Қазақстандағы банктік сақтандырудың қазіргі жағдайын талдау

КІРІСПЕ
1. БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ САҚТАНДЫРУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Тәуекелдерді сақтандырудың экономикалық алғы шарттары және қажеттілі
1.2. Банктік тәуекелдердің ұғымы және түрлері
1.3. Банктік тәуекелдерді сақтандырудың ерекшеліктері

2. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАНКТІК САҚТАНДЫРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан банк жүйесінің тәуекелдерін талдау
2.2. Қазақстан Республикасындағы банктік сақтандырудың ерекшеліктері
2.3. Банктік тәуекелдерді сақтандырудың шет елдік тәжірибесі

3. ҚАЗАҚСТАНДА БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ САҚТАНДЫРУДЫ ЖӘНЕ БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Қазақстан Республикасында банктік тәуекелділіктерді
сақтандыруды жетілдіру
3.2. Қазақстандағы банктік тәуекелдерді қысқарту әдістері

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |5 ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... | |
| |ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ |8 ... ... ... алғы шарттары және | |
| |қажеттілі |8 ... ... ... және ... |12 ... ... сақтандырудың ерекшеліктері |19 |
| | | ... ... ... ... ... ... ... | |
| | |23 ... банк ... ... ... |23 ... ... ... сақтандырудың ерекшеліктері | |
| | |29 ... ... ... шет ... ... |34 |
| | | ... ... ... ТӘУЕКЕЛДЕРДІ САҚТАНДЫРУДЫ ЖӘНЕ БАСҚАРУДЫ | |
| ... ... |41 ... ... ... тәуекелділіктерді | |
| ... ... |41 ... ... ... ... әдістері |45 |
| | | ... |49 |
| | | ... ... ... |54 ... ... ... ... ... ... ... сақтандырусыз жүзеге асырылуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... таныта
алатын, дәстүрлі емес шешімдер қабылдай білетін тұлғалар ғана қол жеткізе
алады. Ал бұлардың барлығы да ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Жуырдағы уақытқа дейін тәуекелділікті сақтандыру ғылымы қаржылық
менеджменттің салаларының біріне ... оған ... сай ... ... жүйенің даму әрекеті бойынша тәуекелділіктер спектрі де кеңейді.
Әртүрлі ... ... ... ... ... болу ... мен
жиілігі. Жекелеген компаниялар мен банктердің банкроттығы ... ... ... ... тәуекелділіктерді басқару және сақтандыру ғылымының
орны мен ролін қайта қарастыруды мәжбүр етті.
Тәуекел ... - кез ... ... ... ... ... ... сипаттамасы, яғни белгісіздік пен сәтсіздік жағдайда
болатын мүмкін жағымсыз салдармен бейнеленеді. Тәуекелділік пайданы жоғалту
және берілген ... ... ... ... туындаған
залалдар, ресурстық базаның қысқаруы, баланстан тыс ... ... ... ... ... ... қалаулы емес нәтижелерді алу
ықтималдылығымен анықталады.
Банктік сферада жаңа экономикалық қатынастардың қалыптасуы ... ... ... қолданылатын жоғары тәуекелділікпен қабаттас
жүреді. Олар жеке ... ... ... ... ... ... субъектілерінің әрекетінің ықпалынан да жақсаруы немесе
нашарлауы мүмкін.
Банктердің қаржылық шамасыздығы ... ... ... ... да, ... ... ... әкеліп, соның салдарынан
табысты жоғалту немесе соңғы нәтиже – банкроттыққа әкеледі.
Бүгінгі таңда банк ... ... ... ... ... себебі банктік жүйенің тұрақтылығы толық негіздемесімен
мемлекеттің экономикалық саясатының жоғары ... бірі ... ... одан көп ... ... тұрақтылық пен
қазақстанның экономикалық өсуі тәуелді және байланысты болады.
Банктік бизнес тек қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... ... банктік айналымды және айналымсыз құралдар
түрлеріндегі ақшалай ресурстардың ірі шоғарлануымен сипатталады, ал ... ... ... ... бірге жүреді. Сол себепті, банк үшін
бірінші ... ... жоқ ... ... ... ... ... емес шешім іздеу болып табылады.
Банк ісінде тәуекелділіктердің маңыздылығы мен шарасыздығы банктік
қызметтің басында ... ... ... ... асырылатын экономикалық
зерттеулердің міндетті элементі ретінде оның барлық ... ... ... ... айқындайды. Бұл жүйеде ең маңыздыларының
бірі болып тәуекелділіктерді сақтандыру ... ... ... яғни ... ... басталуын белгілі бір
дәрежеде болжамдауға және оның салдарын жоюға мүмкіндік беретін шараларды
қолдану ... ... ... және ... ... ... мен ... Зерттеу жұмысының негізгі мақсаты –
банктік тәуекелділіктер түрлері мен мағынасын анықтау, тәуекелділіктердің
пайда болуын және ... ... ... айқындау, қазіргі жағдайда
қолданатын тәуекелділіктерді сақтандыру ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... келіп
тіреледі. Жұмыстың алға қойған міндеттері келесідей ... ... ... сипаттамасы және оларды сақтандырудың ерекшеліктерін
зерттеу;
Қазақстан Республикасы банк жүйесінің және шет ... ... ... ... ... ... сақтандыруды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш бөлім және қорытынды бөлімнен, қолданылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарауда ... ... ... ... ролі ... ... тәуекелдердің ұғымы мен түрлері, сондай-ақ оларды
сақтандырудың жалпы ... ... ... банктік тәуекелдерді сақтандыруды талдауға арналған.
Мұнда қазіргі таңдағы ... ... тәне ... ... ... ... алынатын болады. Шет елдердегі банктік
тәуекелдерді сақтандыру практикасына қысқаша тоқталатын боламыз.
Үшінші тарауда Қазақстан Республикасындағы коммерциялық ... ... ... ... және оны жетілдіру жолдары
туралы сөз қозғалатын болады.
Зерттеу объектісі. Зерттеу объектісі ... ... ... ... ... ... банктердің операциялары өздерінің
тәуекелділігі тұрғысынан қарастырылатын болады.
Диплом ... ... ... ... ... ... негіздерін отандық және шет ... ... ... ... ... ... ... мақалалары құрайды.
Зерттеуге алынған объектіні қарастыру барысында экономикалық, ... және ... ... ... ... ... ... ҚР Статистикалық агенттігінің
мәліметтері, Қазақстан Республикасының ресми ... ... ... ... ... Президентінің қаулылары,
Қазақстан Республикасы ... ... ... қорытынды есебінің
мәліметтері, Қаржы нарықтарын және ... ... ... және қадағалау
Агенттігінің мәліметтері қолданылады.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы – мұндағы ... ... ... ... деңгейдегі банктердің тәуекелдерін сақтандыру
мәселелерін шешу барысында қолданыла ... ... ... ... ЖӘНЕ ... САҚТАНДЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Тәуекелдерді сақтандырудың экономикалық
алғы шарттары және қажеттілігі
Қазіргі ... ... ... ... ... бойынша дамумен
ипатталады. «Біздің экономикалық ... ... ... нарықтық
экономикаға, мемлекеттің белсенді роліне және үлкен көлемдегі шет ... ... ... ... даму ... нарықтық қайта құрудың берік негіздері қаланған. /1/
Экономикадағы ... ... ролі ... ... ... ... құрылымдарының тікелей қатысуын білдірмейді.
Мемлекет еркін экономиканың кепілі болуы тиіс. Оның міндеті – ... ... және ... ... ... ... ... ету
болып табылады.
Социалистік экономикалық жүйеге тән мемлекеттік басқарудан арылған
қазіргі кәсіпкерлер, ... ... және ... да ... ... қолайсыз және күтпеген оқиғалардан қорғанудың тиімді жолдарын өз
беттерінше іздейді. Мұндай ... ... және қол ... ... ... ... ... тәжірибесіен жинақталған – сақтандыру болып табылады.
/2, 12 б./
Нарықтық ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... тапқырлық таныта алатын, дәстүрлі
емес шешімдер қабылдай білетін тұлғалар ғана қол жеткізе алады. Ал бұлардың
барлығы да ... ... ... табыс алып келуі мүмкін тәуекелдер
болып табылады.
Көптеген экономикалық процесстердің қызмет етуі мен ... ... тән. Бұл ... ... ... ... ... Кез келген экономикалық мәселенің шешуі тәуекелділіктің
мағынасы мен оны зерттеу механизмінің дұрыс түсінігіне сүйенуі керек.
Нарықтық орта ... ... ... ... қаупі осы күнге дейін болды және ол ... да, сол ... ... орындағы мақсаты – тәуекелділігі жоқ іскерлік шешімдер
іздеу емес, альтернативті және стандартты емес шешім іздеу ... ... ... ... ... ... оның мүмкін болатын
шектерінен аспау қажет. Керісінше жағдайда банк ... ... ... ... ... ... саласында қолайлы
шешім қабылдау мүмкіндігінен айырылады. /3, 127 б./
Тәуекелділік бұл – банкті ... ... ... ... ... аз ... алуға әкелетін жағдайлардың басталу
ықтималдығы (қаупі). Бұл ... ... ... үш ... ... ... залал, шығын); оң (ұтыс, пайда, ... және де ... ... ... ... – кез келген өндірушінің, соның ішінде банктің
қызметінің жағдайлы сипаттамасы, яғни белгісіздік пен ... ... ... ... ... бейнеленеді. Тәуекелділік пайданы жоғалту
және берілген несиелер бойынша төленушіліктердің болу салдарынан туындаған
залалдар, ресурстық ... ... ... тыс ... ... ... асыру және т.с.с. қалаулы емес ... ... ... ... неғұрлым тәуекелдік деңгейі төмен болса,
соғұрлым жоғары табыс алу мүмкіндігі де төмен ... ... ... кез келген өндіруші тәуекелділік деңгейін минимумға жеткізуге
тырысып, бірнеше альтернативті ... ... ... ... ... ... таңдайды, екінші жағынан, тәуекелділік деңгейі
мен іскерлік белсенділік, табыстылық дәрежесінің ... ... ... сақтандыру негізінен нарықтық кеңістіктің адам көріп
білмейтін ... ... ... оқиғаларға қарсы кепілдіктер
жасау арқылы түпкі нәтижеге қол ... ... /4, 243 ... ... ... ... ... валюталық,
қаржылық, техникалық, құқықтық, саяси тәуекелдерді сақтандыру өзекті болып
табылады. Сақтандыру бұл ... тек ... ... ... қана қоймай,
сонымен қатар нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... ролін де атқарады.
Кез-келген кәсіпкерлік қызметтің түпкі мақсаты табыс алу, ... ... ... болып табылады. Сол себепті түптеп келгендегі
сақтандырудың маңызы ... ... ... ... ... күткен
табысты қолдан жіберіп алуды болдырмауға келіп тіреледі.
Табысты жоғалтуды (немесе қолдан жіберіп алуды) тудыратын ... да ... ... үш ... бөлуге болады:
табиғи апаттар, авариялар және сол сияқты басқа да оқиғалар болған жағдайда
өндірістік процестің бұзылуы;
нарықтық ... ... ... ... ... ... ... технологияларды, басқа да техникалық және
технологиялық тәуекелдерді ... ... үш тобы да ... саласына қосылуы тиіс.
Көптеген елдерде сақтандыру көлемінде ең үлкен үлес алатыны – бұл
кәсіпкерлік тәуекелдерді сақтандыру ... ... Бұл, өз ... ... ... ... ... есе көбейтеді./5, 221 б./
Нарықтық экономика жағдайларында сақтандырудың өзі де ... ... ... шыға ... Сол ... қандай-да бір тәуекелдерді
қабылдай отырып, сақтандырушы алдымен өзі туралы, мұндай мәміледен қандай
нәтиже алатыны ... ... ... ірі ... ... ... ... сақтандырушы сақтандыру келісімін жасамайды.
Сақтандыру өнімдерінің ассортиментін кеңейту мүмкіндіктерін іздеу
жолында сақтандыруға кәсіпкерлік ... ... жаңа ... ... ... ... ... ретінде ақшалай немесе
басқалай ресурстарды өндірістің қандай-да бір түріне инвестициялауды және
осы инвестициялардан табыс алуды қарастыратын ... ... ... ... яғни ... үлкен қарқындармен
дамып келе жатқан кезіндегі аталған сақтандырудың ... өте ... ... ... ... ... болатын қауіптерден қорғануға тырысатын
кәсіпкердің талпынысы түсінікті жағдай. Потенциалды сақтанушылардың саны
жыл сайын, ... ай ... ... ... ... ұйымдары үшін тиісті
операцияларды айналдыру үшін ... ... ... ... ... ... түрі ... ең бір қиын түрі болып ... ... ... ... да, оның ... әрекет ету мерзімінде де.
Коммерциялық сақтандыру бойынша сақтандырушы ұйымның жауапкершілігі
нарықтық конъюнктураның ... ... ... және ... қызметті жүргізуі үшін басқа да жағдайлардың ... ... ... ... өтеп ... ... тіреледі.
Сақтандыру сомасы келісім бойынша жауапкершіліктің шегі ретінде
сақтанушының өтініші бойынша, ... ... ... ... ... ... Сақтандыру сомасын орнатудың екі әдісі бар.
Бірінші нұсқа – ... ... ... ... ... ... ... орнатылады. Екінші нұсқа
бойынша сақтандыру сомасы тек капитал ... ғана ... ... ... ... табысты қамтиды.
Сақтандырудың негізгі арналымы белгілі бір ... ... ... күткен өтімділікті немесе табысты ... ... ... ... ... өтеумен анықталады.
Сақтандыру өтемақысы сақтандыру сомасы мен ... ... ... нәтижелерінің айырмашылығы түрінде анықталады.
Сақтандыру сомасын орнату көзқарастарына қарай сақтандырудың мазмұны
да өзгереді. Бірінші нұсқа бойынша ... ... ... ... ... деп те ... ... Екінші нұсқа кезінде
шығындармен қоса ... ... та ... сол ... ... ... деп атаса да болады.
Сақтандырудың мақсаты инвестициялық салымдардың ... ... ... ... ... ... ... капитал
шығындарының өтелу мерзімімен негізделеді. Жалпы нормативті ... ... ... ... ... ... болады. Бір салада қызмет
ететін, алайда ауқымына, қызметін ұйымдастыруына, орналасқан ... ... да ... ... ... үшін де ... мерзімдері түрлі
болады.
Айта кету керек, келісімнің мерзімін анықтау кезінде ... ... ... мен ... ... ... табады. /6, 85 б./
Сақтанушы кәсіпкерлік қызметтің тез өтелуіне тырыса ... ... ... ... ... ... Сақтандыру ұйымы үшін
қысқа мерзімді сақтандыру келісімі ... ... ... ... арттырады. Сақтандыру мерзімін ұзарту өтелім нақты болады, демек,
төленетін шығындардың пайда болу ... ... ... ... сақтандыру өтемақылары сақтандыру
мерзімінің ... яғни ... ... ... түпкі
нәтижелері анықталған жағдайда ғана төленеді. Сақтандырудың ... ... ... орнын толтыру қажеттілігі сақтандыру мерзімінің ішіндегі
кез-келген уақытта пайда болуы мүмкін. Коммерциялық тәуекелдерді ... ... ... ... анықтылығы түскен
сақтандыру жарналарын жоспарға сәйкес қолдануға мүмкіндік береді.
Сол себепті сақтандыру мерзімін ... ... ... ... ... ... жөніндегі отандық және шет елдік
тәжірибеге сүйенген дұрыс.
Шындығына келгенде, сақтандыру өтемақысы ... ... ... ... та ... мүмкін, мысалға жаһандық масштабтағы
оқикалардың салдарынан табыс алу былай ... ... ... да
қайтарып алу мүмкін болмай қалуы мүмкін. Мұндай жағдайлар туралы ... ... ... ... ... ... байланысты
оқиғалардың басым көпшілігіне кейіннен өзгертулер енгізуге болады, қолайсыз
өзгерістер ... ... ... Сол ... ... ... ... коммерциялық қызметтің нәтижелері және төленуі тиіс өтемақылар туралы
жауап бере алады.
Сақтандыру келісімін ... ... ... міндеттерін
қарастырып кету қажет, сақтандыру тәуекелінің ... ... ... ... ... ... және бұл тәуекелді күшейтетін немесе
көбейтетін әрекеттерді болдырмау керек.
Басқа сақтандыру түрлеріндегі ... ... ... ... ... ... ... шектеулерді енгізу қажет.
Мысалға, сақтандыруға ... ... ... ... салымдарды,
тотализаторларға салымдарды және сол сияқты операцияларды қабылдамаған
дұрыс.
Бір сөзбен ... ... ... ... ... ... ... шектеуге немесе кеңейтуге құқығы бар.
Сақтандыруды ең төменгі франшизаны (мысалға, 5%) орнату арқылы немесе
сақтанушыға оның ... ... ... беру ... ... ... ... ең жоғарғы сомасын да анықтап алған дұрыс (мысалға,
жалпы шығынның 80%).
Коммерциялық ... ... ... ... (тарифтері) көптеген факторларға тәуелді: қызмет түріне,
сақтандыру ... ... ... ... деңгейіне және
т.с.с. Әрбір кәсіпорын үшін ... ... ... келеді, демек,
мүмкіндігінше төлемдердің мөлшерлемелерін де жеке-жеке ... ... /7, 69 ... ... ... ... және түрлері
Тәуекелдердің пайда болу көздерін және себептерін дұрыс түсіну үшін
негізгі ... ... ... және ... ... Бұл ... тәуекелдердің жіктелу құрылымын осы пәннің
белсенді зерттеушісі, біздің ... ... ... ... ... /8, 12 ... болу ... қарай ішкі және сыртқы тәуекелдерді ажыратуға
болады. Сыртқы тәуеклдер сыртқы ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Басқарылмайтын тәуекелдерге келесілер жатады:
Апаттық тәуекел – бұл жер сілкінісі, тасқынның, ... ... ... салдарынан банкке материалдық залалды келтіруді айтамыз. Бұл тәуекел
банкке тікелей, сонымен қатар оның клиенттері мен ... ... ... ... ... - бұл саяси биліктің немесе мемлекетпен жүргізілетін
саяси бағамның ауыстыруы салдарынан, сонымен ... ... ... соғысты жариялауынан банкке жағымсыз әсерін тигізетін ... ... ... ... ... немесе банктің және оның клиентінің
жағдайын төмендетуі мүмкін жаңа ... ... ... ... көрініс табады. Жақсы дамыған бағдарламалары бар банктернесиелік
рейтингтің күрделі жүйесін құрастырады. Оның бірі – ... ... Бұл ... әр ... 1-ден 9-ға ... ... бойынша құрамдас
рейтингті алады. Рейтингті негізінен несиені бағалау үшін қолдану қажет.
Мысалы, АҚШ банктері елге ... ... ... Үкіметаралық
комитеті дайындаған рейтингтерін қолдана алады. Саяси тәуекелдің рейтингі
сыртқы міндеттемелерін ... ... бір ... ... мен ... ... Сонымен қатар бұл рейтинг үкіметтің ... ... ... ... ... ... үшін де қолданылады.
Жалпы экономикалық тәуекел – елдің экономикалық жағдайының төмендеуі,
яғни ЖҰӨ деңгейінің төмендеуі, ... ... ... ... ... экономиканың құрылымдық дағдарысы,
мемлекттің теріс төлем балансы үкіметтің тұрақсыз ... ... ... ... ... шенеуніктер арасындағы
жемқорлықтың өсуі кезінде ... ... ... тәуекел – шетелдік серіктестер мен несие берушілер үшін банктің
орналасуы тәуекелін, сонымен қатар егер банктің ... ... ... ... не ... ... басқа елде болса, не
банк шетел қарыз алушыларды несиелендіретін ... онда осы ... ... ... Елдік тәуекел саяси, жалпыэкономикалық және заңнамалық
тәуекелдерді ... ... ... ... интеграциясы нәтижесінде
кез келген елдермен, олардың тәуекел дәрежесіне қарамай операцияларды
жүргізуге мәжбүр ... ... банк ... төмен елдермен ғана қарым –
қатынас жасауға өз ... ... ... ... /9, 6 ... қатар, сыртқы басқарылмайтын ... ... бір ... ... ... ... банк егер ... пайыздық ставкалардың өзгеруіне әсер ете алмаса, депозиттер
ставкаларын басқаруға мүмкінлігі бар. ... да, бұл ... ... ішкі ортаның әсеріне ұшыраған кездегі анықтамаларын беріп, ажырата
алайық:
Депозиттік ... - бұл ... ... ... депозиттерді,
зайымдарды және басқа да қаржыландыру көздерін ... ... ... егер олар ... мерзімі жетпей алынса, онда банктердің осындай
міндеттерін орындай ... ... ... ... ... қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін ақша ресурстарын тартудың мүмкіндігінің жоқтығы
салдарынан болатын тәуекел. Ішкі ... ... бұл осы ... ... ... ... ... дұрыс таңдалмауы немесе
басқару кезіндегі қателердің пайда болу тәуекелі.
Несиелік тәуекел - бұл ... ... ... ... ... банкроттылығымен және несиенің толық немесе ... олар ... ... ... ... ... ... Ішкі ортаның әсеріне қатысты бұл банк қызметкерлерінің клиенттің
нәтижелерінің қаржылық және нарықтық көрсеткіштерін және ... ... ... ... ... ... ... жоқ
клиентке несие беру.
Валюталық тәуекел – бұл әлемдік нарықта шетел валюта бағамының күрт
өзгеру нәтижесіндегі шығындар тәуекелі. Валюталық ... ... ... ашық ... ... ұшырайды. Ішкі ортада бұл шетел валютасын
сату, сатып алу кезінде банктің ашық ... ... ... ... ... ... ... тәуекел – бір немесе бірнеше құралдар түрлері ... ... ... ... ... ... жағымсыз өзгеру тәуекелі. Ішкі
ортаның шеңберінде бұл тартылған және орналастырылған ... ... ... ... таза ... ... өзгеру тәуекелі. /10,
76 б.; 11, 71 ... ... - ... нарығының конъюнктурасының өзгеруі,
спекуляция, пайыз ставкасының өзгеруі, саяси және ... ... ... ... ... тәуекелі. Банк инвестициялар саласындағы стратегияны және нақты
бағалы қағаздарды өзі таңдай алады, сол себептен бұл ... ... ... ... ... және ... емес ... Жүйелік
тәуекел бағалы қағаздардың бағасы, ... ... ... күтілетін дивиденттердің деңгейі өзгерген кезде көрінеді. Жүйелік
емес тәуекел сыртқы ... ... және ... ... ... ... ... болады. Бұл тәуекелге әсер ететін негізгі фактор
нарық коньюнктурасына сәйкес ... ... ... ... ... – бұл сыртқы ортада ... та банк ... ... ... жартылай басқара алатын тәуекелдерді
айтамыз. Оларға келесідей тәуекелдер жатады:
Банк бағытының тәуекелі - банк қызметінің ... ... ... ету ... және даму ... ... ... келесідей типтері бар: аймақтық бағытта; өнім ... ... ... ... ... ... тәуекелі банк дамуының приоритеттерін ... ... ... ... оның ұзақ мерзімді стратегиясы, географиялық
орналасуымен пайдаланылатын құралдары, дұрыс емес ұзақ ... ... ... ... ... ... мамндану, банк филиалдар
жүйесінің қажетті деңгейде дамымауы, маркетингтік зерттеулер ... ... ... мен ... ... - ... ... алып
келуге мүмкін экономикалық жағдайының немесе ... ... /12, 117 ... ... - бұл банк ... ... болатын тәуекелдер. Олар
әкімшілік, қаржылық, операциондық болып бөлінеді.
Стратегия ... - бұл ішкі ... ... ... ... ... қате аналитикалық болжамдарды пайдалану және
т.б. ... ...... ... ... ... жасайтын немесе
дәлелсіз кеңейтетін банктің тиімсіз құрылымы, жауапкершілікті өзіне алумен
байланысты банк қызметін басқару немесе операцияларды орындау ... ... - ... ... және ... салдарынан пайда болатын тәуекел.
Кадрлық тәуекел - кадрларды дұрыс таңдамау немесе ұйымда ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келмеу тәуекелі
Ынталандыру тәуекелі - ... ... ... ынталандыру тәуекелі;еңбектің соңғы ... ... ... ... ... немесе әрқашанда
бейқам еңбекті ынталандыру; тең емес ынталандыру тәуекелі, яғни ... үшін әр ... ... ... ... - ... ... туған
туысқандарына несиелеубойынша жеңілдіктер мен т.б. банктің ... ... ... - банктің бөлек бөлімшелерінің ... ... ... ... ... операцияларына бақылау жүйесінің
тиімсіз болу тәуекелі.
Қаржылық ... - ... ... ... ... Олар ... ... - банктің өзінің операцияларының
қаржыландыруға немесе ... ... ... ... ... таба
алмау тәуекелі.
Өтімділік тәуекелі – төлемдер бойынша есеп айырысуға ... ... ... төлем қабілетсіздігінің жалпы дағдарысына әкелетін
талаптар мен міндеттемелердің қысқа мерзімді және орта мерзімді сомалардың
сәйкессіздігі.
Диверсификация ...... ... ... не ... ... ... немесе бөлек салаларға ірі салымдар салу
нәтижесіндегі мүмкін болатын шығындар ... ... ... тәуекелдер - әрбір нақты құралдардың
ерекшелігіне сәйкес операциялардың бөлек ... ... ... ... ... ... ... опциондық операциялар.
Сауда тәуекелі - депозиттер, бағалы ... және т.б. ... ... ... сату-сатып алу нәтижесіндегі
шығындар тәуекелі.
Пайданың төмендеу тәуекелі – банктік ... ... ... ... емес ... нәтижесінде банктік пайданың төмендеуімен
сипатталатын банктік тәуекелдердің жалпы көрсеткіші.
Баланстан тыс операциялар тәуекелі – бұл ... ... ... міндеттемелеріне жатқызылады. Бұл тәуекелге банктің қаржылық
кепілдемесі, әр түрлі саудалық аккредитивтер немесе қандайда бір ... ... ... ... ... міндеттемелер, фьючерстік
мәмлелер, опциондар, СВОП-тар және т.б. кіреді.
Операциондық тәуекелдер - банктің ... ... ... ... қызметі процесіндегі пайда болатын ағымдық тәуекелдер.
Ақпараттық тәуекелдер – банк операциялардың нәтижесінде әсер ... ... ... ала ... немесе жалған ақпаратты алу тәуекелі.
Сонымен қатар, қызметкерлердің банк басқарушыларынан дұрыс емес жүргізілген
операциялар бойынша ақпаратты ... қалу ... ... ... - ... ... ... шығындарға ұшырау қаупі.
Техниканы қолданумен байланысты тәуекелдер – компьютерлік немесе басқа
да техниканың ... шығу ... ... ... ... /8, ... ... экономикалық факторлар сыртқы ортада пайда болады және
алдын-ала болжауға келмейді. 1997-98 жылғы қаржылық дағдарыс ... ... ... үшін ... және ... ... факторлардың қирату
күшін көрсетті. Бұл дағдарыстан әсіресе ... ... ... ... ... өсу ... ірі коорпарацияларды жаңа зайымдік банктерді
зайымдарды алуға тарта берді. ... ... ... ... ... күрт ... болды. 1997
жылы Оңтүстік Кореяда 7 ірі корпорация өзін банкрот деп ... ... ... көрсететін банктер үлкен шығындарға ұшырады. Шығынды және
өте күмәнді несиелердің ... 52 ... ... немесе банктің несиелік
портфелінің 17% құрады. Бұл жерде ... ... ... ... ... /13, 13 ... сыртқы тәуекелдердің біразын басқаруға болады. Егер банк
бағытының ... ... онда ол банк ... ... ... ... ету аясына және даму приоритетіне негізделеді. Бағыт тәуекелі
банк дамуының приоритеттерін ... емес ... ... яғни ... ... клиенттер бойынша ... емес ... ... мен ... құралдары, дұрыс емес ұзақ мерзімді
займдық және несиелік ... ... ... мамандану, банк
филиалдар жүйесінің қажетті деңгейде ... ... ... ... ... Бірақ та банктің тәуекелдерді басқаруға қатаң
әдістерді ... ... әсер ... ... бар. Банк ... ... немесе қандайда бір бизнес аясында дамуынан бас
тартса, онда ол өзінді мүмкін болатын тәуекелден сақтандырады.
Банктің қаржылық тәуекелдерді ... ... болу ... ... ... сипатқа ие болады. Мысалы, несиелік тәуекелді басқару, ... ... ... ... оның ... саясатына, несиелерді қамтамасыз
етудегі қалыптасқан тәжірибеге және т.б. ... ... ... ... ... факторлар тәуекелінің әсеріне де түседі, яғни бөлек салалардың
дағдарысы, ... ... және ... ... ... ... ... банктік тәуекелдер бір-бірімен тығыз байланысты. Мысалы, Юэринг
Банктің күйреуі, оның фьючерс мәмілелері бойынша Сингапурдегі филиалдарының
шығынға ... ... ... ... ... уақыт өткеннен кейін,
бағалы қағаздарды сатып алуға арналған мерзімді ... ... ашық ... ... ... ... ... алып келді. Бэринг Банк биржаға күннен күнге өсетін маржаны
өткізіп тұруға міндетті болды. Осы жерде ... ... ... ... ... шығындарды болдырмау үшін позицияларды жабудың уақыты
келді. Бірақ та дилинг бөлімшесінің бастығы қызметін орындаушы Ник ... ... ... алынатын заттың жалпы позициялық бағасын төмендету
мақсатымен ашық валюта көлемін ұлғайтады, яғни бағалы қағаздарға ... ... ... Бұл ... ... тығырыққа тіреледі. Долларға
қатысты йенаның ... 1 ... үшін 100 ... 83 йенаға өсті,
Жапониялық Никкей биржалық индексі 225 ... ... Ашық ... шығындар 1,2 млрд. құрады. Бэринг банк күйреді./13,14 б./
Бұл мысал тек қана сауда тәуекелін көрсетпей, сонымен қатар әкімшілік
тәуекелінің ... ... ... ... ... біріншіден, банк мұндай
операцияларды жүргізуге рұқсат беру банкте қалыптасқан жағдайды басқарудың
жалпы мүмкіндігінің ... ... ... ... ... құрылымының функцияларын сақтамауы шығындарға әкеледі. Үшіншіден,
ағымдағы ашық позицияларға ... ... ... ... пайда алу үмітімен және тиісінше жеке сыйақыны алу үшін
диллерлер ... ... жоқ ... ... Бесіншіден, бұл
жағдай туралы біраз адам білді, бірақ та хабар берілмеді (қызметкерлермен
байланысты тәуекел).
1.3. ... ... ... ... ... ... және ... операциялардың
спецификалық белгілерімен негізделетін, ... тән ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметінен өзгешеліктерін
көрсететін келесідей белгілерді атап көрсетуге болады. Біріншіден, банктер
өздерінің қаржылық ... ... ... ... банк жүйесінің жағдайы елдегі экономикалық жағдайға
айтарлықтай әсер ... және ... ... өзі де ... жағдайға
қатты тәуелді.
Үшіншіден, банктер өз мүдделерінің алдына ең ... ... ... атап ... ... салымшылардың мүдделерін,
қояды. /13, 27 б.; 14, 121 б./
Банктік несиелеу операцияларын қорғаудың ең ... ... ... ... ... бірі банктік тәуекелдерді сақтандыру болып
табылады. Банктік сақтандырудың тәуекелдерді ... өзге де ... ... артықшылықтары бар (3 суретті қараңыз).
Банктік сақтандырудың спецификалық ерекшелігі тек олардың ... ... ... ... ... қатар қаржылық
қарым-қатынастардағы түрлі заңсыз және қасақана әрекеттердің мүмкіндігімен
де түсіндіріледі. Осы ... ... ... ... ... ... кезде де, ертең де ең күрделі де, ... ... ... қала ... тәуекелдерді сақтандыру, коммерциялық тәуекелдерді сақтандыру
секілді, сақтандырудың ең бір күрделі түрлеріне ... Сол ... ... ... ... ... ... сақтандыру тарифін орнату кезінде ұқыптылық пен сауаттылық
танытуы ... Айта кету ... ... ... үшін жеке ... ... ... келісімінің шарттары да жекелеген банктерге арналуы тиіс.
Банктік ... ... ... ... ... ... қайтарылмау тәуекелін сақтандыру (сақтанушы – банк);
несиелерді қайтармағаны үшін қарыз алушылардың жауапкершілігін сақтандыру
(сақтанушы – қарыз ... ... ... ... – жеке ... ... сақтандыру (вексельдерді және басқа да несиелік
қағаздар мен операцияларды сақтандыру);
депозиттерді сақтандыру ... – банк ... жеке ... ... ... ... ... де кездеседі:
банк жұмысшыларының алааяқтығы;
банктердің жалған ақша белгілерін қабылдауы;
бағалы қағаздарды қолдан жасау немесе жоғалту;
банк ... ... ақша ... ... тастардың және
металдардың, бағалы қағаздардың, бухгалтерлік кітаптардың ... ... ... /15, 91 б.; 16, 34 ... ... банктерде сақтандыру бойынша кешенді қызметтерді таңдаумен
ғана емес (яғни сақтандырудың сандық жағымен), сондай-ақ сақтандырудың
сапалы ... де ... ... ... Сол ... банк мынадай
критерийлер бойынша сақтандыру компаниясының сенімділігін бағалайды: қызмет
ету мерзімінің ұзақтығы; инвестицияларының табыстылық деңгейі, ... ... ... ... ... ... және ... тәжірибе банк қызметімен байланысты тәуекелдерден ... ... ... ... ... полис деп аталатын
сақтандыру қазіргі кезде кеңінен қолданылады. Ол мынадай жағдайларда ... ... ... ... ... қарастырады:
жеке басының пайдасын ойлап, заңсыз әрекет ететін банк қызметкерлерінің
алааяқтығы;
банк ғимаратында немесе оның ... ... ақша ... металдардың, бағалы және жартылай бағалы ... ... ... вексельдердің, купондардың, коносаменттердің,
сақтандыру полистерінің, кепілдік хаттарының, депозиттік ... ... ... маркалардың және басқа да ақшалай
құжаттардың, ... ... ... жоғалуы, түсініксіз
себептермен жоғалып кетуі және бүлінуі;
аталған құндылықтардың тасымалдау барысындағы, соның ішінде ... ... да, ... немесе бүлінуі;
чектердің, вексельдердің, кепілдіктердің, ... ... ... ... ... жасалғандығы;
акциялардың, облигациялардың, акцияларға арналған ... ... ... және тағы басқалардың жоғалуы, ұрлануы
немесе қолдан жасалғандығы;
банктердің жасанды ақша ... ... жеке түрі ... ... ... ... электрондық техниканы кеңінен енгізу компьютерлік алааяқтықтың
пайда болуына алып келді. Сақтандыру оны да ... ... ... ... ... жетілген бұл түрі сақтандырылған банктің өз
жұмысшыларының ... де ... Шет ... мұндай қылмыстан келген
шығындар ... ... ... арқылы жабылады. Алайда, баршамыз
білетіндей, компьютерлік жүйе шеттегі тұлғалар үшін де ... ... ... ... ... ... жұмысшылары немесе кеңес беруші фирмалардың
жұмысшылары болуы мүмкін. Алааяқтардан қорғану үшін Батыста сақтандырудың
арнайы ... ... ... ... ... ... шығындардың орны толтырылады:
оңай олжа табу үшін сақтандырылған ... ... ... ... ... енгізу, жүйе ішіндегі ақпараттарды алмастыру немесе
желі бойынша берілетін ақпараттарды бұрмалау;
ақша бірліктерінің машиналарын ... ... ... ... ... ... ... тіпті электрондық ақпаратты мүлдем
жойып жіберу;
компьютерлерді ... ... ... ... ... ... ... дискеталарды жойып жіберу немесе оларды
тасымалдау кезінде ... ... ... ... ... банктің компьютерлік жүйесіне енгізген жалған
бұйрықтарын орындау;
басқа да ... ... және есеп ... ... ... ... ... көрсету жоғарыда аталған сақтандыру
түрлерімен шектелмейді. Ондаған жылдар ... ... ... ... жүйесі құрылған, олар қаржылық шығындардың барлық
арналарын жабуға қабілеті ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру полисі қарыз алушы өз мойнына
алған кепілдікке қойылған мүлікті ... ... ... ... ... ... ... шығындардың орнын толтырады. Банктің
жұмысшысы алааяқтың клиенттің даусына салып ... ... ... ... ... түрі де ... /2, 231 ... ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАНКТІК САҚТАНДЫРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан банк жүйесінің тәуекелдерін талдау
Қазақстандық ... ... өз ... ... кезеңіне өтуде.
Қазақстан экономикасындағы қолайлы жағдайлар, нормативтік-құқықтық базаның
дамуындағы айтарлықтай прогрестер, бизнесті ... ... ... барлығы да ұлттық банктердің коммерциялық қызметінен, табыстылығынан
және несие қабілеттілігінен жақсы ... ... ... ... банк ... ТМД елдеріндегі ең алдыңғы қатарда қала ала ма?
Бұл негізінен банктік ... және ... ... ... ... ... ... табылады.
Реттеу жүйесін нығайту қазақстандық банктердің әрі қарай жылдам дамуын
қамтамасыз ету үшін қажет, себебі олар ... және ... ... бере алуы ... ... ... ... акционерлерге
активтердің өсуін қамтамасыз ететін деңгейде жаңа капиталдар салу ... ал ... ... ... акционерлердің қаржылық
мүмкіндіктерінен айтарлықтай қарқынды. Standard & Poor’s мамандары банктік
меншік иелері банктерді басқару және ... ... ... ... және
өз капиталында шет елдік инвесторлардың қатысуы қажет ... ... ... емес ... ... банк ... соңғы он жыл ішінде динамикалық түрде дамып
келеді. Орта мерзімді перспективада экономикалық ... ... ... қалуы тиіс. Еліміздің байлығының өсуіне мұнай бағасының аса жоғары
болуы, шикізат ресурстарына деген жоғары ... ... ... ... ... деген сенімнің артуымен олардың өтімділігі де артып келеді.
Қазақстан банк жүйесінде бүгінде 33 банк қызмет етуде. ... ... ... тең ... ... 15 млн. халқы бар ел үшін бұл өте
көп. Елде үш банк үстемдік құрып отыр десе де ... ... ... ... ... ... ... Олардың үлесіне бүкіл банктік активтердің 60% ... ... ... ... ... ... және банк иелерінің
бизнесті сатуға құлқы жоқ екенін ескере отырып, Standard & Poor’s ... ... баяу ... ... ... ... мүмкін деген
пікір айтады. /17, 17-19 бб./
Банк жүйесіндегі несиелеудің күрт көтеріліп ... ... ... несиелеу қарқыны 2005 жылы 75%-ға ... ... ... бес жыл ... бұл ... ... ... еді. Несилердің өсу
қарқыны алдағы екі-үш жыл ішінде де сақталуы ... ... ... ... ... себеп болуы тиіс. ... ұзақ ... ... бұл ... ... ... емес. Шикізат секторына ... мен үй ... ... өсіп ... және ... ... ... тәуекелдерін арттыра түсуде. Несиелеу
көлемінің жылдам қарқындармен өсуі банктердің табыстарын көтереді, ... ... ... өсуі ... ... өсу ... ... отыр, бұл банктердің капиталдарының жеткіліктілік көрсеткішіне
кері ... ... ... банктердің экономикалық өсімі соншалық,
тіпті олардың иелерінің өсіп келе жатқан несиелік ... ... ... ... өз ... арттыруға шамалары жетпейді. Өздерінің
несиелік қоржындарын қаржыландыру үшін банктер шет елдік капиталдарға ... ... ... халықаралық нарықтардағы қарыздары (соның ішінде
еурооблигациялар да) өсіп келе жатқаны дәлел бола алады.
Қолда бар ... ... ... ... ... қабілеттілігін әлі де болса бірқатар факторлар тежеп
келеді: меншіктік құрылымның жетілмегендігі, қайта құрылымдауды ... ... ... ... ... аса ... қарқындармен өсуі және
шет елдік валютадағы несиелердің ... ... ... бәрі ... ... пайыздық мөлшерлемелердің және валюта бағамдарының
тұрақтылығын бұзады. Сонымен қатар, қазақстандық банктердің ТМД елдерінің
басқа ... ... ... де ... ал ... ... ... да жоғары.
Экономикалық және салалық тәуекелдер – қазақстандық банктердің қысқа
және орта мерзімді перспективадағы рейтингтерін көтеру потенциалы. ... ... ... ... ... ... ... рейтингін көтеруі де толық сенімді емес. Бұдан әрі ... ... ... ... ... ... және коммерциялық қызметінің көрсеткіштерінің динамикасы,
бизнестің диверсификация деңгейі және ... ... /17, 19 ... тәуекел. Қазақстанда экономикалық қолайлы жағдайлар
қалыптасқан, алайда ... ... ... ... ... банк ... ... бірінші кезекте соңғы он жыл
ішіндегі экономикалық тәуекелдердің ... ... ... тәуелді болғанымен, инфляцияны тұрақтандырудың, өндірістің жылдам
өсуінің, экспорттың және инвестициялардың ... ... ... ... бар. ... өсім және ... алдымен салмақталған қаржы және салық-бюджет саясаты, сондай-ақ мұнай
секторына үздіксіз келіп ... шет ... ... ... ... бар ... сүйенсек, Қазақстан экономикасының 80%-ын бар
болғаны он қаржылық-өнеркәсіптік топтар бақылап отырғанға ұқсайды. Шектен
тыс ... ... және ... ... мен ... және ... жүйе қосылып экономикалық саясаттың нақты
қалыптастыруды қиындатып жібереді. /18, 119 б./
Несиелермен ... ... ... ... конъюнктура қазақстандық банктердің несиелік тәуекелдерге
сезімталдығын жасырып, көрсетпей отыр. ... ... ... ... ... бола ... бұл ... материалдық жағынан
көрініп, банктер үшін күрделі мәселелер тудыруы мүмкін. ... ... ... (2004 жылы 65%-ға, ал 2005 жылы 70%-ға өскен), сондай-ақ
үй шаруашылықтарының және кәсіпорындардың өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... несиелеу корпоративтік несиелеумен салыстырғанда
қарқынды жүргізілуде. Алайда кәсіпорындар да өз қарыздарын ... ... ... ... үшін қысқа мерзімді несиелерді, сонымен қатар
инвестицияларды қаржыландыру үшін ұзақ мерзімді ... ... ... ... төмен болғанымен 2004-2005 жылдары екі есе артып, 1,1
трлн. теңгеге (8 млрд. ... ... ... яғни жалпы несиелік
қарыздардың 35%-ын құраған, ал 2002 жылы аталған көрсеткіш 5%-ды құраған
болатын. ... ... ... ... ... және орта
кәсіпорындар инвестициялар мен қарыз ... ... ... ... ... көлемін арттыруға талпынған банктердің ... ... ... Бұл банктердің тәуекелділігін арттыруы мүмкін,
өйткені олар әлі ... ... ... ... ... жұмыс істей бастады.
Сонда да қаржылық делдалдық жүйесі жылдам даму үстінде және алдағы 3-4
жыл ішінде банктік ... ... ... ... көтеріліп кетуі
мүмкін деп күтілуде, ал бұл жалпы ... ... және ... ауыртпалықтың артқанын білдіреді.
Қазақстан банктерінің жылдам дамуы жақын уақыттарда ... ... ... ... ... ... жаңа даму кезеңіне өткен
кезде төмендейтіні белгілі. ... де, банк ... даму ... ... ... тудырмаса да, кейбір банктер ... ... ... ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштерін тұрақты және бәсекелестік ортаға икемдеу
қиынға соғатыны белгілі.
Қарыздар құрылымында банк ... 2005 жылы ... газ ... ... ... ... несиелерінің үлесі 10%-дан
аспайды, өйткені олардың басым бөлігі қажет қаражаттарды ... ... ... ... (акционерлерінен) тартады немесе
меншікті қаражаттар ... ... ... ... ... шет ел ... немесе АҚШ долларына ... ... ... ... ... кезінде қолайсыз нәтижелерге тап
болуы мүмкін. Сонымен қатар, экономиканың жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... ... немесе клиенттерге
бағытталған, ал бұл да несиелік тәуекелдерді жоғарылатыны сөзсіз.
Соңғы кезге дейін қазақстандық банктер несиелерінің ... ... ... ... жүрген болатын, алайда қазіргі кезде олар ТМД
елдерінде де өз ... ... ... ... тыс ... несиелер мен инвестициялар 2005 жылы ұлттық банк жүйесінің жалпы
активтерінің 10%-ға жуығын ... Standard & ... ... ... ... ... деңгейі Қазақстанмен салыстырғанда жоғарырақ, атап
айтсақ, экономикалық, саяси, құрылымдық және құқықтық, ал бизнесті мұндай
диверсификациялаудан келетін ... ... ... де белгілі. Сонымен
қатар ТМД-дағы бәсекелес нарықтарда клиенттер іздеу ... ... ... ... ... ... бола ... тәуекелдер. Халықаралық деңгейде Қазақстанның банк жүйесі
өзінің ауқымы жағынан ... ... ... 2006 ... ... қарай онда 35
банк болған еді, солардың ішінде толықтай мемлекет меншігіндегі екі банк
бар: «Қазақстан даму банкі» және ... ... ең ірі ...... ... және ... ... банкі» банк
жүйесінде үстемдік құрады және жалпы клиенттердің қаражаттарының 65-70%,
жалпы берілген несиелердің және ... ... ... 60% ... ... ... ... үш банктің еншісіндегі жалпы нарықтың
үлесі жыл санап қысқарып ... ... және орта ... бұл ... қарқынмен қысқартып келеді.
Қаржылық тенденциялар. Қазіргі таңдағы активтердің ... ... ... ... тәуекелдерді көрсете бермейді. Өсіп келе ... ... күні ... ... Standard & Poor’s ... ... ... рейтингтерін шектейтін шешуші факторлардың
бірі болып табылады. Сол себепті активтер сапасының ... ... ... ... ... олар активтердің
капитализациясына және өтімділігіне кері ... ... ... ... кетуі потенциалды мәселелерді қамтып қана қоймай, сонымен қатар
проблемалық несиелелердің шынайы ... де ... ... – бұл ең
алдымен қазір, әлі ... ... жаңа ... ... өсіп келе
жатқан кезінде тіпті маңызды. Экономикалық немесе саяси қолаңсыздық болған
жағдайларда несиелердің қайтарылуы қандай ... ... дәл ... ...... ... ... тәуекел деңгейі, % бойынша
|Несиелер ... ... по ... ... и ... ... формированию провизий по
ним банками второго уровня РК по состоянию на ... ... ... 1 ... және 4 ... ... банк ... несиелерінің құрамында стандартты несиелердің
үлесі соңғы бес жыл ішінде тұрақты түрде ... ... ... үлесі де сәйкесінше қысқарып отырғанмен, күмәнді несиелердің
үлесі жыл санап азаймай отырғаны да ... ... ... ... үш жылда 3 пайыздан аспай отыр.
Қазақстанда қызмет ... ... ... несиелердің жоқтығына
қарамастан төмен сапалы несиелердің екі категориясы (5-ші топтың ... ... ... өздерінің сипаты бойынша ... ... ... ... ... анықтамасына сәйкес келеді.
Қорытындылай келе Қазақстандық банктердің рейтінгілеріне оң әсер етуші
факторларды атап кетейік:
бұрыңғыдай экономикалық өсудің ... ... ... ... ... өңдеуді қажет етсе де қолдануға жарарлық банктік қызметті реттеу
принциптері;
банктік бизнестің өсіп келе жатқан диверсификациясы – ... ... ... ... ... ... ... жағдайға сәйкес табыстылығы.
Ал банктердің рейтингіне кері әсер ... ... ... ... тауарларының бағаларының ауытқуына және сыртқы өзгерістерге ... ... өте ... ... туындаған банк капиталына деген қысым;
несиелеудің айтарлықтай өсуі, бірақ экономикалық және ... ... бұл ... ... әлі ... ... және ... базаның жоғары концентрациясы. /20, 174
б./
2.2. Қазақстан Республикасындағы банктік
сақтандырудың ерекшеліктері
Қазіргі уақытқы дейін қандай-да бір деңгейде банктік ... ... ... ... өз бетінше сақтандыру шарттарын
жасап отырған ... ... ... ... ... стандартты шарттарын (басқаша айтсақ, «сөз байлаулар» деп те
аталады) және сақтандыру полистерін жетекшілікке алады. ... ең ... ... Лондондық институты, Ллойд андеррайтерлерінің
қауымдастығы және ... ... ... ... ... 2.3 ... қарастырылады). /21, 93 б./
Қазақстан республикасында ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруде. Тәуекелдің бірден\бір әдісі –
сақтандыру.
Социалистік дәуірде банкті сақтандыру ұғымы ... ... ... ... жоспарлы экономика ... ... жол ... екіншіден, коммерциялық банкті сақтандырудың
обьектісі болған емес.
Тек ХХ ғасырдың 80-ші ... ... ... деңгейлі банктердің
көбеюі есебінен банктік тәуекелдерді сақтандыру мәселесі пайда болды.
Бәріміз білетіндей, кәсіпкерлік тәуекел тек нарықтық ... ... ... ... бір іске ... ... сала ... өзіне және
кәсіпкерлік қызметіне кездейсоқ ... ... ... біле
алмайды.Нарық пен сақтандыру тығыз ... ... ... ... ... және қажетті ортасы болып табылады.
Банктік қызметте кездесетін тәуекелдердің ішінен мына тәуекелдер өте
қауіпті болып табылады: ... ... жүйе ... ақша ... ... ... және ... банктік жұмысшының немесе
үшінші бір тұлғаның қасақана немесе қылмыстық әрекеті. /22, 6 б./
Қазақстан республикасында ... ... ... ... ... ең ... түрлерінің бірімен – несиелеумен ... ... ... беру ... ең аса ... ... операциялары болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... әсер ... көптеген
факторларды ескеру қажет, ... ... және ... болатын
шығындардың (несиелердің қайтарылмауын) деңгейін анықтау қажет.
Әміршіл-әкімшіл дәуірдің ... ... ... ... ... табатын, бұл жерде бұрынғы КСРО Қаржы ... ... сөз ... отыр. 1990 жылдың 28 ... ... ... ... бөлімшелеріне қарыз алушылардың
несиелерді қайтармағаны үшін жауапкершілігін ерікті ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік сақтандырудың жергілікті органдары
банктермен және басқа да ... және ... ... ... ... ... ... келісімдерін жасауға құқықты
болатын. Бұл сақтандырудың шарттары, әрине, аталған ережелермен анықталатын
еді.
Сақтандыру ... ... ... ... несие беруші мекеме
алдындағы несиені уақытылы және толық қайтару (несиені қолданғаны үшін
пайызды қоса ... ... ... ... ... ... сақтандырушы кредиторға қарызгердің
қайтармаған несиесін 50-ден 90 ... ... ... ... төлейді. Сақтандырушының жауапкершілігінің нақты шегі келісім
бойынша анықталады.
Сақтандырушының жауапкершілігі сақтанушы ... ... ... ... ... кейін 20 күн ішінде қайтармаған
жағдайда туындайды.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... бен қоса сақтанушы несиелік келісімінің көшірмесін және несиені
қайтару мерзімдері туралы анықтаманы ұсынады. ... ... ... сақтандырушы сақтандыру сомасымен тарифтік мөлшерлемелер негізінде
сақтандыру төлемдерін есептейді.
Сақтандыру оқиғасы орын алған жағдайда ... арыз беру ... ... ... 5 күн ... сақтандырушыға хабарлауға тиіс.
Сақтандыру өтемақысының мөлшері қайтарылмаған қарыздың сомасына қарай
сақтандырушының жауапкершілігіне ... ... ... ... ... ... жағдайларда бас
тартуына болады:
егер сақтанушы сақтандыру ... ... үшін ... ... ... емес ... берген болса;
егер сақтанушы сақтандыру шарттары бойынша өзіне ... ... ... /23, 11 ... ... ыдырауымен және Қазақстан Республикасының егемендік
алуымен көптеген сақтандыру компаниялары пайда болып, ... ете ... ... ... ... ... мен ережелерін дайындайды.
Мысалға, Мемлекеттік коммерциялық сақтандыру компаниясы ... ... ... ... ... Бас ... 1992 жылдың 4-
маусымында өз Ережелерін шығарған болатын. Бұл ережелер ... ... ... ... ... еді. ... ... өте келе бұл
ережелерге аздаған, алайда айтарлықтай өзгерістер енгізілді. Атап ... ... ... бас ... үшін қарыз алушының несиелерді
жабудан және қайтарудан қасақана бас тартуы тікелей ... ... ... ... ... банкротқа ұшырау, несиелерді мақсатқа сай
қолданбау, сонымен қатар қарыз алушының ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелерді орындауға қатысты
істі тексеруге жібермеу секілді жағдайлар қарастырылады. /24, 18-19 б./
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... анық ... Бастапқы кездері (90-шы жылдардың басы) қарыз
алушылардың жауапкершілігін сақтандыру жаппай түрде жүргізілетін ... ... ... ... бас-көзге қарамастан жасала беретін.
Сақтандырушылар бір-бірімен бәсекелесе ... ... ... ... кеңейтуге тырысып бақты, ал банктер болса, өз ... ... ... несиелердің қайтарылмау тәуекелін (қаупін)
барынша төмендетуге тырысып бақты.
Алайда, 1992-1993 жылдары орын алған ... ... ... (тіпті көптеген жағдайларда қарыз алушылардың ... ... да) ... ... ... ... бас ... бастады. Осындай жағдайлардың нәтижесінде
кредитор-банктер тарапынан сақтандырушыларға деген көптеген соттық ... ... Сот ... ... ... ... ... қорытындыларына сүйене отырып, мұндай арыздарды орындаудан бас
тартып отырды. ... ... ... ... қайтарылмауы
автоматты түрде сақтандыру өтемақыларын төлеуге әкеліп соқпайды ... ... ... қолданылатын. Өйткені сақтандырушының
мұндай міндеті (сақтандыру өтемақысын төлеу) сақтандыру келісіміне ... ... бұл ... орындау сақтанушы тарапынан сақтандырушының
талаптарын әділ орындауына тәуелді ... ... ... ... ... ... жауапкершілігін сақтандыру төңірегіндегі дүмпу ... ... ... Бұл ... бұрыңғы Мемлекеттік Коммерциялық
сақтандыру компаниясының және қаржы ... ... ... ... ... көрсетеді (2 кестені қараңыз). /25/
2 кесте – Қазақстандағы несиелерді сақтандырудың динамикасы
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... жыл санап
төмендеп кеткен. Атап айтсақ, 1993-жылы сақтандырылған несиелердің сомасы
164320 мың теңгені құраса, 1997-жылы бұл ... бар ... 7155 ... ғана ... Яғни 2197 ... ... кеткен.
Керісінше сақтандыру төлемдерінің сомасы 1995-ші жылға дейін тек қана
артып отырған. ... ... ... ... ... ... сақтандыру сомаларын шығындылық деңгейі 5,2 пайыздан 29
пайызға дейін өсіп, 1995-жылдан ... ... ... ... бас тарта бастады.
Нәтижесінде 1996-ші жылдан бастап сақтандыру төлемдерін жүзеге ... ... Тек 2006 ... ... ... компаниялар банктік
несиелерді сақтандыру шараларын қолға ала ... ... тұр. ... жаңа ... бойынша сақтандыру компанияларының банктік
сақтандыру бойынша шығындылықтарының айтарлықтай төмендегені ... ... ... ... ... деген сенімдіктің артуымен және отандық
кәсіпорындардың ... ... ... ... керек.
Сонымен, Қазақстан Республикасында шет елдік тәжірибеде кеңінен
қолданылатын кешенді сақтандыру практикасы ... ... десе ... ... ... ... ... ұсынатын кешенді
сақтандыру қарыз алушылардың жауапкершілігін сақтандыруды қамтымайды.
Бүгінде ... ... яғни ... несиелердің
қайтарылуын сақтандыруды ұстанатын тек «Банк Каспийский» АҚ ғана. /41/
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... Жеке
тұлғалардың Қазақстан Республикасының 2-ші деңгейлік банктеріндегі ... ... ... ... ... ... және
ипотекалық несиелерді кепілдендіру жүйесі жақсы жұмыс істеп тұр десе
болады. ... ... ... ... ... ... эпизодтық түрде жүргізіледі, немесе тіпті жүргізілмейді.
Осылайша ... ... ... банк және ... ең ... ... ... табылады.
Бұл, бірінші кезекте, отандық сақтандыру компанияларының қаржылық
қабілітсіздігімен негізделеді, ... ... олар ірі ... ... ... ... Менің ойымша мұндай жағдайдан
шығудың жолы – екінші деңгейлік банктердің ... ... ... ... сақтандыру пулын құру болып табылады. ... ... ең ... ... ... ... ... тиіс.
Банктерге тән тәуекелдердің бірі – бұл ... ... ... болып табылады. Бүгінде елімізде жеке тұлғалардың салымдарын
(депозиттерін) кепілдендіру (сақтандыру) қоры іске қосылған болатын. ... ... ...... ... ... ... тартқан қаражаттары,
млрд. теңге
|Салымшылардың |2001 |2002ж. |2001 |2003ж. |2002 |2004ж. |2003 ... |ж. | ... %| ... %| |жылға % ... ... |444,8 |603,3 |135,6 |731,2 |121,2 |1053,5 |144,1 ... ... | | | | | | | ... ... |258,7 |345,9 |133,7 |388,0 |112,2 |605,5 |156,1 ... % |58,2 |57,3 |-0,9 |53,1 |-4,2 |57,5 |+4,4 ... ... |186,1 |257,4 |138,3 |343,2 |133,3 |448,0 |130,5 ... % |41,8 |42,7 |+0,9 |46,9 |+4,2 |42,5 |-4,4 ... ... |- |- |- |337,6 |- |447,7 |132,6 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ішінде 3 |- |- |- |233,4 |- |283,5 |121,5 ... ... | | | | | | | ... % |- |- |- |69,1 |- |63,3 |-5,8 ... ... ... Нацбанка РК за 2001-2005 годы ... ... ... ... ... ... ... 608,7
млрд. теңгеге, немесе 2,4 есе өскен. Заңды тұлғалардың депозиттері осы
кезеңдерде 346,8 ... ... ... 2,3 есе, ал жеке ... – 261,9 млрд. теңгеге немесе 2,4 есе өскен.
Азаматтардың депозиттерінің заңды тұлғалардың ... ... өсуі ... ... ... ... жеке тұлғалардың
салымдарын міндетті ұжымдық кепілдендіру ... ... ... ... ... азаматтардың Қазақстан банк жүйесіне деген сенімін
айтарлықтай күшейте түсті.
2.3. Банктік тәуекелдерді сақтандырудың шет
елдік тәжірибесі
Банктік ... ... ... ету ... да нарықтық
экономикалы барлық мемлекеттерде ... ... ... ... ... формасының күрт өсіп ... ... ... ... жаңаша қарастыруды талап етеді. ... ... да ... ... ... бұл жұмысты белсендете түсу
қажеттілігі оларға қылмыстық элементтер тарапынан болып жатқан қысымның
өсіп ... ... ... ... ... ... ... деңгейі өте жоғары және соған сәйкес
шараларды қолдануды қажет етеді. /2, 188 б./
Банктерді ... ... ... және ... ... қатар сақтандыру оларды қауіп-қатерлерден
қорғаудың маңызды элементі болып табылады. ... ... біз ... ... ... ... ... көңіл аударатын
боламыз.
Тәуекел және бизнес, жоғарыда айтып ...... ... ... ... ... қашып құтылу мүмкін емес, оны
тек қана төмендетуге болады. ... ... ... банк ... де, ішкі ... де толықтай қорғалғанмын деп айта алмайды.
Тек қауіпсіздік ... ... ... және оның ... ... қолданудың арқасында ғана экономикалық субъектілер өзін
қандай-да бір ... ... деп ... алады. Осындай элементтердің
ішінде, сөз жоқ, сақтандыру тәуекелдерді төмендетудің аса маңызды құралы
болып ... ... ... ... ... сақтандыру
бойынша міндеттемелері жатыр. Мұндай міндеттемелер әлемде Bankers ... (BBB) ... ... ... және ... ... ... АҚШ банктері үшін дайындап шығарған болатын. Уақыт өте келе
аталған сақтандыру міндеттемелері көптеген елдерде қолдану үшін ... ... ... ... ... кезде әлемнің көптеген елдерінде
кеңінен қолданылады. ... ... ... ... ... ... андеррайтерлері жетекші орын алады. Аталған бағдарлама
бойынша ... ... ... объектілері 5 суретте берілген.
/28, 8 б./
ВВВ ... ... және ... маңызды объектілерінің бірі
ретінде банк жұмысшыларының лоялсыздығы қарастырылады. Әдетте ... ... ... ... ... банктегі жалпы атмосфера
және әріптестер арасындағы қарым-қатынастар тату отбасындағы атмосфераға
өте ... ... ... ... ... орай айта кетерлік жағдай,
барлық банктер жұмысшылардың кінәсінан шығын ... ... ... ... ... бүкіл әлемдегі барлық банктер тартады десе де болады.
Баршамызға ... ... ... ... ... ... ... жасалады. Сонымен қатар, ұрлықты кәсіпқой алааяқтар да,
мұндай ... ... ... да ... ... Ал ... өз
кезегінде, нәтижесінде мұндай алааяқтық істердің қас ... ... ... ... банкке материалдық және тағы да басқа шығындар
келтіретін көптеген жолдары бар, мысалға:
банктерді ... ... ... ... ... ... (несиелерді жалған тұлғаларға
беру);
электрондық ақша аударымдарының бағыттарын өзгерту және тағы сол ... ... жеке ... ... үшін ... ... әрекеттерді дегенді білдіреді. Алааяқтықтың тәсілдері алуан түрлі
болады және нақты ... ... ... ... ... ... келісімін жасау барысында жан-жақты сөз болады, ... ... Тек ... ... ғана ... қажеттіліктерді
ескере отырып сақтандырушы сақтанушы банкке сақтандыру полисін береді.
Сақтандыру келісімін ... ... ... ... шығынды
болдырмау бойынша қауіпсіздік шараларының қажетті төменгі (минималды)
мөлшерін ... ... ... ... ... болдырмау бойынша
қауіпсіздік шараларының стандартты жиынтығына ішкі аудит, сонымен ... ... ... ... ... ... ... банк қарамағындағы мүліктер жатады.
Бұл жерде тек банк ғимаратында орналасқан ... ... ... сақтандыру жүзеге асырылады. «Мүлік» ... ... шет ... ... ... мүліктің барлық түрлерін
қамтиды, солардың ішінде аса құндысы, әрине, ақшалар болып табылады.
Сақтандырудың үшінші объектісі – бұл ... ... ... ... Бұл ... ... ... ақшаларды
тасымалдаудың екі түрін бөліп көрсетеді: ...... ... өзі ... табылады; екіншісі – тасымалдаушы ретінде құнды жүктерді
тасымалдауға маманданған арнайы фирма қызмет ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі
сақтандырылады, алайда банк өзі еркі ... ... ... ... ... ... Бұл келісім тасымалдаушының жауапкершілігін
сақтандыру келісімі бойынша өтелмейтін шығындарды сақтандыруды ... ... ... ... ... ... құжаттармен
операциялар кезінде тартқан шығындары қарастырылады. Сақтандыру ... ... ... екі ... ... ... топ – ... чектер және
солар секілді басқа да қаржылық құжаттар; ... топ – ... ... Бұл ... сақтандыру келісімін жасау кезінде сақтанушының жеке
қажеттіліктеріне сәйкес келтіру үшін сақтандыру ... ... ... ... ... және ... алу керек. Бұл дайындық жұмыстары
кезінде аса маңызды кезеңдердің бірі болып табылады, өйткені қазақстандық
және ... банк ... ... ... ... бар. Бұл
банктердің өз қызметі ... ... ... ... де, заңнамалық өзгешеліктерді де қамтиды. ... ... ... ... десе де ... ... ... реттегі, объектісінің негізіне
нәтижесінде жалған болып ... ... ... кезіндегі шығындар
қойылған. Сақтандырудың бұл түрі бойынша шығынның орнын толтыру банктің
жұмыс істеп ... ... ... ... ... жүргізіледі. Алайда
банктің өтініші бойынша сақтандыру көлемі ... ... ... ... объектілерінен басқа банктерді кешенді
сақтандыру бойынша стандартты қоржын сақтандырудың қосымша ... ... ... ... мүліктерін, өнер туындыларын, жеке сейфтерді, банк
жұмысшыларының кәсіби жауапкершілігін сақтандыру және т.б. ... ... ... ... ... көңілі толмаған
банктер мен қаржы мекемелері тарапынан банктерді кешенді сақтандыру бойынша
құжатар пакетіне деген арыздар түсе ... ... ... негізнен
қаржы институттарының қызметінің компьютерлену процесін сақтандыру шарттары
қамтымайды дегенге келіп тірелетін еді. ... ВВВ ... ... ... ... ... еді. ... жауап ретінде
Лондондағы Ллойд қоғамының андеррайтерлері қаржы ... ... ... болатын электрондық және компьютерлік қылмыстардан
сақтандыру ... ... ... ... Электрондық және компьютерлік
қылмыстардан сақтандыру ... ВВВ ... ... ... ... ... ... өзінің тұңғыш жасалып, нарыққа шыққан күнінен ... ... ... қолданыла бастады және бірден банктердегі тәуекел-
менеджменттің ажырамас бөлігі, атрибуты болып қалыптасып қала берді.
Ллойд сақтандыру ... ... ... ... ... ... ірі банктер тарапынан бірден кеңінен қолданыла бастады және ... ... ... ... ... ... жоқ, яғни ... полисін
алу үшін Ллойд синдикаттарының жетекші андеррайтерлер қатарына қосылуы
міндетті емес болатын. Аталған ... ... да ... ... ... ... Ллойд ондаған жылдар бойына мұндай ... ... ... да ... ... тап ... жоқ.
/29, 11 б./
Компьютерлік қылмыстардан сақтандыру полисін алу заңнамаға сәйкес АҚШ-
та да, ... да ... үшін ... болып табылмайды. Алайда,
сақтандыру полисінің аталған түрін алмаған ешқандай да америкалық, немесе
еуропалық ірі ... атау ... ... да, ақша аударымдарын жүзеге асыратын, сондай-ақ өздерінің
клиенттерінің ақша ... үшін ... ... ... ... ... ... компаниялары және ірі трнасұлттық
коммерциялық компаниялар тарапынан белсенді түрде сатып алатын ... ... ... полисі тәуекел факторларына сәйкес сақтандырудың ... ... ... ... ... ... нұсқасын
ұсынады. Аталған полис ... ... ... ... ... жүйесін заңсыз бұзып кіруден сақтандыру;
сақтанушы үшін ... ... ... ... лоялсыздығынан
сақтандыру;
электрондық мәліметтерді сақтандыру;
банктің электрондық байланыс құралдарын сақтандыру;
сақтанушының заңды жауапкершілігін сақтандыру;
алааяқтық телефондық ... ... ақша ... нәтижесіндегі
шығындардан сақтандыру;
банктің компьютерлік жүйесін компьютерлік вирустардан сақтандыру.
Қазіргі кезде шет ... ... ... ... қатты көңіл бөлінуде. Бұл мәселе Қазақстанда да өзекті ... атап ... ... ... ... танымал «Виза» және «Мастер Кард»
карталары бойынша. Пластикалық карталармен қылмыстар айтарлықтай қауіпті
мөлшерде орын алып ... ... ... алааяқтықтан қорғайтын
бірнеше әдістер бар:
ескірген «ваучерлік жүйеден» POS-терминалдар ... ... есеп ... ... көшу;
картадағы бар ақшаларды бақылау жүйесі; бұл ақшаларды шешіп ... тыс ... ... ... карталарды анықтауға мүмкіндік
береді;
жоғалған карталарды басқа тұлғалардың қолдануынан ... ... ... ... оны ... сақтандыру. /30/
Банктік ортаның маңызды элементі ретінде ... ... ... ... да ... ... Бірқатар елдердегі
депозиттік сақтандырудың шарттары 4 кестеде берілген.
4 кесте – Шет елдердегі депозиттік сақтандырудың ... ... ... мөлшері, |Шығынды өтеудің шегі (АҚШ долларына |
| ... ... ... |
| |% ... | ... |0,23 |100 000 ... |0,012 |68 000 ... |0,1 |50 000 ... |0,03 ... 30% ... |0,02 |17 000 ... |0,12 |12 000 ... |0,2 |13 000 ... |0,5 |17 000 ... |- |40 000 ... |- |70 400 ... |- |250 000 ... |0,3 |75%, ... 34 ... ... емес ... |- |200 ... ... – 100%, 200-1000 |
| | ... ... – 90%, 1000 ... |
| | ... – 80% ... көзі: Гусева А.Е.«Зарубежный опыт страхования банковских ... ... №5 ... байқайтынымыз, Батыс елдерінде банктердің клиенттер алдындағы
жауапкершілігі заңмен қатаң реттелетіні байқалып тұр, ... ... ... ... банктердің салымшылар алдындағы
жауапкершілігінің шегі 400 000 теңге екенін ... ... 3 300 ... онда ... банк ... АҚШ, Норвегия, Жапония елдерінен
әлдеқайда артта қалып келе жатқанын білдіреді.
Қазақстандық банктердің депозитіттік ... ... да, ... де айтып кетуге болады. Депозиттермен
операциялардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтайтын факторлардың
көзі ... ішкі және ... орта ... Ішкі ... ... ... жүйесін белсендетудің мүмкіндіктерін анықтайтын
банктердің депозиттік ... ... ... төмендеуі
депозиттердің басқа, табыстылығы жоғары салымдарға ағылатыны сөзсіз;
кадрлық менеджмен ... ... ... ... ... ... ... тренинг жұмыстарын жүргізуді қажет етеді;
мәселелерді уақытында анықтауға бағытталған банктік маркетинг.
Сыртқы әсер ету ... ... – жеке ... ... ... ... ... және
жауапкершілігіне депозиттердің өсуі байланысты;
салымшылар – заңды тұлғалар, қор нарығының дамуымен ... ... ... ... ... ... зор;
бәсекелестер, өзінің агрессивті саясатымен клиенттерді тартып алуы мүмкін.
/31, 131 ... ... ... ... ... ... бәрі де ... Осыдан келіп шығатын нақты қорытынды –
ешқандай отандық банк өзінің болашағының табыстылығы ... 100 ... бере ... Басқаша айтатын болсақ, ... ... ... жағдайларындағы қатынастардың көп қырлылығы және
күрделілігі кез келген банктің ... ... алғы ... депозиттерді сақтандырудың объективті қажеттіліктерін анықтап береді.
3. ҚАЗАҚСТАНДА БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ САҚТАНДЫРУДЫ ЖӘНЕ БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
3.1. ... ... ... ... ... Республикасында банктік жүйенің қарқынды дамуы
тәуекелділікті ... ... ... ... етеді. Тәуекелділіктерді
басқарудың бір тәсілі – сақтандыру болып ... ... ... ... ... болмаған.
Біріншіден, жоспарлы экономика шарттарында ... да бір ... жол ... ... ... ... ... объектілері өзі болмаған. Тек ХХ ғасырдың 80 жылдарының соңында
Қазақстанда жекеменшік екінші деңгейлі ... көп ... ... банктік тәуекелділіктерді сақтандыру мәселесі де ... ... ... тек нарықтық экономикаға тән.
Қандай да бір іске қаражат сала отырып, кез ... ... оның ... ... ... ықпалын тигізуі мүмкін барлық аяқ-асты
жағдайларға болашақта тап болуын алдын-ала біліп, болжай алмайды. ... ... ... сақтандырудың дамуы үшін белсенді орта болып
табылады, себебі нарық пен сақтандырудың өзара байланысты.
Банкік ... ... ... ... ... түрлерінің
ішінен бірнеше аса қауіптілерін ... ... ... ... жүйе бойынша ақша аудару, қолма – қол ақшаны сақтау және
тасымалдау, банк ... мен ... ... қасақана жағымсыз
әрекеттері.
Банктік бизнес тек қана қолма-қол және қолма-қолсыз ақша түрінде ақша
ресурстарын жинақтаушы ғана ... ... ... ... ... кездесетін банктік құралдар ... ақша ... ... ... ... банктердің бар назары
сақтандыру компанияларына аударылатыны ғажап емес. Оған қоса, тек ... ... көзі ... ... ... ... банктік сферада
тәуекелділіктерден сақтандыруды қамтамасыз етуге бейімделген ... де ... ... сақтандыру коммерциялық банктердің
сенімділігін ... ... ... ал оны өз кезегінде банк
клиенттерінің сенімділігінің негізгі ... бірі ... ... ... ... реформалауда екінші
деңгейлі банктер айтарлықтай роль ... ... ... олар ... халық пен кәсіпорындардың орасан зор
қаражаттарын тартып, несиелеуді, есеп айырысуды ... ... ... б.; 12, 64 ... деңгейлі банктердің босаңдауы тікелей көрініс экономиканың
жалпы жағдайында көрініс табуы мүмкін және клиенттер үшін ... ... ... ... бұл ... компаниялары мен банктердің
сақтандыру мәселелері бойынша өзара әрекет ету ерекшеліктерін ... шарт ... ... ... бойынша сақтандыру компаниялары мен
банктер арасындағы қарым-қатынас соңғы уақытта ... ... ... ... ... ... ... өйткені банктер сақтандыру бизнесінің
перспективті объектілері ... ... мен ... ... ... ... бірнеше түрлерімен шектелетін: несиелерді сақтандыру; несиені
қайтармағаны үшін қарыз алушының жауапкершілігі; банк ... ... ... ... кепіл ретінде қабылдайтын құндылықтарды сақтандыру.
1991 жылдан 1994 жылға дейін Қазақстанда сақтандыру компаниялары
коммерциялық банктердің ... ... ... сақтандырды. Барлық қарыз
түрлері қысқа мерзімді болды, сақтанушылар негізінен жеке ... ... ... акционерлік қоғамдар болды. Негізінде,
несиелерді сақтандыру бойынша сақтандыру ... банк үшін ... ... табылады.
Несиелерді сақтандырудың қайғылы тарихы, сақтандыру компанияларының
банктер алдында қарыздар болып қалғанын көрсетті. Банктер ... ... ... ... ... ал ... ... қайтармау
жауапкершілігін 8-10% сақтандырды, яғни бар, соның ішінде банк ... ... ... өз ... ... Бұл ... ... келген
кезде сақтандыру компанияларын банкроттыққа әкеп ... ... ... міндеттемелері қаржылық мүмкіндіктерінен әлдеқайда жоғары еді.
Осылайша, несиелерді сақтандыру нарығындағы жағдай, банктер ... ... ... жағынан да осы қызмет түрінен бас тартуына әкеп
соқты.
Сақтандыру объектісі болып, ... ... ... беруші мекеме
алдындағы уақытылы және толық ... ... өтеу ... ... келісім-шарты бойынша қызметтің тұрып қалуынан не
толығымен банк, не ... ... ... ... мүмкін. Сақтандыру
сомасы сақтандыру келісім-шартында анықталған жауапкершіліктің пайызына
пропорционалды ... ... ... ... тиіс ... қарыз
сомасына байланысты белгіленеді.
Банктер мен сақтандыру компаниялары арасындағы ара-қатынас жалпы
жақындасу үрдісі ... ... ... ... ... сақтандыру
қызметтерінің тізімі әдеттегідей. Сақтандыру полистерін сатуда банк делдал
болып ... ... ... механизмі дамымай отыр.
Оған қоса, банктік сақтандырудың қажеттілігі біздің ойымызша, нарық
жағдайындағы банктер қызмет ету барысында ... көп ... ... ... ... халықаралық тәжірибеге сәйкес, ... банк ... ... ... тездету үшін, халыққа және
корпоративті клиенттерге сақтандыру және банктік біріктіре көрсету ... ... ... даму ... ... ... ... мәселелері өзекті бола түсуде. ... ... ... қатынастардың, оның ішінде қаржы нарығының
дамуына қарай, ... және ... ... ... ... ету
бағыттарына қарай жақындасуы байқалып отыр. /5, 124 б.; 8, 7 б./
Қазіргі кезде, сақтандыру ... мен ... ... 3 ірі ... бөліп көрсетуге болады: банктік
тәуекелділіктерді ... яғни банк ... ... ... ... сақтандыру, яғни сақтандыру компаниялары мен банктердің өз
клиенттеріне бірлесе қызмет көрсетуі; инвестицияларды бірігіп басқару.
Өз кезегінде, сақтандыру ... мен ... ... ... істеуі 4 кезеңнен тұрады:
Бірінші - кезеңде банктік құрал жабдықтары және кассалық операцияларды
банктің ... ... ... - ... тәуекелділіктерді сақтандыру.
Үшінші кезеңде - сақтандыру полистарын сату үшін банктік желілерді
пайдалану.
Төртінші кезеңде – ... ... ... ... үшін ... ... кездегі техникалық жабдықтау және ... бар ... ... ... сақтанушылар туралы ақпаратты беруге
және өңдеуге, банктер мен сақтандыру компанияларының арасындағы ... ... ... етуге мүмкіндік береді. Процедурадан
агентті сақтандыру шығынын шегеріп тастау есебінен ... ... ... де ... Бұл ... ... нарықта бәсекеге қабілетті қылады. Банктердің артықшылықтары да
аз емес, ең бастысы - ... ... ... ... ал бұл ... ... ... базасын ұлғайтуға және
клиентердің “өз” банкіне деген ұстанымын күшейтуге мүмкіндік туғызады.
Тікелей ... ... да ... аз емес, яғни ол сатылған полистар үшін
комиссиялық сыйақылар алу мен қаржылық ... ... ... /32, 97 ... даму ... алмағанда, Қазақстанда банктік сақтандыру
батыстағы сақтандыру тәжірибесінен біршама өзгеше ... ... ... ұсынатын бірінші сақтандыру өнімі ... ұзақ ... ... ... яғни ... ... бар ... Ал, Қазақстанда инфляция деңгейінің жоғары болуына байланысты
бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік тәжірибесін есепке ала ... ... ... сақтандыру жүйесінің тиімді қызмет етуі
үшін бірқатар ұйымдастыру мәселелерін шешуіміз қажет.
Біріншіден, ол ... ... ... ол банктік жұмыс орындары
арқылы ... Ол ... үшін ... ... тәуекелділікті
алдын-ала бағалауды талап етпейтін, бәсекені сақтандыру тарифі бар ... ... бір ... ... ... ... беру процедурасы қатаң түрде қалыптасқан болуы
керек, банктік операцияларды орындау технологиясы мен түрлі ... үшін ... ... ... ... ... үшін ... айналуы керек.
Үшіншіден, банктік жұмыс орындарынан сатылған полистар туралы
ақпаратты алу, қажетті есеп ... ... ... ... ... ... ... табылады. Осы кезде мәселе мыңдаған клиенттер
туралы болып ... ... ... жөн. ... байланысты жобаның
барлық қатысушылары мен клиенттерге қызмет көрсетуді, ақпаратты ... ... ... мен ... ... ... өңдеу
мүмкіндігін жетілдіру керек.
Төртіншіден, бұл банктік персоналды оқытуға ... ... үшін ... ... инструкцияларды дайындау ... ... ... банк ... ... ... бөлімшесі сақтандыру шарттары мен, ... ... ... ... ... ... мақсаты болып сақтандыру өнімін жетілдіру
ғана емес, нәтижелерді үнемі бақылап отыру: банктік ... ... ... да бір ... ... ... сатылу көлемінің
төмендеуіне шұғыл шара қолдану да саналуы ... ... ... ... үздіксіздігін ұйымдастыру және банк персоналына кеңес беру,
әсіресе банк ... ... ... шарттарында. Болашақта барлық
банк бөлімшелерінде сақтандыру менеджерлері болуы ... Осы ... банк ... ... банкте істейтін сақтандыру
компанияларының мамандарын арнайы дайындау қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... саралап таратудың
жаңа идеология шеңберінде өз қызметін жүзеге асырады – ... ... зал ... ... ... ... яғни ... қоғамының
қызметкерлерінің жұмыс орнымен қатар валюта – айырбастау пункті, туристік
фирма менеджерлер ... де ... ... ... тіл ... бір ... жалғас қызмет көрсетулер пакетін алуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... спектрі,
туристтік сфераға қызмет көрсету және жалғас қызмет көрсетулер қатарына
мегзелген, бағытталған ... ... /33, 51 ... ... ... ... ... және
банктер ынтымақтастығы “түйіндеу” жағдайында, себебі қалыптастырудың
алғашқы 2 кезеңі ғана ... ... ... өздерінің мүлкі мен банктік тәуекелділіктерді
сақтандыру бойынша сақтандыру компанияларының клиенті ретінде табылып отыр.
Сақтандыру ... жаңа ... ... ойластыру қажет, яғни
ең үлкен сұраныс пайдаланатын және сақтандырушы-клиент үшін тартымды
болатын сақтандыру өнімін ... Ол – ... ... Қазақстандағы банктік тәуекелдерді қысқарту әдістері
Сондықтан Қазақстанның банк жүйесін ... ... ... ... капиталын жоғарылату және барлық банк ... ... ... табылады.
Тәуекелдерді сапалы және сауатты басқара білу коммерциялық банктің
ұзақ ... ... ... жетістіктерге жетуінің басты
факторларының бірі болып табылады. Тәуекелдерді басқару әрекеттері ... деп ... ... ... ... қате ... ... шешімдердің қауіптілігін төмендету мақсатын көздейтін банктің
түрлі стратегияларының жиынтығы болып ... ... ... ... білу аса ... ... бұл ... Әрбір тәуекелдің банк нәтижелеріне қалай әсер ... және ... ... бар ... ... ... себепті қандай да бір несиелік, депозиттік және ... ... ... ... отырып, банк өз стратегиясын тәуекелді бағалауға
және оны барынша қысқартуға ... /34, 218 ... ... ... ... ... өте аз. Бұл ... инвесторлар арасында қосымша акция эмиссиясы. Яғни, егер банк
кішкентай, онша атақты емес ... онда ... ... ... ... ... көндіру қиынға түседі.
Банктік пассивтерді тартудың бірнеше әдістері бар, халықтың салымдарын
тарту, ұзақ мерзімді банкаралық несиелерді тарту және халықаралық ... /35, 108 ... ... ... ... онда Қазақстан Республикасындағы
халықтардың ақшалай жинақтары банктерде емес, халықтың көп ... ... ақша ... ... ... ... ... тудыру үшін 1999 жылдың ... жеке ... ... міндетті сақтандыру жүйесі
енгізілді.
Қор қызметкерлері салымшылардың сақтандыру саласында шетелдік тәжірибе
қолданады.
Жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... іске қосылуы нәтижесінде көптеген
адамдар банктерге сене бастады. Жүйе келесідей ерекшеліктерге ие:
- барлық ірі банктердің топтық ... ... ... ... жеке ... жедел салымдарын сақтандыру теңге, АҚШ доллары
және Евро;
- салымшыларға депозиттерді 400 000 ... ... 100% ... ... жарналары сақтандыруға жататын депозит сомасынан 0,125%
- 0,375% шегінде анықталады;
- қордың жарғылық капиталы 2 млрд ... ... ... ... ... ... ... төленеді, егер ол жетпеген жағдайда жарғылық ... ... ... ... Ал ... ... ... банк және үкіметтік
займдар есебінен - 50%, басқа да қосымша жарналар ... - ... қор ... ... үшін ... жұмысы бойынша қандай да бір
шектеу қоюға ... жоқ. ... ... ... ... ... ... ие.
Мысалы, 400 000 теңге сақтандырылу сомасы ... күні ... ... ... үшін ... ... отыр. Егер Қазақстандық
жанұялардың барлығында 400 000 теңге бар десек, онда бұл олардың барлығы өз
ақшаларын банкке ... ... ... сөз ... ... жоғарылатудағы потенциалды факторлардың бірі көлеңкелі
экономикаға бір бөлігінің көшуі.
Банктік қызметтегі пайыздық тәуекелді ... үшін ... ... ... ... пайыздық ставка бойынша активтер мен пассивтерді
тарту қолданады. Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ... табылады:
- Нарықтағы пайыздық ставкалар деңгейінің өзгеруіне байланыссыз
берілген ... банк үшін ... ... ... ... пайыздық ставкалар индикаторын құру артықшылығы активтері
мен пассивтерді орналастыру мүмкіндігі;
- Жүзбелі пайыздық ставкалар индикаторын енгізу несиелер ... ... ... төмендеуіне әкеледі. Бұл несие
бойынша пайыздық тәуекелдерді төмендетумен түсіндіріледі;
- Жүзбелі пайыздық ставкалар ... құру ... ... ... Банктің Ассоциация әсерінен жүреді. Бұл
ұйым жүзбелі пайыздық ставкалар индикаторын құрудың қажетті
параметрлерін ... ... ... ... ... ... ... жүзбеліге көшу нақты болып табылады.
Банктік істің халықаралық стандарттары ретінде қазіргі уақытта
тәуекелдерді ... ... және ... ... ... Банктің
Басқарудың 2001 ж. 20 желтоқсандағы №567 қаулысына сәйкес жүргізіледі. /37/
Тәуекелдерді сақтандырумен қатар банк ... тән ... және ... және ... ... бар. ... қатарына
мыналарды жатқызуға болады:
банктердің қызметін, олардың клиенттерін, контрагенттерді және жеткізушілер
мен делдалдарды, бәсекелестер мен контактілік аудиторияларды статистикалық
талдау және ... ... ... ... болатын шығындарды анықтау.
Бұл үшін коммерциялық банктер тәуекел деңгейін талдаумен және ... ... ... айналысатын бөлімшелерді ашуы тиіс; /38, 17
б./
пайыздық мөлшерлемелердің ... ... ... ... қаржылық
тұрақтылығы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым пайыздық мөлшерлемелер де ... ... ... ... ... ... ... төмен болады;
қолайсыз жағдайлардан несиелерді сақтандыру;
хеджирлеу (қаржы нарығының туынды қаржы құралдарын қолдана отырып ... және ... ... ... ... тәуекел кезінде қарыз алушының өтінішінен бас тарту;
тәуекелдердің диверсификациясы. Ол мынадай түрлерден көрініс табуы мүмкін:
жалпы несиелеу көлемін ... ... ... ... несиелерді
барынша төмен сомада беру;
үлкен сомадағы несиелерді беру үшін ... құру ... ... салымшылардан барынша төмен сомада ... ... ... сатып алу;
берілген несиелер бойынша жеткілікті мөлшерде кепілдіктер алу. ... ... ... маңызды шаралардың бірі ретінде кепілдік құқығының
болуы маңызды; қарыз алушылардың төлем қабілеттілігін ... және ... ... бойынша дұрыс икемделе білу, нормативтік ... да ... роль ... Олар ... банк ... ... міндетті түрде орындалуы тиіс. /39, 40, 27-32 б./
Банктік тәуекелдерді реттеу қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... қатар берілген несиелердің сомасы мен банктің өінің
меншікті қаражаттары арасындағы қатынастарды ... яғни ... ... ... ... ... шығындардың орнын толтыру бойынша
резервтерді қалыптастыруға негізделеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықтық экономика жағдайларында ... ... ... ... ... мүмкін емес. Кәсіпкерлік қызметте барлық
жетістіктерге ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдай білетін тұлғалар ғана қол жеткізе алады. Ал бұлардың
барлығы да нәтижесі анықталмаған, алайда ... алып ... ... ... ... бұл – ... нәтижесінде шығындарға немесе жоспарланған
табыспен ... аз ... ... ... жағдайлардың басталу
ықтималдығы (қаупі). Бұл жағдайлар болған кезде үш ... ... ... ... шығын); оң (ұтыс, пайда, табыс) және де нольдік
нәтижелер ... ... ... ... ... пайда болу көздері бойынша екі
жақты сипатқа ие ... ... ... тәуекелді басқару, әрине, банктің
өзіне байланысты болады,оның несиелік ... ... ... ... тәжірибеге және т.б. бірақ басқа жақтан қарасақ, бл
сыртқы факторлар ... ... де ... яғни бөлек салалардың
дағдарысы, жалпы экономикалық және саяси тұрақсыздық, табиғи апаттар және
т.с.с.
Банктердің ... ... және ... ... ... ... өзіне тән ... ... ... ... ... ... сақтандыру
секілді, сақтандырудың ең бір күрделі түрлеріне жатады. Сол себепті
сақтандырушы ... ... ... ... ... ... ... орнату кезінде ұқыптылық пен сауаттылық
танытуы қажет. Айта кету керек, тәуекел әрбір үшін жеке ... ... ... ... шарттары да жекелеген банктерге арналуы тиіс.
Банктік тәуекелдермен байланысты ерікті сақтандырудың алуан түрлері
бар:
несиелердің ... ... ... ...... қайтармағаны үшін қарыз алушылардың жауапкершілігін сақтандыру
(сақтанушы – қарыз алушы);
тұтыну несиелерін сақтандыру (сақтанушы – жеке ... ... ... ... және басқа да несиелік
қағаздар мен операцияларды сақтандыру);
депозиттерді сақтандыру (сақтанушы – банк немесе жеке ... ... ... ... ... де ... ... алааяқтығы;
банктердің жалған ақша белгілерін қабылдауы;
бағалы қағаздарды қолдан жасау немесе жоғалту;
банк ғимаратында орналасқан ақша ... ... ... ... бағалы қағаздардың, бухгалтерлік кітаптардың ұрлануы, жоғалуы
немесе бүлінуі.
Қазақстандық банктер бүгінде өз ... ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық базаның
дамуындағы айтарлықтай прогрестер, бизнесті біртіндеп диверсификациялау ... ... да ... ... ... қызметінен, табыстылығынан
және несие қабілеттілігінен ... ... ... ... ... банк ... ТМД ... ең алдыңғы қатарда қала ала ма?
Бұл негізінен банктік реттеу және қадағалау ... ... ... байланысты болып табылады.
Қазақстан банк жүйесінде бүгінде 33 банк қызмет ... ... ... ... тең ... алайда 15 млн. халқы бар ел үшін бұл өте
көп. Елде үш банк үстемдік ... отыр десе де ... ... ... ... ... ... банкі»
(ВВ/позитивті). Олардың үлесіне бүкіл банктік ... 60% ... ... ... ... ... ... және банк иелерінің
бизнесті сатуға құлқы жоқ екенін ескере отырып, Standard & Poor’s ... ... баяу ... ұзаққа созылып кетуі мүмкін деген
пікір айтады.
Банк ... ... күрт ... ... ... ... несиелеу қарқыны 2005 жылы 75%-ға артып отыр, ал
алдыңғы бес жыл ... бұл ... ... ... еді. Несилердің өсу
қарқыны алдағы екі-үш жыл ішінде де сақталуы мүмкін, бұған біріншіден ... ... ... болуы тиіс. Алайда, ұзақ мерзімді перспективадан
қарасақ, бұл ... ... ... ... Шикізат секторына жатпайтын
кәсіпорындар мен үй шаруашылықтарының қарыздары өсіп келеді және ... ... ... ... ... ... ... жылдам қарқындармен өсуі банктердің табыстарын көтереді, алайда
жалпы алғанда капитализацияның өсуі тәуекелді активтердің өсу ... ... ... бұл ... ... ... көрсеткішіне
кері әсерін тигізеді. Көптеген банктердің экономикалық ... ... ... ... өсіп келе ... ... операцияларды қолдау үшін
қажетті қарқынмен өз капиталдарын арттыруға шамалары ... ... ... қаржыландыру үшін банктер шет елдік капиталдарға жиі
жүгінуде, бұған олардың халықаралық нарықтардағы қарыздары (соның ... да) өсіп келе ... ... бола ... ... астамының номиналы шет ел ... ... АҚШ ... ... ... ... ... девальвация кезінде қолайсыз нәтижелерге тап
болуы мүмкін. Сонымен қатар, экономиканың жағдайын сипаттайтын банктердің
несиелік қоржыны ... ... ... ... ... ал бұл да ... тәуекелдерді жоғарылатыны сөзсіз.
Жоғарыда келтірілген талдаудан байқайтынымыз, Қазақстан банк жүйесінің
несиелерінің құрамында стандартты несиелердің үлесі соңғы бес жыл ... ... ... ... Үмітсіз несиелердің үлесі де сәйкесінше
қысқарып отырғанмен, күмәнді несиелердің үлесі жыл санап азаймай ... ... ... ... ... ... үш жылда 3 пайыздан аспай
отыр.
Қазақстанда қызмет етпейтін, немесе проблемалық, несиелердің жоқтығына
қарамастан төмен ... ... екі ... (5-ші ... ... үмітсіз несиелер) өздерінің сипаты бойынша ... ... ... ... несиелерінің анықтамасына сәйкес келеді.
Қорытындылай келе Қазақстандық банктердің рейтінгілеріне оң әсер етуші
факторларды атап кетейік:
бұрыңғыдай экономикалық өсудің қолайлы ... ... ... ... өңдеуді қажет етсе де қолдануға жарарлық банктік қызметті реттеу
принциптері;
банктік ... өсіп келе ... ...... ... ... дамыту бағытындағы;
банктердің қазіргі экономикалық жағдайға сәйкес табыстылығы.
Ал банктердің ... кері әсер ... ... ... ... тауарларының бағаларының ауытқуына және сыртқы өзгерістерге қатты
тәуелді экономика;
активтердің өте ... ... ... банк капиталына деген қысым;
несиелеудің айтарлықтай өсуі, бірақ ... және ... ... бұл ... ... әлі ... ... және ресурстық базаның жоғары концентрациясы.
Қазақстандағы несиелік сақтандыру тарихын зерттеу ондағы ... анық ... ... кездері (90-шы жылдардың басы) қарыз
алушылардың жауапкершілігін ... ... ... ... ... тіпті сақтандыру келісімдері бас-көзге қарамастан жасала беретін.
Алайда, 1992-1993 жылдары орын ... ... ... қайтарылмауы
салдарынан (тіпті көптеген жағдайларда ... ... ... ... да) ... компаниялары сақтандыру
өтемақыларын төлеуден бас тарта ... ... ... ... бастап
сақтандыру төлемдерін жүзеге асыру мүлдем ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру төңірегіндегі дүмпу (ажиотаж) біршама төмендеп
кетті. Бұл ... ... ... ... ... мысалы жақсы көрсетеді (2 кестені қараңыз).
Бүгінгі таңда банктік сақтандырудың жағдайы былайша бейнеленеді. Жеке
тұлғалардың Қазақстан Республикасының 2-ші ... ... ... салымдарын (депозиттерін) кепілдендіру (сақтандыру) жүйесі және
ипотекалық несиелерді кепілдендіру жүйесі жақсы ... ... тұр ... ... ... ... ... жауапкершілігін)
сақтандыру эпизоттық түрде жүргізіледі, немесе тіпті жүргізілмейді.
Осылайша сақтандыру ... ... банк және ... ең ... ... ... табылады. Ресурстарының шектеулі болуына
байланысты қазақстандық сақтандырушылар ірі ... ... ... ала ... Сол ... ... сақтандыру әлі күнге
дейін қарыз алушылардың жауапкершілігін сақтандырумен (оның көлемінің өзі
де шамалы ғана), ... ... және ... ... ... /43, 173 б./
Шетелдік сақтандыру қауіпсіздік тәжірибесін есепке ала отырып,
Қазақстан Республикасындағы банктік ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін шешуіміз қажет.
Біріншіден, ол сақтандыру өнімін таңдау, ол банктік жұмыс орындары
арқылы ұсынылады. Ол клиенттер үшін ... ... ... ... ... етпейтін, бәсекені сақтандыру тарифі бар және
банктік ... бір ... ... тиіс.
Екіншіден, полистерді беру процедурасы қатаң түрде қалыптасқан ... ... ... ... ... мен ... ... үшін жаңаландырылуы тиіс. Сақтандыру банктік операция үшін дағдылы
қызметке айналуы керек.
Үшіншіден, банктік жұмыс ... ... ... ... алу, ... есеп ... дайындау, өзара есептесуді ұйымдастыру
мәселесінің шешімі болып табылады. Осы кезде мәселе ... ... ... ... ... ... жөн.
Төртіншіден, бұл банктік персоналды оқытуға ... ... үшін ... ... инструкцияларды дайындау мәселесі.
Сақтандыру компаниясының менеджері банк ... ... ... бөлімшесі сақтандыру ... мен, ... ... ... ... ... ... мақсаты болып сақтандыру өнімін жетілдіру
ғана емес, нәтижелерді үнемі бақылап ... ... ... ... ... да бір буынында сақтандыру өнімдерінің сатылу көлемінің
төмендеуіне шұғыл шара қолдану да ... ... ... ... ... ... ... және банк персоналына кеңес беру,
әсіресе банк ... ... ... шарттарында. Болашақта барлық
банк бөлімшелерінде сақтандыру ... ... ... Осы ... банк қызметкерлерін ғана, банкте ... ... ... ... дайындау қажеттілігі маңызды емес.
Тәуекелдерді сапалы және сауатты басқара білу коммерциялық ... ... ... ... ... жетуінің басты
факторларының бірі ... ... ... ... әрекеттері тәуекел
саясаты деп аталады. Тәуекел саясаты дегеніміз қате немесе ... ... ... төмендету мақсатын көздейтін банктің
түрлі стратегияларының жиынтығы болып табылады.
Мүмкін болатын тәуекелдер туралы білу аса ... ... бұл ... Әрбір тәуекелдің банк нәтижелеріне қалай әсер ... және ... ... бар ... ... қажет.
Сол себепті қандай да бір несиелік, депозиттік және ... ... ... ... отырып, банк өз стратегиясын тәуекелді бағалауға
және оны барынша қысқартуға бағытталады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.А. ... ... ... ... – 2030» ... ... ... К.К., Назарчук И.М. «Страхование: теория, практика, зарубежный
опыт», Алматы – ... ... О.И. ... ... ... М. ИНФРА – М, 1995
4. Ларионова И.Р. Кредитные риски. // Экономика и жизнь.-1994.-N 41
5. ... А.О. ... ... банковскими рисками, Банковские услуги М.
1998г.
6. Жуйриков К.К. «Рынок и бизнес: страхование рисков», Алматы – 1997
7. Соколов Ю.А., Амосова Н.А. «Система ... ... ... «Элит» - 2003
8. Новиков И.А. Стратегия управления ... ... ... ... 1998г.
9. Корнилова Л.П. Влияние рисков на надежность банков, автореф. на соиск.
учен. степени канд. эконом. наук, Алматы 1999
10. Виниченко И.О. Риск ... ... ... ... М. ... ... Д.В. Страхование валютных рисков, банковских и экспортных
коммерческих кредитов.-М.: Издательство "Ист Сервис".- М.:1994
12. Корнилова Л.П. Причины возникновения и сущность банковских рисков,
Тауар, ... ... ... А.И. ... ... ... и ... Банковское дело, 2001
14. Бор М.З., Пятенко В.В. Менеджмент ... ... ... М. ИКЦ ... ... Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как избежать банкротства,
М.ЮНИТИ, 1996
16. «Роль и ... ... в ... ... ... банков».
Материалы международного семинара по управлению рисками и банковскому
страхованию, Москва, 5 февраля
17. «Анализ рисков банковского сектора Республики Казахстан» // ... ... ... по ... ... ... компании
«Standard & Poor’s», 2006, №5-6
18. Севрук Велисова Т. Банковские риски, Б.м. Дело лтд., ... ... ... по ... активов и условных обязательств и
формированию провизий по ним банками второго уровня РК по состоянию на
01.01.2006 и 01.01.2007
20. Кредитное страхование .: ... с ... .-М.: ... ... ... Н.Э. ... риски. // Деньги и кредит.- 1993.-N 12
22. Страхование риска невозвратности кредита. Экономика и жизнь.1994.N 6
23. Сатубалдин М.С. «Проблемы ... ... ... в ... // ... Казахстана, 2005, №1
24. Правила добровольного страхования ответственности заемщиков за
непогашение кредитов №3 от ... г., АО СК ... ... М.С. «Страхование банковских рисков: проблемы и пути
решения» // Алматы – 2006
26. Отчет АФН на 01.01.2007 г. «О ... ... по ... ... АФН на ... г. «О ... премиях по страховым
оргазизациям»
28. «Международный опыт страхования банковских рисков» // Банки Казахстана,
2005, №2
29. Кейси Ф. ... ... ... ... ... защита от
электронных и компьютерных преступлений, Финансовый бизнес, 1997, №5
30. Гусева А.Е. «Зарубежный опыт страхования банковских депозитов» //
Банковское дело, 2000, №5
31. ... М.Ю. ... ... М: ... 1994
32. Киселев В.В. «Управление банковским капиталом» // М. Экономика, 1996
33. ... Е.В., ... В.В. ... ... ... Москва «Финансы
и статистика», 1991
34. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк. М: Вазар-Ферро, ... ... В.В. ... банковские системы», Москва - 2001
36. Постановление Правления Национального банка РК от 04.07.2003 г. ... ... ... ... ... обязательного
коллективного гарантирования (страхования) вкладов (депозитов)
физических лиц и участия в ней банков второго уровня РК»
37. Сборник ... ... ... ... ... ... по состоянию на 1 января 2007 г., Алматы
38. Барнгольц С.Б. Предварительная ... ... и ... ссудозаемщика / Деньги и кредит, 1992, № 2
39. Масленченков Ю., Команов Б. ... риск и ... // ... ... 1996, ... ... Г.М. Банковское и кредитное дело. М: Банки и биржи, 1994
41. www.banker.kz
42. Бюллетень Нацбанка РК за 2001-2005 годы
-----------------------
1 ...... ... жіктелуі
Ішкі
Сыртқы
Ұйымдастыру тәуекелі
Аппараттық тәуекелі
Қызметшілерге байланысты тәуекелдер
Операциялық тәуекелдер
1) Қаржыландыру тәуекелі
2) Өтімділік тәуекелі
3) Диверсификация ... ... түрі ... ... Сауда тәуекелі
6) Баланстан тыс операциялар бойынша тәуекел
7) Пайданың төмендеу тәуекелі
1. Саяси
2. Жалпы экономикалық
3. Апаттық тәуекел
4. Елдік тәуекел
5. ... ... ... ... ... ... Валюталық тәуекел (10)
8. Пайыздық ... ... ... ... ... Стратегия тәуекелі
2. Құрылым тәуекелі
3. Басқару тәуекелі
4. Ынталандыру тәуекелі
5. Кадрлық тәуекелі
6. Қиянат ету тәуекелі
7. Бақылау тәуекелі
Банк бағытының ... ... ... ... ... тәуекелдер
Жартылай басқарылатын
Банктік сақтандыру объектілері
Банк жұмысшыларының лоялсыздығы
Банк меншігіндегі және қарамағындағы мүліктер
Тасымалдау барысындағы ақшалар
Жасанды құжаттармен жасалмған операциялар
Жалған ... ... да ... ... – Шет ... ... ... тәуекелдерді сақтандыру
объектілері
3 сурет – Коммерциялық банктердің 2005 жылғы несие қоржынының құрылымы
Банктік тәуекелдер
4 сурет – Қазақстандық банктердің ... ... ... ... құрамы
1 сурет – Банктік сақтандыру артықшылықтары
Банктің имиджін және репутациясын қолдану
Банктік персоналдың біліктілігін көтеру
Әкімшілік шығындардың төмендеуі
Еңбекті ынталандырудың қосымша ... ... ... ... ... ... ... ортақ қолдану
Жалпы жарнама
Клиенттік базаны кеңейту
Қарым-қатынастарды нығайту
Қаржылық қызметтер спектрін кеңейту
Сақтандырушылар үшін
Банктер үшін
Банктік сақтандырудың артықшылықтары

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қазіргі жағдайы32 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Word редакторында құжаттарды теру және оларды сақтау8 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет
«Лондон-Алматы» сақтандыру компаниясына сипаттама25 бет
«Семей қаласында орналасқан 5 қабатты тұрғын үйдің жобасы»70 бет
Автокөлікті сақтандыру23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь