Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық-психологиялық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2.10

І.тарау. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық.психологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.23
1.1. Болашақ маманды дайындаудың психологиялық.педагогикалық аспектілері ... ... ..11.15
1.2. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды тиімді дайындаудың психологиялық.педагогикалық шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16.23

ІІ.тарау. Тұлғаның өзін.өзі дамытудың теориялық негізі ... ... ... ... ... ... 24.47
2.1. Субъект қалыптасуының алғашқы кезеңдері мен тұлғаның өзін.өзі дамытудың тұжырымдамалық көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.38
2.2. Жоғары оқу орындары студентерінің кәсіби тәрбиелеудің мақсаты ретіндегі маманның субъектілік қалыптасуы мен оның моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39.47

ІІІ .тарау. Жоғары оқу орындарындағы болашақ мамандарды дайындаудың тәжірибелік жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48.59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60.63
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64.67
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...........................................2-10
І-тарау. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық-
психологиялық ... ... ... дайындаудың психологиялық-педагогикалық
аспектілері.................................................................
.................................... ..11-15
1.2. Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... дамытудың теориялық негізі........................24-47
1.1. Субъект қалыптасуының алғашқы ... мен ... ... ... ... оқу ... ... кәсіби тәрбиелеудің мақсаты
ретіндегі маманның ... ... мен ... ... ... оқу ... ... мамандарды дайындаудың
тәжірибелік
жұмысы..........................................................48-59
Қорытынды
............................................................................
.......................60-63
Әдебиеттер ... ... ... ... ... жүйесінде қоғам болашақ маманды дайындаудың сапасына
жоғары талап қоюда. Жоғары оқу ... ... ... ... жоғарғы деңгейін жеткілікті түрде қамтамасыз ету ... ... осы ... ... ... жауап беретіндей болуы
керек. Қазіргі кезде қоғамның жаңа типін құру барысында, жаңа құндылықтар
жүйесіне бағытталған, ... ... ... ... ... бар болашақ маман тұлғасын қалыптастыру болып табылады.
ХХ ғасыр соңынан бастап білім беру жүйесі білім берудің ... ... ... Онда ... ... ... ... тұлғасы
қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту ... Осы ... ... маманның білімберу сферасында үздіксіз
білім ... ... ... ... ... дайындығын
айтамыз. Философиялық, педагогикалық және психологиялық ... ... ... ... ... ... қоры жинақталған. Оларға
философтардың жасаған адамның гуманистік тұжырымдамасы жатады. М.М. ... ... Н.А. ... Л.В. Коновалова, О.Н. ... ... А.Г. ... т.б. ... адам ... ерекшелігі,
өзгешелігі мен өзіндік құндылығы ерекшеленеді, ... ... ... ... ... анықтау, экзистенционалдық таңдауға ... ... ... мен ... адамның мәні келесі
тұрғыда қарастырады: Б.Г.Ананьевтің, А.Г. Асмоловтың, Л.С. Выготскийдің,
О.С. Газманның, Э.В. ... Н.Б. ... Л.Н. ... ... В.Н. ... С.Л. ... , В.И. ... және
т.б. еңбектерінде адам өз өміршендігінің субъектісі ретінде және ... ... ... ... ... ... ... білімберу сферасында тұлғаның этномәдениеттік
қызығушылықтарын іске ... ... ... ... ... с.304/. Келесі қазақстандық ғалымдардың еңбектерінің үлкен маңыздылығы
бар, ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен дамуы туралы сөз етіледі /25, 168с./. ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің заңдылықтары мен ерекшеліктерін
С.Ұзақбаева/51/, Э.Табылды /49, С.3/ ... ... ... ... дамуын М.Балтабаев зерттеген /8, 168с./ . Бірақ өкінішке ... ... ... жүйесі, директивті педагогиканың теориялық
көзқарасы мен әдістерінің жүйесі ... ... Оның ... ... ... пассивті, тәуелді және өзін-өзі басқаруға,
өзін-өзі ұйымдастыруға және өзін-өзі ... ... деп ... яғни ... ... ... ... ретінде қоғамның әлеуметтік
тапсырыстарын орындай алмайды /3, 299с; 7, с.3-12; 12, с.22-26; 21, с.34;
35, с.28-38; 36, 80с., 43, ... Осы ... ... шығу жолы
бірінші ретте, білімберуді тұлғалық ұстанымдарға және жеке ... ... ... /5, 560с.; 11, с.3-9; 18, 160с.; 20, 195с.; 30; 31; ... 90-95.; 39, с.3-10; 47, 11с./. ... беру жүйесіндегі тұлғаға
бағытталған көзқарас гуманистік парадигманы іске асырумен ... ... және ... ... мен ... жүйесі), яғни
тұлғаның өзіне және оның ... ... /5, 560с., 18, ... 31; 39, с.3-10; 47, 11 ... ... ... ... деген мақсаты сырттай
берілген қасиеттерді «қалыптастыру» деп қаралмайды, оның негізгі ... ... ашу және ... ... ... және ... анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға кіріктіру деп түсінеміз.
Сондықтан да ... ... ... ... ... мен оның ... ерекшеліктерін тұлғаның кіріктірілген компоненті ретінде зерттеу
маңызды болады.
Осы ... ... ... ... ... ... ... Біздің еліміздегі әлеуметтік-экономикалық және
саяси өзгерістері жоғары дәрежелі мамандар дайындығын талап етеді. ... ... ... ... болашақ маманның кәсіби
дайындығы мәселелерінің аспектілері ... ... ... ... ... Н.К.,
Кухарев Н.В., Сластенин В.А., Хмель Н.Д., Кудабаева М.И. және
т.б.);
2. Мұғалімдерді дайындау ... ... ... ... ... Б.И., ... Н.А., Белокур
Н.Ф. және т.б.)
3. Педагогикалық ... ... ... ... ... ... О.А., Кит Г.А., Камзабаев Т.,
Капбаев К., Клочко В. Және ... ... ... мен ... ... ... (Александров Н., Победоносцев Г.А. және т.б.);
5. Болашақ мамандардың кәсіби өзін-өзі тәрбиелеудің ... С.Б., ... Б.П., ... А.И. және ... аталған еңбектерде кәсіби тұрғысынан ... ... мен ... ... ... тұжырымдамалық негіздері
жасалмаған.
Қазіргі зерттеулерде қоғамның кәсіби ... ... ... ету
және олардың тұлғасына ерекше талап қою арасында; ... ... ... мен ... жеке қасиеттерін дамыту ретінде өзін-өзі
дамыту және тәжірибеде осы қасиеттерді қалыптастыру стратегиясының болмауы
арасындағы ... ... ... ... ... ... мәні
тұлғаның өзін-өзі дамуы белгілі бір жағдайда өзін-өзі ұсынудың объективті
үдерісі ретінде қаралуында болады екен. ... ... ... дамуының
ерікті процесі басталуы үшін белгілі бір ... ... ... ... оған ... ету ... Осы іс-әрекеттің мәні ғылымда да, тәжірибеде
қарастырылмаған. Сонымен, осы ... ... бір ... тәжірибе
талаптарына жауап беруімен байланысты болып, екінші жағынан осындай іс-
әрекеттің теориялық негізін ... деп ... Осы ... ... тиімді жолдары мен тәсілдерін ... ... ... таңдауға мүмкіндік берді: «Болашақ маманның өзін-
өзі дамытудың психологиялық- педагогикалық негіздері».
Зерттеудің мақсаты: Болашақ ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерін анықтап, олардың ... ... ... ... ... ... дамытудың үдерісі.
Зерттеу пәні: жоғары оқу орындарында болашақ ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін педагогикалық-психологиялық
шарттары.
Зерттеудің болжамы: жоғары оқу орындарының білімберушілік ортасы егер
маманды ... ... ... ... ... ... ... бір
пәннің білім мазмұнымен шектелмей, оның ... ... ... ... гуманистік, тұлғалық- әрекеттік, ... ... ... ... маманның өзін-өзі дамыту бағытында
тиімді әсер ету мүмкіншілігін анықтауға болар еді. Және ... ... ... ... ... ... мазмұнының,
ұйымдастырушылық формалары мен технологияларының тиімді әсерін қамтамасыз
ететін жағдайлары жасалып, студенттердің өзбетінше жұмысы мен ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамыту үдерісі ... ... ... мен ... ... ұстанымдарына
сүйенген жағдайларда болады.
Зерттеу мақсаты мен болжамына сәйкес келесі міндеттер айқындалады:
- психологиялық-педагогикалық зерттеулер ... ... ... ... ... тұлғаның өзін-өзі дамытудың теориялық
негіздерін анықтау;
• болашақ ... ... ... ... ... жасау;
• тұлға дамуы тұрғысынан болашақ маманның кәсіби қалыптасуын
анықтайтын факторлар жүйесін жасау;
• болашақ маманның ... ... ... ... анықтау.
Зерттеудің методологиялық негізі:
- жоғары мектеп дидактикасы, ... ... ... ... ... бағытталған көзқарас теориясы, Л.С. Выготскийдің мәдени-
тарихи тұжырымдамасы, экзистенционализмнің философиялық аспектілері, ҚР
білімберу және тәрбие ... ... ... ... ... үдерісінің тұжырымдамалық бағыттары, ... ... ... ... «тұлғалық өсу», «өзін- өзі дамыту» ... ... ... ... ... ... негізгі
ережелері (Л.С. Выготский, А.Н. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн, И.А. Зимняя),
тұлғаның жалпы психологиялық теориясы (А.В. ... ... ... ... (А.Г. ... А.И. ... Л.Н. Куликова),
басқару теориясы (П.Я.Гальперин, Н.Ф. Талызина), білімберудің ... (В.А. ... Е.И. ... ... В.Д. ... және
т.б.); диалогиялық тұлғалық әсер ету проблемасы бойынша еңбектер т.б.
- білім беру философиясы, таным теориясы, ... ... ... ... Л.С. ... М.С. ... А.Н. ... С.Л. Рубинштейн,
Н,Ф, Талызина және т.б.);
- іс-әрекет ... ... (Б.Г. ... Л.С. ... Каган, А.Н. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн, Н.Ф. Талызина және т.б.);
- жоғары кәсіби білім беру ... ... ... А.А. ... В.Д. Шадриков, Г.У. Матушанский, АүП. Егоршин,
В.М, Филиппов, В,В. ... және ... ... дайындаудың теориялық негіздері, маманның ... ... А.И. ... И.Д. Клочков, О.Ф. ... Э.Ф. ... ... В.М. Монахов және т.б.)
- кәсіби ... беру ... ... ... ... іс ... және жүйелілік теориясы
- педагогикалық басқарудың ... ... ... ... П.И. ... Т.И. Шамова, В.П. Симонов, Р.Х. ... ... және ... ... пәні мен ... ... педагогикалық-психологиялық әдістері қолданылады (анализ, синтез,
классификациялау, жобалау және т.б.); ... ... ... ауызша және жазбаша сұрақ-жауап, сауалнамалар,
педагогикалық-психологиялық эксперимент, ... ... ... мәліметтерді тіркеу, шкаласын жасау,
ранжирование). Осы әдістерді ... ... ... ... ... мен ... сәйкес зерттеудің тұтастығы қамтамасыз
етіледі.
1-ші тарауда философиялық, психологиялық және педагогикалық тұрғысынан
болашақ маманды дайындау үдерісі мәнінің теориялық талдау ... ... ... ... ... ... ... мен біліктері дегеніміз практикалық
және ғылыми іс-әрекетте, қоғамдық тәжірибеде үнемі туындайтын өзгерістерге
жылдам жауап беру қабілеттілігі болып ... Егер ... оқу орны ... кәсіби іс-әрекеттің ... ... ... білім мен біліктермен қамтамасыз етсе, оларды маман етіп
дайындаса, әр ... ... ... ... ... ... таным және кәсіби іс-әрекет міндеттерін шешудің тәсілі пайда
аланатын етіп шығарса бұл ... ... еді. ... ... кәсіби
дайындаудың методологиялық алғышарттары ... ... ... білім
берудегі жүйелі-іс-әрекеттік тұжырым қарастырылады. «Жүйелі-іс-әрекеттік
тұжырым» екі мағынаны ... ... ... пен ... көзқарас негізінде біржақты аналитикалық, зерттеудің себептік
әдістерінен бас тартады да, объектінің кіріктірілген қасиеттері тұтастығына
сүйенеді, олардың ... ... ... да ... ... мен өзараәрекеттестігін және қоршаған ... /166, ... ... ... Жүйелілік көзқарасы – жинақталған ... ... ... ғылымдардан және өз объектілерін ... ... ... ... ... ... көзқарасы –
жүйелі талдау позициясы тұрғысынан біртұтас ретіндегі құбылысты ... ... ... ... ... табылады. Сонымен, жоғары оқу
орындарында жүйелілік көзқарасы кәсіби ... ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша, «жүйе – ... ... ... ... ... ... тұтас кешені болады».
Жүйе сипаттамаларының минимальды жиынтығына жататындар: әр ... ... ... ... ... ... (олардың арасындағы
байланыс) мен әр элементтің қызметтері, оның рөлі мен ... ... ... өз ... жүйе бола алады, анағұрлым кең жүйеге оның
бөлігі немесе шағын ... ... ... ... ... әдістері жүйесі туралы оқу, іс-әрекет
негізінде күрделі жүйе болып ... Ол ... ... ... негіздемесі мен іске асуына бағытталған. Талдау
барысында, зерттелініп ... ... ... іс-әрекеттің
құрылымдық компоненттері қаралады: қажеттіліктері ... ... ... ... басқару. Іс-әрекет философиялық тұрғыдан
қоршаған ортаға белсенді қатынасының арнайы адами формасы ... ... ... ... және ... ... өзгерісін қамтиды. Кәсіби
педагогикада ... ...... ... ... ... ... және тиімділігі үшін қажетті,
білімдер мен біліктердің бірінші меңгеруін қамтамасыз ... ... мен ... ... Іс-әрекеттік көз-қарастың мәні Б.Г.
Ананьевтің, Л.П. ... ... М.С. ... А.Н.
Леонтьевтің, С.Л.Рубинштейннің, Н.Ф.Талызинаның және т.б. еңбектерінде
ашылады. Әлеуметтік және ... ... ... мен ... ... ... үдеріс ретінде анықталады (А.Н.Леонтьев);
мәдениетті қалыптастыратын күш ретінде (Э.С. ... ... ... әрекеттестігі ретінде (Л.С.Рубинштейн); адамның өмір сүру
тәсілі ретінде (М.С.Каган); әр адамның нақты ... ... ... ... ... ... (ойын, оқу, еңбек) және онтогенезде жетекші
рольді атқаратын (Б.Г.Ананьев) ... ... ... ... ... әдістемелері қолданылды:
А) теориялық зерттеу проблемасы бойынша философиялық, ... ... ... ... ... ... алу, тестілеу, психологиялық-педагогикалық
эксперимент, математикалық өңдеу әдістері.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
1. зерттеу мәселесі бойынша ... ... және ... жасалынады;
2. болашақ маманның өзін-өзі дамыту үшін оқыту процесінің жетілдіру
механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... мен іс-
әрекеттік механизмдерін анықтайтын ішкі тұлғалық ұстанымдарға сыртқы
әсерлердің ауысуы);
3. студенттердің кәсіби өзін-өзі дамытуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... және кәсіби дайындығының бірігуі
мен кіріктіруі негізінде кәсіби дайындықтың тәсілдері мен жолдарын,
мазмұнын талдау өз еркімен өзбетінше ... ... ... тиімді
кәсіби қалыптасуын қамтамасыз ететін өзбетінше шығармашылық іс-әрекеті
үшін білімберу кеңістігін құру);
4. болашақ маманның тұлға ретіндегі өзін-өзі дамытудың нәтижелілігі ... ... ... ... (мотивациялық, мазмұндық,
операционалдық және рефлексивті).
Теориялық маңыздылығы: болашақ маман тұлғасының кәсіби ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығы: болашақ маманның кәсіби өзін-өзі дамыту үшін
оқыту процесін ... ... ... жұмысы келесі кезеңдерден тұрады:
І-ші кезеңі зерттеу мәселесі бойынша арнайы әдебиеттерді зерттеу мен
олардың теориялық-методологиялық ... ... ... ... оң ... зерттеу мен жалпылау; ғылыми аппараты ... ... ... ... негізгі бағыттарын
анықтау мен тәжирибелік материалдар жинақтау. ІІ-кезеңі – болашақ маманның
тұлғалық-кәсіби ... ... ІІ – ... жұмыстың алынған
нәтижелерін талдау мен жалпылау, алынған теориялық және ... ... ... ... және ... бөлімдерін
жүйелеу, диплом жұмысын әзірлеу.
Ғылыми нәтижелер, осы зерттеудің негізгі ережелері мен қорытындылары
тұжырымдамалық көз-қарастарының ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің оң
нәтижелерімен; зерттеудің ғылыми аппаратына ... ... ... ... ... нәтижелерді тексеру мен таладаумен
қамтамасызданады.
Қорғауға келесі ережелер ұсынылады:
• кәсіби ... ...... ... дамуының көпаспектілі
және көп факторлы үдерісі болып табылады. Ол болашақ маманның тұлғалық
гуманистік, іс-әрекеттік, мотивациялық-құндылық ... ... ... ... ... құрылады;
• болашақ маманның кәсіби ... ... ... ... ... беру үдерісі мәнінің ауысуымен
түсіндіріледі; ол өз ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі дамуына, өзбетінше оқу-
танымдық іс-әрекеті мотивациясы дамуына, өзінің өзін-өзі дамуының
кәсіби ... ... ... маманның мақсатты түрдегі өзін-
өзі құрудың және әр-қайсысының ... ... ... ... ... Жоғары оқу орындарындағы білім беру жүйесінде тұлғаның өзін-өзі
анықтауына, ... іске ... ... ... ... ... өзара әрекетінен тұратын педагогикалық
процесінің кәсіби бағыттылығының түрлі шығармашылық іс-әрекетінде өзін-
өзі қалыптасуын ... ... ... беру үдерісінде арнайы
білімдер мен ... ... ... ... ... ... сақтау барысында болашақ маманның тұлғалық-
кәсіби өзін-өзі дамуының нәтижелілігіне жетеміз.
Зерттеудің құрылымы: ... ... ... екі ... қорытындыдан,
әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
І-тарау. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық-
психологиялық ... ... ... ... ... аспектілері
Басқа ғылымдар арасында психология ғылымының маңыздылығы туралы
айтатын болсақ, басқарушылық қызметтегі адамдармен қарым-қатынас 80 ... ... ... ... 70 ... ... болады. Бүгін ел нарықтық қатынастарға ауысып, психология
ғылымының жаңа бағыттары ... ... даму ... ... ... ... ақша ... жарнама психологиясы, кәсіпкерлік
психологиясы және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Қазіргі күні кадрлық менеджменттегі ... ... ... ... ... болады, мысалы, коммуникативтік
қабілеттер менеджер іс-әрекетінде үлкен маңыздылыққа ие.
Д.Голланд тұлғаның белгілі бір ... ... ... ... авторы болады, оның пікірінше вербальды белсенділіктің жоғары
деңгейі кәсіпкер ... ... ... ... ... ... 1973). ... да коммуникативтік қабілеттерді
диагностикалаудың кадрлық менеджментте маңызы зор.
Психикалық ... ... ... ... (психикалық
бейнелер және ұғымдар, түйсіктер мен қабылдаулар, есте сақтау және ойлау
қабілеттері, зейін мен ... ... мен түс ... ... ... ... Психология адам белсенділігінің мінез-құлығының, ... ... ... ... ... ... ... әсер етудің жолдарын анықтап, өзін-өзі басқаруы бойынша
нұсқаулар жасайды. Ол адам ... мен ... ... мен ... ... әдістерін береді.
Адам, өз “Менін” және қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарға енеді, бірақ оны
ол саналы түрде ұқпайды. Психология пәні көптеген ... ... ... ... енгізеді. Университеттік білімі бар адам ... күні ... ... ... ... ... сөздерді
білмеуге болмайды. Сондықтан да, ХХІ ғасырда ... ... ... ... ... кезде жоғары оқу бағдарламаларына “Психология және
педагогика” пәндері кіріктірілген. Бірақ, көп ... осы ... 18 ... ... Сонымен бірге, осы курс жалпы психология және педагогика
пәндері ретінде ... емес ... ... ... ... ... ... “Қарым-қатынас психологиясы”, “Заң
психологиясы», “Кәсіби іс-әрекет психологиясы”, ... ... т.б. ... жағдайда оқытудың психологиялық аспектілерін күшейту
проблемасы өзекті болатындығы сондықтан да. Осы проблемалар қандай ... ... және ... пәндерін ажырату қажеттілігі бар;
2-ден, оқу сабақтарын талдау нәтижелері бойынша анықталғаны – бұл ... ... ... тізімін кеңейту қажеттілігін
көрсетеді;
3-ден, сабақтарға қолдау көрсету негізінде психологиялық әдістемелік
әдебиеттері мен ... ... ... ... ... логикалық операцияларының бар жиынтығы пайдаланылмайды:
салыстыру, абстракциялау мен ... ... ... ... тәсілдері қолданылмайды: нақты есте қаларлық ... ... ... мен ... оқу ... ... ... іс-әрекеті белсенділігін қалыптастыратын оқытушының оқу іс-әрекеті
тәсілдерінің ... ... және т.б. ... ... мәнді факторы ретінде оқу ... ... ... осы ... ... ... іс-әрекетпен байланыстылығын
көрсету маңызды. Сабақтарға психологиялық қолдау көрсетудің белгілері
табалдырықтық ... ... ... байланысты: дыбыс жиілілігі –
40-80дб, фонынан жоғары болу – 6 дб; сөздер ... ... - 40 мкс, ... ... – 1 минутта 120 сөз, сөйлеу қарқыны ... бит ... ... ... – 13 сөзден аспайды.
4-ден, жоғары оқу орындарында психологиялық қызмет ... ... ... күні ... орта ... психологиялық қызметі
бар. Жоғары оқу ... ... ... ... мәселесіне
кәсіптік бағдарлау мен кәсіптік таңдау сұрақтары айналар еді. Көптеген
студенттер өз ... ... ... ... ... негізі
бойынша белгілі бір мамандықты таңдауда студенттің ... ... ... Осы ... ... ... ... емес болады. Ал жоғары оқу
орнын бітірген болашақ маман кәсіби таңдау жасауға ... ... ... ... ... ... меңгеру тиімділігі анықталады,
келешектегі іс-әрекет тиімділігіне, еңбекпен ... ... ... ұмтылысы мен кәсіби өсуіне негіз болады. Жалпы
психология кафедрасының бірінші курс ... ... өз ... ... ... білу үшін, сонымен бірге 1-семестрде оларға
оқылған пәндерге қатынасын анықтау үшін ... ... ... ... ... айтқанда: “адамдарға көмек беру ниетім бар”, “адамды танып
білу қызықты”, “адамдарға әсер еткім келеді”, “өз проблемаларымды
шешемін”, ... ... ... және т.б. Сонда студенттерде
әлеуметтік және таным мотивтері басым болады.
2. Оларды математика, ... ... ... ... ... ал ... ... – антропология мен анатомия тіптен
қызықтырмайды ... ... ... тағы да бір ... ... ... пәні және психолог мамандығы туралы ... ... ... кәсіби іс-әрекеті олармен түсініктіліктік және
кеңесберушілік ретінде қаралады. Психология туралы тұрмыстық пікірлері ... ... ... орай ... ... туралы ғылыми, зерттеу
жұмысы ретінде көзқарасы қалыптаспаған. Психолог жұмысының қиындығы ... ... Яғни ... жұмысы туралы пікірлері «аңыздар»
негізінде қалыптасқан. Студенттердің 16 пайызы өз мамандығын ... ... жыл ... ... айтады. Олардың кейбіреулері өз болашағына қатысты
нақты мақсаттарын белгілеген. Сонымен, бірінші курс студенттерінде 020400
мамандығы ... ... ... пәні ... ... және психологтың
кәсіби іс-әрекеті туралы, психолог мамандығы туралы көзқарастары ғылыми
тұрғыдан ... ... Бұл ... ... ... ... ерекшеліктері туралы насихаттап, үйрету қажеттілігін
көрсетеді. Психологиялық қызмет ... ... даму ... ... оларды
іріктеп анықтауға мүмкіндік берер еді.
Жоғары эмоционалдық тітіркену, стресс жағдайларын айзайтуды көздейді,
психологиялық кеңес беру мен ... ... ... ... жоғары оқу орындарын, отбасы, ... ... ... ... маманның моральдық құндылықтарын қалыптастыру мақсатында
олардың күштерін реттеуге мүмкіндік береді. Өмір қазіргі күні ... ... ... ... талап етеді. Осы ереженің сақталуы
болашақ маманды дайындаудың деңгейін көтереді, олар ... ... ... ... сай болар еді.
Қазіргі жағдайда студенттік кезінен бастап жоғары дәрежелі маманды
дайындау кәсіби білім берудің ... ... ... қосылуын талап
етеді. 1-ші орында оқу пәндерінің ... ... ... ... Оқу бағдарламалары бір ғылымның ғылыми білімдерінің бейнесі
ретінде абстрактылы сипатта болатын және ... ... яғни ... ... ... ... пәнді оқыту деп түсіндіріледі. Осындай
білімберу мазмұнына көзқарас энциклопедизм идеясы мен тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... жатқан психологиялық механизмдерді есепке алмайды.
Оқыту барысында оқушылар қоршаған дүние және өзі туралы ... ... ... осы ... ... ... рөл атқармайды,
егер де тұлға үшін маңызды болмаса. Барлымызға мәлім, бір оқиғалар есімізде
ұзақ қалады, ал ... өте тез ... ... ... ... ... ... байқамауымызда мүмкін. 1-ші ретте тұлға үшін оқу пәндері
мазмұнының маңыздылығы анықталып, көптеген зерттеушілерімен ... А.А. ... (1991) ... ... ... механикалық түрде
есте сақтауда меңгерілген білім тұлғаның жетістігі ... ... яғни ... ... ... оның ... ... басқа адамдарға және өзіне
қатынасын білдіретін ... ... ... ... ... ... қызығушылығының қалыптасу
жағдайларын қарастырып, іс-әрекет мағынасының ұғымына көңіл ... “Өз ... үшін ... отырған процестердің маңыздылығын ұғыну, оның
мәнін түсіну педагогикалық ... пен ... ... қызығушылықтың
қалыптасуының маңызды алғышартының бірі болады” //Е.Б.Тесля, 200, с.59.
Тұлғалық ... бар ... ... ... ... А.Н. Леонтьевтің, А.А.Вербицкийдің,
Г.Олпорттың, К.Роджерстің және т.б. еңбектерінде қаралады. Сонымен ... ... ... іске асуы кең ... ... Оқытудың теориясы мен
технологиясы арасында, оларда оқу пәндерінің белсенді және әлеуметтік
мазмұнының ... үшін ... ... бұл жерде А.А. Вербицкийдің
теориясы мен контексті оқыту ... ... ... ... ... ... зерттеу өткізілді, оның мақсаты – студенттердің
оқу процесі және оқу сабақтары мазмұны маңыздылығы мен ... ... іске ... болып табылады.
1.2. Жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... және ... ... жағдайын бейнелейтін
фундаментальді білім беру болашақ ... тек ... ... ғана ... ... бірге интеллектуалдық ... ... ... ... ... қазіргі жоғары оқу
орындары бағытталған. Болашақ мамандардың, яғни студенттердің ... ... ... бір ... Мемлекеттік стандарттың
талаптарымен айқындалады, онда ... осы ... ... нақты
анықталған; екінші жағынан, ... ... ... іс-әрекетімен
айқындалады. Мысалы, болашақ ... ... ... ... ... ... білімберу үдерісін зерттеу білігін талап
етеді, соның ішінде оны ұйымдастырудың мәселесіне ғылыми тұрғыдан ... да ... оқу ... ... ... ... таныстыру керек, оны өткізудің ... ... ... ... білігін қалыптастыру оқыту барысында, сонымен
бірге студенттің ... ... ... ... ... Соңғысына студенттерді бағыттар мен кафедра педагогтарының
ғылыми жұмысы ерекшеліктері тематикасымен кеңінен таныстыру ... ... ... топтарға қатыстыру, табысты зерттеу жұмысын жүргізетін
оқытушыларға 1-ші курстан бастап «бекіту».
Осы бағыттағы тиімді жұмысты қамтамасыз етудің бірінші ... ... ... сәйкес зерттеу біліктерінің ... ... ... бағытталған бақылауды өткізудің білігі, ... ... ... ... ... мен зерттеудің болжамын анықтау
білігі, зерттеу әдістерін ... білу ... және ... ... ... ... ... осы процестің
үздіксіздігі мен тұтастығын бүкіл кәсіби дайындықтың ... ... ... ... Оған ... сабақ пен студенттің өзбетінше
жұмысы (студенттің оқу-зерттеу жұмысы мен ғылыми-зерттеу ... ... ... және шығармашылық меңгерудегі түрлі әдістер мен
тәсілдерді пайдаланумен байланысты тәжірибе ... ... ... ... ... ретінде зерттеу іс-
әрекетінің мотивациясы болып табылады: қызығушылықтарын стимулдау, зерттеу
жұмысы қажеттілігін, кәсіби өсу үшін аталған ... ... ... негіздеу. Мысалға, осы жұмыстың бастамасы ретінде 1-ші курстан
бастап, «Мамандыққа ... деп ... курс ... ... оның ... ... іс-әрекеттің ерекшелігі мен шығармашылық
сипатын ашуға болады. Практикалық ... ... ... ... мен қабілеттерін талдау, ... ... ... ... үшін жағдайлар жасалады. Конференцияға рефераттарды
дайындау барысында студенттер новатор-зерттеушілердің ... ... ... ... ... салып көреді» мастерге лайықты
кәсіби біліктер мен тұлғалық қасиеттерді, оның ... ... ... ... ... саналы түрде ұғынады, бар ... ... ... өз жұмысының нәтижесін жүйелеу сияқты
білігі.
Аталған біліктердің қалыптасуы мен ... ... ... шарасына түрлі кәсіби жағдайларды ... мен ... ... курс ... ... ... ... және т.б. басқа әдістері жатады. Сонымен қажетті білімдер жүйесі
және ... ... ... ... ... ... оң
көзқарастың болуы болашақ маманның ... ... ... ... шарты жоғары оқу орындарындағы студенттердің кәсіби-тұлғалық
мәдениетін қалыптастыру болады. Болашақ ... ... ... ... ... қазіргі жүйесінің талдауын сонымен бірге
жүйелілік-құндылық көзқарасы тұрғысынан қарама-қайшылықтардың ... ... ... ... ... оның ... бүкіл
жүйесін қамту керек. Осыған орай жоғары оқу ... ... ... ... ... көзқарасы өзекті
болады. Болашақ маманның мәдениетін қалыптастыру проблемаларын тиімді шешу,
оның әлеуметтік қасиеттерін дамыту оқу-тәрбие және ұйымдастырушылық ... ... және ... ... тұлғалық және
мәдениет теориясы нәтижесін жалпылау негізінде ... ... ... пікірінше: «Ұлттық мәдениеттің қайнар бастауы – оның (ұлттың)
рухани азығының асылдық ... ... ... ... ... ... күш – оның әдебиеті, өнері, әдебі мен ... ... ... «әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер – ... ... т.б. ... ... оқылатын лекцияларда
ұлттық мәдениеттің негіздері, оның бұрынғысы мен ... және ... ... ... көрсетіледі» /49, с.11-12/. Осы ... ... ... ... ... ... студенттерді
дамыту мен тәрбиелеуде тұрмыстың, ... ... ... ... ... ... эстетикалық іс-
әрекетінде көрініс береді.
Бұл жерде маңыздысы – болашақ маман тұлғасының мәдениеті ... ... ... ... ... жоқ. ... ... мен мәдениеттің аспектілері қаралады, олардың өзарабайланысы мен
өзараауысуы. ... орай ... ... ... ... студенттердің
үнемі өз кәсіби дәрежесін көтеру қабілетін дамыту ... ... ... ... оқу-тәрбие процесі барысында анықталады.
Осыған байланысты жоғары кәсіби ... ... ... ... ...... ... интеллектуалдық-адамгершілік тұлғасын
дамыту. Болашақ маманды дайындаудағы жүйелілік-құндылықтық көзқарасы жүйе
ретінде түсіндіріледі, ол жаңа ... ... және ... ... алу негізінде ... ... ... ... кіріктірушілікпен,
фундаментальдықпен, үздіксіздікпен.
Сонымен қазіргі білімберу парадигмасын әлеуметтік-тұлғалық, тұлғаға
бағытталғандық, ... ... деп ... болады. Кәсіби мәдениетті
қалыптастырудың басты ... ... ... ... ... ... маңызы бар қасиеттерін дамыту болып табылады.
Кәсіби білімберудің әлеуметтік-тұлғалық ... іске ... ... ... ... ... сараптамалық, рефлексивтілік,
диалогтік оқытудың және тәрбиелеудің, ұжымдық мәдени-шығармашылық іс-
әрекеті технологияларын ... ... ... әдебиеттерді
талдау барысындағы зерттеу бойынша білімберу мәдениеттің нәтижесі ... ... оның ... ... ... ... объектісі
ретінде маманның бейнелері мен мақсаттары, символдары мен ... мен ... ... мен ... ... ... ... ол өзі үшін ... мен ... ... ... ... ... гуманистік құндылықтарымен
жаңалықтар ашады.
Болашақ маманды дайындау жүйесіндегі жүйелілік-құндылықтық ... бұл ... ... ... ... және ... құзырлығы болып
табылады. Осы кәсіби-тұлғалық мәдениет деңгейінде толық мөлшерде маманның
адами жеке даралығы көрініс ... ... ... маманның тұлғалық және
кәсіби мәдениеті жүйесіндегі құрылымында басты ... ... ... ... аймақтарын
анықтадық. Студенттер іс-әрекетінің конструктивтік аймағы ... ... ... ... ... кәсіби әрекет соңғы
нәтижесінде кешенді ұйымдастырушылық акт ретінде қаралады. Өз ... және ... ... студенттермен
оқытушының дұрыс өзара қатынастарын орната білсе күшейеді.
Болашақ мамандардың кәсіби-тұлғалық мәдениеті қалыптасуының моделін
құрудың ... ... ... ... жалпымәдениеттілік.
Зерттеудің методологиясы білімберудің жүйелілік-құндылық парадигмасы
шеңберінде болашақ маманның ... жаңа ... ... ... ... ... және ... жағдайларын анықтау мен
зерттеуінің іске асуы, ғылыми көзқарастар ... ... ... ... ... ... табиғи және әлеуметтік-
мәдени факторлар интеграциясын анықтауға ... ... ... ішкі ... өту ... ... ... интеллектуалдық-адами қабілеттерін дамытуға
бағытталған іс-әрекеттің мазмұндық ... ... ... ... ... ... ... мен ішкі дамуы мақсаты
мен мазмұнын, тәсілдері мен ... ... ... ... ... және ... ... өзіндік ұғыну субъектісіне
мамандықты игерудегі болашақ маманға қатынасын бейнелейді. ... ... оны ... ... ... ... пікірінше, бұл процесс, оның барысында
кәсіби мәдениеттің моделі студенттермен айқындалады және кайтадан
затталынады, ... ... пен ... ... ... ... ... аспектісі кәсіби
мәдениетті қарастырудың кәсіби ... ... ... Ол өздігінен дамитын субъектінің маман ретіндегі
тұлғаның өзекті қасиеттерін ... ... ... болады.
Қоғам соңғы нәтижесінде өзіндік мақсаттылық ретіндегі өзінің жан-жақты
дамуына бағдарланған адамды керек етеді.
4. Аксиологиялық, осыған ... ... ... ... пайда
болу процесі кәсіби іс-әрекетке болашақ маманның құндылық ... ... ... ... ... аксиологиялық
көзқарастың негізінде түрлі ... ... ... ... жатыр (А.И. Арнольдов, Ю.И.Ефимов, Л.Н. Коган,
В.П.Тугаринов, Н.З.Чавчавадзе, Ph.Phenix, ... және ... ... «мәдениет өсы сөздің жоғары және кең
мағынасындағы еңбектің ... ... - ... ... ... жаңару іс-әрекетінің өнімі... құндылықтар әлемі» /Чавчавадзе
Н.З. Культура и ценности. ... 1984. ... осы ... тағы бір ... ... Өйткені
мәдениет және оның мағыналары өзбетінше болмайды, тек ... ... ... ... Сондықтанда «мәдениеттің нағыз
мазмұны шығармашылық іс-әрекетті болып табылады, оның барысында ... ... ... /Баллер Э.А. Социальный прогресс и
культурное наследие. - М.: Наука, 1987. ... ... ... ... ... пен ... жүзеге асыру
ретінде адам болмысының мәнін ашу үшін ... ... ... іс-әрекеті ретінде қаралуы тұлғалық-шығармашылық
көзқарасының негізін құрайды (Н.С.Злобин, В.М.Межуев және т.б.).
Адамның шығармашылық белсенділігі іс-әрекет тәсілдерінде көрініс береді.
Осыдан мәдениет адам ... ... ... ... ол адамдардың бүкіл
тарихы барысындағы олардың ... ... ... ... ... ... Ол ... осы құндылықтарға бағытталуының
тәсілі болады. Мәдениетті іс-әрекет тәсілдерінің жиынтығы ретнде қаралуы
жүйелілік-технологиялық ... ... ... (М.С. ... және т.б.) ... ... қарастырылған көзқарастар,
культорологияда қалыптасқан, кәсіби-педагогикалық мәдениетіне арналған
зерттеулерде қаралған. Мысалы кәсіби-педагогикалық ... ... ... ... И.Ф.Исаеваның, Е.Н.Шиянованың
еңбектерінде қарастырылып, ... ... ... жүзеге
асырылатын, тұтас педагогикалық процесске кірістірілген, ... ... ... педагогикалық құндылықтар ... ... ... .
5. Іс-әрекеттік, студенттердің кәсіби білігін ... ... ... ойлау мен әрекет етуге тарту.
Зерттеу барысында жоғарыда айтылған барлық көзқарастар кәсіби-тұлғалық
мәдениетті білімдер, біліктер, ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде маман мәдениетінің негізгі
компоненттері болып білімдер, біліктер мен ... ... ... ... тәжірибесі; кәсіби этика анықталды.
Зерттеу барысында жоғары оқу ... ... ... дайындау
үдерісінің мәдени-білімберу аспектісін дамытудың моделі жасалынды. Ол
келесілерді қамтиды: өзін-өзі дамыту, өзін-өзі жетілдіру, ... ... ... ... өзін-өзі анықтау және т.б.
Осының барлығының негізінде студентерді дайындау барысында кәсіби-тұлғалық
мәдениет қалыптасуының ... ... ... ... пікірімен толығынан қосыламыз, болашақ
маманның ... мен ... ... ... ... мәдениет құрайды, ол тиімді ... ... ... ... Мотивациялық, қажеттіліктерді, мотивтерді, қызығушылықтарды қамтиды,
яғни болашақ мамандардың жоғары оқу орындарының білім беру үдерісіне
кіруді ... ... ... ... танымдылық мақсатын қабылдау мен өзінің
адамгершілік жетілуінің, оны жоспарлаудың және жобалаудың;
• Бағалаушылық, кәсіби-тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... салғастыру негізіндегі
әрекеттердің орындалуының барысы туралы кері ақпаратын жүйелі алудың
мазмұнын қамтиды;
• Мазмұндық-опреационалдық, екі ... ... ... ... жүйесі (теория, заңдылықтар, фактілер, көзқарастар)
және оқудың тәсілдері (ақпарат ... ... мен ... ... ... ... ... құндылықтарды игеру бойынша
әрекеттердің эмоционалдық жағын қамтиды.
Біздің зерттеуміз бойынша осы ... ... ... етуге келесі
кіріктірілген процестер ықпал етеді жоғары оқу орындарында: ... ... осы ... ... және ... өзараәрекеті; жоғары оқу орындарында тұтас білім беру кеңістігін
құру, тәжірибемен алмасу негізіндегі.
ІІ-тарау. Болашақ маман ... ... ... ... негізі
1. Субъект қалыптасуының алғашқы кезеңдері мен тұлғаның
өзін-өзі дамытудың тұжырымдамалық көзқарастары.
Адам, бізге барлығымызға мәлім, ... ең ... жан. ... ... формасына жатады. Әлеуметтік индивид бола тұра,
қоғамның мүшесі болу алдында, ... ... өтуі ... ... ... ... Қоғамның талаптарына сәйкес адамды тәрбиелеу мен
оған білім беру қажет. Оның күрделілігі – оның нәтижесін ... ала ... ... ... адам ... ... ... іс-
әрекет субъектісі ретінде сипаттайды. Субъект ... ... ... өз ... ... С.Л. Рубинштейнмен, Д.Н.
Узнадзамен, Б.Г. Ананьевпен жасалған, және олар ... ... ... гуманистік бағытта. А.В. Брушлинский, К.А. ... ... ... негіздерін дамытады, С.Л. Рубинштейн
жасаған. ... ... ... ... ... ... субъект - тұтастылықтың және автономиялықтың өз белсенділігінің
жоғары деңгейіндегі ... Осы ... адам өте ... ... ... өз мотивациясы, қабілеттері, психикасы ерекшеліктерін білдіреді. Адам
субъект ретінде туылмайды, ол іс-әрекет барысында субъект ... Әр ... ... ... ол тұлғаға теңестірілмейді. Субъект - ... ... бір ... ... ... ... реттеудің, ішкі
және сыртқы жағдайларды келістірудің тәсілі, ... ... ... ... реттеу орталығы, сонымен бірге
қабілеттердің, объективті және субъективті мақсаттарға ... ... ... міндеттеріне мүмкіндіктер мен шектеулері. Субъектінің
тұтастылығы, ... және ... оның ... ... ... ... (Брушлинский А.В. Исходные основания психологии
субъекта и его деятельности. Брушлинский А.В. Исходные основания психологии
субъекта и его деятельности /13, с. 208-269; 14, ... 15, с. ... ... ... аша ... ... адам
дамуының барлық кезеңдеріндегі табиғилық пен әлеуметтіктің байланыстылығын
айтады. Субъект психологиясының келтірілген негізгі ережелердің сұлбасы,
осы ... ... ... ... және ... ... ... Екі идеясының психологияның дамуына маңызы зор.
Бірінші ережесі – ... және ... ... ... ... ... ... екі парадигманың
тұжырамдамалық сұлбаның орталығына адам психологиясының субъект ретіндегі
орналасу негізінде мүмкіншілігімен ... Әр ... ... іске асуы
барысында, субъект бір жүйеліліктің ... ... ... ... ... барысында ашылатын жүйе. Дәл осы субъект өз
дамуының әр ... ... ... ... ... ... ... көпдеңгейлі жүйесін жасайды. „Кең
тараған көзқарастарға қарамастан, субъект – адамның психикасы емес, ол адам
сол ... ... ... мен белсенділік түрлері емес және
т.б., ал адамдардың өздері - әрекетті, қарым-қатынасқа түсетіндер. ... ... ... ... ... ...” / 15, с. 330-346/. ... ... адам ... ... ... ... ол өз
дамуының деңгейлерінен өтеді. Осындай екі көзқарастың: жүйеліліктің ... ... адам ... ... ... ... ... күрделі өзіндік іс-әрекетінің субъектісіне, осы қарастыруға
оның психикалық ұйымдастырушылығының жүйелі механизмдерін қоса. Субъект
психологиясының ... ... ... даму ... ... ... ... жеке ерекшелігі мен даралығының бірігуі негізінде
қаралады. Психология үшін дәстүрлі болатыны - ... ... ... ... қарастыруында, яғни оның адам ... ... және ... жеке ... ... Бірақ
психологияның қазіргі даму тенденциялары адамды зерттеудің бір көзқарасын
жасау туралы ... ... дара және ... ... ... ... ... көзқарастың ашық
түрдегі сауалы – адам ... ... ... ... өз іс-
әрекетінің субъектісі ретінде. ... ... ... ерекшелігі іс-әрекет
субъектісі ретіндегі басқа психологиялық категориялардан ажырайды, оны
сипаттайтын: ... ... жеке ... ... әр ... түрлі түсіндіреді. Мысалы Б.Г. Ананьев адам ұйымдастырушылығының
үш негізгі құрылымдарын айтады: индивид, тұлға, іс-әрекет субъектісі. ... ... ... ... ... даралығын жасайды.
Даралықтың компоненттері индивидтің қасиеттері болып табылады ... ... ... ... ... ... (еңбек іс-әрекеттері жиынтығы). Даралықта дамудың үш формасы
кіріктіріледі. Адамның даму негізгі формасы – ... ... ... ...... ... ... жолы, субъектілік қасиеттері
қалыптасуы адамның кәсіби іс-әрекеті барысында ... ... ... ... мен ... бар, әр ... ... гетерохрондығы тән. Даралық генетикалық ... ... ... ... болып, онтогенз процестерінің, ... ... адам ... ... кеш қалыптасады. Сонымен, Б.Г. Ананьевтің
адам іс-әрекет субъектісі ретіндегі ... – бұл адам ... ... ... ... ... және ... іс-әрекет барысындағы
механизмдердің қалыптасуын анықтайды. Осыдан адам ... ... ... ... ... ... ал ... мотивациялық механизмдермен, индивидтің
қажеттіліктері мен құндылық бағдарларын қамтиды. ... деп ... - адам ... ... тұлғалық және субъектілік болып
ажарытылуы, өйткені олар адам ... ... ... ретінде, табиғи және
әлеуметтік болады. Осы тұтастылықтың ядросы – ... ... онда ... ... ... жалпыланбайды, сонымен бірге индивидтің және
субъектінің /6, С. 218/. ”Бұл жерде біз Б.Г. ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарды көреміз.
Егер Б.Г. Ананьев үшін тұлға ұйымдастырушылықтың ... ... ... онда ... ... үшін – ... әр кезде тұлға
болып табылатын, бірақ оған жатпайтын. Б.Г. Ананьев үшін субъект болып адам
болады өзінің кәсіби ... ... және ... ... ... ... ... ретінде, Ал С.Л. Рубинштейннің
шәкірттерінің ... ... - ... ... ... болады, тұлғанының өзін-өзі басқаруында. „Кез келген тұлға тәрбиенің
объектісі бола алады, ол осы ... ... ... табылады”
/Брушлинский А.В. Психология ... и его ... ... ... ... под ред. ... В.Н. 4. ... поведения. М., Инфра-М., 1999, с.34/.
Субъект адам ұйымдастырушылығының ядросы ... ... ... мен ... ... ... ішкі жағдайлардың
тұтас жүйесін құрайды, олар арқылы дамудың негіздемелері арқылы сияқты
сыртқы себептері әрекет ... /15, ... ... ... ... ... субъект
категориясының және субъект-әрекеттік көзқарасының мазмұны түрлі болады.
Мысалы К.А. Абульханова осы ... ... ... ... ... Ол: ... ... іс-әрекеттің субъектісі бола
алмайды” /3, Абульханова К.А. ... ... и ... ... субъекта.//Российский менталитет: вопросы психологической теории
и практики. М., ИПРАН, 1997, с.63./. Әрі қарай: ... ... ... ... түрлі мөлшері туралы айтуға болады, жалпы ... ... ... шыны ... ол ... ... ... деп түсінеміз”
/Абульханова К.А. Мировоззренческий смысл и научное значение ... ... ... ... ... теории и
практики. М., ИПРАН, 1997, с.65/.
Субъект категориясы үшін маңыздысы, қарамақайшылықтарды шешу болып
табылады. Тұлғаның ... ... ... ... ол ... іс-
әрекетінің, адаммен болатын үш ... ... ... ... ... ресурстар (психикалық процесстер, қасиеттер,
күйлер, қабілеттер) тұлғаның іс-әрекеті мен өміршендігінің қамтамасыздану
тәсілдері болып ... ... ... психикалық ресурстар тұлғалық
іс-әрекетке бағынатын жеке ... ... ... ... іс-
әрекет субъектісі ретіндегі реорганизация ... ... ... ... ... ... ... мен оны жүзеге ... ... және ... ... ... сәйкес және тұлғаның өз өлшемдеріне қарай” Абульханова К.А.
Мировоззренческий смысл и научное значение категории субъекта.// ... ... ... ... и практики. М., ИПРАН, ... ... ... ... бола тұра ... өмірлік стратегиясына
және әрекет стратегиясына сүйене бастайды, бар ресурстарға, қабілеттерге
және мүмкіншіліктерге қарамастан. Мысалы, адам өмір сүру ... ... ... ... және ... жетілдіру үшін өз еркін
қолданбайды. Сонымен, субъектінің өлшемі ретінде қарамақайшылықтарды шешу
қабілеттілігі ... осы ... ... ... ... өз ... ... К.А. Абульханованың анықтамасы бойынша, ... ... ... ... өзін-өзі жетілдіретін тұлға болып
табылады. К.А.Абульханованың жаңа ... ... және ... ... ... Оның ... жеке дара
болады, өз ерекшелігі дамуының ... ... ... ал ... ол өз ... ... оптимальды деңгейіне жеткенде болады...
субъект ... оның ... осы ... ... ... ... өмірді ұйымдастырудың тұтас процесін жүзеге асырады, оның
өзгермелілігі мен қарсылық ... ... ... ... өз өмірін
реттеуге қабілеттілігі, оның ... ... ... болуға
үмкіндік береді, сыртқы талаптарға қатысты еркін болады. Тұлғаның өмірлік
жолы бір ... ... ... талаптармен, оқиғалармен,
дәуірмен, екінші жағынан оның ... ... бар ... ... ... ... бір ... ешқашан да сәйкес келмейді. Сондықтан ... жол ... ... ... ... ... тәсілімен анықталады, оның өмірлік жолында пайда болатын /Абульханова
К.А. С.Л. Рубинштейн – ретроспектива и перспектива.//Проблема субъекта ... ... М., ... 2000, с.13-27/.
Субъектіліктің анықталған өлшемі, біздің көзқарасымыз ... ... және осы ... үшін ... ... шешу үшін саналы түрде ұғынбау деңгейдің өзінде, ... ... ... күші ... ішінде тұлғалықтың күші болады. Сонымен
бірге, өмірлік жолды ұйымдастырудың оптималды тәсілі туралы ережесі ... Онда ... ... қозғалыстың жалпы бағытын жасайтын тұлғаның
операционалдық деңгейі болады. ... өз ... ... ... ... және мотивтердің қарамақайшы тенденцияларын шешу
алдында тұрады. Әрине сөзсіз, түрлі күрделілік ... ... ... ... ... ... қамтамасыздануынан
бастап дүниетанымдық проблемаларын шешуге дейін. Осы түрлі деңгейдегі
қарама-қайшылықтар, ... ... ... ... ... ... ... факторы болатын оның индивид және ... ... ... ... ... белсенділігі, түрлі
қарама-қайшылықтарды шешетін, психикалықты дамытады, оның тасымалдаушысы
субъект болады. Осы белсенділіктің таңдамалдылығы және оның ... ... осы ... ... ... ... Бұл жерде субъект
іс-әрекетінің өзін-өзі ұйымдастырудың және реттеудің деңгейлері туралы
сұрақ туындайды. ... да, ... ... ... ... ... ... категориясы тұлға категориясымен
толық қамтылатынын ... және ... ... ... ... белгісі
бола алады. Бұл ... ... ... және ... ... гуманистік көзқарасы пікірімен толық
келісіледі ... ... ... ... категориясын кеңінен
А.В.Брушлинский түсінеді. ... ... ... - ... сапалы белгілі бір тәсілі....”/Брушлинский ... ... в ... психологии субъекта.//Вестник РГНФ,
1999./. Басқа тұрғысынан ол ... – өз ... ... жоғары деңгейіндегі адам. „Әр тұлға субъект
болып танылады, бірақ ... ... ... Бір жағынан
А.В.Брушлинскийдің пікірінше адам ... ... ... ... ал ... ... субъектілікті белсенділіктің,
тұтастылықтың, жекеліліктің жоғары ... ... ... Осы
қарамақайшылық қайта қарау мен зерттеуді ... ... ... субъект
категориясы өлшемі туралы сұрағы ашық түрде қалады.
Бізге ендігі субъект табиғаты туралы мәселесі субъектіліктің өлшемін
анықтау проблемасын жасауға мүмкіндік береді Адам ... ... ... ... ... ... осы ... талдауын әрі қарай
жылжытады. Адам қалыптасуының өлшемін ажырату үшін ... ... ... өзін ... ... ... ... проблемасын
талдау қажет. Экспериментальдық зерттеулердің фактілері, баланың психикалық
дамуы туралы ... ... ... бала ... ... ... ... талдау қажет. Оның өзі туралы
пікірлерді, өзінің ... мен ... ... өз ... ... Осы ... 1-ші ... – субъектінің негізгі сипаттамасы
ретіндегі адам тұлғасын қалыптастыру. Екінші аспектісі - әлеуметтік және
физикалық ... ... ... мен ... қарастыруын қамтитын
субъектінің қалыптасуы. 3-ші ... ... ... ... ... дамытудың негізі ретінде басынан
практикалық, сонан соң теориялық іс-әрекет ... ... Және де, ... ... аспектісі даралықты дамыту. Субъект өз дамуының жоғары
деңгейінде ... ... ... ... адам ... барлық
деңгейлерінің үздіксіздігі мен шынайлылығын ... ... ... басқалардан ажырататын.
Адамның психикалық дамуының континуальдық ұстанымына сүйене отырып,
субъектіліктің ерте онтогенезде ... ... ... ... олар ... ... ... саналы формаларының алдында пайда
болады. Өзін ... ... ... үшін және ... ... ... ... сәбилерге түсінікті өзараәрекеттесу
тәжірибесі түрлерін талдау қажет. Тәжірибенің осы түрлері ... ... ол факт ... Мен және ... ... ... жүзеге асырады, яғни, іс-әрекет субъектілері.
Сонымен, физикалық пен әлеуметтік әлемнің базистік ... ... ... ... ... ... Бұл ... субъектіліктің көзін адам дамуының ерте кезеңдерінен
іздестіруге мүмкіндік береді. Өткізілген талдау адамның базистік өлшемдерін
анықтауға мүмкіндік ... – бұл ... ... ... Мен ... психикалықтың тасымалдаушысы болып табылады, ұқсас психикалық
жағдайларды сезінуге мүмкін болады. Осындай модель ... ... ... ... болады, адамның субъектілігінің базистік деңгейін белгілеуге
болады.
Субъект ... ... ... ... іс-әрекетті
қарастырамыз. Субъект-әрекеттік көзқарастың ережесі, бұл субъекті өзін-өзі
дамытудың негізі ретінде ... ... со4 ... алынады, бірақ
бір іс-әрекет болады (ойын, оқу, еңбек және т.б.), ... ... іске ... нақтылау мен дамытуды қажет етеді. Бір
жағынан, субъектіні ... ... пен ... рөлі ... ... ... ... туындайды – субъектінің белсенділігі мен
іс-әрекетін не ... ... ... да ... ... және ... емес мақсаттарсыз болдыру қиындау. Бұл ... ... және ... ... ... ... Белсенділік практикалық әрекетке қарағанда ... ... олар ... ... іске ... ... әрекет экзогендік мақсаттармен бағытталады, субъект таңдаған,
жіне белгілі бір, осы таңдауға сәйкес, әрекеттер мен ... ... ... ... ... үшін ... Онда ... және
„практикалық әрекет” арасындағы қарама-қайшылық жойылады.
Субъектінің практикалық әрекеттері – бұл ... ... ... ... ... ... соңғы кезеңі.
Сонымен, белсенділікті субъектінің әлеммен жалпы әрекеттесігін бағыттайтын,
практикалық іс-әрекет мақсатты және тәсілдерді өзараәрекеттесу барысындағы
мақсаттар мен ... ... ... ... болып табылады.
Белсенділігі және ... ... ... ... ... және ... ... дамытуға алып барады. Бұл өз
кезегінде субъектінің ментальды тәжірибесін дамытады, ... ... және ... мен ... іске асыру тәсілдерін.
Белсенділікті ... ... ... дамытуының алдында жүреді және
оны дайындайды
Адамның психикалық дамуының континуальдық ұстанымына сүйене отырып,
субъектіліктің ерте онтогенезде базистік деңгейлерінің ... ... олар ... ... мінезінің саналы формаларының алдында пайда
болады. Өзін түсінудің дамуын сипаттау үшін және ... ... ... ... сәбилерге түсінікті өзараәрекеттесу
тәжірибесі түрлерін талдау қажет. Тәжірибенің осы ... ... ... ол факт ... Мен және ... ... ... жүзеге асырады, яғни, іс-әрекет субъектілері.
Сонымен, физикалық пен әлеуметтік әлемнің базистік тұжырымдамасы
адамның ... ... ... ... ... Бұл бізге субъектіліктің көзін адам дамуының ерте ... ... ... ... талдау адамның базистік өлшемдерін
анықтауға мүмкіндік береді – бұл ментальды моделдің қалыптасуы, Мен және
басқа ... ... ... ... ... психикалық
жағдайларды сезінуге мүмкін болады. Осындай модель өмірінің бірінші ... ... ... адамның субъектілігінің базистік деңгейін белгілеуге
болады.
Субъект дамуының негізі ... ... ... ... ... ... бұл ... өзін-өзі
дамытудың негізі ретінде практикалық, сонан соң теориялық алынады, бірақ
бір іс-әрекет болады (ойын, оқу, ... және т.б.), ... ... іске ... ... мен ... ... етеді. Бір
жағынан, субъектіні дамытуда белсенділік пен іс-әрекеттің рөлі ... ... ... ... ...... белсенділігі мен
іс-әрекетін не бағыттайды? Теориялық тұрғысынан да ... ... және ... емес ... ... қиындау. Бұл жерде,
практикалық іс-әрекетті және ... ... ... ... ... практикалық әрекетке қарағанда эндогендік
қажеттіліктермен бағытталады, олар ... ... іске ... ... ... ... ... бағытталады, субъект таңдаған,
жіне белгілі бір, осы ... ... ... мен тәсілдер арсеналымен
осы мақсатты жүзеге ... үшін ... Онда ... ... әрекет” арасындағы қарама-қайшылық жойылады.
Субъектінің практикалық әрекеттері – бұл ... ... ... ... сыртқы әлеммен өзараәрекеттестігін аяқтайтын.
Сонымен, белсенділікті субъектінің әлеммен жалпы ... ... ... мақсатты және тәсілдерді өзараәрекеттесу барысындағы
мақсаттар мен тәсілдерді нақты талдаудың нәтижесі ... ... және ... іс-әрекеті субъектінің әрқашан да мақсатқа
бағытталған және ... ... ... алып ... Бұл ... ... ментальды тәжірибесін дамытады, өзгертеді, ... мен ... іске ... ... ... ... дамыту практикалық іс-әрекет тіл дамыуының алдында жүреді
және оны ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпал
ететін педагогикалық жағдайлардың жасалуы тұлға дамуының жалпы ... ... ... Бұл ... әрекетте болатын факторлардың әсерін
есепке ала тұра өзін-өзі тану және өзін-өзі дамыту феномендерін анықтауға,
сонымен ... ... ... ... ... іске асудағы
механизмдерін анықтауға мүмкіндік береді.
Әдетте ... ... мен ... ... ... ... ... мен білік, дағдыларды береді дегенді білтіретін, педагог оларды
меңгеруге ұсынатын, ал ... ... есте ... ... ... ... ... білімділігі ақпараттық құзырлылық пен еңбек
іс-әрекетінде білімдерді пайдалану қабілеттілігі ... ... ... беру өз ... инкультурацияны (адамзат жинақтаған білімдерді
меңгеру) және әлеуметтенуді (қоғаммен байланысты ... және ... ... ... ... дайындығын қамтиды. Осыдан адам танымның,
рефлексияның, рухани өзіндік шығармашылығының, кәсіби өзін-өзі ... ... ... мен ... тұрғысынан ұзақ еңбегінде білімді
болады екен. Басқаша айтқанда, білімді адам болу ... ... ... шығу мен ... өзін-өзі өзгерту, өзіндік шығармашылық,
тұтастай тұлға ретінде өзін-өзі дамыту үшін ... ... ... ... табылады. Осыған орай педагогикалық үдерісте мәселе туындайды -
өзбетінше әрекет ететін өзін-өзі дамытатын шығармашыл тұлғаны қалыптастыру.
В.П. Зинченко ... ... ол өз ... жаңа ... ашу деп
түсіндіреді, сол әлемдерде бағдарлай алуға үйрету деп ... ... ... ... ашу мен білімсіздік әлемін ашу деп түсіндіреді, осы ... ... ... көмектесу, ол баланың көзін ашу ... ... ... ішке ... Яғни өзін ... ... ... өсуге бағытталған. Педагогтардың пікірінше, тұлғаның өзін-өзі
дамуы білім бере ... ... ... ішкі ... ... Қазіргі жағдайларда қоғамның маңызды міндеті жаңа өзіндік
сана мен ойлауды қалыптастыру болады. Олар тек ... алу ... ... етіп қоймай, сонымен бірге жұмыс жасауға, өмір сүру білігін және
өзгелермен бірге өмір сүруге үйрету болып табылады. Осы төрт ... ... ... менталитетіміздің өзгеруін анықтайды: адам өз өмірін өзі
құру ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі дамуы білім беру ... ... ... ... тәсілі болады. Оқушылардың өзін-өзі дамуы мен білім
беру гуманизациясының арасындағы өзара байланысты көру үшін және ... ... ... өзін-өзі дамуы үдерісінің методологиялық негіздерін
қарастыру маңызды. Өйткені ол ... ... ... әр түрлі
түсіндіріледі. ... ... ... ... ... оның
қалыптасуының негізі ретінде ... ... жаңа ... ... ... материяның өзіндік қозғалысының ерекше типі
ретінде қарастырылады. Әдебиеттерді ... ... ... ... ... әлемде ғана түсінілетін, ал әлем ... ... ... ... көп жағдайда қатынас ретінде болатын. Сократ, қазіргі ... ... оны адам ... ... ... салушысы
ретінде, бір ұстанымды ұсынған екен, оған сәйкес өзін-өзі тану ... және ... ... деп түсініледі. А.Протагор адамда тек ғана
ойлауға қабілеттілігін анықтап қоймай, сонымен ... оның ... ... ... өйткені адам –бұл нақты индивид. Аристотельдің
философиясында антропологияның екі тенденциясы біріктіріледі: діни-этикалық
(адам мен табиғат ... және ... ... ... байланысты). Ол адамның қоғамдық-саяси мәнін айырықша көрсетеді,
осыдан адамның өзін-өзі жетілуінің қажеттілігін айтып, оның ... ... оған адам ... ... ... ... ... Сондықтан да, сол уақыттары кезеңінде ... ... оның өзі ... ... сәйкес келмеу проблемасы анықталған
болатын. Сонымен, ежелгі грек мәдениетінің негізгі көзқарасы ... дене ... ... қарастыру болады, ал оның ... ... және ... ... ... тұжырымдамасы
шеңберінде қаралатын болған. XVIII ғасырдан бастап, әсіресе ... ... ... ... ... ... И. Кант адамды
өзіндік таным іс-әрекетінің субъектісі ретінде қарастырып, сыни ... ... ... ... ... ... “...ақылды,
өзі немесе өзгелермен бірге орнатқан заңдарға ... деп ... ... ... ... ... ... кез келген адам бола
алмайды, “жақсы ... ... ... бай ішкі ... көре білетін
және талдай алатын адам ғана болады ... ... ... негізінде, әр
адамның қайталанбайтындығы тұрғысынан, біз ұстанымды анықтаймыз, ол
теориялық ... бір ... ... ... беру ... ... парадигмасына сәйкес даралық пен тұлға еркіндігі қамтамасыз
етілуі анықталады. Осындай көзқарас ... ... ... ... ... ... ... дайындаудың бағытын көрсетеді. Олар іс-
тәжірибеде жүзеге асырылуы ... ... ... тұлғаның өзін-өзі
дамуының мәні өзгелермен өзара әрекеттестігі негізінде түсіндіріледі,
өйткені қоршаған әлем ... ... ... ... және адам ... ... ... адамды тарихтің субъектісі мен объектісі
ретінде қарастырады, яғни “тарих дегеніміздің өзі адамның өз ... ... ... деп түсіндіріледі. Осы пікірдің мағынасы, былайша
түсінеміз, адам ... ... ... жеке ... ретінде әлсіз
болады, қоғамдық таптар құрамында және әлеуметтік топтарда ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі
оның еңбек етумен байланысты. Еңбек, қоғамдық-заттық іс-әрекеттің нәтижесі
тек ғана ... ... ғана ... сонымен бірге қоғамдық қатынастар, қоғам
және осыған сәйкес қарым-қанынас, таным, ойлау формалары болады. Осынысымен
адамның ... ... ... ол үшін жаңа ... ... ... адам тұлғасы өзін-өзі дамуы мәнін түсіну үшін негізгі ... ... ... ... жаңа өмірінің ұйымдастырылуының пайда болуымен
байланысты, тұлғаның ішкі дүниесіне оның ... ... ... ... мен еркіндігіне бағытталған. Тұлғаның өзін-өзі дамуы
проблемасы философтардың ойларында ... ... ... бағыттарында көрініс береді. У.Э. Гуссерляның өзін-өзі
дамыту идеясы жеке субъектілердің ішкі әлемі болып ... ... ... ... ... ретінде. А.Камю, С.Кьеркегор,
Ж.Сартр, М.Хайдеггер, К.Лсперс және т.б. өз ... ... ... ... ... ... ... мәні ретінде қарайды. Орыс
философиясында ХХ ғасыр ... ... ... М.М.Бахтин, В.С.Библер,
О.Н.Крутова, Н.О. Лосский, М.К.Мамардашвили, А.Г.Мысливченко, В.В.Розаенов,
С.Л.Рубинштнейн, С.Л. Франкл, К.А. Шварцман және т.б.) ... ... ... мен психологтарды біріктіреді. Олардың барлығы адам
тұлғасының өзіндік құндылығы мен ... ... оның ... мәндік ролін ерекше көрсетеді. Н.А. Бердяеев, В.В.Розанов,
С.Л.Франкл өз еңбектерінде тұлғаның өзін-өзі ... ... ... ... ... ... тек ... ерекшелігінде өзінің мағыналық
ерекше мәнін көрсетеді: онда түрлі рухани ... ... ... ... ... іске ... қажеттілігі бар, біздің
“Меніміздің” нағыз мәнін құрайтын біздегі ұйықтап жатқан ... ... ... беру ... Н.А. ... позициясында дамудың
табиғи жолы таңдау еркі ... ... Ол ... өзінің жетілуіне
бағытталған ішкі қозғалысын өзіндік еркінділікті орнату деп ... ... ... ... рухани өзіндік жетілу феномені
тұлғаның өзін-өзі дамытудың идеясы болып табылады екен. Қазіргі философия
адамның ... ... ... адам ... – адам ... тұрмыс
жағдайына байланысты өзгереді дейді, қоршағанның түрлі ... ... ... орай М.К. ... ойы ... ... ... үнемі қайта жаңару үстінде жағдайында болатын жан, және ... ... ... ... ұмтылысы нәтижесінде болатын, яғни өзін өз
ойларына орнату, өз ұмтылыстарына бағындыру нәтижесінде”. Сонымен ... П.Г. ... ... ... ол ... ... ... дамуын, ішкі дүниесіне назар аударуды талап етеді дейтін. Бірақ
өзін-өзі ... ... іске ... үшін ... ... ұмтылыс қажет –
белсенділік, өзіндік –себептік ауыстыру мен асуысу. Адам ... ... оның ... ... ... бар, ол: әлеуметтік факторлардың
және өмір сүру жағдайларының интенсивті түрде дамуы адамның тірі ретінде,
сезімтал ... ... ... ... ... ол ... ... өзгерістердің себебі болатындай: әлемге қатынасы,
мінезі, қабілеттері және т.б. Осы ... ... біз ... ... ... ... ... процесстің мазмұнын белгілейміз,
педагогикалық әсер етудің мәні мен бағыты өздерінің “Жақсы Меніне” жетудегі
студенттердің ... ... үшін ... ... ... ... ... өзін өзі жүзеге асыру
негізінде. Сонымен, философиялық ғылымдар тұлғаның өзін-өзі ... ... ... ... мен ... қызмет көрсету мақсатымен
рухани-тәжірибелік өзіндік жаңаруы ретінде, өзінің ... ... жету мен ... ... ... ... құрастырылуының
аяқталуына бағытталған адамгершілік жаңару іс-әрекеті ретінде қаралады. Бұл
жерде ... ... ... ... ... ретінде көптеген
философтардың пікірінше еркінділікті санайды, оны диалектикалық ... ... ... ... еркінділіктің “неден” дегенен гөрі
“не үшін” құндылығын ... ... ... ... ... ... тоқталуға мүмкіндік береді тұлғаның өзін-өзі
дамытудың негізгі ... ... М.М. ... ... Б.А.Запесоцкийдің, В.П.Зинченконың, Н.Б.Крылованың және
т.б. еңбектерінде жоғарыда айтып ... ... ... ... ... ... ішкі дүниесіне ерекше көңіл аударуды талап
етеді, оның өзіндік тұрмысының деңгейін ... ... ... механизмдеріне еркіндік және топқа тәуелділік жағдайларында. Біздің
көзқарасымызға П.Г.Щедровицкийдің пікірі жақындау болады, белсенділіктің
көзі ... ... ... сондықтан да білімберу жүйесі іс-әрекеттің
жаңа үлгілерін қалыптастырудың эпицентрі болуы тиіс және ... ... ... ... ... ... ... белсенді тұлғаның ішкі еркінділігі болады, яғни оның өз мінез-
құлқының ... ... ... ... ... формалары мен мазмұнын,
тәсілдерін еркін таңдауға қабілеттілігінің болуымен түсіндіріледі. Тұлғаның
өзін-өзі дамытудың жағдайларын түсінсек те біз ... ... ... ... ... педагогикалық процесіне
қатысушылардың арасындағы субъект-субъектілік ... ... да ... ... оны негізгі жағы ретінде
анықтадық. Өзаратүсіністік пен қарам-қатынас мәселелерін ... ... ... ... ... шеңберінде анықтаймыз.
К.Роджерстің пікірінше, өзін-өзі дамытудың негізгі бағыты - ... ... ... өзін-өзі сыйлауды көтеру, осылардың нәтижесінде субъект
“идеалды Менге” ұмтылады. Қазіргі тәжірибеде К. Роджерстің ... ... ... ... онда ... ... ... бір-
бірінің алдында ашылып, өздерінің сезімдері туралы ... ... ... өмірлік таңдаудың еркіндігін алуға ықпал етеді және ол
үшін жауап береді, адам ... ... құру ... ... ... ... потенциалды ашуға көмектеседі, неғұрлым құзырлы және
қабілетті болу үшін, бұл өздігінен ... ... ... ... байланысты гештальт, үнемі қалыптасу барысында болатын және
өзіне деген көзқарасты анықтайтын. Тұлғалық жетілуге теріс әсер ... ... ... ... механизмдері, өз ағзасына сенбеушілік,
конформизм. ... ... ... А.Маслоудың зерттеулеріне
сүйенеміз: өсу – яғни потенциалдықта қалмау деп ... ... өсу деп ... қол ... негізгі қажеттіліктер негізінде “
жоғары” қажеттіліктерді қанағаттандыруды айтады [Maslow, с.85.]. А.Адлерде
тұлғаның ішкі ... ... ... ... ... ... ... жетуде болады екен, ... ... ... ... [Adler, 1922]. ... да, шет ... ... тұжырымдамасында – онтопсихологияның – тұлғалық жетілу
негізгі ұғымдары болады, және ... ... ... кедергі болатыдарды
анықтаған. Осының негізінде ... ... ... ... оған қатысушы әрбр субъектінің өзін-өзі дамытуы ... өз ... ... ... ... қолдану маңызды. Осыған орай
біздің тәжірибелік жұмысымызда оқытылушы өзін-өзі дамытудың, жетілдірудің
объектісі болуы ерекше ... ... ол ... ... ... мен әрекеттерін шынайы бағалай білуі тиіс, және өз алдына
мақсат қоя білу керек. Әрі ... біз ... ... ... ... ... “өзін-өзі жылжыту”, “тұлғалық өсу” ұғымдарының психологиялық-
педагогикалық көзқарастарына тоқталамыз. “Дамудың” толық анықтамасын ... ... Ол оны ... және сапалық ағзадағы, психикадағы,
ақыл-ой және рухани адамның жүйесіндегі өзгерістердің процесін айтады. ... және ... ... және ... ... ... Адам ... үдерісі мен нәтижелері үш маңызды факторлардың
бірлескен әрекеттестігімен анықталады – ... орта ... ... зерттеулері бойынша (А.А.Абульханова-Славская,
Б.Г. Ананьев, Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн және т.б.) адам ... ... ... екі ... мағынасына ие: ішкі ... ... ... ішкі детерминанталарға жасалады – ішкі
мүмкіндіктерді анықтау мен ... ... ашу. К.А. ... ... ... дауы – бұл ... өзін-өзі басқаратын
үдеріс, ол “ішкі жылжуға” тәуелді (спонтанды ерексіз кез келген ... оған ... ... мен ... орта ... ... “даму” категориясы мен “өзін-өзі дамыту” бір бірімен ... ... ... ... ... ... ... болады.
О.С.Газманның, Э.Н.Гусинскийдің, П.Г.Щедровицкийдің және т.б. еңбектерінде
тұлға дамуының ішкі ... рөлі ... ... ... (оның қажеттіліктерінің, мотивтерінің, қызығушылықтарының,
құрылымдарының).
2.2. Жоғары оқу ... ... ... ... мақсаты
ретіндегі маманның субъектілік қалыптасуы мен оның моделі.
Екі қарама-қарсы өмірлік позициялары – ... ... мен ... Эрик Фром ... ... ... мәнін қажеттіліктерді
өтеумен қарастырумен байланысты: «Мен ... бар ... ... ... ... ... кешіруде болады: «Мен мендегі болып
жүрген әрекеттермен анықталады». Біріншісінде адам күн ... ... ... - ... мазмұнына. Осы тұрмыстық (немесе
онтологиялық) тәрбиелеудің түсінігі қазіргі ... ... ... қалыптасып, нығаю үстінде. «Адам өзінің болмысымен тұрмыстың
ақиқатына тасталынған, яғни ... ... ... ... үшін, яғни болмыс жағдайында ... ... болу ... бар
жағдайындағы» (М. Хайдеггер).
Гуманитарлық тәжірибе ретіндегі тәрбие үш ... ... ... ... және іс-әрекет), адамның рухани болмысының үш
аспектісін бейнелейтін (таңдау мен мінез-құлық пен өмір сүру ... ... іске ... жеке (даралықты дамыту, өзіндік ерекшелік)
және өзі үшін ... бар ... ... ... ... ... ... субъектісі болу, оқиға). Осымен ... ... ... ... ... (тәрбиелік), тәрбиенің
нәтижелілік ... ... ... ... ... бағытталған тәрбиенің сипаттамасы мен пәні болатын, ал үшіешісі ... ... мен ... үш ... үш ... ... ... жатады:
әлеуметтік (мәндер алаңы) және өзараәрекеттестік кеңістігі ... және ... ... ... ... ... процесстердің, жобалаудың және тәрбие іс-әрекетін
меңгерудің гуманитарлық түсінігі ... ... ... ... ... ... ... және адамның сапалы өзгерістері
логикасында түсініледі;
• тәрбие үдерісі – адам субъектілігің өсу процесі және ... ... оның ... ... ... ... ... кеңістігіндегі тәрбие процесі
субъектілері құндылықтық-мәндік трансформациясына тәрбие механизмі
келтіріледі (педагог пен ... ... ... ... ... болады, яғни сыртқы
әрекеттестігі оның әр ... ішкі ... ... ... ... ... бірдей мөлшерде жоғары оқу орындарының кәсіби
тәрбиесін сипаттайды. ... ... ... ... ... осы ... оның сапалы өзін-өзі өзгертулерге ... ... ... ... ... ... ... позициясының болашақ маман өздігінен қалыптасуына
өтеді, әоекеттестіктің ... ... ... ... ... өзі ... субъектісі болады. Солайша ол өзінің
кәсіби-педагогикалық көзқарасын іске ... ... ... ... туғызады, студентпен кәсіби әрекеттесуі барысында.
Тәрбиенің әлеуметтік мәдени аспектісі культурологиялық көзқарас
шеңберінде қамтамасыз етіледі, ... ... сай ... ... ... ... ... ұжымдық істер, оқиғалар,
мерекелер және т.б. Жүйелілік көзқарас тәрбие үдерісін технологизациялауға
және тәрбиелік әсерлердің ... ... ... ортаны әлеуметтік –
мәдени тәрбие кеңістігіне ... ... ... ... ... ... ... деп арнайы ұйымдастырылған педагогикалық ортаны
айтамыз, ... ... ... ... және ... ... жағдайларын. Кеңістіктің сипаттмалық белгілері – оның
элементтерінің ұзақтылығы, құрылымы, өзарабайланысы, өзараанықтаушылығы,
оның ортадан ... ... ... ... ... ... қабылданады (кеңістіктің бейнесі ретінде, ортадан ... ... ... көтеруге ұмтылу бөлек адамға ... ... ... оның ... жеке болмысына, яғни адам өзін тек
қоғамдық индивид ретінде жүзеге асырады, сонымен бірге қайталанбас ... ... ... ... мен ... ... жетілдірудің
жеке тәсілдерімен. Егер тұлға – басқалармен ... адам ... ... онда даралық - өмірдегі өзіндік позициясының ... ... бұл ... ... ... ... болады. «Даралық – бұл
әрқашанда адамның өз-өзімен ішкі диалогы, өзінің ерекше ... ... ... Осы ... ... ... ... айтады, ның өзін егеруі, өзінің адами бейнесін – қайталанбас
даралық, руханилық, ... ... ... ... ... ... ... – мәдениеттің, тарихи процестің, өз өмірінің
субъектісі болуға көмектесу, яғни ... ... ... - ... ... ... әсерлерді тек қабылдайтын және
оларды өз ... ... ... оларды өңдейтін нәрсе ... ал ... ... яғни өзін-өзі бекітетін даралық.
Субъектілік – адамның ... ... ... ... ... ... ортадан ажарап шықпайынша; бірақ ... ... ... ... ... тағыда мүмкін емес. Өзін-өзі
анықтау нәтижесінде адам ... ... ... ... кеңістігін құрайды. Синергетикалық пікірлер ... ... ... ... ... ретінде түсінуге әкеледі. Тәрбие іс-
әрекеті барасында педагог адамгершілік және ... ... ... бермейді, ол оларды құрып, өңдейді ... ... ... мен ... ... ... нақты іс-әрекет
түрлерінде, қарам-қатынаста оларды зерттеу тәрбие үдерісінің мазмұнын
құрайды.
Сонымен, онтологиялық ... ... ... ... ... ... болады:
• Жоғары оқу орындарында мәденибағытталған ... құру ... ...... ... ... ... Студенттің максимальды және жан-жақты ... ... ... ету және ... конструктивті
әлеуметтік пайдалы іс-әрекетте;
• Бірлескен іс-әрекет түрлерінде оқытушы мен студенттердің ... мен әр ... ... ... ... ... үздіксіз білім беру жүйесінің маңызды тәрбие қызметін
адамның өзін-өзі жетілдіруіне ықпал ету, оның ... ... ... ... түсетін креативті әлеуметтік тәжірибе міндеттерін ... яғни адам ... беру мен ... барлық кезеңдерінде өзін-өзі
ұйымдастыратын оқу және кәсіби іс-әрекет субъектісі болып қарастырылады.
Екі қарама-қарсы өмірлік позициялары – ... ... мен ... Эрик Фром ... ... ... ... қажеттіліктерді
өтеумен қарастырумен байланысты: «Мен ... бар ... ... ... ... ... кешіруде болады: «Мен мендегі болып
жүрген ... ... ... адам күн ... сүйенеді. Екіншісінде - ... ... Осы ... ... ... түсінігі қазіргі педагогикалық ғылым мен
тәжірибесінде қалыптасып, ... ... ... ... ... тұрмыстың
ақиқатына тасталған, яғни экзистенділеу негізінде..., ... ... ... яғни ... ... ... ... болу үшін, бар
жағдайындағы» (М. Хайдеггер).
Гуманитарлық тәжірибе ретіндегі тәрбие үш аспектіде ... ... ... және ... ... ... болмысының үш
аспектісін бейнелейтін (таңдау мен мінез-құлық пен өмір сүру ... ... іске ... жеке (даралықты дамыту, өзіндік ерекшелік)
және өзі үшін ... бар ... ... ... ... ... ... субъектісі болу, оқиға). Осымен бірге,
бірінші аспект ... ... ... ... тәрбиенің
нәтижелілік сипаттамалары, екіншісі ... ... ... ... ... ... мен пәні болатын, ал үшіншісі –
тәрбиенің мазмұны мен механизмі.
Болмыстың үш ... үш ... ... ... ... ... ... және өзараәрекеттестік кеңістігі (мағыналар
алаңы) және ... ... ... алаңы). Тәрбие
құбылыстарының, процестердің, жобалаудың және тәрбие іс-әрекетін меңгерудің
гуманитарлық түсінігі ... ... ... тәрбие адамның мәніне бағытталған және адамның сапалы өзгерістері
логикасында түсініледі;
• тәрбие үдерісі – адам субъектілігің өсу ... және ... ... оның ... ... ... ... мағыналық кеңістігіндегі тәрбие процесі
субъектілері құндылықтық-мәндік трансформациясына тәрбие механизмі
келтіріледі ... пен ... ... ... ... ... болады, яғни ... оның әр ... ішкі ... ... ... ... ... бірдей мөлшерде жоғары оқу орындарының кәсіби
тәрбиесін сипаттайды. Оқытушының ... ... ... ... осы ... оның ... өзін-өзі өзгертулерге бағытталушылығы
анықталады, студенттермен әрекеттестігі барысындағы трансформациялану, оның
педагогикалық қолдаудың позициясының болашақ ... ... ... ... бірегей құндылықтық-мағыналық кеңістігінде. Оның
барысында оқытушының өзі іс-әрекеттің субъектісі болады. Осылайша ол өзінің
кәсіби-педагогикалық ... іске ... ... ... ... ... ... кәсіби әрекеттесуі барысында.
Тәрбиенің әлеуметтік мәдени аспектісі культурологиялық көзқарас
шеңберінде ... ... ... ... сай ... ... ... пікір, дәстүрлер, ұжымдық істер, оқиғалар,
мерекелер және т.б. ... ... ... ... ... ... ... тұтастығы дәрежесін көтеруге, ортаны әлеуметтік –
мәдени тәрбие кеңістігіне ұйымдастыруға мүмкіндік береді. ... ... ... кеңістік деп арнайы ұйымдастырылған педагогикалық ... ... ... ... жүйесін және студент
тұлғасы қалыптасу жағдайларын. Кеңістіктің сипаттамалық белгілері – оның
элементтерінің ұзақтылығы, ... ... ... ... ... ... тәрбиеленушімен субъективті түрде міндетті
түрде қабылданады (кеңістіктің бейнесі ретінде, ортадан ... ... ... ... ұмтылу бөлек адамға көңілді
аударуды талап етеді, оның ... жеке ... яғни адам өзін ... ... ... ... ... сонымен бірге қайталанбас даралық
ретінде өзінің ерекше сұраныстары мен әлеуметтік өзін-өзі ... ... Егер ...... қатынасындағы адам позициясының
анықтығы болса, онда даралық - өмірдегі өзіндік позициясының анықтау болып
түсінеді, бұл ... ... ... сияқты болады. «Даралық – бұл
әрқашан да адамның өз-өзімен ішкі ... ... ... бейнесіне шығу»
(В.И.Слободчиков, Е.И.Исаев). Осы ... ... ... өздігіне
қалыптасуын айтады, оның өзін игеруі, өзінің адами бейнесін – қайталанбас
даралық, руханилық, ... ... ... ... Осы
тұрғыдан адамды тәрбиелеу – мәдениеттің, ... ... өз ... ... ... яғни ... шығармашылыққа «үйрету».
Субъект - пассивті, сырттан келетін әсерлерді тек ... ... өз ... ... ... ... өңдейтін нәрсе болып
табылады, ал белсенділіктің тасушысы, яғни өзін-өзі ... ...... жеке-тұлғалық қасиеттері бірлігі: өзінің мендігін
бекітуге болмайды, ортадан ажырап ... ... ... ... констркутивті өзін-өзі бекітуі тағы да мүмкін емес. Өзін-өзі
анықтау ... адам ... ... ... немесе
субъектілік кеңістігін құрайды. Синергетикалық пікірлер тәрбие үрдісін
ішкі тұрғысынан дамитын тұтастылық ретінде ... ... ... іс-
әрекеті барасында педагог адамгершілік және рухани ... ... ... ол ... ... ... бірге өңдейді.
Өмірдің құндылықтары мен нормаларын, заңдарын іздестіру, нақты іс-әрекет
түрлерінде, қарам-қатынаста ... ... ... ... ... ... ... түсінілетін кәсіби тәрбиенің негізгі
бағыттары келесілер болады:
• Жоғары оқу ... ... ... ... құру (Н.Е.
Щуркова бойынша – заттық-кеңістіктік, мінез-құлықтық, оқиғалық,
ақпараттық-мәдени ортасының);
• Студенттің ... және ... ... ... ... ету және оқытушының конструктивті
әлеуметтік пайдалы іс-әрекетте;
• Бірлескен іс-әрекет түрлерінде ... мен ... ... мен әр аспектідегі педагогикалық әрекеттестігіне ықпал
ету.
Осының барысында үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету, оның өзін-өзі өзгертудің жағдайын
жасау ... ... ... ... ... ... шешу
үшін, яғни адам білімберу мен әлеуметтенудің барлық кезеңдерінде ... оқу және ... ... субъектісі болып қарастырылады.
Білім берудің жетекші рөлі міндеттерді шеше білетін, ... ... ... ... мамандарды дайындаумен анықталады. Осы міндеттер
еліміздің әлеуметтік-экономикалық өмірінің нақты жағдаймен ... ... ... ұшырайды. Сондықтан да бітірушілердің алдында
үнемі жұмыс орнын ауыстыру қажеттілігі тұрады, өз ... ... ... алу мәселесі тұрады. Жоғары оқу орындары әдетте оқытылушыларға
көптеген ... ... ... ... ... оған кәсіби дайындық
негізделетін. Бірақ қазіргі кезде, және де жақын болашақта еңбек ... және ... ... ... білімдер, тез ескереді.
Осыған орай, студенттерді оқытуда кейбір өзгерістер қажет.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... көптеп аударады. Білім беру проблемасына ... ... ... ... Г.К. ... ... тұлға қасиеттерінің тұтас жиынтығының дамуын анықтайды.
Маманның моделінде келесі шарттар ескерілген. ... ... ... көп ... ... ... ... аударылады, туысқан
мамандықтарды игеру үшін негізін құрайтын білімдерді ... ... ... ... ... студент білімберу
бағдарламаларын меңгере алатын, бірнеше ... алу ... ... ... ... мәліметі бойынша студенттердің 60
пайызы бірнеше ... ... ... қалайды және еңбекпен ... ... ... ... Фундаментальды білімдердің жеткілікті
мөлшері қорын меңгере тұра, маман әрі қарай қысқа мерзімді оқыту барысында
жаңа ... ... ... ... яғни ... ... ие ... дәрежені алу үшін дистанциондық оқытудың жүйесі үлкен рөль
атқарады, және екі бағытта дамытылады. ... – жаңа ... ... технологияларды қолданумен байланысты оқыту, Internet
жүйесін қолданумен байланысты. Екінші бағыты – бұл ... ... ... оның ... түрлері, студенттердің Жоғары оқу орнынана келуді ... ... ... формасы өзінің іс-әрекеті мүмкіншілігіне қарай
немесе материалдық пен ... ... ... ... оқу ... яғни
сессияға бара алмайтын студенттерге ыңғайлы.
Қазіргі кезде студентерге бірнеше дәрежедегі мамандықтарды игеруге
мүмкіндік беріледі, ... ... олар ... ... сипатта болады.
Осындай мамандықтардың жүйесі өзін дәлелдей білді, студенттік ортада өзінің
қалауын тапты. Және жұмыс ... ... ... ... ... ... шешіле басталды. Дистанциондық оқытудың екі бағыты да
даму үстінде. Жүздеген студенттер шет ел ... оқу ... ... ... ... ... ұсынылған
пәндері оқыту барысында. Оқытудың осы формасы болашақта алыс райондарда
студенттерді оқыту үшін ... ... ... ... ... береді. Екінші бағыты бойынша дистанциондық ... ... 15 ел ... ... ... ерекше оқу пландары
бойынша жүреді, мемлекеттік ... ... ... жасалған.
Осындай оқыту формасына үлкен қызығушылықты жергілікті өкімет пен ... және оқу ... ... ... ... ... жаңа ақпараттық және коммуникациялық технологиялар бір қатар
проблемаларын айқындайды, олар ... ... ... ... ... ... ... жаңа ақпараттық әлемде қоғам дамиды және
білімді, жақсы оқытылған ... ... ... ... ... қазіргі университеттер мүмкіншіліктері жоғары
болады. Оқытушының рөлі білім беру ... ... ... ... университеттік білім берудің құндылығы ... ... ... бар ... маман тұлғасының әр-түрлі жақтары қарастыру
барысында, соның ішінде мынадай ... ... ... ... ... факторлары, болашақ гуманитарлы бағдарланған маманның
моделін жасау ... мен өз ... ... дамытуға
бағытталған тұлғаның дайындығын қалыптастыру мәселесі.
Болашақ маманның моделін ... ... ... ... ... іс-
әрекетінің пәндік және қызметтік жақтарынан басқа тұлғалық жағын, сонымен
бірге ... ... ... ... ... ... болады.
Шынында, қазіргі білімберудің міндеті ұрпақтан ұрпаққа түрлі ғылымдарды
жеткізу, технократиялық ... ... ... мен дағдылардың
қалыптасуын қамтамасыздандыру деп танылмайды. Білімберу ... ... және ... ... ... суретін қалыптастыруға, рухани,
мәдени, адамгершілік құндылықтарды олардың ұлттық және жалпыадамзаттық
түсінуіндегі” ... ... ... ... ... болашақ маманның моделін
құрайтын, келесілерді қарастыруды ұсынылады:
1. Сауаттылық, оқытушылық деңгейі деп ... ... ... үшін қоғамда талап етілетін және оған ... ... ... бір ғылым мен техниғкада, өнердегі және т.б.
мағлұматтарды білуді қамтиді.
2. Білімдарлық – қажетті кең ... және ... ... ... ... ... бір ... болуын қамтитын жүйе.
3. Кәсіби құзырлылық дегеніміз өзіндік кәсіби деңгейімен, ... жеке ... оның ... ... ... қабілеттілігімен, іске жауапкершілігімен анықталатын
жүйе.
4. Мәдениет дегеніміз ... бір ... ... ... кәсібін
меңгеруде қол жеткізген жетілудің деңгейі.
5. Менталитет дегеніміз әлемді қабылдаудың терең негіздерін, мінезқұлық
пен дүниетанымдық ... ... ... мен оның ... ... жақтарын қамтитын жүйе.
ІІІ-тарау. Болашақ маманның ... ... ... ... ... тәжірибе жұмысы.
Тәжірибелік жұмыс үш кезеңнен тұрады.
І-кезеңінде жоғары оқу орындарында оқытылып ... ... ... ... ... ... ... болашақ маманды
дайындаудың зерттеу жұмысы ұйымдастырылады.
ІІ-кезеңінде қазіргі таңда белгілі бір ... ... ... болашақ маман қандай негіздерге ... ... ... ... ... етіп ... ... оқытылып жүрген пәндер бойынша студенттердің
оқыту процесінің ерекшеліктерін есекеру мақсатын көздейтін сауалнаманы
өткізу ... ... ... үшін ... ... ... бағытын
анықтаумен байланысты, оның бітіргеннен кейінгі негізгі мәселесі өз бетімен
жұмысқа орналасуы болып табылады. Оқудың 5 ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, фундаментальды
пәндері және т.б. бойынша оқу ... ... ... ... мамандығын
таңдауда қандай кәсіби мотивацияға сүйенетіндігін анықтау үшін экономикалық
саладағы студенттеріне ... ... ... ... ... болашақ маманның кәсіби іс-әрекеттің
түрлері қарастырылған, барлық мүмкін мамандықтарға жалпы ... ... ... ... ... мамандық бойынша практикалық ... ... ... ... өз ісі мен ... ... ұйымдастыру жатады. Осы сауалнама 3-ші курс ... (8 ... 4-ші курс ... (6 ... 5-ші ... (8 адам) таратылды. Осыған орай айтылған курстар бойынша
сауалнамалардың қайтарылуы 90,100, 80% құрайды.
«Экономика және ... ... ... ... студенттердің
болашақ іс-әрекеті мүмкін бағыттары келесі 4 блокқа ... ... ... ... пен ... (персоналдарды басқару мен
кадрлармен жұмысты, менеджментті, еңбектің сапасы мен ... ... ... жүргізу мен маркетингті
басқаруды қамтиды);
• Еңбектің экономикасы мен социологиясы, еңбектің ... ... ... және ... ... еңбек
экономикасын, еңбек ресурстары экономикасын, еңбектің ... ... ... бөлінуін, еңбектің әлеуметтенуін,
еңбектің физиологиясы мен психологиясын, ... ... ... ... ... ... қаржы мен есепті (өндірістік кәсіптің
экономикасының, қаржының, ақша айналымы мен несиенің, ... ... ... ... мен ақы ... ... Зерттеудің экономикалық және әлеуметтік әдістері, статистика (еңбек
көрсеткіштерін талдау мен моделдеу, ... ... ... ... ... математикалық
моделдеуі, зерттеулердің социологиялық әдістері, экономикалық
статистиканы, информатиканы және ... ... ... сауалнамада студент-экономист болашақ іс-әрекетінің ұсынылған
бағыттардың қайсысын таңдайтындығын белгілеп шығу керек. ... ... ... ... ... орны мен ... ... (ең беделдісі – 1
цифрамен, беделді емесі -26 цифрамен). Болашақ іс-әрекетінің 26 ... ... ... ... ... толтырылған
сауалнамалар жиынтығы негізінде екі әдістің біреуімен өткізуге болады:
А) әрбір бағыт үшін оның ... мен ... ... ... ... ... мен реті), ... ... ... жиынтығы бойынша келесі мәндердің интервалында (1-ден 5-ке
дейін, 1-ден 10-ға дейін, 1-ден 15-ке ... және ... ... орта ... ... мен ... ... алу
негізіндегі әдіспен (орны мен беделдік реті), студеттерден алынған барлық
сауалнамалардың ... ... ... ... ... ... ... жұмысын оңайлату үшін студенттердің ортақ пікірі
бойынша А әдісімен 12 ең маңызды пәндер анықталды.
Іс-әрекет бағыттарының маңыздылығын қарастырып блок ... және ... ... жиынтығы бойынша (12 пәндерді есепке ала тұра), ... 6 ... ... 4 ... ... болады, яғни 67%, 8 бағыттың
ішінде екінші блокта – 4, яғни 50%, 3-ші блоктағы 7 бағыттың ішіндегі – ... 29%, ал 4 ... – 1, яғни 12,5 %. ... ... студенттері
зерттеу әдістерін өздері үшін маңызды деп ... ... ... ... осы бағыттары экономикалық пен әлеуметтік зерттеулерде және
оларды жеткілікті бағаламауы ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің маңызды бағытын персоналды
басқару мен кадрлармен жұмысты айтады, яғни олардың негізгі ... ... Осы ... маңызды бағыттарының 1-ші бестігіне кіреді ... ... 75 % ... Осы ... ... 1-ші ... ... бұл жолы студенттердің 88% құрайды.
2-ші орында беделдігі бойынша іс-әрекеттің келесі бағыты анықталды –
бухгалтерлік есеп (1-ші 5-те 63% және 1-ші 10-та - 88%). ... ... ... ... түрлері артта қалған: қаржы, ақша
алмасуы, ... ... (1-ші 5-к пен 10-та 63%). ... ... әрі ... ... ... салық салу (1-ші 5-ктегі 50%, 1-ші
ондықтағы -75%), маркетинг (38% 1-ші 5-те, 50% 1-ші 10-та, 88% 1-ден ... ... ... пен ... ... ... жүргізу (1-ші 5-
те 38%, 1-ші 10-та 5о%, 1-15 аралығында 75%), еңбекті нормалау (1-ші 5-тегі
жауаптың 25% ... 10-та ... ... ... орында еңбек экономикасы мен еңбектің
ғылыми ұйымдастырылуы ... ... тұр (25% - 1-ші ... 50%-- ... ... және 75% 1-ден 15-ке дейінгі аралықта), еңбекті нормалау (1-ші 5-
те 25% және 1-ші ондықта -50%, 1-ден 15-ке ... ... 63%). ... ... ... және есептеу техникасымен, статистикамен
байланысты бағыттар және т.б.
3-ші және 4-ші курс студенттері үшін осыған ұқсас мәліметтерді ... курс ... үшін ... ... бағыттарының беделділігі
бойынша мәліметтерінен айтарлықтай айырмашылығы жоқ, бірақ сонымен қатар
айырмашылықтары да ... курс ... ... ... ... ... толық хабардар
емес, және олар үшін осы пәндермен байланысты іс-әрекет бағыттары ... ... ... жүреді, яғни олар үшін пәннің маңыздылығы мен
беделділігі әлі түсініксіз болады.
3-ші курс ... ... ... ... арасында ең
беделдісі деп қаржы, ақша айналымы, несие, бухгалтерлік есеп, ... ... ... ... ... ... (беделділік ретімен
берілген) айтады. Сонымен бірге 1-ші ондыққа беделділігі бойынша негізгі
маманданумен байланысты ... ... ... ... басқару мен
кадрлармен жұмыс (8-ші орын) және еңбек экономикасын (10-орын) ... ... ... ... ... де ... ... Ең
беделділердің қатарына төмендеу ретімен салық салу (1-2 орын), ... ... ... ақша айналымы мен несие (3-орын), маркетинг (6-орын),
бухгалтерлік есеп (7-орын), ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бірақ негізгі мамандықпен
байланысты бағыттар ... ... үшін ... ... ... ... екен.
Сонымен, келесі қорытындыны жасауға болады, жоғары курс студенттері
үшін ... ... ... ... маңыздылығы ұлғая түсуде.
Қалған бағыттарды қарастыра отыра, ... ... ... олардың қазіргі жағдайдағы орнының беделділігіне байланысты, ал
екінші жағынан, осы пәндерді оқытудағы білім сапасымен және ... ... ... ... ... ... студенттердің болашақ іс-әрекетіне
қатысты жеке айырмашылықтарын көре аламыз. Іс-әрекеттің бағыттары ... ... 12 ... ... ... ... ... пікірінше 1-ші ондығына келесі бағыттар ... ... (3 ... осы ... ... еңбектің сапасы мен өнімін
басқару (2 студент), сертификаттау (2 студент), ... ... және ... саясат (2 студент), еңбек ресурстары экономикасы
(2 студент), ... ... мен ... (2 ... ... талдау мен жобалау (2 студент), эргономика (1 ... ... мен ... ақы ... курс ... ... жауаптарын талдай отырып
келесідей қорытынды жасауға болады:
- көптеген студенттер болашақта ... ... ... ... ... (46%), ... өз ісін ... (22%) немесе
басқарушылық іс-әрекетке бару (22%);
жастардың аз саны ғана ... ... ... (8%), ... (2%), ... ... үшін (66%) болашақта қандай өндірістік
орындарында жұмыс жасайтынын ойландырады – жекеменшік немесе мемлекеттік.
Олар жекеменшік өндірістеріне көңіл ... (24%), ал ... ... ... 3-5 курс ... ... ... нәтижесін
талдау өзінің келесі көрсеткішін ұсынады:
• Барлық курстар студенттері үшін ... ... ... ... ... ... ... ішінде қаржы, ақша
айналымы мен несие, менеджмент, ... ... ... салу ... 3-ші ... 4-қа ... және 4-ші курстан 5-курсқа өтумен
байланысты ең ... ... ... мамандығы бойынша пән
қойылады;
Зерттеу әдістеріне (4-ші блок) көңілді азырақ аударады. Сонымен бірге
осы іс-әрекетті елемеушілік ... ... ... ... ... ... ... және еңбек социологиясындағы жұмыс
осы зерттеу әдістерін қолданумен байланысты;
• болашақ іс-әрекет бағытының ... ... ... ... пәндерді оқыту сапасымен, яғни оқытушының
қызықтыра алумен байланысты болып отыр;
• студенттер ... ... ... болашақ іс-
әрекетіне қатысты олардың белгілі бір бағытта ... ... ... және ... ... ... қабілеттеріне сәйкес болады;
• студенттерге өндірістік және диплом алды ... ... жеке ... ... ... ... ... бітірушілердің жұмыспен қамтылуымен байланысты
болады.
Қорытындылай келе болашақ маман өзінің кәсіби іс-әрекетін ... ... ... ... назар аударады. Мысалға
әлеуметтікті алатын болсақ, осы таңдаған мамандығының ... ... ... ... экономикалық тұрғысынан маңыздылығы және осы
мамандыққа қажетті студент ... ... ... ... ... қазіргі таңда белгілі бір кәсіби іс-
әрекетті таңдау барысында ... ... ... негіздерге сүйенетінін
педагогикалық-психологиялық тұрғысынан түсіндіруді мақсат етіп отырмыз. Ол
үшін келесі өткізген сауалнаманың нәтижесіне ... ... ... ... кезінен бастап жоғары дәрежелі маманды
дайындау кәсіби білім берудің бүкіл жүйесінің ... ... ... 1-ші ... оқу ... мазмұнына, оқытудың тәсілдері ... Оқу ... ... ... пәнді оқыту деп түсініледі,
бір ғылымның ғылыми білімдерінің бейнесі ретінде, абстрактылы ... және ... ... яғни ... ... ... ... Осындай білім беру мазмұнына көзқарас энциклопедизм идеясы мен
тұлғаның жан-жақты даму ... ... ... ... меңгеру негізінде жатқан ... ... ... ... оқушылар қоршаған дүние туралы түрлі мағлұмат алады
және өзі ... ... осы ... ... ... рөл ... де ... үшін маңызды болмаса. Барлымызға мәлім, бір оқиғалар есімізде
ұзақ қалады, ал басқалары өте тез ... ... ... ... ... 1-ші ... оқу ... мазмұнын тұлға ... ... ... ... ... ... ... (1991) пікірі бойынша, мәтінді есте сақтау бойынша меңгерілген
білім тұлғаның жетістігі болмауы мүмкін, яғни ол үшін ... ... ... оның ... ... басқа адамдарға және өзіне
қатынасын білдіретін.
Болашақ мұғалімдердің кәсіби ... ... ... Е.Б. ... іс-әрекет мағансының ұғымына көңіл аудары. Ол
оқытудың теориясы мен технологиясы арасында, оларда оқу пәндерінің ... ... ... ... үшін ... ... Осыған
байланысты А.А. Вербицкийдің теориясы мен контексті оқыту технологиясын
айтуға болады. ... ... ... кешенді зерттеу өткізілді,
оның мақсаты – ... оқу ... және оқу ... мазмұны
маңыздылығы мен оларды кәсіби дайындықта іске асыру болып табылады.
Сауалнама
1. ... ... ... мен ... ... не нәрсе маңызды
болады?” деген сұраққа ... ... ... ... ... ... ... сәйкес пайызы анықталды. Оның
нәтижелері 1-ші кестеде беріледі:
|Р/с |Маңыздылығы параметрлері ... саны |
| | ... |
|1 ... ... ... өмірде қажет болатын |74,2 |
| ... алу | |
|2 ... ... |69,4 |
| ... өз ... қызықтыра алушылық, жұмыстың | |
| ... ... | |
|3 ... өз ... ... ... келтіру |54,8 |
|4 ... ... ... ... |48,4 |
| ... | |
|5 ... ... білу мен ... ... |18,3 |
|6 |Өз ... ... түсу |16,1 |
|7 ... ... ... мен ... |9,7 |
|8 ... ... алу, ... ... диплом алу |8,1 |
|9 |Өз ... мен ... ... ... |6,5 ... ... ... |4,8 ... |Өз ... дәлелдеуге үйрену |1,6 ... ... ... ... ... ... саны
100 пайыздан асады.
Көрсетілген жауаптарда, ең жиі ... ... - ... бар (72,2); ... ... байланысты (69,4) және ... ... (48,4). ... өз ... ... ... ... лектор ретінде ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... үшін ... мен ... практикалық
мәселелердің шешілуі маңызды. Бірақ келесідей жауаптардың пайыздық
қатынастағы төмендігін ... өз ... ... (6,5), ... дәлелдеу (1,6).
Келесі кезеңде студенттерге екі міндеттен тұратын ... ... ... ... үшін ... ... атты ... пайдаланды Дж. Келли ұсынған және оларды ... Н.И. ... ... ... ... ... ... пәндер алынды (оқу пәндері). Зерттелетін құрылымдары
ретінде оқылатын пәндердің тұлғалық маңыздылық параметрлері алынады, ... ... ... ... ... ... ... қатысты
параметрлерді алмағанда, оқу үрдісі барысындағы оқытылатын пәндердің
сипаттамалары мен ... ... ... байланысты
параметрлерді қосқанда.
Студенттерге келесі нұсқау берілді: “Сіздерге ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... 2-
кестені пайдалана отырып, келесі тапсырмаларды орындаңыздар:
1) келесі жолмен оларды қалау тәртібімен оқу сабақтары ... ... ... ... ... ... ... І
цифрасын сіз ең маңызды параметрге қарсы қойыңыз, ІІ ... ... ең ... ... қарсы қойыңыз және т.с.с.,
әрине ең соңында сіз маңызды емес парамертлер тізіледі;
2) 10-балдық жүйемен бағалаңыз (1-ден 10-ға дейін) және ... ... ... параметрлер нақты оқу пәндерін зерттеу барысында
қаншалықты іске ... ... ... ... ... (1-ең кіші ... ... 10- ең жоғары дәрежесін
білдіреді)».
Сауалнамаларды өңдеу барысында жинақталған ұпайлар ... әр ... ... ... әр ... ... ... рангы
анықталады, ол болу керек көрсеткішпен салыстырылады (декларируемый ранг).
Нәтижелердің өңдеу жұмы жеке , әр ... ... ... ... ... ... теориясына сәйкес болады, және жалпы топ
бойынша ... ... ... және ... ... Жауапта кестесі.
|р\с |Параметрлер |ранг |Оқу пәндері |Ұпайлар саны ... |
| ... ... ... | | |
| ... қарым қатынасқа түсу | | ... ... ... ... | VI |IX |
| ... қарым қатынасқа түсу | | |
| ... ... ... |X |X |
| ... ... алу | | |
| ... ... өзбетіше ізденіп |III |VIII |
| ... ашу, өз ... айту | | |
| ... алу, ... мамандыққа |IV |V |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... ... |VII |IV |
| ... | | |
| ... өз ... ... ... |VII |
| ... өзін ... | | |
| |Ой ... кеңейту |V |I |
| ... ... ... |VI |
| ... ... ... | | |
| |Оқу ... жоғары ғылыми деңгейі|VIII |II |
| |өз ... ... ... |II |III |
| ... ... іс әрекетте | | |
| ... | | ... ... ... ... ... білу, өз қабілеттерін білу, тұлға
ретінде өзін өзі ... ... ... ... осы ... ... ... барысында жетінші орында. «Кәсіби іс ... ... ... , ... ... дамыту» студент екінші ... ... осы ... іске асыру үшінші орында. ... және ... іске ... ... ... оныншы орында «оқытушының бағасын,
мадақтауын кезкелген тәсілмен алу». Барлық басқа ... ... ... бар. Ең ... іске асырылатын параметрлер «ой
өрісті кеңейту» (бірінші орын) және «оқу пәнінің жоғары ғылыми ... ... ... ... ... ... ... керексіз
қажет болмайтын білімдерге оқытады», «бізді аспирантураға дайындайды,
мектепке емес» деген. «Оқытылатын ... ... ... ... ... ... жетінші орында. Бұл жерде оқу пәнінің жоғары
ғылыми деңгейі бір жағынан жіне материалдың ... ... ... біріне қарама қарсы емес, оқу пәні оқытылуының жоғары деңгейі болады.
Осының ... жағы ... ... ... ... олар қосымша
әдебиеттерді оқуды қаламайды. Осыған орай ... ... ... ... да ... «өздігінен жаңалық ашу, өз пікірін
жеткізу» мен ... ... ... ... ... ... ... және іске асрылатын рангтердің корреляциялық
коэффициенті жалпы ... ... ... ... ... ... ... білу, өз қабілеттерін, тұлға ретінде жетілу», «жаңалық ашу, өз
пікірін айту», ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейден төмен жүзеге асырылады. Өз ... ... ... ықпалын тигізеді және нәтижесінде болашақ маман
тұлғасының ... ... ... ... Алтыншы және оныншы
рангтерінің айтарлықтай айрмашылықтары ... іс ... ... емес бағалауын білдіреді, бұл соңында анықталады.
Кәсіби іс-әрекетке ... ... ... және ... ... жағын меңгерудің білігі қажеттілігімен байланысты
оларға бірнеше сұрақтарға жауап беруге ұсынылады. ... «Сіз ... ... ... Оқу ... ... мамандығы бойынша сіздің
ойларыңыз өзгерді ме? Оқушыларда өзіңіз туралы қандай ... ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылық мәселелерін анықтау
болады, олармен болашақ ... ... алды ... ... ... - болашақ маман студенттерінің ... ... ... ... ... ... ... жатады:
1) Мұғалім мамандығының сыртқы қарапайымдылығы мен мұғалім мамандығын
түсінбеудің қоғамдағы түсенбеушілік-салдарлық қиындығы.
2) Жоғары ... пен ... ... қоюшылық және төмен төлем
ақысы.
3) Жоғары эмоционалдық тітіркенушілікпен және өз эмоцтональдық күйін
басқару.
4) Мектептегі ... ... ... ... диалогқа қабілетсіздік. Және тағы басқа проблемалар.
Сонан соң ... ... ... ... ... (3-4 ... келесі сұрақтарға талдау мен ... ... «Осы ... шешу үшін не істеу керек (қарамақайшылықты жою үшіг)?
Қандай қиындықтар пайда болуы мүмкін осы кезде? ... осы ... үшін ... қасиеттері мен әрекеттері қажет?». Осы тапсырманың
орындалуы студенттер бір-бірімен әрекеттестігі ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің белсенді
шығармашыл субъектісі ретінде.
Студенттер алдында қойылған міндеттердің шешімдерін талдау ... ... ... ... шаралар орындалатындай болып,
кіріктіруге тұрарлық болды). Талқылау барысында студенттер ... ... ... ... ... ... ... студенттік кезінен
басталады. Жүргізілген зерттеудің нәтижелері болашақ ... ... ... іс-әрекет маңыздылығын көрсетті.
Қорытынды
Қоғам соңғы нәтижесінде өзінің жан-жақты дамуына бағдарланған ... ... ... да, ... ... зерттеудің негізгі
аспектілерін талдау бізге қорытынды жасауға ... ... ... ... ... ... - кіріктірілген бейне. Ол маманға өз
кәсіби ... ... ... ... және осы ... ... ... ... шешу ... ... іс-әрекеттің
кәсіби маңызды құндылықтарының, тәсілдерінің, жолдарының жиынтығын құрайды.
Кәсіби мәдениетті меңгеруде негізгі категориясы ... ... ... - ... ... ... пен мотивті іске асырудағы
сезінушілік. Сондықтан да ... ... ... ... ... іздестіру арқылы жүреді, оның ... ... ... өз ... табу мен ... ... болады. Өйткені адамзаттың ең
жетілген құндылықтары оның тәжірибесінде ... ... ... ... ... деңгейде игерілмейді, яғни тұлғалық мағынаға ие болмайды.
Қазіргі ... ... ... ... ... тұлғаның кәсіби
құндылықтарға қатынасын қалыптастыру қажеттілігі пайда болады, олар кәсіби
мәдениетте қалыптасады. Тұлғаға ... ... ... ... ... ... яғни өзінің әлемі құрылады.
Болашақ маманның қалыптасуын қарастырып, өзін-өзі анықтауды тұлғаның
өзін-өзі жетілдірудің ... ... деп ... Оны ... ... ... құндылықтары мен технологияларды ... ... ... деп қабылдайды. Және болашақ ... ... ... ... дамытудың шығармашылық іс-әрекеті ретінде
қаралады.
Осындай игерудің (иелену, ... ... ... ... сана-сезім мен өзін-өзі анықтаудың тәсілдеріне қатысы
бар. Өйткені, мәдениет-тұлға-өзін-өзі анықтау...бір біріне ауысатын, бір-
бірін ... ... ... ... мақсаты - адамның тұлғалық потенциалын дамыту
болып табылады, индивидтің өзін-өзі анықтауға ықпал ... Ал оның ... ... шеңберінде диалогты жүргізе өзінің көптүрлігінде және өзін-өзі
анықталуында адамдық субъективтілігінің ... ... ... ... орай болашақ мамандардың өзін-өзі дамытуын кәсіби мәдениет әлемінде
қарастыру керек. Ол - тұлғаның ... ... ... ... анықтау мен ... ... ... құрамына кіреді. Кәсіби өзін-өзі дамыту мен анықтау
адамның бүкіл өмірінің барлық ... ... ... ... ... ... оқу ... таңдаған кәсіпті меңгеру;
• Таңдаған кәсіптің біліктерін жетілдіру.
Зерттеушілер кәсіби өзін-өзі дамытудың жоғары оқу орындарында ... ... ... рөлін көрсетеді, өйткені:
• Кәсіби өзін-өзі дамыту тұлғаның ең жетекші қажеттілігі, өзіндік
белсенділігімен байланысты;
• Кәсіби ... ... - ... ... ... қажетті
шарты;
• Жоғары оқу орындарындағы оқу ... ... ... ... ережелерді ескере тұра бізге барлығы түсінікті ... ... ... ... - тұлғаның кәсіби ... ... ... ... жолы ... ... мамандардың кәсіби
мәдениетінің негізгі қасиеттерін қалыптастыру. Және тәжірибені ... ... ... ... таным қызығушылықтарын қалыптастырудың
тәсілі болады.
Қазіргі қоғам жағдайы тұлғаның өзбетінше әрекеттенуінің және өзін ... ... ... өзекті етеді, яғни оның күрделі, дәстүрлі ... және ... ... шешуге бағытталған. Басқаша қарағанда,
қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... орай ... білім берудің міндеті бітірушілер дайындығының сапасын
анықтау болады. Бірақ сапа ... оның ... ... ... ... және негізінен бітірушілердің білімі қаншалықты
қажет болатындығымен анықталады.
Бұрын бітірушілердің іс-әрекет сферасы ... ... ... ... да ... университеттік білім мен кәсіби профилі
іске асуының бағыттары анықталатын. Бүгін бұрынғы ... ... ... жұмыс істеу тұлғаның тек ғана бейімдеушілік ... ... ... ... ... құрылымдық білімін талап етеді.
Оқу пәндері, оқытушылық технологиялар, оқыту формалары ... ... ... ... ... дайындауға
бағыттау керек.
Біздің зерттеуміз бойынша болашақ маман моделінің табысты ... ... ... ... ... ... ... мәдени-
адамгершілік бағытында дамуына ықпал етеін кәсіби профильдің арнайы
пәндерінің өзара ... мен ... ... ... ... осы пәндердің әрекеттестігі; Жоғары оқу орындары жүйесінде
тұтас білім беру ... ... ... тәжірибемен алмасуға
негізделген.
Тәжірибелік жолмен бізбен анықталғаны ... ... ... ... жеке ... ... ... - олардың пайда болуының жоғарғы
құндылығы ретінде кәсіби қалыптасудың маңызды шартының бірі, онда әлемді
қабылдаудың ... және ... ... ... ... ... кәсіби-тұлғалық қызметтерін қалыптастыру
барысында байқағанымыз, білім беру процесін тиімді ұйымдастыру, ... ... ... ... ... ... ... этикасы шеңберінде бағытталған. Сонымен осы ... ... ... және ... мен оқытудың формаларымен,
әдістерін және тәсілдердің жүйесі болады. Ол ... ... ... ... ... қатынасын айтамыз Зерттеу нәтижесі бойынша
тұлғаға бағытталған ... беру ... ... ... ... үшін ... жасайды: таңдау, өзін-өзі анықтау, әрекеттерді
негіздеу, ... ... ... және тұлғалық мәдениеттің
қалыптасу ... ... ... ... әсер ... ... топтық, фронтальды, көпшілдік әсерлерінің
үйлесуі;
• Студенттер мен оқытушылардың ... ... ... дамыту;
• Кәсіби потенциалдың білім беру қажеттіліктері мен сұраныстарына ерекше
жағдайдың ұйымдасуы. Жүйелілік-құндылықтық көзқарасы шеңберінде оқу
процесін жетілдірудің ... ... ... мен ... ... ... ... мен қызығушылықтры
негізінде жекешелену мен белсендетулі ... ... ... ... тұлғалық қасиеттері диагностикадан өтті: жалпы
мәдениеттілік қабілеттер, гностикалық, ... ... - ... ... ... ... тәжірибелік жұмысымыз оқытудың тиімді ... ... ... ... тұжырымдау.
Студенттердің кәсіби-тұлғалық мәдениетін қалыптастыру моделін ... ... ... және ... ... бағдарлаушылық пен
демократизациялау, табиғилық пен мәдениеттілік, ... ... ... ... вариативтілік, практикалық бағдарлаушылық,
кіріктірілгендік, жүйелілік, шыдамдылық ... ... ... ... ... бір ... дәлелденді,
міндеттері шешілді, мақсатқа кол жеткіздік, жұмыс орындалды.
Әдебиеттер тізімі:
1. Абдильдин Ж.М. и др. Логико-гносеологический ... ... ... Гылым, 1990. -491 с.
2. Абдуллина О.А. Общепедагогическая подготовка учителя в ... ... ... – М.: ... ... ... –Славская К.А. Стратегии жизни. М.: Мысль, 1991. –
199с.
4. Александров Н.В. ... ... и ... учителей// Советская педагогика, 1978, №8. – с№12-18
5. Амоношвили Ш.А. Личностно-гуманистическая основа ... М., ... ... Б.Г. ... и ... ... ... труды. Под ред. А.А.Бодалева. Москва – Воронеж,
1996. Гл.ІV. Психологическая структура личности и ее становление ... ... ... ... с7 196-280
7. Асмолов А.Г. 21 век: писхология в век ... // ... 1999, №1, ... ... М.Х. ... ... ... учащейся
молодежи средствами казахской традиционной художественной
культуры: ...... 1994, - ... ... А.В. Проблемы педагогической культуры преподавателей
вузов (к вопросу о ... ... ... ... 1981. - ... ... В.С. //Вопросы философии, 1989, №6,с.34-42.
11. Бим-Бад Б.М., Петровский А.В. ... в ... // ... 1996, №1, ... ... А. Актуализация ценностного подхода в ... 1997, №6, ... ... А.В. Исходные основания психологии ... и ... ... ... в ... ХХ ... ... и истории. Гл. 5, под ред Брушлинского ... 1997, с. ... ... А.В. ... субъекта – основание для системности
всех его качеств.// Психологическая ... в ... ХХ ... теории и истории. Гл.9. Под ред ... А.В. ... 1997, ... ... А.В. ... ... и его деятельности.
//Современная психология. Справочное ... под ... В.Н., 4. ... ... ... М., ... –М.,
1999, с. 330-346.)
16. Брушлинский направления в разработке психологии субъекта.//Вестник
РГНФ, 1999.
17. Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6-ти ... М., ... 1983.- 368с.; т.4, ... с.; т.6, 1984 ... ... Т.В. Педагогическая психология. МГУ, 1995. -160 с.
19. Гумилев Л.Н. ... и ... ... –М.: ... ... ... С.М. Психология познавательной деятельности. Алматы,
1992.-195с.
21. Джакупов С.М. ... ... ... ... ... ... Н.; М., 1998. -34с.
22. Джандильдин Н. Природа национальной психологии. ... ... ... С.Б. ... ... ... будущего
учителя: учеб. Пособие для студентов пед. ...... 1989. ... ... К.Б. ... и ... развития
этнопсихологических исследований в Казахстане.// Национальные
процессы в ... пути и ... их ... ... ... Жарикбаев К.Б. Развитие психологической мысли в Казахстане (со ... 19 века и до ... ...... ... 1968.-
168с.
26. Зязин Б.П. Профессиональное самовоспитание педагога. – Алма-Ата:
Мектеп, 1988. -208с.
27. Иванова ТүВ. Формирование педагогической культуры ... ... ... процессе (на материале дисциплин педагогического цикла).
Дисс....канд.пед.наук.-Луганск, 1991.с.48-49.
28. Ильин Е.П. Мотивация и мотивы - СПб: ... ... ... ... психологии»).
29. Кит Г.А. Пути повышения эффективности практической подготовки
студентов ... ... к ... ... в школе.
Автореф. Дисс..к.пед. наук. – Киев, 1991. -231с.
30. Концепция государственной политики в ... ... 1995. ... ... ... ... в ... ... 1994. ... ... Н.К. О ... ... В сб. ... об
учителе»/ под ред. С.Ф. Егорова. 2-е изд. Доп. – М., 1960. -360с.
33. Кудабаева М.М. Подготовка будущего учителя к воспитательной ... ... / на ... ... Каз. ССР/ ... ... ... 1972. -177с.
34. Кухарев Н.В. На пути к профессиональному совершенствованию: книга
для учителя. – М.: Просвещение, 1990.-159с.
35. ... Л.М. ... и ... ... ... в ... ... Вопросы психологии, 1997, №4.
– с.28-38.
36. Мудрик А.В. Социализация и «смутное время». М., ... ... ... М.М. ... ... ... ... и речь. Алма-Ата, 1972. –с.90-95.
38. Мясищев В.Н. Психология отношений. Избранные ... под ред. ... А.А./; ... 1995. ... ... Ж. И. Некоторые психологические проблемы вузовского
образования./Межвузовский сборник научных трудов. Алматы, 1996.
–с.3-10.
40. ... в ... ... ... /Под ... ... -на -Дону: Изд-во РГПУ, 1995.-С.39.
41. Педагогическая практика и динамика ... ... ... ... будущего учителя: уч.пос./ Т.Камзабаев,
К.Капбаев, В.Клочко и др./; Караганда: Каргу, 1975. с.41.
42. Педагогический процесс как ... ... ... под ред. Н.Д.Хмель./Алма-Ата: Мектеп, 1984.-124с.
43. Петровский А.В., Петровский В.А. Индивид и его ... ... ... философии, 1982, №3. – с.44-53.
44. Победоносцев Г.А. Совершенствуем систему воспитания школьников:
книга для учителя. – М.: ... ... ... В.В. Личностно-ориентированное образование //Педагогика,
1994. -№5. -С.18.
46. Степашин Б.И. Формирование ... ... ... ... ... 1978., №5, ... ... развития образования в Рк до 2030 года (проект). Алматы,
1997. – 11с.
48. ... В.А. ... ... ... и ... ... ... тория, техника. -Белгород: Изд-во БГУ, 1996. -с.5.
49. Табылды Әдібай. Этнопедагогикалық оқылымдар-Алматы: «Білім», 2005.
-312б.
50. Томин Н.А.? ... Н.Ф. ... ... ... учителя в процессе вузовской общепедагогической
подготовки: пособ№ по ... ... Гос. Пед. ... ... ... С.А. Эстетическое воспитание в ... ... ... пед. ... ... 1993.
52. Чавчавадзе Н.З. Культура и ценности. -М.: Мысль, 1991. - ... ... Е.Н. ... ... как ... ... профессионально-педагогической культуры// Профессионально-
педагогическая культура: история, теория, технология. - Белгород:
Изд-во БГУ, 1996. -С.13-17.
-----------------------
Жоғары оқу орындарында білімберу ... ... ... ... ... қалыптастырудың моделі
Білімберудегі кәсіби-тұлғалық көзқарасының динамикасы
Өзін-өзі дамыту
Өзін-өзі жетілдіру
Өзін-өзі басқару
Іс-әрекет субъектілері арасындағы қатынастар формалары
Ғылыми көзқарастардың жүйесі
Студенттердің кәсіби-тұлғалық мәдениетін ... ... ... ... пен ... интеграциясы
Мақсат-үлгілерді қалыптастыру
Кәсіби-тұлғалық мәдениетті қалыптастыру жүйесінің компоненттері
Студенттерді дайындаудың дидактикалық құрастырудың тәсілдері
Студенттердің кәсіби-тұлғалық мәдениеті ... ... ... ... ... ... студенттерді тәрбиелеудің және
білімберудің мақсаттарын қою тәсілдері
ЖОО кәсіби-тұлғалық мәдениет қалыптасуының мақсатына жетудің технологиясы
Білімберушілік циклі
Студенттерді ... ... ... ... ... әлеуметтік-кәсіби бейімделуі мен жетілдіруі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұлғаның өзін-өзі дамытудың теориялық негізі34 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру71 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
Нарық жағдайында өндірісті ғылыми-техникалық дайындаудың мазмұны мен міндеті27 бет
Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.25 бет
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь