Валюта негізгі түсініктері, еркін валюта бағамдары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 Валюта негізгі түсініктері, еркін валюта бағамдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
2 Валютаның еркін айналымдағы бағам режімдеріндегі салыстырмалы тиімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
3 Теңгенің тұрақтандыру мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

Пайдалынған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Кіріспе
Валюталық жүйенің маңызды элементі - валюталық бағам болып табылады. Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық саудасы барысында, капитал және несиенің қозғалысында валюталармен өзара айырбастың қажеттігінен; дүниежүзілік және ұлттық нарықтардағы бағаларды, сондай-ақ ұлттық немесе шетелдік валюталарда бейнеленген әр түрлі елдердің құндық көрсеткіштерін салыстыруға; банктер мен фирмалардың шетел валютасындағы шоттарын уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша бірлігінің басқа бір елдердің ақша бірліктеріне бейнеленген бағасы. Әрбір елдің ұлттық валюталарын салыстыру олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын объективті құндық қатынастарына негізделеді. Валюталық бағам валюталарға сұраныс пен ұсынысқа ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді:
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын бөліп қарауға болады:
Саяси - саяси тұрақтылық, валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы, валюталық саясат және т.б. экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын экономикалық тікбұрыштың шыңы сияқты: экономикалық өсу, валюта тұрақтылығы және инфляцияның төменгі қарқыны (жылына 10%-ке дейін), жұмыссыздықтың төменгі деңгейі (жылына_ 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы теп-тендік; психологиялық: жаппай сұраныс, негізгі капиталды тәуекелден қорғануға ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ және қажетті валютада ауыстыру мақсатыңда алтынды шетелге тасымалдау шығындарымен анықталды.
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және тұтастай алғанда экономиканың ақша жүйесін теңгенің айырбас бағамының күрт ауытқуының теріс салдарынан қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық валютаның объективті белгіленген айырбас бағамы мемлекеттің макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ететін іргелі негіз болып табылады.
Осыған байланысты мемлекеттің валюталық реттеу саласындағы негізгі басымдығы ұлттық валютаның бағамын қайта бағалауға жол бермейтін және үнемі өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура жағдайында отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігіне теріс әсер етпейтін бағам саясатын таңдау болуға тиіс.
Шикізатқа әлемдік бағаның көтерілуі және 1999 жылы сәуірде жүргізілген теңгені құнсыздандыру өндіруші және кейбір импорт алмастырушы салалардың өсуіне және мемлекет экономикасының жандануына ықпал етті. Айырбас бағамы саясаты әлемдік бағаның өзгеруіне, сыртқы сауда талабына дұрыс икемделе отырып, ішкі экономика дамуының іргетасы болуға тиіс. Осы саясатты жаңа технологияларды, жабдықтарды пайдалану, еңбек сапасын арттыру сияқты факторлармен үйлестіре отырып, қатаң ұстану арқылы мемлекет жедел даму траекториясына шыға алады.
Мұнан кейінгі бес жыл ішінде теңгенің еркін құбылмалы айырбас бағамын
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
2.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» ереже.
3.«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
4.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
5.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған лруденциялық нормативтер туралы» ереже.
6.Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
7.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.,1999
8.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992
9.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
10.Банковское дело: стратегическое руководство /Под ред. Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.

Мерзімді басылымдар тізімі
11.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6
12.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
13.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
14."Коммерциялық банктер операциялары", Мақыш С.Б., Алматы-2004ж.
15."Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
16."Ұлттық банктің статистикалық бюллетені"-1999-2004жж-Ақиқат,1999,N5.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................5
1 Валюта ... ... ... ... Валютаның еркін айналымдағы бағам режімдеріндегі салыстырмалы
тиімділік.................................................................
....................................18
3 ... ... ... жүйенің маңызды элементі - валюталық бағам болып табылады. Оның
пайда болуы: ... мен ... ... ... ... ... және несиенің қозғалысында валюталармен өзара айырбастың
қажеттігінен; дүниежүзілік және ... ... ... ... ... ... ... бейнеленген әр түрлі елдердің құндық
көрсеткіштерін салыстыруға; банктер мен фирмалардың шетел ... ... ... ... отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша бірлігінің басқа бір елдердің ақша
бірліктеріне бейнеленген бағасы. Әрбір ... ... ... ... ... және ... процессінде пайда болатын объективті құндық
қатынастарына негізделеді. Валюталық бағам валюталарға сұраныс пен ұсынысқа
ықпал етуші көптеген факторларға ... ... ... ... ... үш ... ... бөліп қарауға
болады:
Саяси - саяси тұрақтылық, ... ... ... саясат және т.б. экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын
экономикалық ... шыңы ... ... өсу, ... ... ... ... қарқыны (жылына 10%-ке дейін), ... ... ... 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы теп-тендік;
психологиялық: ... ... ... ... ... ... және ... бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ және
қажетті валютада ... ... ... шетелге тасымалдау
шығындарымен анықталды.
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және ... ... ақша ... ... ... ... күрт ... теріс
салдарынан қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылығын
қамтамасыз ететін іргелі негіз болып табылады.
Осыған ... ... ... ... саласындағы негізгі
басымдығы ұлттық валютаның бағамын қайта бағалауға жол бермейтін және үнемі
өзгеріп отыратын ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігіне теріс әсер етпейтін бағам саясатын таңдау болуға тиіс.
Шикізатқа әлемдік ... ... және 1999 жылы ... ... құнсыздандыру өндіруші және кейбір импорт алмастырушы салалардың
өсуіне және мемлекет экономикасының ... ... ... Айырбас бағамы
саясаты әлемдік бағаның өзгеруіне, сыртқы ... ... ... ... ішкі ... ... ... болуға тиіс. Осы саясатты жаңа
технологияларды, жабдықтарды пайдалану, еңбек ... ... ... үйлестіре отырып, қатаң ұстану арқылы ... ... ... шыға ... ... бес жыл ішінде теңгенің еркін құбылмалы ... ... ... ол құнсызданудың ел ішіндегі және шетелдегі инфляция
деңгейінің ... ... ... ... ... өзі Қазақстан
тауарларының сыртқы нарықтағы баға бәсекесіне қабілеттілігінің сақталуына
және сол ... ... келе ... ... ... ... және ... болашақта табысты дамуы үшін алғышарттар жасауға
ықпал етеді.
Осы валюталық режимді ... ... және ... экспорттың
шикізаттық бағытының жойылмауынан туындап ... яғни ... ... ... ... ел ... ... осалдығы сақталады. Бұған
қоса, елдің сыртқы сауда айналымында ... ... ... ... дамуы Ресейдегі ахуалға тәуелді болады.
Егер экономиканың осы тәуелділігі ... ... ... ... ... ... ... валюталық режимін өзгерту қажеттігі
туындайды. Бұл арада жаңа валюталық режимнің мынадай бірнеше ... ... ... экономиканың бәсекеге қабілеттілігін қолдауға бағам
саясатының есебінен ғана шешіле ... Бұл ... ... өнімділігін, өнім
сапасын арттыру, қосылған құны жоғары өнім шығаруды ұлғайту ... ... ... ... ... экспортты әртараптандыру
жөніндегі шаралар негізгі рөл атқаруға тиіс.
1. Валюта негізгі ... ... ... ... ... ... ... мен "жалпы әрекеттерінің
айнасы ретінде төлем балансын қарастыруға болады. Шынында да ... ... ... ... ... ... ... жағы,
яғни сандық мәні енеді. Ал валюта қорының анықтамасы бойынша оның ... ... ... мен ... ... ... ... барлық
іс-әрекеттері мен сауда операциялары төлем балансында көрініс алады.
Елдің экспорттық операциялары (тауар экспорты, қызмет ... ... ... ... ... төлем балансын активті (оң), ал кем болған
жағдайда пассивті (теріс) сальдолы деп атаймыз. Оң төлем ... ... ... ... етіледі.,
Төлем балансы төмендегідей тармақтардан құралады:
1) ағымдағы операциялар: сауда, ... ... ... жеке ... ... ... балансы: ұзақ мерзімдік инвестициялар — тікелей
және ... ... ... капиталдар қозгалысы;
3) тұрақтандырушы тармақта қорларды қайта бағалау және қозғалысы, ХВҚ
(халықаралық валюта ... ... ... ... да ... ... ... соңғы өзгерісі: алтын, валютасының, несиелердің өзгерісі.
Төменде берілген негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерге қарайық. Бұл
кестеден ... ... ... ... сальдосы 1998 ж.
теріс болды, ған жылдары оң сальдо ... 1998 ж. ... ... импортқа қарағанда аз болып, валютаның тапшылығы ... ... ... ... ... ... ... қатты әсер еткен жоқ,
себебі тапшылық көлемі үлкен болған жоқ және де ол ұзақ ... ... жоқ. ... ... экономикаға әсері валюта айналымдарға
әсер етуі арқылы жүреді. Шыпында да сальдоның өз алдына тек сандық ... ... мәні ... оның еш ... ... жоқ. ... ... елдің тауар айналымын жүргізеді. Ол елдің ішіндегі өзінің 5
функңиясын (қызметін) орындауына бағамымен әсер ... ... ... ... ... қатысу елдің жалпы ... ... ... Сондықтан да валюта айналымын толығырақ қарастырайық.
Егерде Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы теңгемен басқа елде,
мысалы Ресейде ... ... ол ... бола ... ... ... белгілеген өзіндік валюта бар. Ал егерде Ресей ... ... ... ... ниет ... онда ол ... ... ретінде
'*теңге" валютасын қолдануы керек. ... ... бір ... бір резидентіне қант сатты дейік. ... ... ... ... ... құнын теңгемен төлеуі қажет, себебі
қазақстандық жабдықтаушы өз елінде теңгемен ... ... және ... ... қажет. Ал сатып алушының қолында өзінің ... ... бар. ... ... ... ... қажеттілігі туындайды.
Ондай қажеттілікті валюта нарығы арқылы ... Оның ең ... "екі әр ... ... ... қолдану мәселесі" болып
табылады. Мысалы, Қазақстандағы валюта нарығында адам демалуға, ... ... бара ... кез ... ... ... ... айырбастай
алады, ал шет ел азаматтары теңгеге өз валютасын ... ... Ал ... ... ... бір қатынаспен, бағаммен
айырбасталады. Валюта еркін айналым деп бір елдің ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: 153 тг
= 1$, 70 тг = DМ, 4 тг = RR.
Қазіргі заманда валюта еркін айналым белгілеуде ... ... әдіс ... ... ... ... ... тағайындалатын валюта айналым әдісі.Валютаның еркін ... ... ... ... пен ... әсерінен қалыптасады. Оны
келесі графиктен көре аламыз.
Теңгенің рубльге айырбасталына алынатын бағам жағдайын
қарастырайық (сурет).
Бірші жағдай. Рубльге ... ... ... ... ... рубль арзандап, онымен бірге Ресей тауарлары ... ... ... ... ... деген сұранысты
өсіреді, ал ол өз барысында сол тауарларды сатып алуға қажет рубльге деген
сұранысты өсіреді.
Екінші ... ... ... ... ... тауарлар арзан болып,
оған деген сұраныс жоғарылап, теңгеге деген сұраныс та ... ... пен ... ... ... ... осы ... болады
және 1-ші кесте бойынша бір теңге бес рубльге тең болады.
Валютаның еркін айналымдағы бағамына көптеген ... әсер ... ... ... өзгеруі. Басқа елдің ... ... ... ... ол ... ... қатты әсер етеді. Мысалы, америкалық
машиналардың беделі артса, онда тұтынушылар оны ... ... ... ... ... Немесе Қазақстанға Ресейден демалушылар көп
келсе, онда рубль ұсынысы көбейіп, арзандайды.
* Табыстың салыстырмалы азаюы. Бір ... ... ... ... елдердің
ұлттық табысына қарағанда есімі салыстырмалы жоғары болған жағдайда, ол
елдің валюта бағамы төмендейді. Себебі ... ... оның ... ... ... ... ... өзгеруі. Егер Қазақстанда баға өссе, ал Ресейде
қалыпты ... онда ... ... ... арзан
тауарын тұтынуға тырысып, рубльге қосымша ... ... ... ... біздің тауарды тұтынуға деген ... ... ... ... Бұл екі жағдай бірігіп теңгені құнсыздандырады.
Салыстырмалы нақты пайыздық мөлшерлемелвріиің өзгеруі. ... ... ... ... ... ... ... ақша» саясаты
жүргізілді. Нәтижесінде инфляцияны есептей отырып алынган нақты пайыздық
мөлшерлеме мөлшері басқа ... ... ... ... Соның арқасында
Қазақстан инвестициялауға өте тиімді елге айналды, ал ол инвесторларды
(елдің экономикасы ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасында: а) Ресей экономикасына қарағанда
жылдам өсу қарқыны болады ... ... бар; ә) ... елдерге қарағанда
инфляция жоғары болады деген қауіп бар; б) төмен мөлшерлеменің пайыздық
мөлшері күтілуде. ... ... ... бар тұлгалар қолындағы теңгені
басқа, қалыпты валютаға айырбастауга ұмтылады. Ал ол сол валютаға сұранысты
жоғарылатып, оны ... ... ... бұл әдістің тиімділігіне келетін болсақ, онда оны ... ... бұл ... ... ... ... ... түзетіліп, соның
арқасында төлем балансының тапшылығы мен қалдықтары жойылады. Бұны сұраныс
пен ... ... ... ... болады (1-сурет).
Тепе-теңдік валюта бағамы 1 гг = ах 1 тг. ... ... және де ... ... жоқ деп ... Бұл жагдайда Қазақстанның қажет ететін
рублі мен Ресейдің қажет ететін теңге көлемі бір-біріне тең деп ... ... бір ... ... ... ... ... D-дан D-ге артты дейік. Қазақстандық экспорттық операциялар елге
«аА» көлемде рубльді әкеледі, ал импорттық операциялар «аС» ... ... ... алгашқы бағам бойынша төлем балансының тапшылығы АС ... ... ... ... ... ... ол Ігг = ах ... ауысады. Ал бұл бағам бойынша ресейліктерге қазақстандық тауарлар
арзан болып, қазақстандықтарға керісінше қымбаттап, Қазақстанның ... ... ... деген сүраныс артады, ал Қазақстандағы рубльге ... ... ... ... ... ... түрде түзетіледі.
Еркін айналым кемшілікгері:
• Белгісіздік және сауданың нашарлауы. Белгісіздік және қауіп ... ... ... ... ... ... АҚШ-тан 90
мың долларға ... ... ... ... Ол ... долларды 79
теңгемен санады, ал елдегі жағдайга байланысты төлем уақыты келген ... 150 тг. ... ... ... екі есе көп ақша ... ... ... жағдапы. Елдің экономикасы халықаралық нарық валютасының еркін
айналымы төмендеген жағдайда нашарлайды. Валюта бағамына ... ... ... Ішкі ... жағымсыз әсер етеді. Тағайындалатын
валюта бағамы әдісі. Бұл тәсіл жоғарыда ... ... ... жасалынады. Оның қолданылуы мемлекеттің валютаның еркін айналуын
тұрақтандырып ... ... ... ... ... жағдайда (1-су-рет) валюта жетіспеушілігі автоматты түрде
жойылады, ал ... ... ... ... жоюы ... ... ... валюта бағамының ең күрделі сұрақтарының бірі. Оны
жою жалпы келесі әдістермен жасалады және олар ... ... ... ... ... ... қолдану. Бұл валюта бағамын тұрақтандырудың ең бір жеңіл
тәсілі. Ол ... ... ... ... ... әсер ету ... Ал
валю-та қоры қалай жиналады? Мысал қарастырып отырған еліміз ... ... ... болып, біраз валютаны иемденіп қалды. Ол қор мемлекеттің
иелігінде алтын ретінде сақталып, ... ... ... ... алтынның экспорты мен импортына кедергі болмау қажет.
Әр сл ... ... ... өзі тағайыидайды және алтын салмағының
қатынасы валюталық бағамды білдірді. Мысалы, АҚШ-тың доллары = 25 ... = 50 ... ... 1 фунт = 2 ... ... алтындық қатынасты есептегенде біз орауыштың құнын, тасымалдау
шығындарын, сақтандыру шыгындарын есептемейміз. Бірақ бұл ... ... Біз 50 ... ... бұндай шығындарды 3 цент деп есептейік. Бұндай
жағдайда америкалықтар бір фунт үшін 2,03 доллар төлейді. Бұл ... ... ... ... ... ағылуы басталады. Бұл ... ... ... деп ... ... ағылу үшін бағам 1,97-ге дейін түсуі керек. Бұл бағамнан
төмен бағам қалыптасқан жағдайда алтын ... ... Ал бұл ... ... ... деп аталады.
Бұл жүйенің макроэкономикалық негіздерін қарастырайық. Фунт пен доллардың
тепе-тендік жағдайы 1-су-реттегі сұраныс пен ұсыныс ... ... бір ... әсерінен британдық фунтқа сұ-раныс артсын (ІУ
қисығына дейін). Соның нәтижесінде Америка үшін ... ... ... ... ... ... ағылуы пайда болсын. Алтын стандартының
алғашқы заңына сәйкес ... ақша ... мен ... ... тең ... ақша келемі қысқарады, ал Британияда ақша ... ... Ақша ... ... ... ... ... азайтады және оның
нәтижесінде ұлттық өндірістің, жұмысшылар ... баға ... ... ... Оған қоса ақша жиынының азаюы ... ... ... ... ... ... сұраныс
деңгейінің, ұлттық табыс деңгейінің, жұмыс істеушілер санының, баға
деңгейінің өсуі ... Ал ... ... ... ... төмендейді. Осыдан барып фунтке ... ... ... ... ... ... артады. Себебі арзан америкалық тауарлар
британдықтардың салыстырмалы қымбат ... ... ... ... бола ... және ... пайыздық мөлшерлеме инвесторлардың
қызығушылығын тудырады. Осындай себептерден фунтқа деген сұраныс ... ... ... Бұл ... ... ... жұмыссыздық деңгейінің өсуі,
жалпы сұраныс ... ... ... ұшырауы. Төлем баланысы
жагымсыз ... ... ... ... ... ... көшуінен туындайтын
жоғарыда айтылған жағдайлардың әсерінен ел экономикасының ... ... ... ... ... 1944 жылы ... Нью-Хэмпшир штатының
Бреттон-Вуд қаласында болған халықаралық ... ... ... ... валюталық бағам жүйесі» туралы келісімге қол қойылды.
Жаңа жүйе ... ... ... ... оның ... әсерін жоятын
жүйе болуы керек. Ол конференцияда Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) ... бүл ... ... мен оған әсер ету ... 1971 жылға дейін
жүргізіп келді.
Бұл жүйенің пайда болуына не әсер ... ... ... ... ... ... өз ... ел өндірген тауарлардың бәсекелестік
мүмкіндігін жақсарту ... ... ... ... ... ел ... ... валюталарға қарағавда арзан болса, онда
тауарлары да арзан болады. Мысалы, «а» және «б» елдері бар және «а» елі ... ... «б» ... ... ... ... ... өзінің
тауарларына сұранысты үлкейтті. Соның нәтижесінде таза ... ... ... ... мен ... ... арта ... Бірақ өнімде «а» және
«б» елдері жалгыз емес және ... көбі өзін «а» ... ... ... ... бұл жүйенің ең басты мақсаты ~ дүние жүзіндегі
валюта бағамының тұрақтылығын сақтау болды. Әр ел өзінің ұлттық ... ... ... ... оның ... ... ... Бағамды ХВҚ-ның рұқсатынсыз (10%-ға ғана) өзгертуге мүмкіндік
берілда. Валюта ... ... ... ... немесе басқа да қордың
болуы қажет. Себебі теріс баланс кезінде елдең шетел валютасына қажеттілігі
1-суреттен көріп ... АВ ... ... Сол кесіндіні
толтыру, яғни валютаны қалыпты бағамда ... ... ... жүргізіледі:
1) Қорлар. Алдыңғы жылдарда қалыптасқан оң сауда ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда көмекші қор;
2) Алтын қоры. Елдің үкіметі өзінің алтын қорын қажет елдің валютасына
сатып, оны өз ... ... ... ... ... ... ... алу. Бреттон-Вуд валюталық жүйесіне енген әр ел өзінің
ЖҰӨ-іне, ... ... ... ... ... жыл сайын төлем жасап
түруы келісілген еді. Сол төлемдерден жиналған қордан әр ел ... ... ... ... оны өз ... ... ... бар. Олардан
алынған шетел валютасы ішкі нарықта сатылып, қосымша ұсыныс қалыптастырады.
Бұл жүйенің кемшілігі бар. Егерде елдің салъдосы оң, ... ... ... ... бір ... тиімділік екінші жылдағы шығындарды жабады. Ал
теріс салъдо ... ... бойы ... ... онда ... ... қалады немесе қарыз алуға мәжбұр болады.
Бұл жүйеге алтын стандарты мен ... баға ... ... жақтары тән.
Ол тұрақты валюта бағамын Қамтамасыз етіп әлемдік ... ... ... ... ... ... ұстап тұруда Қиыншылықтарға
ұшырамауын ... ... жүйе неге ... ... Оның ... бұл жүйеде халықаралық валюта
ретінде алтын немесе доллар қолданылуы қажет ... ... ... қиыншылықтар тудырғандықтан доллар баршаға танымал дүниежүзілік
валютаға айналды. Оған келесі жағдайлар әсер етті:
1. АҚШ екінші дүниежүзілік соғыстан ... ең сау ел ... ... ... ... қорын құрап алды.
Осы себептерден доллар ең мықты валютаға айналып, ... ... ... ... бүл ... ... үшін ең ... алтынға тұрақты
бағаммен жеңіл аударылуы керек. Сондықтан да доллар Бреттон-Вуд жүйесінің
ортақ ақша ... ... ... жалпы жүйенің тіршілігін жойды. Ол
Американың бірнеше жылдар бойы ... ... ... одан шығу ... ... 1971 ж. 15 ... ... алтынға айналғыштығын (37 жыл
бойы 35 доллар 1 унция алтынға тең ... ... Бұл ... ... ... ... ... айналымы» деп атаған
дұрыс болады. Қалыпты валюта еркін айналуы кейбір ... ... ... ... ... ... реттеп, елдің саясатын көздейді. Ел
экономикасының өзгеруі еркін айналуды ... ... ... Ал тапшылық
немесе артықшылық пайда болмауы үшін әдетте бағамға ... пен ... ... ... ... ... өзгеріп, автоматты түрде
жоюға мүмкіндік туғызады. Соның нәтижесінде Бреттон-Вуд жүйесіне қарағанда
бағам ... ... ... ... Бірақ азын-аулақ болып тұратын
ауытқулар елдің ... ... ... ... Сондықтан да Орталық
банк анда-санда шетел валютасын сатып алып, оны ішкі нарықта ... ... ... ... ... ... интервенциясы (бас-ныншылығы). 1987 ж. АҚШ,
Германия, Жапония, Ұлыбритания, Франция, Италия, Канада ... ... ... ... ... байқалған көпжылдық теріс
сальдоның салдарынан доллардың құны ... ... ... кері әсер ... деп танылып, дамыған елдер оны сатып алуға
яғни қосымша сұраныс тудыруға келісті.
1994 жылгы иитервенция. 1994 жылы ... құны көп ... ... сальдо
әсерінен төмендеді. Бағалы қағаздарды инвестициялауға ... ... ... да әсер етті. Оны шешу үшін АҚШ-тың Қарамағындағы 16
Орталық банктердің долларды сатып алуы ... іске ... ... ... доллардың арзандау қарқыны төмендеді.
Шындытында бұл жүйе жоғарьщағы мысалдардан да ... ... Оның ... да, ... да ... ... ... сауда көлемінің өсуі. Бұл жүйе кезінде сауда нақты көлемінің өсуі
байқалды;
* келеңсіз жағдайлардың басқарылуы. ... ... ... бұл ... келесідей кемшіліктерің айтуда:
* ауыспалылықпен бейімделу. Валюта бағамы экономикалық көрсеткіштер
бірқалыпты болған жағдайдың өзінде де ... ... ... ... ... ... әр ел ... туралы шешім қабылдайды.
Сонымен бұл жүйе қазіргі кездегі қолданылып келе жатқан бірден-бір жүйе.
Жоғарыда айтылған бағам ... ... ... мемлекеттің
саясаты мен әрекеттері де әр түрлі болады. ... ... білу ... бұл түсініктердің қолданылуын қарастырайық.
1. Ақша мен валюта бағамының тепе-тендік формуласы. Ол үшін ... мен ... ... ... ... формуласы:
: і(і*) - елдегі (шетелдегі) пайыздық мөлшерлеме;
Е+і — келесі кезеңдегі бағам. Мына формуланы табамыз:
МV(і)=ЕР*О
Бұл формуланың графигі ... ... ... ... ... М-нің өсуіне әкеледі, ал керісінше төмендеуі М-нің де ... Бұл ... ... ... ... ... ... Мысалы, тағайындалатын валютаның еркін айналым жүйесінде бізге Е-ге
байланысты М-нің мәнін табу ... ... ... ... ... ... болса, бізге М-ге байланысты Е-нің мәнін
табу керек. Яғни:
Е=((МV(і))/(Р*Q))
Басқаша айтқанда, бағамды Орталық банк белгілеген жағдайда Е ... шама ... ... ... ... ... ал М ... жағдайдан құралып, эндогендік шама болады. Баға еркін
тағайындалатын жагдайда керісінше ... ... ... ... ... ... Е-ні ... банк тағайындап, оның
арзавдауына кедергі жасауға тырысады. Сол мақсатта ол ... ... ... бастайды. Ол бұл әрекетті М-нің бастапқы қалпына келгенге дейін жасауы
керек. Ең ... ... банк ... ... ... ... тең ... сатуға мәжбүр болады.
Мүнда: В* — валюта қорының мөлшері;
D — ... ... ... облигациялар мөлшері.
ә) Уақыт өткеннен соң Орталық банк өзінің валюта қорының азайғандығын,
ал ішкі облигациялардың керісінше көбейгендігін ... ... ... ... баж ақша ... әсер ... яғни М ... жерде алмастыру коэффициенті (ОС) түсінігін аша кету ... ... ... ... мөлшеріне кетірген валюта мөлшерінің қатынасын
анықтайды.
2.Валютаның еркін айналымдағы бағам режімдеріндегі салыстырмалы
тиімділік
Тағайындалатын валюта бағамын ұстап түру ... ... ... ... ... тұратын тапшылықты жабуға резервтер қажет. Егерде ... ... онда ... ... пен ... ... ... пайдалануы керек, төлем балансының жағдайын уақытша
жақсарту ... ... ... немесе протекциялық сауда шараларын
ендіру қажет.
Валютаны қадағалау — басқа әлем мен осы ... ... ... үкімет тарапынан қадағалау. Мысалы, шет мемлекеттерде жұмсауға
арналған шетел валютасын резенттерге ауыстыруды үкімет тарапынан шектеу.
Еркін айналымдағы ... ... ... ... ұзақ ... ... Керісінше тағайындалатын бағам ұзақ мерзіммен
салыстырғанда қысқа мерзім кезеңінде тиімді.
Бұл ... ... ... ... ... және ... деңгейін
тұрақтандыруда, өте үлкен артықшылықпен ресурстардың толық ... ... ... ... ... ... жүйені пайдаланады, бұл жүйеде
тағайындалатын және еркін айналымдағы бағамдар аралас пайдаланылады. Олар:
бағамның "жүзуін" басқару — ... ... ... бағамын жаңа паритет
пайда болғанша жиі өзгертіп отыруын ... Оған ... ... ... ... ұлттық валютаның күнделікті кұнсыздануы жатады
("ползущая привязка" — "сырғымалы беркіту")-
"Сырғымалы беркіту' жағдайында бағам ... ала ... ... ... де ... мөлшерге өзгеріп отырады ... — "лас ... ... ... ... жаңа жағдайға бейімдейді және
валюталық нарықта қажетті операцияларды жүзеге асыру үшін қаржы ... ... ... және ... ... бағамдардың
салыстырмалы тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Кесте-1
3.Теңгенің тұрақтандыру мәселесі
Валюта — бұл ақша ... және оны ... қүны ... ... үшін
қолданылады. «Валюта» ұғымы үш мағынада қолданылады: а) сол елдің ақша
бірлігі (Казакстан теңгесі, АҚШ ... ... ... ... ... ... стерлингі және т.б.) және онын әртүрлі типтері - алтын, күміс, қағаз;
ә) шетел мемлекетінің ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... және халықаралық есептеуде қолданылатын — шетел ... ... ... ақша есептеу бірлігі және төлем құралы (евро).
Валюта қолдану ... мен ... ... ... ... еркін конверсияланатын (толық қайтарымды) және ол кез-
келген шетел валютасына белгілі баламамен шексіз айырбасталады;
ә) барлық валюталық ... ... ... ... ... ... ... тұйық) — тек бір елдің
шеңберінде айналымда болатын
б) басқа шетел валютасына айырбасталмайды. Еркін
конверсияланатын валютаға: АҚШ ... ... ... швейцария франкісі және жапон иені жатады.
Көптеген дамушы елдердің ... ... ... ... ... ... валютамыз «теңгеге» келетін болсақ, ол әлемдегі бірден-бір
конверсияланбайтын, ... ... ... ... ... ... ғалым-экономистері «теңгенің» конверсиялануына қол
жеткізуін қарастыруда. Олар экономикалық ... ... ... Шетел мамандарының ойынша, қазір теңгенің конверсияланбауы
төмендегідей себептермен түсіндіріледі: а) валюталық курстың жоғарылығы: ә)
ішкі бағаның ... ... б) ... ... ... ... тұтыну нарығьін баланстандыру жолымен жоюға болады.
Нарыктык экономика жағдайында ұлттық валютатеңге нарықтың ... онда ... ... ... ішкі ... ... отандык
өндірісті әлемдік деңгейге көтеруді қамтамасыз етеді. ... ... ... жүзеге асырады. Осы кезде капиталдың халыкаралык
ынтымақтасуының жаңа түрі пайда болып, елдің халықаралық инвесторға айналуы
басталады.
Ұлттык ... ... ... Казақстан Республикасы -егеменді
мемлекетінің ... ... ... безендірілуінің 'соңғы қадамы
болады. Қазақстанның кеп ғасырлық тарихында алғашкы рет өзінің ұлттық ...... ие ... ... ... енгізу туралы шешім ең дұрыс
шешім болып табылады.
Барлык елдерде валютаны конверсиялау жетістік ретінде ... ... ... ... асырушы және тұрғындардың ... ... ... Ашық жономикалы ... ... ... ... ... ... байланыстыруда
интеграциялық факторларды құрудың басты ... ... ... массасын балама емес айырбастан және экономикалык егемеғідікті
кұрудың басты белгісі бола алды.
Валютаны конверсияландыру дегеніміз ... ... ... ... ... ... ал валюта-қаржы жүиесін сыртқы
сауда мен валюта-несие қатынастарын халыкаралық стаңдартқа сай ... ... ... ... ... ... бюджет
тапшылығының , барынша аса ұлғайуында және үздіксіз инфляцияда теңгенің
қажетгі ... ... ... ... а) ... технологиялык
ирофилінің импортты ауыстыратын өндірісінің міндетті дамуын калыптастыру;
ә) мемлекеттің төлем балансын жетілдіру; б) ... ... ... ... бір ... акша ... ... тырысады, осы
факторларды ескермей теңгенің ... кол ... ... емес.
Экономиканы көтеру керек, себебі ол сырткы сауданың ... ... ... ... Бұл ... валютаньщ конверсиялау
мәселесін шешуге мүмкіңдікжасайды.
Казіргі ... ... ... ... ... ... тезірек жөнделуі үшін жылдар екі себебі оның ар жағында нақты тауар
массасы жок. Тіптті әлем ... ... ... ... ... валютаға
бсолютгік кепілдік бере алмайды. Халыкаралык Валюталык Қор ... ... ... ... ... даму және кайта кұру банктері
біздің валютаны қолдайды. Алайда ... ... ... ... оң ... ... ... Жаңа технологиялы ірі инвестиция
бұл басқа шаруа, себебі ол ... ... ... ... ... үшін ... валютанын курстық ... ... ... емес ... ұлғайту немесе өнім өндіруді
қарастыру керек. Кейінірек төлем ... ... ... ... ... ... тууы әбден мүмкін, себебі соның негізінде елдер біріктіріледі.
Нәтижесінде кандайда болмасын бір ... ... ... ... ... ... банк ... Бір жағынан — экономикалық саясаттың ... ... ... әрі іргелі акша-несие саясатын шектен
жүргізілтен болса, ... ... - ... ... ... өзінің
қаржы нәтижесі кызметіне жауапкершілікгі күшейтеді.
Валюта қаржылық және тауарлық конверсиялану жағдайына жүзеге асады.
Қаржылық — бұл шетел мемлекеті валютасына ... ... - ... ... шығу ... карамай-ақ алу мүмкіндігі.
Сондай-ақ валютаны конверсиялануы бойынша - ... және ішкі ... ... ... — бұл ... ішінде ұлттык валютаны
қолдануға шектеудің болмауы және оның шетел ... ... ... ... бұл ... ішкі ... механизм ұлттық валютанын
(еркін тандауы бойынша) ... ... ... ... ... ... ... және жеке) конверсиялану кепілдігін береді.
Ұлттық валютаны енгізетін уақыт жайында пікірталас көп ... ... ... алысымен, ұлттық валютаны енгізудің қажеті жоқ,
өйткені бүл көп ... бойы ... ... ... байланысты бүзады, сондай-ақ біртұтас сом аймағының игілігін
пайдалану мүмкіндігінен айырады деп санады. Енді ... ... ... ... ... ... тек осы жағдайда ғана еліміз көршіге
жалтақтамай өзіндік экономикалық саясатын жүргізе алады деп ... ... өзі ... ... ... біздің республиканы сом аймағынан шығуға
мәжбүр ететін саясат ... Оның бірі —1993 жылы ... ... жаңа
рублінің енгізілуі, 1993 жылғы шілде-тамызда Ресейде ақша реформасының
жүзеге асуы еді. ... ... ... сом ... жарамай қалды,
Қазақстанға басқа республикалардан ескі ақша ... ... да, ... ... , инфляция күн санап өсті, халықтың тұрмыс ... ... ... сом аймағына кіруге Ресей қойған талап ... үшін ... ... ... ... ... ... қысым жа-
салды, ұлттық егемендікті белгілі мөлшерде шектеу талап ... ... ... ... резервімізді Ресейдің басқаруына
беру, екіншіден, Қазақстанды Ресей ... ... ... ол ақша
Ресей алдындағы біздің борыш болып есептеледі деген ... ... ... өз ... ... пайдалану дербес ақша-несие саясатын жүргізу
мүмкіндігін қатты шектейтін еді және қолдағы бар ... ... ... ... одан әрі ... ... ... Осының бәрі біртұтас
сом аймағын сақтаудан Қазақстан алатын пайданы мүмкін етпейтін еді. Айта
кету керек, сол ... ... үшін сом ... қалу ... болатын.
Өйткені бұл қалыптасқан экономикалық байланыстардың ... ... еді, одан ... ... қазақстандық кәсіпорындар сол кезде де,
осы күнге дейін де Ресеймен технологиялық жағынан байланысты ... ... ... ... ... ... еді. Мұны қазіргі
кезде валюта жүйесін ... ... ... валюталық бақылау
жұмысын үйлестіру туралы жүргізіліп жатқан келіссөздер ... ... ... бетте оның АҚШ доллары жөніндегі бағамы 4,70
теңге еді. ... 1994 ... ... ол 54Г26 ... ... яғни ... есе ... Келесі 1995 жылдың соңында теңге бағамы 63,95
теңге болды, яғни 13,5 есеге дейін қүнсызданды. ... ... ... Біздің ел үшін ұлттық валюта енгеннен кейінгі алғашқы екі жыл ... ... ... ... ... жіберуге және өндірістің
құлдырауына байланысты ішкі ... ... 1993 ... ... — 9,2 ... жылы - 12,6%) ... бой бермей кетті (1993 жылы - 2165%, 1994 ... ... ... ... ... мен субсидия тоқтатылды.
Импорттық тауарларға қанағаттандырылмаған сүранымның елеулі көлемі, сондай-
ақ ... ... ... ... ... ... импорт тауарлар
көлемінің өсуін туындатты және оның экспорт ... көп ... шет ... ... ... яғни оның ... ... соқтырды.
Теңгені енгізуге байланысты есептер жасалған кезде, ұлттық валютаның
тұрақтылығына әсерін тигізуі мүмкін факторлардың бәрі де, ... ... ... сыртқы базардың ырықтылығы да есепке алынған болатын. 1993-1994 жылдары
Қазақстанда болған экономикалық ... ... ... ... ... ... жылдары да теңгенің АҚШ долларына қатысты құнсыздануының ай-
тарлықтай төмендегенін ... ... ... 1995 жылы ... ... ... 1996 жылы — 15,4, 1999 жылы - 2,8 ... төмендеді.
— Теңгенің одан соң қатты құнсызданып, құлдырауы 1999 жылғы сәуірдің
басында болды. Оның ... көп елге ... ... олар — ... ... Азия ... және 1998 жылғы тамыздағы
Ресейдегі дағдарыстың әсері, әрі біздің экспорттық ... ... ... ... ... төмендеуі секілді, Бұл жерде біз теңгенің
еркін бағамына неге 1998 жылы көшпей, 1999 жылдың ... ... ... ... сүрақ бар.
— Егер Қазақстан 1998 жылғы Ресейдегі тамыз дағдарысынан кейін бірден
теңге бағамын ... ... ... ... бұл ... ... теңгенің бағамына айтарлықтай қатты соққы болатын ёді. 1998 ... ТМД ... ... ... тұрақсыз жағдайында, сондай-ақ
ел ішінде теңгенің айтарлықтай құнсыздануы ... ... ... теңге
бағамын бетімен жіберуде ешқандай логика жоқ ... ... ... ... ... ... (Ресейдегі қаржы
ахуалының тұрақсыздығы және ішкі ... оның ... ... ... барына сенімділігі) ақшаның құнсыздануын күтуді жоймаған бо-
лар еді, демек ішкі ... ... ... ... ... құнсыздану нәтижесінде жасалған валюталық бағамның кез кел-ген
тепе-теңдігі мұндай жағдайда тез арада теңдестігін жоғалтқан болар еді ... ... ... ... ... ... және оны ... түтас алғандағы қаржы базарына теріс ықпалын тигізетінді. Теңгенің
АҚШ долларына қарағанда аса қатты құлдырауы экономиканың ... және ... ... ... ... болар еді. Мұнан соң үлттық
валютаны валюта базарында қолдау мақсатында елеулі ... ... ... алтын-валюта резервінің апатты қысқаруына әкелер еді.
Үкімет пен Ұлттық банктің 1998 жылдың ... ... 1999 ... ... кезінде келісіп жүзеге асырған шаралары валюта базарында
тұрақтандырушы ықпал жасау мақсатында істелді. Мұнымен бір ... ... ... ... асырудың ең дұрыс жолын таңдап алу жөнінде жүмыс
істеліп жатты. Теңгенің еркін бағамына көшу, ... ... ... ... ... ... ... ахуалы түрақтанды), екіншіден, ішкі
қолайлы ахуал қалыптасқан кезде (қаржы ... ... ... ... ... күту ... күйде, ішкі борыш біршама аз
болды, ал сыртқы борыш бойынша төлем онша көп ... жоқ) ... ... бәрі жүрт үшін ... ... ... шаралармен бірге (банк
салымшылары және зейнетақыны жинақтау қоры ... ... ... ... ... ... үкіметі мен Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... (халық тұтынатын
тауарлардың импортын шектеу және басқадай), ... бәрі ... ... және ... ... ... сақтап қалуға мүмкіндік
берді.
— Ұлттық банк пен республика Қаржы министрлігінің басшылары екі жылдан бері
теңгенің долларға ... ... 150 ... ... ... одан ... ... екенін өз сөздерінде талай рет айтты. Мұнысын экспортты
ұлғайтуға, ... ... ... жағдай туындайды деп түсіндіреді. Ал
қара ... ... ... ... ... ... ... базардағы
бағаны көтере қояды. Яғни теңге ... ... ... бағасы
өседі, инфляция да өседі, халықтың сатып алу қабілеті мен күнкөріс ... ... ... ... теңгесінің тұрақтылығын және оның нақты
құнын қамтамасыз ету екнін, оның ... ... ... ... ... және ... да жағдайларға байланысты екенін атап өткім
келеді. Осыған байланысты АҚШ-тың 1 ... ... 150 ... ... да ... ... ұмтылыс жоқ екенін айту қажет. Ұлттық банк басқа
елдермен эквивалентті ... ... ... ... ... ... ... мәнін табуға ұмтылады. Тек осындай жағдайда ғана ел
экономикасы ... ... оның ... ... үшін ең ... қол ... не төмен, не жоғары болып кез келген жаққа қарай ауытқуы Қазақ-
стан экономикасына теріс әсерін тигізеді. Мәселен, Ұлттық ... ... ... ... ... ... артық етіп құнсыздандыру
елдің ұлттық байлығын арзандатылған бағамен (демпинг) ... ... ... әл-ауқатының төмендеуіне апарып соқтырар еді.
Керісінше, бағамды шектен тыс күшейту ... ... тек ... ... ... ... еді. ... бірге, бағам қолдан күшейтілген
бойда қазақстандық тауарлардың бәсекеге жарамдылығы төмендейді, отандық
өндіріс ... ... және ... ... ... ... ... Ресей дағдарысы және оның іле-шала сомның құнсыздануы, сондай-
ақ ... ... ... валюталарының құнсыздануы теңгенің
айтарлықтай нығаюына әкелді. Нәтижесінде ТМД ... ... 1998 жылы 25 ... нақты қымбаттады. Алыс шет елдерді есепке
алғанда бұл қымбаттау 17 пайыз ... ... ... ... бәсекелестік қабілеті тек сыртқы ғана емес, ішкі базарда да
нашарлады, яғни ... ... ... ... және ... ... ... шықты. Бұл 1998 ... ... ... ... балансының
нашарлауында шешуші рөл атқарды. 1997 жылға қарағанда сауда балансының
тапшылығы үш есеге жуық көбейді.
1998 ... ... ... ТМД ... ... тым қатты құлап
түсуі (1997 жылдың тиісті көрсеткішіне ... 43 ... ... тұтас
алғанда Қазақстан экспортының қүнының 15 пайыз төмендеуіңе әкеліп соқты.
ТМД елдерінің валюталарына қарағанда теңгенің нақты қымбаттауы ... ... ... ... ол ... ... ... импортының
айтарлықтай көбеюін тудырды. ТМД елдерінен әкелінген тұтыну тауарларының
көлемі 76 пайыз, оның ішінде Ресейден — 114 ... ... ... ... ... ... арзан импорттың қаптап ... ... 1998 ... ... ... ... көлемінің өсуі байқалса,
жылдың екінші жартысында өсу қайта кеміді, ал ... ... ... өнімдерін өндіру көлемі 2,4 пайыз кеміді. Экономиканың басқа
салаларында да өндіріс көлемі, ... ... ... ... төмендеді.
Соның нәтижесінде ҰЖӨ-нің 1998 жылғы нақты құлдырауы 1,9 пайыз ... ... ... ... ... құлдырауы тиісінше
кәсіпорындардың қуатын қысқартуға әкеліп ... ал бұл өз ... ... ... түрде қысқартуды, сөйтіп жұмыссыздар қатарын көбейтуді
туындатады. Жұмыссыздық деңгейінің өсуі ... ... ... атап айтқанда еңбек базарындағы ахуалды шиеленістіреді, азамат-
тардың тұрмыс деңгейін төмендетеді.
Біз қалыптасқан әлемдік экономикалық ... ... ... ... ... оң ... есебінен теңге бағамы тұрақты ... ... ... ... ішкі және ... ... таяу ... келешекте
сақталады деген үмітіміз бар.
Әрине, ұлттық валютаның бағамының күшеюі жүрттың тұрмыс деңгейінің
жақсаруына септескен болар еді, бірақ уақытша ... ... ... ... ... және ... ... ахуалға өте күшті бағынышты
екенін ескерген жөн. Ал ертең ... ... ... не ... ... асыра бағалаған жағдайда жүрт екі рет ұтылатынын
1999 ... ... ... ... рет, ... ... амалсыздан
қүнсыздандырған жағдайда, жұрттың теңгедей жинаған ақшасы құнын жойды.
Екінші рет әлемдік базарда ... ... ... ... ... өзі елде ... ... Ұлттық банктің теңге бағамын артық бағалауға жол бермеуге
бағытталған қызметі қазіргі жұрттың ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді келешекте адамдардың ... ... ... ... ... ... іспетті. Валюта курсының
саясатын дұрыс таңдай білу үлкен жауапкершілік жүктейді. Аталған уақыт
ішінде ... ... ... екі рет өзгеріске ұшырады - ... ... ... ... бақылаудағы жүзу режимі саясатынан
еркін жүзу ... ... Онда да ... банк ... ... орын
алған кезде араласа алады. Теңгенің тұрақтылығы сондай-ақ, ... ... ... да байланысты, Теңге қолданысқа енген уақытта алтын
валюталық қор 500 млн. ... ... ... ... еліміздің
халықаралық қоры, ұлттық қордың ... ... 14,5 ... ... яғни 30 есе ... банк ... нарығын қолма-қол шетелдік валюталар нарығын ... ... 1995 ... бастап банк жүйесін реформалау, яғни оның
жұмысын халықаралық стандарттарға сәйкестендіру жұмыстары басылды, ... ... ... ... үшін 1999 жылы ... салымдарына кепіл
беру қоры құрылды. Банктер арасындағы ... ... ... ... ... ... берілетін несиелік ресурстарға
төленетін төлемақының бағасын ... ... ... ... қалыптасып, халықтың табысы ... ... ... ... несие беру ісі қарыштап дамыды.
Ұлттық банктің негізгі міндеті ұлттық валюта - теңгенің ішкі және ... ... ... ... баға ... ... - халық
салымдарының доллардан теңгеге ... ... ... ... ... есептеуде де пайдаланылады.
2005 жылы валюталық режимді либерализациялау бағдарламасы
аяқталды. 2007 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... толық конвертациялануға қол жеткізді. Теңгенің
сапасы мен көркемдік құндылығын мойындады. Қай заманда болсын, ... ... ... ... ... ... іс ... қазақстандықтар мен
еліміздің қонақтары түсінді. Іскерлік ... ... үшін ... сыйлықты ойлап табу мүмкін емес.
Жоғарыда айтылғапдай, КСРО-ның мемлекеттік банкінің ... ... ... ... банкі болып қайта құрылған. Ол
жай клиенттерге ... ... ... ... ... ... өзгертілді және «банктердің банкі» болды.
Тәжірибе жүзінде кассалық резервтердің барлығы Ұлттық банкке шоғырлаиады
жәме олардың шарушшылық айналымға ... ... ... ... арқылы
ксоммерциялық банктердің кассаларын толтыру негізінде ... ... ... есеп ... ... ... рдің ... арқылы
жүргізеді, ал қажет жагдайда Ұлттық банкі деп несие алады.
Осының нәтижесінде қолма-қол және қолма-қолсыз есеп айырысу айналысы ұлттық
банкіде және оның ... ... банк - ақша ... ... ... резервтерінен, басқа да
материалдық құндылықтардан тұратын жекеше мүлкі бар заңды ... ... ... - банк ... ... ... ... қағаздардам түскеіи
табыстар және сәйкес бюджеттердем түскен дотациялар ... ... ... ... банк ... ... 10 млрд ... мына қаражаттар есебінен құрайды: ... ... ... мемл ... алынған негізгі қорлар және Ұлттық банк
тапқан пайдадан аударымдар.
Әлемдік тәжірибеде, ... ... ... ... ... ... әр түрлі іс құқықтық формалары бар:
* оның капиталының ... 100% ... ... ... болатын унитарлық банік;
* акцияларының бөлігі мемлекетке тиесілі немесе мем-
лекеттің қатысуынсыз) акционерлік қоғам;
* бірлестік типтес ұйым ... ... ... ... ... қызметім бірігіп атқаратын тәуелсіз
банктер жүйесі.
АҚШ-та орталық банктердіц капиталына мемлекет қатыспайды, ... ... ... ... (ФРЖ) мүше ... ... пұл
төлемдерінен тұрады.
Иегізі Ұлттық баик унитарлық орган болып табылады. Мемлекет - жарғылық
қордың жалғыз иесі. Негізгі қор - ... ... ... ... да құндылықтардан тұрады, ал айналым қаражаты - банкіге тиесілі ақша
қаражаттарымам тұрады. Ұлттық банк ... жэне ... ... ... қор ... ... ... ол өзіндік табыс есебінем
толтырылады және осы қорға байланысты нормаларга ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жылдағы пайдасы сол жылга жатқызылатын табыстар
мен шығындардың айырмасы ретінде анықталады. Ондай ... ... оның ... ... мен ... ... ... жатады.
Пайданың жарғылық, резервтік және басқа қорларды құрғаннан қалған бөлігі
республикалық ... ... ... банк және оның ... ... мен ... босатылады.
Қазақстан Республикасының үлттық валютасының ішкі және ... ... ету ... ... ... ... ... Ұлттық банкісіне мынадай
қосымша міндеттер жүктеледі:
* Қазақстанның экономикалық дамуы және оның дүние-жүзілік экономикаға
интеграциялануы ... ... ... ақша ... ... ... және валюталық қатынастар саласындағы мемлекеттік
саясатты жасау және жүзеге асыру;
* ақша-несие және банк жүйесінің ... ... ... ... ... және оасқа несиелік мекемелердің қызметін ... ... және ... ... ... жасау негізінде баик
несие берушілердің, салымшылардыц мүдделерін қорғауы.
* елдегі несиелік ресурстарды жэне ақша айналысын басқару;
* өзіне бағынышты ... ... ... ... ... және жүзеге асыру;
* халық шаруашылығындагы несиелік, есеп айырысу және ... ... ... ... ... ... мормативтік актілерді шығару (барлық банктерге міндеттін,
есеп жүргізу және ... есеп ... ... бамк ісін ... ... ... ... формаларын
талдау;
* банк ісін бақылау жэне қадағалау;
елдің банк жүйесінің тәуелсіз балансын ... ... ... ... жүргізу;
- валюталық операцияларды жүргізу ережелерін жәие ... ... ... саясатын жүргізу және т.б.
* меншікті қаражаттары;
* басқа банктерден тартылған және келісімшарт негізінде
Ұлттық ... ... ... ... ... ... тыс ... тартылған қаражаттар;
Қорытынды.
Ұлттық валюталық нарықтар деп, ережеге сәйкес, халықаралық операцияларды
жүргізуге маманданбаған, өз клиенттеріне (олардың қатарында ... ... және ... ... ... валюта бойынша қызмет көрсететін
сол елдің аумағында орналасқан банктердің ... ... ... ... ... ... ішкі ұлттық нарықтағы операцияларға
жекелеген компаниялар арасында жасалатын ... жеке ... ... сондай-ақ валюта биржасында ... да ... ... келтірілген сипаттамаға қарап,
Қазақстанда ұлттық нарықтың жұмыс жасайтынын айтуға болады.. ... ... ... банкінің жүргізетін саясаты, айырбас
орындарының көптеп ашылуы ... ... ... үшін ... ... ... ... "көше" нарықтарында валютамен сауданы азайтуға
және ... ... ... ... ... ету ... ... операцияларды жүргізуге құқылы банктер ... ... ... деп ... ... операциялар банктер арасында тікелей жүргізіледі
(телекс немесе телефон бойынша), бірақ кейбір елдерде ... ... банк ... ... ... ... ... биражалар сақталған. Мұндай жағдай Қазақстан Республикасында да
әрекет ... яғни ... қор ... ... 2 рет ... сауда
жүргізіледі.
Ұлттық валюталық жүйе мен дүниежүзілік ... даму ... және ... келісім-шарттармен бекітілген халықаралық
валюталық қатынастарды ұйымдастыру формасы - дүниежүзілік ... ... ... байланысты. Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелердің
мұндай байланыстылығы олардың біртұтас екендігін ... ... ... ... етуі және ... шарттары, жекелеген елдер
экономикасын және дүниежүзілік шаруашылыққа ықпал етуі әр түрлі ... ... ... ... ... жүйемен байланыстыратын, яғни
валюталық қатынастарға қызмет көрсететін және ... ... ... және валюталық саясатты шоғырландыруда негіз ... ... ... табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені мемлекеттік-құқықтық ұйымдастыру формасы
жетекші елдердің мүдделігімен және ... ... ... ... және ... сауданың дамуымен
анықталады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет ... ҚР ... ... жылы 3 ... ... банк ... № 213 ... «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер
туралы» ереже.
3.«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР ... 30.03. ... ... және ... ... туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
5.2002 жылы 3 ... ... банк ... № 213 ... ... ... банктерге арналған лруденциялық нормативтер
туралы» ереже.
6.Банки и банковские операции в ... / Под ред. ... М.Х. - М., ... и ... ... / Под ред. ... Е.Ф. — М.,1999
8.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992
9.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., ... ... ... руководство /Под ред. Платонова В.,
Хиггниса М. — М.: ... ... ... ... ... ... несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6
12.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
13.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
14."Коммерциялық банктер операциялары", Мақыш С.Б., Алматы-2004ж.
15."Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
16."Ұлттық банктің ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
Ашық экономика мәні5 бет
Валюта – дербес экономикалық категория ретінде37 бет
Валюта, валюталық қатынастардың теориялық негізі38 бет
Валюталық қатынастарды реттеу5 бет
Төлем балансы туралы21 бет
Экономикалық өсу8 бет
Қазіргі таңдағы валюталық нарық дамуының негізгі тенденциялары15 бет
Қазақстан Республикасындағы валюталық нарықтың қалыптасуы мен дамуы4 бет
Қазақстан Республикасының валюта нарығының қалыптасу кезеңдері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь