде экономикалық реформаларды
ойдағыдай жүргізу, геосаяси ... өз ... ... ... ... ... арттыру, Қазақстанның оңтайлы геосаяси
жағдайын пайдалану және т.б.
Сондай-ақ Н.Назарбаев ҚХР-мен толық сенім принципі ... ... ... қолдау ел үшін төтенше маңызды екенін атап көрсетті.
Екі мемлекеттің геосаяси кеңістіктегі алатын орны және ... ... ... өз ... ... ... Қ.Сұлтанов екі
көршілес мемлекеттің экономикалық реформаларының өзіне тән ... атап ... Оның ... ... реформалар бұрынғы саяси
жүрісті сақтай отырып ... және ... ... ... ... пен ... сақтап қалды.
Қазір дүние жүзі Қытай тәжірибесін үйренуде.
Ал Қазақстанда реформалар бұрынғы саяси түсінік ыдырап, экономикалық
шаралардың байланыстары ... әлі жаңа ... ... жүзеге асуда",- деп атап көрсетті.
Қазақстан мен ҚХР өздерінің әр түрлі саяси-әлеуметтік негіздеріне
экономикалық ... ... ... қарасты жаңа геосаяси ахуалға
қатысуда.
Қазір олар жаңа геосаяси ойынның объектісіне ... ... ... ... ... және ... жылы тамыз айынан басталған КСРО-ның ыдырау үрдісі оның орнына
тәуелсіз мемлекеттердің құрылуымен аяқталғаны белгілі. Кеңестік Орта ... ... бес ...... ... ... Түркменстан
және Өзбекстан құрылды.
Бұл мемлекеттердің құрылуының тарихи алғы шарттарына келетін болсақ,
олар өз бастауын б.з.д. ... ... яғни ... ... ... ... Хорезм және т.б. ежелгі мемлекеттерден алады. Бұл жерлер
сыртқы жаулардың, Александр ... ... ... ... отырды. Ал ҮІ-ХПғ.ғ. Орталық Азия түркі ... ... ... Одан ... ... ... ... оғыздар,
қараханидтер және т.б. мемлекеттер құрьлып үстемдік құрды. ХІ-ХҮІғ.ғ. Орта
Азия селжүктер мен қидандардың, монғол-татарлардың ... ... XVІІІ ... Орта Азияға Цин империясы ішкерлеп ісірген болатын. XV
ғ. ... ... ... ... Бұл ... баға бере ... атақты
этнограф, тарихшы, ғалым Л.Н.Гумилев былай деп атап өтеді: "...Бір мезгілде
ойраттар батысқа қарай сүрапыл жортуылдар ... 1452 және 1455 ... ... ... ... ... ... солтүстік жиегі
арқылы көктей өтіп, Қыпшақ даласына сүғынды, ... ... ... ... ... ... де, ... олжамен оралды. ... ... Азия ... Ақ Орда ... оның ... ... одақтары (жүздер) қалыптасты. Ойраттар сияқты,
қазақтар Ордадан ... ... ... ... ... ... сала бастап,
сол кездің өзінде-ақ хан билігін ... ... ... ... билеушілерін Қытайдың "тайгжи" (ханзада) сөзімен, ал қазақтар арабтың
"сұлтан" деген сөзімен атайтын. Екі ... да ... тән ... ... отырып, Шыңғыс ханға дейінгі әлеуметтік пайымдар қалпына
келтірілді. Пассионарлық серпіннің төмендеуі ойраттар мен ... ... ... етті де, олар ... кешерінен асып төгілген
кезде құрылған әлемдік империя ... яғни XІІІ ғ. ... ... ... ... Енді ... күш тек өзара қырқысулар мен
жортуылдарға ғана жетті де, сыртқы ... ... алу ... ... да, оған қуат ... ғ. ... ... ноғайлар және Қара теңіз бойының татарлары
осындай жағдайға келді. Бұл жағдайға тек өз ... ... ... ... мен ... ... ... Темір
ұрпақтарын 1507 жылы еңсерген өзбектер ғана ... жоқ" ... ... дүниеге келуі Қазақстанның бүкіл аумағында бүрын
өткен ... және ... ... ... қорытындысы.
Қазақ хандығының құрылуы Жәнібек пен Керей, ал 148 жылдан бастап Бұрындық
ханның ... ... ғ. ... ... ... ... кеңи ... Моғолстан
мемлекеті қазақ хандығының тегеуірінен және ішкі ... ... ... 1514 жылға қарай моғол билеушілері Шығыс Түркістанға
ығыстырылып тасталды. ХҮІ-ХҮІІ ғ.ғ. қазақ ... ... ... саяси күшке айнала бастады. Қазақ хандығы Орта Азиямен, Астрахан, Сібір
хандықтарымен және Орыс ... ... ... ... ... ... ... дипломаттары қазақ хандары
мен сұлтандарының арасындағы ... ... ... ... ... алуға үгіттеді. Қазақ жүздерін Ресей құрамына қосу бір мезгіддік
процесс болған жоқ, ол жүз елу жылға созылды. Бұл процесс ... ... ... ... Кіші жүз ханы ... ... туралы
грамотаға қол қойған 1731 ж. басталды. ... хан ... ... ... ... ... мен ... бауырына басқысы келді. Орта жүз
бен Ұлы жүз Ресейге көп кейін ... да ... ... ... ... өзін ... ... атынан сөйлегендей етіп көрсетті, ... өзі оны ... ... ... ... ... ... Ресей құрамында болған кезеңін ... ... ... мен ... ... ... бағалау керек дейді.
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... қаупі, оның ... ... ... қоғамының рухани дамуының факторына айналды.
Қазақтардың Ресей құрамында болу процесі қаншалықты сан қырлы ... ... ... ... және мәдени дамудағы өзгерістерге жол
ашты. Бірақ, сонымен қатар ол ... ... ... ... өз ... ... кері ... Іс жүзінде осы кезенде
қазақтар өзінің мемлекеттік құрылымдары жойылғаннан кейін тек жергілікті
өзін-өзі басқару пайымдарынан жиындар ғана ... онда ... елу ... ... яғни ел басы ... отырды. Сайлауыштар болыс сайлауына
кандидатты, халық биін сайлауға қатысты, ал ... ... ... Қазақтың халық билерінің қарауынан қылмыстық істер бөліп алынып,
оларды қарау империялық сотқа берілді" /19/.
Қазақстанның ... ... ... ... әр ... ... ... күштері әр түрлі қарады. Мәселен, өмірдің патриархтық түрінің
бұзылуы батырлар халықты соңынан ерте ... хан ... ... аңсау
сарындарын туғызды.
Қазақ даласына тауар-ақша қатынастарының енуі ғасырлар бойы әдет-
ғұрыпқа қайшы келді. Патша ... ... ... ашық ... ... тудырды. Қазақстан Ресейге қосылғаннан кейін 50 жылдан соң Кіші
жүзде Сырым Датов ... ... ... ... ... ... патша үкіметімен ауыз жаласқан хандық билікті жайып, ... жаңа ... ... ... ... даласын Ресей мен Қытай ең алдымен өздерін сырт ... ... ... деп ... ... Ресейдің империялық пиғылы
басым түсіп XVІІІ ғ. ортасынан ол отарлық саясатқа көшті.
Қазақстандық тарихшы ... ... ... орыс ... ... кезеңге бөліп қарастырады. Император Анна Иоановна тұсындағы бірінші
кезеңде Кіші жүз бен Орта жүз ... ... ... қол ... ... ... 60-80 ж.ж. Ұлы жүз ... патша үкіметі білектің күші, найзаның
ұшымен бағындырды. Қазақ жерін отарлау ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуді Орта Азиямен, Үндістанмен сауда-
саттықты ... ... ... ... саясатының негізгі мақсаты- қазақ даласын
түпкілікті билеу еді. Осы саясатты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... этникалық бірлігімізден, одан кейін
ұлысымызды бөлшектеп, ... ... ... жер ... Бұл ... ... ... қазақ даласын алғашқы кезде хандар,
сұлтандар, старшындар арқылы басқарған. Одан кейін Қазақ ... ... ... ж.ж. ... ... ... әкімшілік
басқаруда, жер мәселесінде, сот құруда және салық жүйесінде ... ... ... орыс ... ... нығайтты. Қазақстан-
Ресей қатынастарына баға бере келіп ел басы былай деп атап ... ... ... ... ... өлшемдеріне қарап құруға
тиіс емеспіз. Тарихтың ... ... ... ... ол ... ... туысқандық, сенім қатынастары қалыптасқан
болатын. Осы қатынастарда қазіргі заманның ақиқат, ... ... ... екі ... ... мүдделеріне сай келеді" /20/.
Екі мемлекеттің өзара қатынасының кеңестік кезеңінде нақты мемлекет
аралық қатынасы болды деп атай ... ... бұл ... ... де ... ... болмайды.
Мәселен, 1920 жылғы 17 тамызда Ресей Кеңестік Республикалар
Социалистік ... ... ... ... ... (ХКК) ... ... декреттің жобасын қарап, мақұлдады. 1920 жылғы 21
тамызда Бүкіл ... ... ... ... мен ... ... ... К.И.Ленин қол қойған "Қырғыз-Қазақ Кеңестік Автономиялы ... ... ... ... ... құру ... Декретті
қабылдады, 1921 жылдың жазында Қазақ КАСР-ның құрамына Семей жөне ... ... ... қазақтар тұратын едәуір аймақ Түркістан КАСР-ның
Сырдария облысы ... қала ... ... ... ... ... қазақтар
еді. Барлық қазақ жерлерінің қайта қосылуы 1924 ж. Орта ... ... ... ... ... асты. Сол кезде ... ... 61,3% ... ... ... 1925 ж. ... астанасы Орынбордан Ақмешітке
көшіріліп, ол Қызылорда деп аталды да, астана 1929 ж.-ға дейін сонда болды.
1929 ж. ... ... КАСР ... ... ж. ... КАСР Қазақ КСРО деп қайта құрылды. Қазақстан ... ... ... Одақты республикаға айналдыру туралы орталықтың
ұсынысын шаттана қарсы алды.
XX ғ. аяғы жаңа халықаралық және ... ... паш ... ... ... 15 жаңа ... ... болуы, олардың халықаралық
қоғамдастықтың толық құқықты мүшелері ретінде көз түру ... ... ... ... үлгісін іздестіру — осы заманға тарихи-
саясатнамалық, халықаралық құқықтық білім ... ... ... Жаңа ... мемлекеттердің толыққанды мемлекетаралық қатынастарының
қалыптасуы кезеңдерін терең ой ілегінен өткізіп талдау, мүның ұстіне бұл
үрдістің көз-алдымызда өтіп ... ... аса ... ... ... ... айналады.
Жаңа тәуелсіз мемлекеттер — Қазақстан Республикасы мен ... тең ... ... ... ... ... дамуы
қазақ-орыс өзара қатынастарының көп ғасырлық бүкіл ... ... ... айналды /22/.
Екі жақты Қазақстан—Ресей 1991 жылдан бергі эволюциясын негізгі екі
кезеңге бөліп ... ... ол 1991 ... желтоқсанынан (КСРО-ның
ыдырауын біржолата айқындап берген ТМД жариялануы) 1995 ... ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының Орталық
Азия мен Қазақстан Республикасына "қайта оралу" кезеңі.
Т.Мансұровтың пікірінше, Қазақстан—Ресей қатынастары өрбуінің бірінші
кезеңінде төмендегідей ... үш ... ... ... ... екі ... ... қатынастарының құқықтық негіздерін айқындау
(1991 жылғы желтоқсан — 1992 жылғы мамыр);
— мемлекетаралық экономикалық және ... ... ... (1992 жылғы мамырдан 1994 жылғы наурыз);
— Қазақстан мен Ресейдің экономикалық және ... ... ... наурыз — 1995 жыл) бірігуінің кеңейіп тереңдеуі /23/.
Қазақстанның жаңа ... ... оның ... мақсаттарды дұрыс
айқындауда ел басының Қазақстан халқына Жолдауында былай делінген:
"Өзіміздің ... ... ... ... ... талдау жасап, осы жолмен жүру үстінде ерік-жігер мен
төзімділік таныта отырып, біз ... ... ... ... бен ... ... зая кетіруден
сақтандырамыз... Қазақстан жаңа мемлекет ретінде көптеген империялардың:
Оттомен, Австро-Венгрия, ал ... ...... Одағының жан тәсілім
еткенін көрген дәуірде дүниеге келді.
Біз жаңа мемлекетті, жаңа ... ... мен жаңа ... өзге де жас ... мемлекеттер осы тәрізді жолды басынан кешіп
те үлгерген уақытта құру ... ... ... ... ... айқындауда сөзсіз елеулі рөл
атқаратын күннен-күнге өсе түскен ауқымдану мен ұлғайып келе ... ... ... өмір ... ... біз өз ... ... ұстансақ және пайымды да парасатты
болсақ, өз дамуымыздың ішкі және ... ... ... ... қабілетті болсақ, онда біздің ... ... ... ... ... ... ... жолды тандап алу
мүмкіндігіміз де бар".
Қазақстан мен Ресейдің арасындағы 1991-1995 ж.ж. ... ... ... ... ... ... ең ... 148
млн. ресейліктер және 17 млн. қазақстандықтар.
КСРО ыдырағаннан ... ... ... ... ... ... Ресей өзінің ұлттық мүддесін анықтай ... ... ... өзгерістер жаңа демократиялық институттарды қалыптастыруды талап
етті. Ол өз тарапынан құқықтық мемлекетті құру, саяси ... ... ... жол ... сияқты күрделі үрдістерді қажет етті.
Ресей сарапшьшарының пікірінше, Б.Ельцин тұсындағы РФ СІМ ... ... ... бар. ... ... атап айтатын болсақ:
біріншіден, КСРО ыдырағаннан кейін СІМ жаңа ... ... ... ... саясатта "үстемдік" үшін әр түрлі ... ... ... ... ... ... АҚШ қатынастарды
сыртқы саясаттың негізгі бағыты деп қарастырылып, ... ... ... ... ... ... ... Б.Н.Ельциннің жеке
түлға ретіндегі, оның саяси стилінің әсері ... ... ... саясатының жаңа кезеңі үкімет басына
В.В.Путиннің келуімен ... 2000 ... 28 ... ... ... ... ... бекітті. Бұл концепцияда РФ-ның ... жаңа ... ... ... ... бес ... ... жалпы ереже, РФ және қазіргі әлем, ғаламдық мәселелерді шешудегі РФ
басым ... ... ... және ... ... ... мен жүзеге асыру туралы баптар көрсетілген.
В.В.Путиннің ... ... ... ... сыртқы саясатында
концептуалды негіздердің пайда болуы, ... пен ... және ... ... ... деп күтуде. ... ... ... ... бұл ... орындалуын көруге болады.
В.В.Путиннің өзіндік сыртқы саясат жүргізетіндігі ол саясаттың
Ельцинизм түбірінен ... ... ... ... анық ... ... ... саясатын азиялық азимутты айқындаудан бастады.
Қытай, Солтүстік Корея, Жапонияға және ... ... ... айқын дәлел
бола алады. Қысқа уақыттың ішінде.
В.Путин "Шанхай бестігі" мәселесінде, Ирак пен АТР ... ... ... Оның Куба мен ... сапарлары және ЕО
"тікелей сөйлесуі" әлемдік деңгейде жаңа ... ... ... ... ғасырға аяқ басқан уақытта Путин Ресей төңірегінде қалыптасқан
жағдайды қайта қарауға, Ресейдің халықаралық ... ... көп ... ... деп атай ... ... әлемдік саясатта жаңа күрделі үрдістерді туғызғаны белгілі.
Біздің ойымызша Ресей сыртқы ... ... ... тұр. ... ... ... ғаламдық үрдістер, американдық
моноцентризм бағытының күшеюі тенденцияларымен анықталуда.
"Таймс" газетінің анықтамасы /25/ бойынша, ... XXІ ... ... 0,6% ... ... деп көрсетті. Ресей бюджеті АҚІП-ң кейбір
штаттарының мөлшерінен төмен. Ресейді 180 миллиард доллар қарызы бар, ... ... жаңа ... ... ... ... сондай-ақ, оның
геосаяси және географиялық ерекшеліктерін ескеруді қажет етуде. ... ... км. ... Азия ... ... ұмытпаған жөн.
Ресей сияқты алпауыт мемлекетке сыртқы саяси ... ... тән. ... бүгінде БҰҰ реформалауға, оның беделін көтеруге ... ... ... ... БҰҰ қауіпсіздік Кеңесінің құрамын
кеңейту деген пікірді айтуда.
XXІ гасырдағы Ресейдің сыртқы саясаты жаңа ... ... ... оның ТМД ... ... ... ... бағыт болып отырғанын айтқымыз
келеді. ... СІМ ... ... ... ... ... ТМД" және "біз ТМД
нығайтамыз" деп атап көрсетті.
Ресей мен Қазақстан Достастық мемлекеттерімен ... ... ... бағытын дәйекті ұстап келеді. "Бұл саясат бір екі деңгейде
іске асырылады: біріншіден, екі ... ... ... байланыстар дамыса,
екіншіден, ТМД-ны оған кіретін елдердің экономикалық және басқа салалардағы
ықпалдастығының дәрменсізділігін ... ... ... ... ... ... ... айналдыру жолындағы белсенділік төмендемейді".
Ресей сыртқы саясатындағы жаңа үрдіс, оның халықаралық қауымдастықтағы
орнын анықтайтын ұлттық мүдде болып ... 1995 жылы ... СІМ ... ... бастап, ол сыртқы саясаттағы басым ... ... "Кең ... ... мемлекеттік-ұлттық мүдделерін
белсенді сыртқы саясат арқылы қорғау" болуы тиіс деп мәлімделген болатын.
1996-1998 ж.ж. ... ... ... ... әлемдік қауымдастық үшін
де маңызы болды. Себебі сыртқы ... ... ... ... нығайту мүмкіндік берді.
Ресей зерттеушілері А.Талкин және Ю.Красин: "Ұлттық мүдде — белгілі
социо-мәдениетке тән ортақ мүдделерді ... оны ... ... ... өз ... табу ... сөз",- деп атап көрсетті.
1.3. Орта Азиядагы жана саяси конфигурация: Қазақстан-Ресей-Қытай
қатынастары
XX ғасырдың 90 жылдарынан ... Орта Азия ... ... ... ... араласа бастады. Кеңестер Одағының бұрынғы
республикалары Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... өз ... ... халықаралық қатынастардың субъектісіне және
әлемдік саясаттың объектісіне ... ... ... тұрғысынан Орта
Азиялық мемлекеттердің аймақтық дамуын шешім ... ... ... ... ... ... ... табылады. Орта
Азия мемлекеттерінің әлемдік қауымдастыққа енуі өзіндік ... Бұл ... ... уақыт мерзім ішінде ... ... ... аралық қатынастарды, аймақтық интеграция
мәселелерін шешуге тура келді.
ТМД республикаларындағы жүзеге асырылып ... ... ... жоспарлары туралы жапон ... ... өз ... ... ... "Нарыққа қысқа мерзім ішінде көшуге болады деп ... да ... Одақ ... үшін ... 10-15 жыл ... Оған ... және өз ... жүзеге асыруға болады деп санау қате — ... ... зор ... ... және оларды жеңуі үшін сырттан зор,
жаппай көмек — ... ... және ... ... ... ... келмейтін қоғам да нарыққа көшеді деп ... ... ... көшу үшін ... ... ... ... сектордың мұрындық болуы және
еңбек тәртібі, қоғам мен нарыққа беттеген жолдағы үйлесімділік, үкіметтің
жекеше секторымен ынтымақтастығы керек.
Бірақ, ... ... ... ресурстар, ұлтжандылық, білікті жұмыс
күші бар және айтарлықтай көп мерзімді нарыққа көшудің болуы ... ... ... ... экономикалық реформалаудың қиындықтары
қоғам өмірінің саяси саласын түбегейлі өзгертуден де ... ... ... ... ... кей ... мүлдем берекесіздік пен қаулы
текетіреске дейін алып барды. ... ... ... Президенті
Н.Ә.Назарбаев бьшай деп атап көрсетті: ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ететін жоғары дәрежеде
дамыған экономика жасау үшін шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... адам аз". Бүкіл мәселе мынада: "Өндірістің
көп ... және ... ... ... ... ... көшеміз?
Экономикалық саясаттың осынау басты ... ... ... ... ... Біз бастап кешіп отырған терең экономикалық
дағдарыстың негізгі себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... қалыптасқан халық шаруашылығы мен басқару ... ... ... әу басында елдің ... мен ... ... оның ... таяу ... ... ... ғылыми негізделген тұжырымдамасы дайындалған жоқ
"/26/.
Орта Азия ... ... алуы ... ... дамуында да жаңа стратегиялық үрдістерді ... ... ... ... ... ... ... пен интеграция
болып отыр. Бұл үрдістер әлемдік дамудың да ... ... ... Бүгінгі күні әлемде алуан түрлі ғаламдық және ... ... ... құрылымдар бар.
Олардың қатарында (ЕС, НАФТА, МЕРКОСУР, ЭСКАТО, ... ... ... СНИ ... ... ... ... келісіп шешу үрдісі бар. Орталық Азия
қазақ, қырғыз, тәжік, ... ... т.б. ... ... отаны.
Мәселен, Ферғана өңірінде атам-заманнан бері қырғыздар мен ... ... ... ... ... Орта ... ортақ су
қойнауларын пайдалану бұл өңірде отырықшы өркениеттің пайда болуына әсерін
тигізді. Аймақтық ортақтық-сол аймақта өмір сүретін ... ... ... Ал бұл ... өзара достық қатынастардың
дамуын, ... ... ... ... етеді. Тарихтан
белгілі Орталық Азиядағы ... ... тән ... ... ... ... Хива, Үргенші, Отырар, Тараз, Түркістан, Әулие-Ата және
т.б. қалалар ... ірі ... ... ғылыми орталықтар болған. Сондай-
ақ, Орталық Азияның тиімді геосаяси жағдайы ... пен ... ... ... ... мүмкіндік береді. "Халықтарымыздың өткенін оқып
үйрену- қазіргі кезді, жақсырақ ... ... ... шымылдығын түре
түсуте көмектеседі. Қазақ мемлекеттігінің қалыптасу тарихына жүгінгенде,
оның ... ... бар ... атап өту ... Бір ... мың ... ... өзінің бірінші ұлы мемлекетін — ... ... ... ... мемлекеттері, соның ... ... да ... ... ... зор қашықтықтарға көшіп қана жүріп, Азияның
көшпенділері тұтас континенттердің этностық және мемлекеттік бейнесін талай
рет ... ... және ... көшпенді түркі тайпалары қазіргі
көптеген халықтардың, ең алдымен түркі халықтарының қалыптасуын ... ... ... ... ... ... теңізіне дейінгі орасан
зор кеңістікті алып ... Азия ... ... ... ... ... ... және
коммуникация, жол байланыстары және табиғи ресурстары жағынан өнеркәсіптің
дамуына, ортақ ... ... ... ... қолайлы. Орта Азия
мемлекеттерінде тау кен өнеркәсібі түсті - қара ... ... ... энергиясы, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері дамыған аймақ.
Дегенменде, ... ... ... ... ... дәстүрге
қарамастан жаңа тәуелсіз мемлекеттер арасында елеулі ... ... ... ... айырмашылықтардың негізгілерін ... ... ... байланысты былай дейді: "Қазақстан территориясы
жағынан басқа республикаларға қарағанда үлкен, бай ... ... ... мен ауылшаруашылығы неғұрлым дамыған республика. Сонымен бірге
Қазақстан халықтық этникалық құрамы жағынан әр келкілігімен ерекшеленеді.
Қырғызстан — ... ... ... ... түрде кіші
мемлекет, экономикалық ... ... бұл өз ... әлеуметтік айырмашьшығымен ерекшеленеді.
Тәжікстан — негізінен таулы мемлекет, оның 93% тау, 7% ... ... ... ... ... ірі қалалар осы 7% жерде
шоғырланған. Табиғаты бай өлке.
Түркіменстан - ... даму ... ... отырған мемлекет.
Мемлекеттік, саяси және экономикалық ... ... ... ... ... ұстанып отыр. Өзбекстан болса, этникалық біркелкі,-
халық саны ... ... ірі ... ... ... ... өндіру.
Мақта өндіруден дүние жүзінде екінші орында. Өзбекстанда бай табиғи газ,
көмір, мұнай, ... ... ... т.б. ... ... ... жылдан бастап, Түркімендерде су, газ, электр энергиясын пайдалану
тегін. 1995 жыдцан бастап тұзды тегін пайдаланады.
С.Пірімбетовтың пікірінше, Ортақ экономикалық ... құру ... Орта Азия ... ... ... қамтамасыз ету
үшін төмендегідей жағдайларды жүзеге асыру керек.
• Қаржы және еңбек ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдық құрылымдарды қалыптастыру керек
• Көлік және коммуникация жүйесінде ортақ саясат жүргізу;
• Мемлекеттер ... ... ... ... баға ... ... ... байланысты кедергілерді жою;
• Өнеркәсіп субъектілерінің арасында ... ... ... және ... ... ... ... инвестиция саясатында тең экономикалық ... ету және ел ... шет ел ... алу ... тиімді келісімдерге келу;
• Жеңілдетілген кедендік тәртіп орнату, сондай-ақ, кедендік заңдарды
реттеу және ... ... ... ... ... одақ қалыптастыру, ұлттық валюталардың еркін айналымын
қамтамасыз ету жүйесін қалыптастыру .
Сонымен, Орталық Азиядагы (1991 ... ... ... даму эволюциясын қарастыратын болсақ, бұл үрдістің дамуы
біркелкі ... ... Орта ... ... ... ... ... мен Өзбекстан арасындағы 1994—2000ж.ж. ... ... ... ... ... атап өтуге болады.
Сондай-ақ, 1994ж. Шолпан-Ата қаласында (Қырғызстан) үштік одаққа ... ... ... ... 1994 ж. Орта ... пен даму ... ... Орта Азиядағы экономикалық, интеграциялық үрдістерді ТМД
шеңберінде де ... ... ... дамуын құқықтық негіздерсіз
қарастыру мүмкін емес.
1997 жылғы мәліметтерге сәйкес ТМД шеңберіндегі өндірістік, әлеуметтік
гуманитарлық салада, ұжымдық қауіпсіздік ... 1300 ... ... ... ... үшін ... ... пен тұрақтылықты қамтамасыз ету
туралы Мемарандумның маңызы ерекше. Бұл мемарандумға 1995 жылы 10 ақпанда
Алматыда 12 ... ... қол ... ... ... ... Азиядағы аймақтық интеграция экономикалық
және әлеуметтік мәселелерді шешудегі бірден-бір дұрыс жол. Сонымен бірге
экономикалық ... ТМД ... де ... ... деп ... көлеміндегі және Орта Азиядағы аймақтық ... ... ... және ... ... сақтай отырып дамуына толық
мүмкіндіктер бар.
Бүгінде аймақтық ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы және өндірістік кооперация;
— ұлттық заңдардың жақындасуы және ортақ экономикалық саясат жүргізу
үшін жаңа құрылымдардың құрылуы;
— ортақ экономикалық және ... ... ... соның нәтижесінде
еркін тауар айналымын, ... ... ... күші ... ... және ... ... принциптері негізінде ортақ бюджеттік, салық,
баға, кедендік және ... ... ... Орта ... мемлекеттердің әлеуметтік-экономикалық дамуы бұл
мемлекеттердің дағдарыстан шығып, біркелкі тұрақты даму жолында екендігін
көрсетіп отыр.
ТМД шеңберіндегі және ... ... ... және ... ... туралы сарапшылар әр түрлі пікірлер айтуда. Біздің
ойымызша қазіргі қалыптасып ... ... ... ... ... ... үлгі ... Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев
ұсынған мемлекеттердің Еуразиялық Одағын құру идеясы болса ... құру ... ... ... делінген: "Дүниежүзілік практика
көрсетіп отырғандай, өтпелі қоғамдар тек ұжымдасқан күш-жігер арқылы ғана
ойдағыдай жаңғырту ісін ... ... ... ... бірге, біз кейбір ТМД
елдерінің осы міндетті жеке-дара шешпекші болған-әрекеттері ... ... келе ... көріп отырмыз. Жаңа жағдайдағы ... іске ... ... ... ... қала ... ... нарықтық экономиканың дамуы, саяси ... ... ... ескере отырып, біз қосымша
бірігу құрылымын ТМД қызметімен ... ... Одақ ... Бұл ... ... ... ТМД мемлекеттерінің дамуы
қарқынының әрқилылығы, әрекеттілігі мен әр ... еске ... Бұл ... жаңа ... тәртіп қалыптастырудың өте-мөте ... ... ... ... Әлеуметтік экономикалық және саяси ... ... ... ... ... ... көз алдыңда өтіп
жатыр. Осының салдарынан этностық қатынастар ... ол ... ... ... ғана ... кейде тіпті мемлекетаралық жанжалдарға
соқтырып жүр.
Мұндай жағдай ТМД институтының беделін түсіреді. ... ... ... ... ... жанжалдарды тежеу.
...Экономикалық бірігу мәселелерін шешу жеткілікті мөлшердегі құзыреті
бар ... ... ... ... ... Олар мемлекеттердің
экономикалық, саяси, құқықтық, экологиялық, мәдени, ғылыми салалардағы
қарым-қатынасын ... ... ... ... .
Сонымен, ЕАО құру жоспары кеңестік кеңістіктегі өмір ... ... сай деп ... ... ... ЕАО туралы идеяны Н.Ә.Назарбаев алғаш рет Ресей
Федерациясына ресми сапар ... 1994 жылы 29 ... ... ММУ ... ... және студенттермен кездесу
кезінде, Мәскеу Ресей астанасының әскери ... мен ... ... ... ... ... жетекші ресей
газеттерінің бас редакторларымен және ... ... ... ... ... ... айтты.
Бүгінде бұл идея саясаткерлер мен ғалымдардың арасында ғана ... ... және ТМД ... да елдерінің халық жұртшылығының
ортасында кеңінен мәлім болуда.
Еуразиялық одақ құрудың негізгі- ... ... ... ол
мынадай басты үш қағидаға сүйенеді:
... ... ісін және ... ... ... руды
үйлестірудің ұлттық деңгейден жоғары ортақ органдарды ... ... ... ... ... қорғаныс кешені;
Бүгінгі ЕАО идеясының кейбір қағидалары алайда ТМД және Орталық
Азиядағы ... ... ... ... өзгерістерге байланысты бұл
идеяның жүзеге асуына объективті және субъективті кедергілер бар.
Қазақстан және ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің халықаралық ынтымақтастығының ең
негізгі бағыты болып ... ... ... ... ... халықаралық қауіпсіздікті күшейте алады, әскери қақтығысқа
әкелетін түрлі факторларға жол ашады. Сондықтан, ... осы ... ... ... "Әр бір мемлекет өз қауіпсіздігін күшейтуге көп көңіл бөледі,
оның мақсаты басқа тәуелсіз мемлекеттердің арасында өз дербестігін ... ... ... ... мен Қытай арасындағы әскери ынтымақтастық
туралы айтқан кезде "Әскери ... ... ... ... ... ... айтылуы тиіс".
Қазақстан-Қытай ынтымақтастығында, сонымен қатар, бір мәселе жатыр. Ол
Қытай мемлекетінің ядролық мәртебесіне ие ... ал ... ... ... табылуы. Бірақ, Қазақстан ТМД мемлекеттерінің Ұжымдық
Қауіпсіздік келісім-шартына мүше болып ... ол ... мүше ... ... ... мемлекет - мүшелеріне қауіп деп есептейді.
1992ж. "Ядролық қару-жарақты таратпау келісім-шартына" қол ... ... ... ... мемлекеттерінен ұлттық қауіпсіздігіне
кепілдік алды. Бұл келісім- шарттық Ратификацияны және басқа өзара келісім-
шарттарға қол ... ... ... және, Лиссабон хаттамасы)
Қазақстанның үш мәселеге байланысты келісім жасағаннан ... ... ... жасамау кепілдіктері, ядролық ... ... ... және ... ... ... қатар еңген инвестицияларың тарту /30/.
1995 жылы Қытай Қазақстанның ядролық қарудан бас ... ... ... ... дербестігі мен территориялық тұтастығына
қауіпсіздік кепілдігін береді.
Қазақстан - Қытай қатынастарыңдағы ҚХР ... ... ... 4-6 ... ... ... ресми сапарында Қытай Қазақстанның ЯҚТК
( ДНЯО ) қосылуын қолдады. Ал 1993 жылы Н. ... ... ... ... ... жариялаған болатын: "ҚХР ядросы мемлекеттерге
қатысты" күш ... ... ... ... қару теқ ... ... бағытталған.
Қытай мақсаты - ядролық қаруға жаппай тиым салу немесе жою .
Осыған қарағанда Қазақстан мен ... ... ... ... сәйкес келіп отыр.
Пекиндегі Цзян Цзэмин мен Назарбаевтың келіссөздерінде былай айтылған
болатын:" Жыл сайын ... ... ... 350 ... доллар, Жапонияда-30
миллиард доллар, ал Қытайда 7 ... ... ... ... ... ... беру ... Қазақстандық ғалым
Ж.Ш.Аманжоловтың көзқарасымен де ... ... Оның ... ... ... ... емес, тек қол қойған
мемлекеттерге жүктейді"/31/. Осыған қарағанда, ... ... екі ... ... көпжақты сипаттағы халықаралық келісім- шартқа
қол қою керек. Бұндай келісім - шарт ... ... ... ... ... кезде, Қазақстан мен Қытайдың әскери ынтымақтастығы ... ... ... ... ... ... салада сенімді тек қана
ұжымдық формада ғана емес, екі жақты түрде де нығайтуда.
Жемісті әскери ... ... ҚР мен ҚХР ... достық
қатынастар туралы Біріккен Декларациясында (1993ж. 18 қазан) ... ... ... рет ... ... ... екі ... әскери
ведомстволары арасында байланыстарды нығайту, әскери салада ... ... ... мақсатында алмасу өткізу айтылды. Декларацияда
тараптар барлық дауларды бейбіт түрде ... ... ... ... бағытталған қандай да бір әскери-саяси одаққа ... бас ... мен ... ... ... ... ынтымақтастықты дамытудағы
тағы бір мәселе бар. Ынтымақтастықтың тағы бір ... ... - ... ... мен ... ... ... арасындағы
ынтымақтастық туралы меморандум болып табылады (Пекин. 1995 ж. 11қыркүйек).
Осы ... ... (1996 жылы 5 ... ... ... мен Қытай арасында
"Әскери-техникалық ынтымақтастық ... ... қол ... ... ... ... зандарына сәйкес және халықаралық құқық
қағидаларына сәйкес, тәуелдік пен екі ... ... ... ... ынтымақтастықтың дамуына ат салысу және қорғаныс өнеркәсібінің
қаруланған өндірістері арасында ... және ... ... ... ... ынтымақтастық бағыттары: әскери техника, қарулану (әдейі мүлік)
өндірістерін, жаяу әскердің саймандары мен бөлшектерін, ... ауа ... пен ... ... ... пен
саймандарын қою; біріккен ғылыми-зерттеу және тәжірибелі ... ... және ... түрде арнайы мүлікті бірігіп өндіру; әскери-
техникалық ... ... мен ... ... ... ... ғылыми-техникалық ақпарат пен құжаттамамен алмасу;
арнайы мүлікке ремонт жасау; модернизациялау және т.б.
Ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... (Қазақстандық тарапынан - ҚР ... ҚР ... және ... ... ... ... ... комитеті; Қытай тарапынан - ҚХАӘ (НОАК) бас штабы ... ... және ҚХР ... ... ... ... ... шешіледі. Ынтымақтастық барысында пайда болған
нәтижелер, ... мен ... ... ... тараптардың
келісімісіз берілмейді.
Қытаймен қатынастарды қауіпсіздікке байланысты жағымды деп бағалауға
болады. Бұл ҚХР ... ... ... ... ... ... Бұны ... мен Қытайдың әскери доктриналарының тек қорғаныс
сипатта болатындығымен дәлелдеуге болады.
Мемлекеттің шекараларының қауіпсіздігі - мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы шекара
мәселесі жеке тақырып. Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы кеңес-қытай, ... ... ... одағына өткен шекара бөлігі болып ... ... 15 г. ... қазақ хандығын құрады /33/.
1862 жылы Жәуешекте Пекин келісім шартына сәйкес батыс шекараны
демаркациялау ... ... ... Ал, 1881 жылы 12 ... ... ... Зайсан мен Қара Ертіс өзендері бойындағы шекара сызығын
түзетуін қарастырды. Сөйтіп, 1882-1884 жж. ... ... ... жылы 30 мамырда "Хаттамасында" Харгос өзенін - ... ... бойы ... мен ... ... ... шекара ретінде
белгіледі. Әрі қарай Қазақстан мен ... ... 1700 км, ... ... ... шарттармен белгіленді. 1993 жылы Декларацияда былай делінген:
"Тараптар бұрын болған шекараға ... ... ... және ... мәселелерді халықаралық құқық нормалары, тең
кеңестер ... ... ... ... ... жылы 26 ... ҚХР ... кеңес төрағасы Ли Пэннің Алматыға
сапарында "Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекарасы туралы келісімге" ... ... 1995 жылы 11 ... ... енді ... жылы 5 ... Қазақстан Республикасы, Ресей Федерациясы және
Қытай Халық Республикасы ... ... ... ... мен Қытай
арасында мемлекеттік шекара туралы келісімдерге қол қойды.
Сөйтіп, қазіргі уақытта, Қазақстан мен ... ... ... дамуына ешқандай бөгет жоқ деп айтылады. Шекара мәселесі екі
жақты қатынастардың күн тәртібінен толықтай алынып тасталды. Бұл ... ... үшін ... ... ... ... ... ішіне трансшекаралық өзендер мәселесі де ... ... ... ... ... және ... аспектілердің
жиынтығы болып табылады. Менің ойымша, мәселе ... ... ... қарастырылуы керек. Себебі, мұнда, ... ... ... ... ... ... мәселесі жатыр.
Өзінің дамуында "Шанхай бестігі" алғашында ... ... ... ... ... ... ... ұйымына
айналды. Ұйымның даму перспективалары туралы алты жылдық ынтымақтастықтың
дамуына қарап айтуға болады /36/.
ҚР, РФ, ҚХР, ... ... ... Республикасы
мемлекеттерінің екі негізгі құжатқа "Шекара бойында әскери салада сенім
қадамдарын нығайту туралы ... ... ... ... 1996 ... ... қол ... ұсыныстан басталды және "Шекара бойындағы қарулы
күштерді өзара қысқарту ... ... 1997 ж. 24 ... ... ... қол ... ... байланысты Біріккен Бақылаушы Топ
құрылады және осы топ ... ... ... ... ... Бес
мемлекеттің келесі сатысы 1998ж. 3 шілдеде өтті. Кездесу ... ... ... ... ... ... туралы айтылды. Сөйтіп, ұйым біріккен қызметі тек қана шекара
мәселесін шешуді қарастырған жоқ. 1999 ж.24-25 ... ... ... төртінші кездесуі өтеді. Онда Бишкек Декларациясы мен
Қазақстан, Қытай және ... ... ... ... ... ... ... қол қойды /37/.
Бес мемлекеттің бірігуінің дамуындағы тағы бір қадам сол жылдың
желтоқсанында Бишкекте ... ... ... органдары мен арнайы
қызмет органдары басшыларының кездесуі ... ... ... салаларына мынадай өзекті мәселелер енгізілді: халықаралық
терроризммен, діни экстремизм және ұлттық сепаратизм, қару жарақтың ... ... ... ... ... ... қатысушылардың құқық
қорғау органдары мен арнайы қызмет органдары арасында ынтымақтастық пен
өзара ... ету ... ... ... қол ... және оның
негізінде "Бишкек тобы" ... /38/. ... ... шеңберіндегі
кездесулер эксперттер кездесулерімен аяқталған жоқ.
2000 жыл ішінде-ақ қорғаныс министрлері мен сыртқы істер министрлері
деңгейіндегі кездесулер ... ... ... ... нәтижесінде,
ынтымақтастық дамып, келісімдердің жүзеге асырылуына бақылау жасалып
"Шанхай бестігінің" тиімді қызмет ету ... ... жыл 5 ... ... бестігінің" бесінші сатысы Душанбе қаласында
өтеді. Қол қойылған Душанбе ... ... ... көпжақты
ынтымақтастықты түрлі салаларда дамытып, аймақтың ... ... ... ... ... Бұл тек қана ... ету ... ғана емес, өткен келісімдердің шеңберінде тиімді ынтымақтастықты
дамыту үшін қажет ... ... ... ... Өзбекістан бақылаушы
ретінде қатысады .
Душанбе саммитінде халықаралық терроризм мен діни экстремизмге қарсы
күресу саласында ... ... ... ... ... ... Антитеррористік орталық құруды ұсынған болатын. Бұл
орталық антитеррористік операцияларды жүргізу және жоспарлау үшін ... болу ... ... ... ... 201- ші ... негізінде Әскери
база құруды үсынды. Барлық инициативалар саммитте ресми қолдау тапты.
Душанбе декларациясынан басқа Қырғызстан, ... және ... ... ... ... түйісу нүктелері туралы үш
жақты келісімге қол қойылды. Келісімге қол ... ... бес ... ... ... занды белгілеу үрдісі аяқталды .
2001 жыл барысында "Шанхай бестігі" шеңберінде әскери штаб басшылары
мен үлттық координаторының кездесулері болып ... ... мен ... ... ... ... ... болып табылады. Осы жағдай да
қауіпсіздікке әсер етеді.
Көпжақты ынтымақтастықты дамыту ШЫҰ мүшелеріне әлеуметтік-экономикалық
дамуды қамтамасыз ... ... ... ... Қазақстан тарабы ұсынған
2001-2010 жж.. белгіленген мемлекет - қатысушылар ... ... ... ... ... ... блок ... табылмайды",-деп жариялады Қытай. Осыған
байланысты Қытай себептері мынандай: Қытай үкіметі қандай-да бір әскери -
саяси институционарланған блоктарға қатыспайды ... ... ... бағыт
ұстануда. Душанбе саммитінде Цзян Цзэминь былай айтқан болатын:"Шанхай
бестігі"- одақтастық емес, және ... та емес ... ... ... ... ... 5 ... даму эволюциясында
тиімділігін көрсете білді. Шанхай және Мәскеу келісімдерінің шеңберінде
ынтымақтастықты дамыту ... ... ... салаларына
экономикалық серіктестік, экстремизм, терроризм, нашақорлық және қару-
жарақты бүқпа ... ... ... мәселелері еңгізіледі. Қатысушылардың
мүдделерінің үқсастығы - қауымдастықтың ... ... ... ... туралы ұйымға басқа мемлекеттердің ... ... ... Мысалы, Пәкістан, Иран және Монғолия сияқты
мемлекеттер ... ... ... ... ... болатын. Қазақстан
үшін, бұл Ұйымның ... ... ... ... ... және ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету болып ... ШЫҰ ... ... әрі ... ... ... орта мерзімді перспективадағы мақсаттардың бірі болып табылады.
Қорытындылай келе, Қазақстан мен ... ... ... ... екі мемлекет қатынастарындағы жаңа да өзекті сала болып
табылатынын айтып кету керек. Он жыл ... бұл ... ... өзара
түсіністік, тату тәтті көршілік, тәуелсіздік пен территориялық ... ... ... асты ... болады.
Сілтемелер
1. Назарбаев Н.Ә. Тарих тагылымдары және ... ... ... 1997. 24 ... ... Б. ... политика и межнациональные
отношения в РК.-Алматы. 199б.-75 с.
3. Трофимов Д. Центральная Азия: проблемы ... М,: ... 1994.-55 ... Штут Р. ... за ... и ... в ... Азии/
Іnternatіonal polіtіc (на рус. яз.). 1998. 3. С. 37-4472
5. Браун Б. Средняя Азия: первый год неожидонной независимости
//Оборонная ... ... мира ... Т. П-Киев.: RAND -AAAS.1993. С.170-182
6. Бжезинский 3. Великая шахматная ... ... ... его ... императивы.-М: Международные
отношения. 1998. —256 с.
7. Султанов К. Состояние и перспективы ... 1998, ... ... ... М.Т. Китайско-центральноазиатские ... и ... ... с ... ... 2. 1998. ... ... У. Центральная Азия: национальные и ... ... и ... ... ... ... Сыроежкин К.Л. Китай и Центральная Азия: ... и ... ... 1-2. 1997. С. ... ... К.К. ... ... Казахстана в условиях
глоболизации. А.,2000.-85 с.
12. Сыроежкин К.Л. Китай и ... ... ... и ... ... 1-2. 1997. С. ... Токаев К.К. Внешняя политика Казахстана в ... ... ... Мансұров Т. Қазақстан: және Ресей: егемендену, ... ... ... А., ... ... ... ... К.Л., Кривоногов В.М. Синьцзянский производственно-
строительный корпус СУАР КНР: настоящее и будущее//Казахстан-
Спектр. 1. 1998. С. 42-57.
16. ... К.К. ... ... ... в ... ... ... Гумилев Е.Н. Ежелгі Русь және Қиян дала. ... ... ... ... ... ... Қазақстан тарихы //
М.Қ.Қозыбаев. А.,."Қазақстан", 1993, 175-185 бб.
19. Мансұров Т. Қазақстан: және ... ... ... ... ... А., ... 1999.
153 бет
20. Назарбаев Н.Ә. Тарих тагылымдары және қазіргі заман. А.,
"Қазақстан". 1997. 58 ... ... С.З. ... және ... ... ұлттық
мемлекет. А., 1979.337 б.
22. Назарбаев Н.Ә. Тарих ... және ... ... ... 1997. 105 ... Кто и как формировал и определил. 142-143 бб
24. Бжезинский 3. Великая шахматная доска. Превосходство ... его ... ... ... 1998. —194 с.
25. С.Кортунов "Имперское" и национальное в российском ... М. ... 1998. N6. С. ... ... Н.Ә. ... тагылымдары және қазіргі заман. А.,
"Қазақстан". 1997. 93 бет.
27. Ежелгі Заманнан қазірге ... ... ... ... ... 1993, ... ... Б. Государственная политика и межнациональные
отношения в РК.-Алматы. 199б.-103 ... ... Т. ... және Ресей: егемендену, бірігу,
стратегиялық ... ... А., ... ... ... Султанов К. Состояние и перспективы ... 1998, ... ... Аманжолов Ж.М. ... ... ... РК. Автореферат.
32. Казахстан- Китай: 5 лет по пути ... ... ... ... и ... Пекин, 1997.-
7.-176с
33. Токаев К.К. Внешняя политика ... в ... ... с.
34. Что кроется за соглашением о границе с Китаем? ... ... дел РК// ... правда. 1998. 15
июля
35. ℵ⎠⎝⎧〈⋄∑® ⊂.∇.•¬⋄⎨⌡⋄⎡〉⎢⎝⎡ ⎮⎩?⌠⎧• ⎢⋄⎢ ⎮⋄⎢∫⎩? 〈∑⎜⎩⎪⋄〉⎨⎩〉∫⎝
® ?∑©⎝⎩⎨∑//Analytіc. –2000. – № ... ... ©.®. ... ... ... ? ... ∇. ... Казахстан- Китай: 5 лет по пути ... ... ... ... и ... ... 1997.-
150с
38. Калиева Д.А. Шанхайская Организация ... и ... // ... -2001. – №3. С. ... Султанов К. Состояние и перспективы казахстанско-китайского
сотрудничества//Саясат, 1998, июнь. С.98-101.
ІІ-тарау. Қазіргі кездегі халықаралық қатынастардың Орталық ... ... ... ... ... және Қытай, Ресей және АҚШ-тың Орталық
Азиядағы стратегиялық мүдделері
КСРО-ның күйреуінен кейін, өз тәуелсіздіктеріне ие блған ... ... өз даму ... ... ... алып, халықаралық
қатынастардың жеке субъектілеріне айналды. Олар халықаралық аренада
өздерінің ... ... ... және ... ... ... ... көрші елдермен
арақатынастарын дамытуымен және олардың ... және ... ... ... ... жаңа ... ие бола ... Азия табиғи ресурстарға өте бай аймақ. Қазақстан бұрынғы КСРО-
да қола, қорғасын және цинк т.б. ... ... ... болатын.
Қырғызстан металдық сурьма өндірудің ... ... ... ... целестин рудаларының, ал ... ... ... және ... ... (алтын) ірі тасымалдаушысы болды.
Орталық Азияның табиғи ресурстары ... үшін ... зор ... ... ... басқа елдерінің де назарын өзіне аудартуда. Тек табиғи
ресурстарға кедей Түркия мен Пәкістан ғана ... ... ... ... мен ... және дамыған – Еуропа, АҚШ, Жапония және ... ... де ... ... ... ... болған бұрынғы Азия елдерінде көптеген мөлшерде
ядролық қару және атом энергиясын дамытатын ... ... – уран ... ... Азия ... уран ... ... бойынша көрнекті
орынға ие. Орталық Азияда уран ... ... мен ... ... ... қаруды таратпау мәселесін шешуде үлкен рольге ин екендігін
көрсетеді. Аймақтың стратегиялық мәні оның ... ... бар ... ... - ... және Ресеймен шектесіп, Иран мен Ауғанстан арқылы
Парсы шығанағы мен Үнді ... ... ... бар. ... ... ... ұйымдардың (ЕҚЫҰ-ның (Еуропадағы ... ... ... ету ... ... ... ... (ССАС), Еуропалық даму және қайта құру ... және ... ... ... - ОЭС), ... ... ұйымы, Азия
даму банкі, Ислам даму банкі) аймақтық халықаралық ұйымдар мен банктердің
мүшелері болып табылады.
Бұл ... ... ... ... ... Ұйымындағы”
мемлекеттердің мүдделерін жеке-жеке қарастыру ... ... ... ... ... ... мен Ресейдің позицияларына
тоқталайық. Өйткені, бұл ... ... ... осы ... болып табылады. Бұл мемлекеттердің әрқайсысының болсын бұл ұйымға
қатысуының ... ... ... ... геостратегиялық және
экономикалық мүдделерінің бар болуы.
“Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының” іргетасын қалаушылардың бірі, Орталық
Азия елдерімен тарихы көптеген ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін анықтауға тырысайық.
Ресей Орталық Азияның қауіпсіздік жүйесіндегі ерекше роынды алады.
Кеңес үкіметі құлағаннан ... ... мен ... ... ара ... дамуда деген сұрақ жиі туындайды. Ресейдің мақсаты бұрынғы Кеңестер
Одағы құрамында ... ... Азия ... орыстың геосаяси
кеңістігіне қайта қайтару және оларға өз үстемдігін жүргізу мүддесі бар деп
жауап беруге болады.
2001 жылы 15 ... ... ... ... ... ... эксперттері жоғары бағалайды және оның шеіберіндегі
ынтымақтастық ... ... ... ... ... деген
мәліметтер береді. Олардың пікірлері бойынша, “Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы”
– келешегі бар ұйым, ... ... ... ... ... алып ... ... ол өте әлсіз бірлестік.
Ұйымның тиімділігін сақтап және оны нығайту үшін оның дамуының дұрыс жолын
таңдап алу ... ... ... “Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына” қатысуының бірнеше
маңызды себептері бар. Олар /2/.
• Біріншіден, ... ... ... ... ... ... Бұл
контексте “Шанхай ұйымы” Ресей мен Қытай арасындағы әскери және ... ... ... ... ... ... екі
мемлекеттің өзара қатынастары кейінгі кезде жоспарлы негіз алып, біріккен
Қытай-Ресей үкіметаралық комиссиясымен координацияланады.
1991 жылдан 2000 ... ... ... Ресейдің әскери қаруын саып алу
үшін 6 милиард доллар шығынданған екен. Соңғы жылдар бойы Ресейдің ... ... ... пайдасы 1,3 миллиард доллардан ... ... ... Мәскеу мен Пекиннің Вашингтонның ... ... ... ... ... ПРО ТВД құрамыз деген жоспарларына қарсы
ұқсас позиция ұстанады. ... ... ... ... ... ... ... АҚШ жоспарларына қарсы жеке екеуі ғана емес, бүкіл ұйым атынан
қарсылық ... ... ... ... ... ... ... Ұйымының” шеңберіндегі Қытаймен
қатынасы конструктивті қатынастар орнату үшін өте қолайлы. Ресейдің ... ... ... ... үлкен демографиялық қысым көріп отыр.
Соңғы екі-үш жыл ішінде ... ... ... ... ... ... бойынша, Ресейге 1,5 миллион қытайлықтар келіп
қоныстанған. Олардың ... тек 237 мыңы ғана ... ... ... ... территориясындағы орыс халқымен араласып кеткен.
Егерде миграция осы қалпымен ... ... ... онда ... ... саны ... демографтарының болжаулары бойынша, 2050 жылға
қарай он ... ... ... ... ... Қиыр Шығысындағы туу санының
кемуі және халықтың ... ... ... ... ... ... қоныс
аударуы салдарынан халықтың санының төмендеп бара жатқандығынан бұл мәселе
шиеленісіп бара ... ... ... ... Қиыр ... ... ... шамамен 7,4 миллион адамды құрайтын болса, ... ... ... Қытайдың үш провинциясынң халқы үш жүз ... ... Осы ... ... ... ... Ұйымының” шеңберінде
Қытаймен миграция мәселесін реттестіруге ... ... ... ... мен ... ... ... Азиядағы “ойынның” тәртібін
анықатйтын құрал ретінде де ... ... ... ... ... ... мақсаттарын нығайтуға тырысады.
• Біріншіден, Тәуелсіз мемлекеттер Достастығы шеңберіндегі орталықтан
шеттеуге (қашуға) ... ... бір ... ... ... ... Екіншіден, “Орталық Азия” Мәскеудің сыртқы ... ... бірі ... ... және ... ... ... кеңінен
көрсетілген. Олар: стратегиялық табиғи ресурстарға енуді қамтамасыз ету,
аймақтағы рынокты сақтау, этникалық ... ... ... ... жою ... ... Азияда және Ресейде).
Өз мүдделерінің іске асуына және аймақтағы өз ... ... ... ... және де басқа мемлекеттердің аймақта орнығуына қарсылық ... ... ... ... ... оның ... ... ықпалын
орнатуына мүмкіншілік бермейтін болса, оның Ұжымдық Қауіпсіздік ... және ... ... ... ... ... әскери-
саяси ресурстарын қолдануы оның ықпалын орнатуына мүмкіндік береді.
Қазіргі кезеңде Oрталық Азияға Тәуелсіз мемлекеттер Достастығы елдері
экспорттарының төрттен бір ... ... ... ... ... ... ... серіктесі Қазақстан болып табылады. ... ... ... ... әлсіреп барады. Ұлттық рыноктардың жекешелендіру
процесі жалғасуда, ... ... ... ... ... мен ... және ... күшінің айналымы қиындыққа түсуде. Сондай-ақ, Ресей
Орталық Азия жерінде өз стратегиялық ... ие. Ол ең ... ... ... ... жағынан жақын рынокқа шығару және ол
жерлерде өз ықпалын ... ... ... ... Азиядағы маңызды
стратегиялық мән беретін ресурстары – КСРО кезіндегі Оратлық Азия елдерінде
оның қорғаныс жүйесін ... ... ірі ... ... ... қарсы әсекри полигондар және тағы да басқалар туралы ... ... ... ... ... ... еске ала отырып, Ресей Федерациясы
Орталық Азия елдерінің мемлекеттілігін, территориялық тұтастығын сақтауға
және олардың ... және ... ... ... ат
салысуға, сондай-ақ ТМД елдерінің ортақ бірыңғай экономикалық және саяси
одақ ... Тек ... ... қана ... ... Азиядағы ықпалын
орнатуындағы геосаяси мәселелерінің шешімі болып ... ... ... ... ... келесі бір
Орталық Азиямен көршілес жатқан елдердің бірі - ірі ... ... ... да ... ... ... ... геосаяси мүдделерге ие. Бүгінгі
таңда Қытай үкіметі үшін өте ... ...... ... ... Қытайда орналасқан – Шыңжаң ұйғыр автономды ... ... ... Ол аймақтағы халық ежелгі түрік қандастығын ... ... ... ... ... ... құру ... жаңғыртуды алға мақсат етіп алады. Сондықтан да, Қытайдың “Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымына” қатысуы осы ... ... ... ... және ... шешу еді. ... ... Азия елдерімен экономикалық
қатынастарды дамытуды Шанхай ... ... ... ... ... бірі ... ... Орталық Азия
мемлекеттерінің экономикалық дамуы аймақтағы тұрақтылыққа өз әсерін тигізе
алады. Бұл дегеніміз ... ... ... ... ... кері әсерін тигізуі ... ... ... ... өзін ірі ... ... ... қалыптастыруды және
біртіндеп оларды өзіне бағынышты етіп, Ресейдің мүдделерін Орталық Азиядан
ығыстыруды көздейді. ... де, ... ... ... ... ... ... позициясын нығайтуда, бірақта, Қытайдың халықаралық жүйедегі
күштер балансын өзгертуге талпынуда және ... ... құру ... ... ... ... саясатын жандандыра түседі.
Бірақта,/5/ Ресей мен Қытайдың “ Шанхай Ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... Екі
мемлекет те Шанхай бірлестігін әлемдік тәртіп мәселесі бойынша ұқсас
позицияларын ... үшін ... ... де әлемдік жүйедегі
орын алып отырған жағдай, ... ... ... Штаттарының әлемде
бірполярлық жүйе ... өз ... ... ... ... зиян ... және позицияларын әлсіретеді. ... ... ... ... және ... ... қатынастар жүйесінде өте күшті болғандықтан осы кейінгі соңғы
10-15 жыл АҚШ-тық билеу ... ... ... Дәл осы ... ... тұруы Ресейдің және Қытайдың орта мерзімді келешектегі
сыртқы саяси приоритеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... жүйедегі қазіргі жағдайы өзгертуге ... өте ... ... ... жағынан әлі де күшті болғанымен,
экономикалық қатынастары жағынан өте әлсіз. Ресейдің ... күші ... оның ... ... ... ... ... позициясын
және үрейін тудырады. КСРО-ның құлауының бірінші жылдары ... ... ... ... өзінің әлемдік мүдделеріне зиян
келгеннен соң, оған батысқа ашық түрде қарсы саясат ұстанудан ... ... ... ... ... ие, бірақ халықаралық жүйеде әлсіз
саяси позиция ұстанады. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ... ... күту ... ұстануда. Соның өзінде Қытай өз мүдделерін Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымына қатыса отырып, өз мүдделерінің ... ... ... және ... ғаламдық мүдделері мен
амбициялары туралы жариялау және әлемдегі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері мен
Қытайдың экономикалық ресурстарын біріктіреді. Осыған орай ... ... ... ... ... тенденция болып табылады. Екі мемлекет
көптеген ғаламдық мәселелер бойынша бірыңғай ... ... және ... ... ... ... Ынтымақтастық Ұйымының шеңберінде жүзеге асады.
Ресейдің Сыртқы істер ... ... ... ... ... ...... позициясы”, бұл дегеніміз осы екі
мемлекеттердің ортақ ұстанымдарының болуынан.
Сонымен, ... әлем ... ой ... және ... ... ... бірі ... табылады./7/
Көпполярлылық - құжаттарда көрсетілгеніндей, “жаңадан құрылып келе
жатқан жаңа әлемдік тәртіптегі халықаралық жағдайдың ... ... ... ... ... 2000 жылы ... Душанбе саммитінің маңызды
қорытындыларының бірі - әлемдегі стратегиялық ... ... ... 1972 ... ПРО туралы келісіміне “Шанхай бестігі”
мүшелерінің қолдау көрсететіндігі ... ... ... ... ... мен Қытай АҚШ-тың ұлттық зымыранға қарсы қорғаныс жүйесін жасауына
қарсы тұруға тырысты.
Қытай өз атынан Тайваньді қандай да ... ... ПРО ... екендігін айтты. Шанхай бірлестігі ... ... ... ... тез ... ... алып тастауды сұрады, бұл
да антиамерикандық наразылықтарының бірі ... ... ... ... ... бірі ... және адам құқықтарын сылтау етіп, басқа мемлекеттердің ішкі
ітсеріне ... жол ... ... Бұл ... Қытай мен АҚШ-тың
арасындағы қатынастардың шегі болып ... ... ... ... ... ... мен Қытай біртіндеп келешек әлемді тәртіпке
байланысты саясатын жүргізуге тырысады. “Әлемдік держава” мәртебесіне ие
Қытайдың жақындасуы ... ... ... да ... Ұзақ ... ... Мәскеу де, Пекин де жақын ... ... ... ... күштер орны өзгерді. Әлемдік жүйедегі күшті позицияға қарамастан
Вашингтон ... ... ғана ... ... ... ... тұр. ... жағдайда АҚШ ұстамдылық саясатын ұстанып
отырды.
2000 жылы шілдеде НАТО-ның бас ... ... ... ... ... ... Онда ол ... мемлекеттерін қызықтыру үшін
“Бейбітшілік үшін серіктестік” ... ... ... ұсынды./9/
ХХІ ғасырға деген өзінің экономикалық өсуі және елдің ... ... ... шекаралық Орталық Азия елдерімен тату көршілестік
қатынастарын дамыту ... ... де ... ... Өз ... ... және ... Азия мемлекеттері өзара пайда, бір-
бірлерінің ішкі істеріне араласпау және сепаратизмді ... бас ... ... ... ... ... мен ... арасындағы қатынастар тату көршілестік және
достастық сипатында. 1992 жылдың 3 ... екі ал ... ... орнату туралы бірлескен мәлімдемеге қол қойғаннан бастап, ең
биік және жоғары дәрежедегі өзара сапарлар басталды. Қазақстан ... ... ... ... тату көршілікті жүргізуден өзгеше
саясат жоқ”./11/ Әрине, ... ... тобы ... 1994 жылы ... ... премьер-министрі Ли Пэннің Қазақстанға ... ... ... ... қол ... Қазіргі кеде екі ел
арасында трансшекаралық өзендер мәселесі бар. Бірақ, бұл мәселелер ... ... Ең ... Іле және Қара ... ... ... яғни,
Қытай Ертіс-Қарамай каналын салу туралы жоспар ұсынуда. Басқа бір қақтығыс
тудыратын жайт, ол Орталық Азия мемлекеттерінің өз ... ... ... ... ... Азия ... мұндай әрекеттерін Қытай
өзіне қарсы ... деп ... ... ... ... ... ... Қытайдағы ұйғыр сепаратистік
ұйымдарының мазалауы болып табылады. Батыс басылымдарына көз жүгіртетін
болсақ, Орталық Азия ... ... ... ... ... ұлт азаттық қозғалыстарға итермеледі. Бірақта,
Орталық Азия территориясында пантүріктік және панисламдық ... ... ... орын алмайды. Керісінше, басқа елдердің ішкі істеріне араласпау,
достық қатынастарға кеселін тигізетін ... ... ... салу
қағидаларына негізделіп жұмыс жасайды.
Мао кезеңінен кейінгі Қытайда ішкі және ... ... ... ... ... ... Ол, ... достық қатынастарды және
көршілермен тату ... ... ... ... ғасырда орталық Азияға деген бірқалыпты дамуда. Өйткені, бұл елдер
табиғи ресурстарға өте бай және оны ... ... жоқ. ... ... бұл ... ... ... Ынтымақтастық
Ұйымы” шеңберінде табу керек.
“Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы” шеңберіндегі ынтымақтастықтың ... жағы жеті ... ... ... ... ... идеясын қолдау.
2. БҰҰ-ның әлемді басқарушы ролін сақтау.
3. Елдердің бір-біріне қолдау көрсетуі.
4. Әрбір халықаралық субъектілерінің өз даму жолдарын өздері ... Өзге ... ішкі ... ... ... ... ... қолдау көрсетуі.
7. Шанхай бірлестігі шеңберіндегі өзара сенімді күшейту. Шанхай
бірлестігі ... ... ... ашық ... ... ... ... саласы болып табылады. Тек
саяси тұрақтылықты сақтау негізінде ғана экономикалық, мәдение ... ... ... дамуы мүмкін болады. Ынтымақтастық
негізіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін үш ... ... ... ... керек дейді:
1. діни экстремизм және халықаралық терроризм;
2. есірткі бизнесі;
3. ... ... ... ... онда ... мыналар: көлік және ... ... ... ... ... ... және денсаулық сақтау.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей-ақ, Қытай үшін экстремизм мен ... өте ... ... ... ... ... Ұйымы әлемдік саясаттың байыпты
факторын құрайды. Қытайдағы ... ... ... ... Азиядағы саясатының нығайғаннан соң АҚШ-тың ... ... ... ... бар. ... кейінірек егерде АҚШ әлсіреп, Қытай әлем
саясатында “держава” ретінде дамитын ... ... мен ... ... стратегиялық өзгерістерге байланысты біршама алшақтауы мүмкін.
Дегенмен, АҚШ әлем ресурстарының ең үлкен тұтынушысы, ол үшін ... ... тек ... қайнар көзі болып табылады. АҚШ Орталық Азия
аймағында өмірлік маңызы бар мүдделері жоқ. Бұл аймақта АҚШ-тың ... ... бар. 1996 жылы ... Ресей мен ТМД елдері бойынша мемлекеттік
департаментінің координаторы К.Райз “Орталық ... ... мен ... ... ... АҚШ-тың аймақтағы
мақсаттарын көрсетті. Олар:
1. Орталық Азия мемлекеттерінің әрбіреуінің тәуелсіздігін, егемендігін
және қауіпсіздігін қолдау;
2. Адам ... ... ... ... және басқарудың
демократиялық формасын құру;
3. Бұл мемлекеттерді әлем қауымдастығына, халықараоық ұйымдарға және
евроатлантикалық ... ... ... есірткі және басқа да ... ... ... ... ынтымақтастықты орнату./14/
Әскери-саяси мүдделері:
Орталық Азия елдерінің ядролық қаруды таратпау мәселелерін қадағалау,
Уранның 235-ші элементін өндіруіне, полигон сынақтарын жүргізуге, зымыран-
космостық ... ... – АҚШ ... ... негізгі бағыты – бақылау
мен зерттеу арқылы өз ықпалы астында ... ... ... ... ... Азия және Қытайдың келешектегі
саясатына қатыста болжам мына стратегиялық құжаттар арқылы ... Joіnt Vіsіon 2020 /15/ ... ... ... Asіa 2025 /16/ ... ... Ынтымақтастық Ұйымының” негізін қалаушы келісім-шарттардың
2020 жылдың 31 қаңтарына ... ... ... ... ... ... жоғарыда атап өткен құжаттарының болжамдары бойынша,
“Қытайдың әрекеттері 2020 ... ... ... ... ... ... ... елдеріне жеткілікті түрде қатаң позиция ұстанады”.
Ауғанстанда жағдайдың өршуімен, ондағы АҚШ-тың ... ... ... біршама өзгерді. Осы төңірегінде келесі параграфта тоқталайық.
2.2. “Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына” қатысуындағы Орталық Азия елдерінің
негізгі мақсаттары
Орталық Азия ... ... ... ... ... ... алып ... бізге олардың көздеп отырған мақсаттарын
көрсетеді.
Қытай мен Ресей ... ... ... ... ... ... басқа да Орталық Азия елдерінің де ұлттық мүдделеріне жауап береді.
Біріншіден, Қазақстан географиялық жағынан екі ірі күшті ... мен ... ... орналасқан және бұл мемлекеттердің екеуі де
осы бірлестікке кіреді.
Яғни, Қазақстанның шекара мәселесін шешуіне зор көмегін көрсетті.
Өзбекстанның “Шанхай ... ... ... мүше ... өзі ... ... ... мәселелерін шешуге көмегін
тигізді. Өзбекстанды бірлестікке қосу ... ... ... ... ... ... ... шараларын орнату және шекара аймағындағы қару-
жарақ санын шегеру туралы Мәскеу және ... ... ... ... ... Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы жер
мәселесі әлі өз шешеміін таба ... ... Бұл екі ел ... төрт
пайызды жерді, Бағыс, Түркістан және Анырасай платинасы құрайды. Қазақстан
үкіметі мен ... ... осы ... төңірегінде бірауыздылыққа келе
алмай отыр.
Екіншіден, діни экстремизм және терроризммен ... ... ... ... ... ... Азия елдері үшін
өте маңызды болып табылады. ... ... ... және ... экстремистік ұйымдардың белсенді жұмыс жасауы Қазақстанның және
де басқа елдердің тұрақтылығына кері әсерін тигізетін еді. ... ... ... ... ... ... тиімді ролін
атап өткен жөн. “Шанхай Ынтымақтастық Ұйымын” және Ұжымдық қауіпсіздік
туралы келісім-шарттарды ... ... ... қызметінің
келешенің зор екендігін байқаймыз. Себебі, оған тек ... ... ... террористік үрейлер сияқты ортақ аймақтық қауіпсіздік
мәселесі бар елдер мүше ... ... ... ... ... Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстанның аймақтық тұрақсыздық
элементтеріне қарсы ... ... мен ... ... ... ... береді. Терроризм эжәне экстремизммен күрес саласындағы
стратегиялық ынтымақтастық ... Азия ... ... ... Орталық Азия елдерінің және ... ... ... ... Азияда белгілі бір мүдделері бар Ресей мен
Қытай арасындағы ... ... ... саяси құрал болып табылады.
Дегенмен де, Орталық Азия мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ынтымақтастыққа
мәжбүр етеді. Ресей мен ... ... ... ... ... тұрақты мүшесі болып табылады. Бұл факт Орталық ... ... ... ... ... кепілдік береді.
“Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы” шеңберіндегі мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... бағыттарының бірі
болып табылады. Интенсивті экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... және оларды бір-біріне бағынышты ... бірі ... ... ... ... ... мен Тәжікстанның қатысуы бір-біріне ұқсас. ... ... ... ... бағыты экономика және қауіпсіздік
болып табылады. “Шанхай бірлестігіне” қатысушылардың ұлттық мүдделеріне
жауап ... және ... ... саяси қызметтерінің көлемін кеңейтуге
мүмкіндік береді. Бір ажғынан, оларды экономикалық ... ... ... ... ... және ... ... қақтығысты жағдай жаралы мәселе болып табылады.
“Шанхай бірлестігі” Орталық Азия мемлекеттері үшін бірқатар геосаяси
жетістіктерге қол жеткізуші факторы болып ... Бұл ... ... ... ... ... құрал. Қытайды ... ... ... екі маңызды негізі бір.
Тактикалық негіз./17/ Экстремизм, терроризм, есрткі саудасы, ... ... ... ... ... ... Қытайдың
ресурстарын тарту. Қытау үшін ... және ... ... ... ... бірі болып табылады. Осы мәселелер ... өте ... ... ... ... Ресеймен және Орталық Азия мемлекеттерін
осы мәселелер төңірегінде белсенді ынтымақтастыққа шақырады. Қытаймен ... ... де ... ... ... ... Бұл негізге сүйене отырып, ұзақ ... ... ... ... ... өз қауіпсіздіктерін қамтамасыз етуге
тырысады. Қауіпсіздік арасындағы ... ... ... ... және терроризмді жою туралы біріккен ... ... ... ... ... ... ... пен құқық қорғау органдарының
өзара әрекеттері біз үшін Қытайды ... ... ... ... ... ... ... бірі осы болып
табылады.
“Шанхай бірлестігінің” мүмкіншілігі, әсіресе, ... ... ... ... өта маңызды. Әскери-саяси салада Шанхай
бірлестігі Ресей мен Қытайдың ықпалын реттеп отырады. “Шанхай Ынтымақтастық
Ұйымы” көптеген мәселелерді реттеп шешуге ... ... ... ... шеңберінде трансшекаралық өзендерді қолдану, шекаралық экономикалық
ынтымақтастық, шекараны делимитациялау ... Бұл ... ... ...... Ынтымақтастық Ұйымы” шынымен күшейетін болса, әлем
гоесаясатында жаңа көзқарастардың пайда болуына әкеледі.
Орталық Азия елдерінің қақтығыс ... ... ... ... әлем ... ... ... болып табылды. Ондағы
тәліптердің орнатқан тәртібі және олардың агрессивті бағыттарының ... ... ... ... және ... ... ... бірден
бір потенциалды үрейердің бірі болды. Бірақта бұл ... ... ... Осы ... ... дүр ... 2001 жылдың 11
қыркүйегіндегі Америка Құрама Штаттарының Пентагонда және Нью-Йоркте орын
алған ... ... ... және ... әлем ... елең
еткізді. Бұл әрекеттерді АҚШ-қа ... ... ... ислам
экстремистерінің Осама Бен Ладеннің басшылығымен ... ... ... ... АҚШ ... Ауғанстандағы тәліптердің тәртібіне қарсы
террористік әрекеттер ... ... ... ... ... жерін
иеленген тәліптер тек өзіне көршілес жатқан мемлекеттерге ғана ... ... ... әлемқауымдастығына да үрей төндіріп отырған еді. Бір
ай мерзімнен соң, АҚШ ... ... ... әрекеттерді
бастады. “Бүкіл әлем болып терроризмге қарсы күресу керек” деген ұранмен
бүкіл әлемге үрей төндіріп ... ... ... ... ... қарсы әрекеттер басталып кетті.
Ауғанстанмен көршілес жатқан Өзбекстан, Түркіменстан, Тәжікстан және
тағы да басқа елдер үшін бұл өте ауыр ... ... ... ... ... және ... батыс елдері Орталық Азия мемлекеттері территориясына
өз әскери ... ... ... ... мен ... өз ... және әуе ... американ және бірқатар
батыс елдеріне берді. Қырғызстан ... ... ... Орталық Азия
территориясында ұзақ уақыт болуына қарсылығын білдірді. А.Ақаевтың айтуы
бойынша, Қырғызстан халықаралық коалициялық күштермен бірігіп, ... ... өз әуе ... және ... ... ... мерзімге
беретіндігі туралы келісім-шарт бекіткен. Сонымен қатар, Президенттің ... бұл ... ... Орталық Азияда ешқандай ұзақ мерзім
туралы ... ... ... ... ... оның ұжымдық қауіпсіздік
келісім-шарты бойынша және ... ... ... ... ... ... ... айтты. А.Ақаев бұл
шешімді американдықтардың тарапынан экономикалық ... ... тек ... ... отырған қызметіне ғана қаржы төлейтіндіктерін айтты.
Ал енді өз территориясына әскер енгізу ... ... ... ... ... ... ... “Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы”
әріптестерімен келісе отырып қабылдағанын айтты.
Орталық Азияға өз ... ... ... ... ... ... өз ықпалын орнатуға көптеген мүмкіндіктер береді.
Орталық Азияға ... ... енуі ... мен ... ... ... ... өмірлік маңызы бра жерлері деп
танитын Қытай мен ... бұл ... өз ... ... ... ... Штаттарының Орталық Азияда орынғуына қарсы олар ешқандай
ашық контрадикция ... ... жоқ. ... ... әскери базаларын орнатуы үшін өзінің әуе кеңістігін
және ... ... ... ... ол ... басшылығының
жүргізуімен болып жатқан терроризмге қарсы әрекеттерін ... ... ... бірнеше себеп бар.
Біріншіден, ол Орта Азиядағы қақтығыс ошағы Ауғанстанмен көршілес
орналасқан.
Екіншіден, Өзбекстанның ... ... ... ... ... ... ... ұйымының өзі де оның негізгі
мәселелерінің бірі болып табылады.
Үшіншіден, “Ұжымдық қауіпсіздік ... және ... ... ... ... оның қауіпсіздігіне
ешқандай кепілдік бере алмады. Ал, американ терроризмге қарсы Ауғанстандағы
әрекеттері бұл ... тез ... ... берді. Бұл дегеніміз Орталық
Азияға төніп тұрған қауіптің түбіріне балта шабылды ... сөз. ... ... және ... ... ... деген болжамды қалай
бағалауға болады? Ресей бұл ... өз ... ... ... ... Ең алдымен, мәселе Ресей мен ... ... келе ... дәстүрлі байланыстар – экономикалық, гуманитарлық,
әскери және әскери-техникалық ынтымақтастық ... ... ... жөн. ... 100%-і ... бөлігі кеңес-ресей өнімі болып табылады. Ауған
әскерлерінің құрамындағы әскери қызмет етушілердің көпшілігі ... ... ... жаттыққан. Жалпы, ауғандықтар ресейліктерді қолдайды.
Ал, енді ... Азия ... ... ... олардың мүдделері
Ресеймен тарихи жанасқан. Бұл тек рухани ... ғана ... ... ... ... ... ... экономикамен байланыстарын да қамтиды. Жалпы, Ресей мен
Қытайдың ... ... ... сая ... және ... ... АҚШ-тың килігуі Өытайды да, Ресейді де мазалайды. ... ... ... ... да ... жиын ... ... АҚШ туралы сөз қозғамайтынын байқаймыз. ... ... 2001 жылы 4 ... Шанхвйда өткен Саммитте Өзбекстанның
ұйымға қосылуынан кейін, басқа да Пәкістан, Үндістан және Монғолия, ... ... де ... қосылуға білдірген ниеттері ... ... ... ... Осы ... ... ... министрі С.Иванов “Қалау – бір нәрсеге қол жеткізуді
білдірмейді. Әне, ... ... ... да ... ... қалап отыр”,
- деді./19/
Бұл ұйымның екі негізгі артықшылығы бар: біріншіден, Азиядағы ... ... ... ұйым және екіншіден, аймақта ... ... ... күш ... ... екіншіден, Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымы жаңа мүшелер қабылдауға дайын және ұлғаю тенденциясына
ие. Бұл ұйымға қосылу ... ... ... – Пәкістан, Монғолия,
Түркіменстан және Үндістан. Бұл тенденцияны Шанхай Ынтымақтастық ... ... ... ... ... - ... ... тоқтатып тұр./20/
ШЫҰ-на мүшелердің енуі, әсіресе, Үндістанның енуі ... ... және оның ... ... ... ... ... әрбір
жаңа мемлекеттің ұйымға енуі әртүрлі жағымсыз мәселелерді әкелетендігін
анық. Үстіміздегі жылы ... ... ... ... ... кіруіне еш қарсылық көрсетпейтіндігін және бұл екі елдің
сыртқы саяси ... ... ... мәселелерге байланысты
көзқарастардың барлығын ұқсастықтарының барлығын айтты.
Иранның ұйымға кіруі туралы ... бар ... ... ... Иран ... наразылық саясатына қарамастан, Орталық зия ... ... ... транспорттық координаторлары, Парсы
Шығанағынан порттарына қарай мұнай және газ құбырларын салуды ... ... ... орнатуға талпынады. Иранның Шанхай ұйымы мүшелері үшін
пайдасы зор. Өйткені, ол ... жағы өте ... ... ... 1992 жылы Иран ... ... ... Орталық Азиядағы жаңа тәуелсіз мемлекеттермен коммуникациялық
байланыстарды қолдау үшін пайдалануды ұсынды. Иранның бұл ... ... ... ... саласында мүддесі бар. Иран мен Орталық
Азия мемлекеттерінің арақатынасының сипатына ... ... ... бұл ... өзінің ислам жолындағы қоғамдық даму моделін енгізу
емес, өзінің географиялық жағдайын тиімді пайдалануға және ... ... Үнді ... ... ... ... ... беру./21/
Жоғарыдағы айтылғандардың барлығын қорыта келе, Шанхай Ынтымақтастық
Ұйымының ішіндегі қарым-қатынастардың келешектегі ары қарай дамуына мынадай
қорытынды ... ... ұйым ... ... барлық
мүшелердің мүдделеріне жауап береді. Мүше ... ... ... ... сенім, түсінік таныту, өзара бекітілген құжаттардың
міндеттемелерін сақтай отырып қол жеткізуге ... ... ... ... ... мәселесі кім-кімді болмаса да ойлантса керек. Өйткені, ұйым
шеңбері ұлғайған сайын оның ... ету ... мүше ... арақатынастарында жаңа өзгерістер ... бола ... да, ... да өз ... жаңа ... бірлестіктің аяғынан тік
тұрып кетуі үшін оған жан-жақты қолдау көрсету керек.
Сілтемелер
1. Касенов У.Т. Безопасность Центральной ...... ... ... ... ... как ... безопасности в регионе.
Ашимбаев М.С. http:www.kіsі.kz/Analytіc/External%20polіcy/
St2_Ashіmbaev.html
3. Ашимбаев М.С.“Шанхайский форум“ как фактор ... ... –2000. – № 1.С.2 ... .Касенов У.Т. Безопасность Центральной Азии. – Алматы, 1998г.
С. 43..
5. Калиева Д.А. Шанхайская ... ... и ... // ... -2001. – №3. С. ... Там ... Душанбинская декларация -глав государств Республики
Казахстан, Китайской ... ... ... Российской Федерации и Республики Таджикистан
(Душанбе, 4 июля 2000 ... // ... ... ... документов). Центр внешней политики и
анализа, Комитет по делам СНГ МИД РК. ... ... Там ... Калиева Д.А. ... ... ... ... Analіtіc. -2001. – №3. С. 37-40.
10. Нарысов С.Тату кершілік. – Астана. – Пекин, 2001. – С.8.
11. Там же. С.4.
12. ... К.Л. ... ... с ... Азии ... интересы Китая, России и США
в ЦА) // Казахстан-Спектр. – 2000. – № 1(11).
13. “Шанхайская пятерка” – ... и ... ... Азии ... ... ... Бурнашев Р. “Шанхайская пятерка”: к вопросу о региональной
политике ... // ... ... ... ... – 2001. – № 5(6) мая. С. ... Там ... Ашимбаев М.С. “Шанхайский форум” как фактор ... ... // ... - 2000. - № 1. С. ... ... С.М. Афганский конфликт и проблемы безопасности
Центральной Азии. – Алматы, 1999. С. 19.
19. http//www.kіsk/kz/Gazeta.Ru
20. Сыроежкин К.Л. ... ... ШОС // ... – 2001. – 26
сентября-9 октября.
21. Касенов У.Т. Безопасность ЦентральнойАзии. – Алматы, ... ... ең ... шекара мәселелерін шешу үшін құрылған
еді. 90-шы ... ... ... жаңа ... да ... ... ... аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі ... ... бірі ... ... ... кеңінен орын
алған өзгерістер әлем мемлекеттері үшін жаңа мәселелерді алып келді. Осыған
орай, мемлекеттердің ... да ... ... күш жұмылдырып шешуге
ұмтылады. Орталық Азия елдері мен оларға көршілес жатқан ірі ... - ... мен ... ... құрылған бірлестігі осыған дәлел.
Негізінен, ... ... ... ... ... ... және бүкіл әлемде ... ... пен ... ету ... еді.
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы үлкен ... және ... бар, ... интеграциялық бірлестіктерден өзгешелігі бар
мемлекеттердің жаңа бірлестігі. Шанхай Ынтымақтастық ... ... ... ... әрекеттесуі арқылы субаймақтық ынтымақтастықтың жаңа
жүйесін құруға бастама ... Оған ... ... де ... кемітпеді. Осы контексте жаңа ұйымның ашық сипатта болуы
оның келешектік мәні бар ... ... ... ... ... үрдісі сыртқы қатердің болуынан екендігіне күмән жоқ.
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының маңызды элементі – ол оның ... ... ... ... ... тараптар арасындағы сенім
шараларының сақталуы, ... ... ... мүше ... мен ... өзара әрекеттестік пен серіктестіктің болуы.
Ұйым, ең алдымен, мемлекеттердің өзара қауіпсіздікті және ... ету үшін ... ... ... Шанхай ұйымы шеңберіндегі өткен
кездсулер мемлекеттердің көпжақты және ... ... өсіп ... ... ... ... қол ... беретін көмегі зор.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында автор алдына арнайы мақсат қойып,
оны белгілі бір ... ... ... Бұл ... жұмысының
негізгі мақсаты Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саяси-құқықтық негіздеріне
шолу жасау және оның ... ... ... ... ... ... жасау болатын. Осыған орай, бұл мақсатты жүзеге асыру
барысында ... ... ... ... құрылу себебіне және оның
құқықтық-келісімдік негіздеріне толықтай шолу ... ... ... ... Азия ... ... роліне баға берді,
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымыа қатысатын ... ... ... түрде қарастырды, бұл ұйымның ұлғаюы үрдісінің
тиімділігін ... осы ... ... ... ... ... келесідей
қорытындыға келді:
• бүгінгі таңда әлемде жаңа өзгерістер, олардың артынан сол өзгерістердің
нәтижесі орын алып ... Ол ... ... ... ... ... мүкін болатын өзгерістердің қандай да ... ... бір ... ... үшін мемлекеттер арнайы ... ... ... да, мемлекеттер арасындағы осындай бірлестіктердің
тигізетін пайдасы зор.
Бірақта, автор болжамы ... ... ... ... ... еклешегін болжау өте қиын. Себебі, Орталық Азия елдері өздерінің
онжылдық тәуелсіздік шеңберінде әлі де өз ... ... ... ... олар ... бай болғанымен, оны игеруге жағдайлары жоқ. ... және ... ... ... кезеңде отырған Орталық Азия елдері
қандай да болмасын дамыған мемлекеттің көмегін қажет ... ... ... ... да болмасын Орталық Азия ... ... ... ... ... осында өмірлік маңызы бар мүдделерге
ие Ресей немесе ... ... іске асып ... ... ... осыған мысал бола алады. Бірақта, мүше-мемлекеттердің ... ... ... ... бұл ... ... көздеген мүдделеріне
жауап береді.
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы қызметінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, аймақтық қауіпсіздікке төніп тұрған қатердің қандай да
болмасын формасымен күш жұмылдыра отырып ... өте ... ... еді.
Өйткені, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстан дәстүрлі емес
қатерлерге ... ... және ... қарсы күресуде жалғыз
өздері қарсы тұра алмайды. Экономикалық, ... ... ... өте әлсіз
бұл елдер көршілес жатқан елдермен ... ... ... ... ... Ұйымының құрылуы мемлекеттердің дипломатиялық
жетістігі ... ... Осы ... ... кететін жайт, Орталық Азия
елдерінің болашақта ірі ... ... ... ... ... айналып кету қаупі бар.
Қазіргі кезде Орталық Азия елдеріне деген ұлы державалардың ... ... жету үшін ... түсетіндігін атап өткенжөн.
Сондықтан, Орталық Азия ... ... үшін ... ғаламдық
геоэкономикалық құбылыс жөнінде дұрыс бағдар ұсынудың маңызы бар.
Орталық Азия мемлекеттерінің арасындағы қақтығыстарды ... ... біз ... ... ... ... Мемлекеттер
арасындағы жасалған мәңгілік достық туралы шарт бұл үшін ... ... ... ... ... ... үшін ортақ ұқсастықтарды негізге
алу керек. Бұл ұйымға ... ... ... ... ... ... ... мөлшері өте аз ... ... ... Азия ... ... Еуропалық Одақ сәулетшілері
үшін тек ... ғана ... ... ... Ынтымақтастық Ұйымының құрылуын сараптай келе
Орталық Азия елдерінің арасындағы қайшылықтарды ... ... ... бет бұруы керек деген тұжырымға келеді.
Тікелей Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының ұлғаю ... ... ... бұл ... ... ... маңызын арттырады дейміз. Бірақ,
әрбір мүшелікке енген жаңа мемлекет өз мүдделерін қамтамасыз ету үшін ... ... ... Іс ... ... ... қазіргі өтпелі
екзеідегі Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы тәрізді жаңа құрылымдарға ұйым жұмысын
біраз тиімсіз етуі мүмкін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
I. ... ... ... об ... мер ... в военной области в районе
границы от 26 апрель 1996 г. В Шанхае ... ... ... граница. Сборник нормативно-правовых актов и
международно-правовых ...... ... Приложение к Соглашению об укреплении доверия в ... ... ... ... от 26 ... 1996 г. // Государственная граница.
Сборник нормативно-правовых актов и ...... ... ... о ... сокращении вооруженныхсил в районе границы
от 24 апрель 1997 г. В ... ... ... //
Государственная граница. Сборник нормативно-правовых актов ... ...... ... ... к ... о ... сокращении ворруженных сил в
районе границы. Протокол о географических пределах ... // ... ... ... ... и ... ... – Алматы, 2000.
5. Дополниительное соглашение меджу Республикой Казахстан и Китайской
Народной Республикой о ... ... ... 4 июль 1998г.) // ... ... ... ... и международно-правовых
документов. – Алматы, 2000..
6. Соглашение между ... ... ... ... и
Российской Федерацией об определении точки стыка государственной
границы трех государств (Алматы, 5 май 1999г.) // Государственная
граница. ... ... ... и ...... 2000.
7. Совместное заявление участников Алматинской встречи – Республики
Казахстан, Китайской Народной Республики, Кыргызской ... ... и ... ... ... 3 июнь 1998
г.).// Шанхайская организация сотрудничества (Сборник документов).
Центр внешней политики и анализа, Комитет по делам СНГ МИД РК. ... ... ... ... глав ... Республики Казахстан,
Китайской Народной Республики, Кыргызской Республики, ... и ... ... (Бишкек, 25 август 1999г.) //
Шанхайская организация сотрудничества (Сборник документов). Центр
внешней политики и анализа, Комитет по ... СНГ МИД РК. – ... ... ... о ... и ... органов и спецслужб Республики Казахстан,
Китайской Народной Республики, Кыргызской Республики, ... и ... ...... пятерки” (Бишкек, 2 декабрь 1999г.) // ... ... ... ... ... ... и ... Комитет по делам СНГ МИД РК. – Алматы, 2001г.
10. Душанбинская Декларация глав ... ... ... Народной Республики, Кыргызской Республики, Российской
Федерации и Республики Таждикистан (Душанбе, 4 июль 2000г.) ... ... ... ... ... ... политики и анализа, Комитет по делам СНГ МИД РК. – ... ... ... по ... встречи министров иностранных дел
Республики Казахстан, Китайской Народной Республики, Кыргызской
Республики, Российской ... и ... ... ... “Шанхайской пятерки” (Москва, 28 апрель
2001г.) // Шанхайская организация ... ... ... ... ... и ... Комитет по делам
СНГ МИД РК. – Алматы, ... ... о ... ШОС// ... 15 июнь ... ... ... о борьбе с терроризмом, экстремизмом ... 15 ... 2001г. ... // ... С. Добрососедство.
– Алматы-Пекин.- 2001. С. 277.
14. Договор о вечной дружбе между Республики Казахстан, Киргызстан и
Республикой ... ... ... ... – 2000. – № ... ... о безвозмездной помощи Правительством КНР и ... ... ... ... – 2000. – № ... ... ... Правительством РК и Правительством Российской
Федерации о ... в ... ... ... ... ... ... и злоупотребления
ими (12.10.98-22.05.00) // Бюллетень меджународных переговоров. –
2001. – № 4.
17. О мерах по реализации ... ... по ... ... пяти ... - Республики Казахстан,
Китайской Народной Республики, Кыргызской Республики, Российской
Федерации и Республики Таджикистан // Дипломатический курьер. ... ... ... мен ... ... ... ... қарым-
қатынас орнату туралы Бірлескен коммюнике // Нарысов С.Ж. ...... ... ... ... ... негіздері туралы Қазақстан Республикасы
мен Қытай ... ... ... ... 1993 ... ... // Нарысов С.Ж. Тату көршілік. – Алматы-Пекин, 2001.
20. Қазақстан Республикасы мен Қытай ... ... ... 1993 жылғы 5 шілде // Нарысов С.Ж. Тату көршілік. –
Алматы-Пекин, ... ... ... ... ... беру туралы Қытай
Халық Республикасы Үкіметінің Мәлімдемесі // ... С.Ж. ...... 2001.
Заңды актілер
22. Закон Республики Казахстан “О государственной границе РК” от ... 1993г. // ... ... ... охраны государственной границы Пограничной службой КНБ
РК от 17 ... 1996г. // ... ... мен ... ... ... ... Республики Казахстан Участникам встречи
министров обороны государств “Шанхайской пятерки” // Казахстанская
правда. –2001. – 31 ... ... ... ... ... ... бестігі” мемлекеттерінің саммитіәндегі ... 1996 ... 26 ... // ... С.Ж. Тату ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қытай Халық
Республикасының Төрағасы Цзян Цзяминь мырзаға жолдауы, 1996 ... ... // ... Қытай мен Орталық Азия ... ... ... ... ... ... бірлесе құру, ҚХР Төрағасы Цзян
Цзяминьнің Қазақстан Парламентінде сөйлеген сөзі, пекин, 1999
жылғы 23 қараша //Сонда.
ІІ. ... ... ... жұмыстар
28. .Акимбеков С.М. Афганский конфликт и ... ... ... ... ... ... З. ... шахматная доска. – М., 1999.
30. Карин Е.Т. Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздігінің ... ...... ... ... У.Т. ... Центральной Азии. – Алматы, 1998
32. Кушкумбаев С.К. Геополитические факторы интеграционных процессов в
постсоветской Центральной Азии. Автореферат. ... ... ... М. ... в ... ... ... геополитика политология. - Алматы, 2000.
34. Майлыбаев Б.А. Современный политический процесс в ... ... ... ... М., ... ... Т.А. Казахстан и Россия: суверенизация, интеграция, опыт
стратегического партнерства. – М., 1997.
36. Мансуров Т.А. ... ... ... Внешнаяя политика Республики Казахстан. – Алматы, М.,
1995.
37. ... Н.А. ... ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. – Алматы, 1999.
39. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. – Алматы, 1998.
40. Нарысов С.Ж. Тату көршілік. – ... ... ... В.В. ... и ... потенциал взаимодействия. –
Алматы, 1997.
42. Поздняков Э.А. Геополитика. - М., ... ... К.К. Под ... ...... 1996.
44. Токаев К.К. Дипломатия Казахстана. – Алматы, 2001.
45. Чжен Кун Фу. ... ... ... ... и ... ... ... Центральная Азия: новое пространство для сотрудничества / под ред.
Табашалиевой А. – Бишкек, 2000.
ІІІ. Баспасөз
47. ... Ж.М. ... и ... ... и других республик бывшего СССР с Китаем // Вестник
КазГУ. Сери “МО и МП”. - № ... ... М.С. ... ... как фактор безопасности в
регионе // ... - 2000. - № ... ... А. ... ... ... // Проблемы Дальнего Востока. – 2001. – № 3.
50. Асанбаев М.Б: Узбекистан: некоторые ... ... // ... ... ... и экономика. – 5.
51. Аханова Г.А:, Ердавлетова С.Р. Современные геополитическое ... ... РК // ... ... – 1998. - № ... Ахметжанов Р. Расширение Шанхайской пятерки: интересы участников.
– Время по. – 2001. – 19 ... ... М. ... - это ... “О ... // ... – 2001. – 15 июня.
54. Бакаев А., ... Д. ... ... в современных
условиях // Мысль. – 2001. – № 3.
55. Бзежинский З. Геополитическое положение ... ... СССР ... и ... ... – 1994. - №1.
56. Бурнашев Р. “Шанхайская пятерка”: к вопросу о ... ... // ... Азия. – 2001. - № 5-6.
57. Ван Цзябо. Политико-экономические перспективы “Шанхайской пятерки”
// Центральная ... – 2001. - № ... ... А. ... ... преобразована в ШОС // Панорама.
– 2001. – 15 ... ... М. ... – без ... // ... К. – ... ... Дорофеев М. ШОС – это по-нашему // Экспресс К. – 2001. – 19 ... ... Б.С. ... эффективной геополитической безопасности
в Казахстане // Казахстан-Спектр. – 2001. - № 3 (17).
62. Калиева Д.А. ... ... ... ... // Analіtіc. – 2001. - № 1.
63. Касенов У.Т. ... ... ... и ... ... // Казахстан и Мировое Сообщество. – 1996. - № 1.
64. Крефт Г. ... в ... ... ... ... всемирно-
исторической роли // Іnternacіonal polіtіc. – 1997. - № 6.
65. ... С.К. ... ... ... ... ... – Саясат. – 1999. - № 2.
66. Лаумулин М.Т. Китайско-центральноазиатские отношения: ... ... // ... – 1998. - № ... ... М.Т. ... отношения: геополитика
и безопасность (взгляд с Запада) // Казахстан-Спектр. – 1998. - ... ... ... А. ... ... ... при ... Путина //
Проблемы Дальнего Востока. – 2001. - № 3.
69. Ларин А. Американский фактор в ... ... // ... ... ... – 2001. - № ... ... Т.А., Интеграция и суверенитет. Стратегические приоритеты
казахстано-российских отношений // Казахстан и ... ... 1995. - № 2 ... ... М. ... в ... геополитической ситуации //
Евразийское сообщество. – 1999. - № 3.
72. Надыров, Смирнов. Дезинтеграция стран ЦАР – ... ... ... // ... – 1998. - № 2 (4).
73. Парамонов В.Формирование геополитической ситуации в ЦА – ... // ... Азия и ... – 2000. - № ... ... Э.А. Современные геополитические изменения и их влияние
на безопасность и стабильность в мире. Военная мысль. – 1993. ... ... Х. Роль и ... ... ... в ... проблем
безопасности в азиатском регионе // Ізденіс/Поиск. – 2001. - № ... ... Д. ... ... Шестерка? Семерка? Новое поколение.
– 2001. – 15 июня.
77. ... Е.Т. ... ... и ... регион
// Казахстан-Спектр. – 1997. - № 1-2.
78. Сыроежкин К.Л. Политика Росси в ЦА и ... ... ... – 1999. - № 2 ... Сыроежкин К.Л. Взаимоотношения Китая с гсоударствами ... ... ... ... ... США в ЦА) ... – 2000. - № 1 (11).
80. Сыроежкин К.Л. Новые рубежи ШОС. – Континент. – 2000. - № ... ... К. Мы ... на соседство // Континент.– 2000. - № 21.
82. Сулеев Д. Шанхайский процесс: новый отчет // ... – 2001. ... ... ... А. ... ... войти в Шанхайскую пятерку //
Центральная Азия. – 2001. - № 5-6.
84. Шашкова Н. ... ... ... этап ... ... ... // ... правда. – 2000. – 6 июля.
85. Штут Р. Борьба за власть и влияние в ЦА // ... ... 1998. - № ... ... және ... Дипломатический словарь в 3-х томах / Под ред. А.А. Громыко, А.Г.
Ковалева идр.- М., 1984, 1985, ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанды дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялау36 бет
Қазақстанның халықаралық экономикада қатысуы28 бет
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.30 бет
Қоршаған ортаның ластануының жасыл құрбақаға әсері34 бет
Азиядағы жаңа индустриялы елдер экономикасы21 бет
Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер8 бет
Азиялық өндіріс19 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Дүние жүзілік территориялық бөлісудің аяқталуы6 бет
Орталық Азия және қазіргі таңдағы халықаралық қатынастар жүйесі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь