Баспасөз жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

БІРІНШІ ТАРАУ.
1.1. Мерзімді баспасөз жарияланым аты. Ат ұғымының тақырыптан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2. Жарияланым аттарын қоюдың негізгі талаптары ... ... ... ... ... ... 18
1.3. Жарияланым аттарының тілдік . стильдік ерекшеліктері ... ... .28

ЕКІНШІ ТАРАУ
2.1. Тіл біліміндегі стандарттық ұғымының жарияланым аттары ретінде көрініс табуы ... ..40
2.2. Баспасөз жарияланым аттарының фразеологиялану ерекшеліктері ... ... ... .48
2.3. Баспасөз жарнама аттарына қойылатын талаптар. Жарияланым аттарының логоэпистемалық трансформациялануы ... ... ... ... ... ... ... ..55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
Қосымша материалдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Мерзімді баспасөз кафедрасы
Баспасөз жарияланым аттарының
тілдік – стильдік ерекшеліктері
Жоғары оқу ... ... ... ... жетекшісі - ф.ғ.к., доц.
Ресми сарапшысы – «Ана тілі» ұлт газетінің
Бас редакторы Мақсат Тәж - ... ... ... ... ... ... сараптауына қабылданды
Диплом қорғау күні:
Комиссия хатшысы ....................... .....................
Алматы, 2007
МА З М Ұ Н ... ... ... ... ... аты. Ат ... тақырыптан
айырмашылығы.....................................................
..........................10
2. Жарияланым аттарын қоюдың негізгі
талаптары........................18
3. Жарияланым аттарының тілдік – ... ... ... ... Тіл ... ... ұғымының жарияланым аттары
ретінде көрініс
табуы.....................................................................40
2. Баспасөз жарияланым ... ... ... ... ... ... ... Жарияланым
аттарының ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі. Баспасөз қай заманда болса да, қай кезеңде де
қоғамға қызмет ететін өзіндік ақпараттар ағыны. " ... - ... ... һәм тілі " деп, ... ... ... бұқараны ақпаратпен
баулитын да – баспасөз. Әлемді ақпарат билеп тұрған бүгінгідей ... ... оны ... ... мен ... ... Яғни ... атауы, жарияланым атауы оның ... ... ... оның жолашар визиткасы болмақ. Бітіру жұмысына арқау
болып отырған «Баспасөз жарияланым ... ...... ... ... атын алу себебім, осы уақытқа
дейін тіл ... ... ... – публицистердің болсын зерттеу
нысанына айналуы қажет мәселенің ... ... ... ... ... ғалымдары XX ғасырдың елуінші жылдары шығарма аты
мәселесін зерттей бастаса, ... ... атау ... ... ... ... Мерзімді басылым жариялымдарының жарты жүгін арқалайтын
аттардың ( тақырыптардың ) ... ... ... зор екеніне қарамастан
зерттеулер мен ғылыми еңбектер жоқтың қасы.
Бітіру жұмысының ... ... ... ... атауы,
оның тақырыбы мен мазмұнын анықтайды. Ат ( тақырып ) арқылы негізгі ... ... ... ... ... тартады. Жарияланым атын (тақырыпты)
өңдеуде оны шығармашылық деңгейге көтеруде қандай әдіс тәсілді қолданады,
ол автордың ... тән ... ... , стильдік ерекшеліктер арқылы
материял аты ( тақырып ) ... ... ... ... ... ... « ... жұмыс – творчестволық жұмыс. Ол үнемі
ізденуді, өмірге ілесу емес, өмірден ... ... ... етеді. Ол
ізденімпаз жаңашыл болу ... ... сөз» - ... ... Т. ... ... өзі үнемі ізденуді талап ететін ғылым. ... ... ... ... ретінде кемелді болуы шарт. Біз жазатын
тақырып, оқырман оқитын жариялым сауатты, сапалы болуы ... Қай ... ... ... ... ... ... қажет ақпаратты
іздейді. Айқайлап тұрған жариялым атын, тартымды ... ... ... ... ... ... ... жетелейді. Себебі жариялым атынан
мәтіндегі айтылатын ойдың негізгі көрінісі табылуы тиіс.
Баспасөздегі ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі оқиғаларды түсіндіріп, сәтсіздіктерден шығуға
көмектеседі. Сонымен қатар оқырманға бұрын – соңды ол ... ... жаңа ... ... ... ... ... жарияланым аттары
өмірдің сан – саласынан хабар беретін ... ... ... саяси, экономикалық, мәдени т.б. өзгерістер, ... ... мен ... ... ... түрде газет журнал жарияланым
аттарының арқауы. Жарияланым аттарының арқалар жүгі де ауыр ... ... ... тілінің мемлекеттік мәртебе алуына орай, Отан, тіл туралы
жазылған ... «Ана ... ... ... «Ана тілі – ардың ісі»
атты ҚР Ұлттық банкінің Батыс Қазақстан ... ... ... ... сұқбат (2006) №47 саны, осы басылымның дәл осы ... ... ... ... «Тіл ... жаңа Заң + Тіл ... =
МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛ» деген жаңа формадағы жақсы мақала аты жарық көрді. Оқыған
оқырманның көзін өзіне тартатын бұл ... « ... алты жыл ... ... Ашық хат жарияланды. Онда " Тіл заңының орындалу барысын
бақылап,заң жолымен ... ... ... тіл ... ... ... " ( М. Құлкенов, 11.01.2001ж.) делінген еді.» деп жариялымды
жандандыра түссе, мына бір ... ... жері ... аша ... « ... Тіл ... " Заңы ... тілді шын қорғай алатын елдерде мәселе
осылай шешіледі. Заң ... ал ... Тіл ... қорғайды. » дейді.
Яғни ұлт мәселесін көтерген ... ... ... ары ... ... Кейбір сәтсіз атаулар жақсы жарияланым аудиториясы аясын
азайтып ... ... ... ... ... мақсаты атау
таңдаудағы талапты күшейту, сапаны ... пен ... алып ... жариялым
атауын публицистика ғылымының бір ... ... ... ... оқырманға оқуға тұрарлық дүние ұсыну.
Жұмыстың міндеті. Бұл жұмысты жаза отырып, мен өз ... ... ... ... аты ... Оның қандай түрлері бар? Тақырыптың
жарияланым атынан айырмашылығы қандай ? Осы сауалдарға ... ... ... ... ... ... мен сипаттамасы;
- Баспасөз жарияланым аттарының тілдік және стильдік ... ? Оны ... ... ... ... ... талдау;
- Жарияланым аттарын қоюдың негізгі талаптары;
- Жарияланым аттарындағы кемшіліктер? ... ... ... ... ... ... ... жарияланым атына айналуы;
- Тұрақты тіркестердің «дайын құрылыс материалы» ретінде жарияланым
атына айналуы;
- Мақал-мәтел, қанатты ... мен өлең ... ... ... ... ... Мерзімді басылымдағы арнаулы беттердің аттары мен айдар аттарының
берілуіндегі ізденіс пен сәтсіздік;
- Жариланым аттарының жарнамалық ... ... ... ... – стильдік тұрғыда бітіру
жұмысымның тақырыбы мен атын толық ашуға тырыстым.
Бітіру жұмысының нысаны. Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... қарастыруды мақсат тұттым. 1998-2007
жылдар аралығындағы «Ана тілі» ұлт ... «Жас ... ... ... ... – саяси күнделік, «Жас Қазақ » газеті, «Парасат»,
«Қазақстан әйелдері», « Арай » журналдары негізге ... ... - ... ... ... және аудандық газеттердегі жарияланым аттары
кемшіліктері нақты мысалдармен ... Тек ... ... ғана емес,
арнайы бет, айдар атаулары да қарастырылды.
Бітіру жұмысының ғылыми-әдістемелік негізі. Жарияланым ... ... ... әдебиеттердің болмауына байланысты, дипломдық жұмысымның
барысында баспасөз беттеріндегі жарық көрген жарияланымдар аттары талданды.
Жеке ізденіс барысында ...... ... ... мен ат ... ... ... пайдаланылды. Сонымен бірге,
баспасөзге, газет ісіне қатысты шетеледік және отандық авторлардың еңбегі
басшылыққа ... ... ... ... үшін қандай шаралар атқарылуы
керектігі талқыланып отыр.
Жұмыс барысында мынадай журналист-қаламгерлердің естеліктері мен
еңбектері пайдаланылды:
- Қажым Жұмалиевтың зерттеу мақалалары;
- Рабиға ... ... ... Т.Амандосовтың еңбектері;
- «Тақырыпты тауып қой» Кәкімжан Қазыбаевтың ғылыми мақаласы;
- Бағдан Момынова «Газет лексикасы жүйесі мен құрылымы»;
- Қ. ... ... ... ...... ... Р.Т. Қожабекованың монографиясы;
- Г.Ихсангалиева дисертациясы;
- Төлеубай Ыдырысовтың «Шеберлік бастауы» еңбегінен;
- Ләззат Дүйсембекованың еңбектері;
- Бове ... ... ... Д. ... ... жұмысының жаңалығы. Біз мерзімді баспасөз жарияланым аттары
туралы жалпылама теориялық тұрғыда ... ... ... міндеттері, қызметінін, тәжірибелік тұрғысында зерттелді.
Жарияланым ... ( ... ... ... зерттеп сәтті қойылған
ізденіс пен және кемшілік жалпылама мәтіннің ... ... ... ... ... ... жеткілікті зерттеу еңбектері болмағандықтан ,
тіл тарихы беттерінен және журналистердің пікірінен ... ... ... оқырман қызығушылығын оятатын жаңалықтар десе ... ... ... ... ... ... ... екені
айта қаларлық жайт.
Жұмыстың тәжірибелік құндылығы. Журналистика ... ... жыл ... ... ... ... төрт ... бергі уақыт
аралығында өндірістік тәжірибемді өтіп келемін.Тілші, редактор міндетін
уақытша ... ... осы ... ... мен ... ... қыр-
сырын меңгеріп алдым деуден аулақпын, бірақ, зерттеуді сырттай емес, ... ... ... ауасымен тыныстап жүрген газет ішінде отырып
жүргізген анағұрлым дәл, әрі маңызды болмақ.
Диплом жұмысым барысында баспасөз ... ... мен ... ... Сондай-ақ, баспасөздің бәсекеге қабілетті болуы ... ... алар ... зор екендігі белгілі. Өндірістік
тәжірибеде редактордың уақытша қызметін атқара жүріп, ... ... ... ... ... ... ... Н.
Назарбаевтың 2007 жылғы 28 – ақпан күнгі Қазақстан халқына ... 2007 ... 1- ... ... арналған МЕДИА – ЖОСПАРДЫ
жасақтадым. Жоспар газеттің әр санына берілетін жолдауға қатысты тақырыптық
атаулардан ... Бұл ... ... ... ... ... ... және зерттеу әдісі. ... ... ... ... мен ... ... ... анықтамалар мен
атауды «тақырып» деп берген аз ғана мәліметтер алынды. Оның ... ... мен ... ... ... ... тақырыптардың фразеологиялану ерекшелігі» еңбегінде атау
граматикалық тұрғысынан сипатталады. ... ... ... қой» атты ... зерттелген. Сонымен бірге, ф.ғ.к. орыс
тіліндегі ... ...... ... ... жазған диссертациялық жұмысы осы тақырыптағы іргелі
зерттеудің бірі.
Жұмыс барысында ақпарат жинаудың сұрау ... ... және ... ... ... ... құрылымы. Жұмыс кіріспе мен қорытынды, екі тараудан –
негізгі бөлім, қорытынды және сілтемелер мен ... ... ... материялдардан тұрады. Кіріспеде қазіргі жарияланым
аттарының қарастырылды. Негізгі бөлімде диплом ... атын ... ... оның ... қырлары және тақырып пен жарияланым атының
айырмашылығы жайында ғылыми пікірлер келтірдім. Сондай-ақ, атты ... ... мен ... ... ... көрініс табу
мәселелері тілге тиек ... ... ... тілдік бірліктердің
атауға айналуы ... ... ... бөлігі. Қорытындыда атаудың
өзектілігі мен маңызы жайында әңгіме қозғалады.
БІРІНШІ ТАРАУ
1.1. Мерзімді баспасөз жарияланым аты. Ат ұғымының тақырыптан ... ... ... ... ... ... өте ... барлық уақытта идеялық – саяси өзгерістер алаңы. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық жазба әдеби
тілі жаңа сатыға көтеріліп, сала жағынан да, қазір сан жағынан да ... ... ... нәтижесінде ғылым мен техникағ экономика мен
мәдениеттің өзгеруіне байланысты туындайтын жаңа сөздерді ғана ... ... ... төл сөз ... ... ... ... сарқа
пайдалануда. Қазақ совет энциклопедиясында «Баспасөз - өмір ... ... ... ... анықтама береді. Ал «БАҚ туралы» ҚР заңында
«Мерзімді баспасөз – тұрақты ... ... ... бар және ... ... бір рет ... ... журнал, альманах, бюллетень, олардың
қосымшасы» ... [1,9] ... атын ашу үшін жеке ... ... жөн.
Жарияланым – баспасөз бетінде көрініс тауып жүрген әр түрлі жанрдағы,
әр түрлі атаулы мәтіндер. Жарияланымның негізгі мақсаты мен атқарар ... ... ... ... болар жаңалықты жазып, мәселе көтеріп, ақпарат беру
арқылы көпшілік ... ... ... ... ... ... ... аты – шығармаға арқау болар тақырыптың тоқсан ауыз сөзін
тобықтай түйінге ... ... ... ... болу. Бүгінге
дейін атау сөзін тақырып сөзімен мағына беріп, ауыстырып қолданып ... ... ... ғалымдардың пікірі әр түрлі . Негізінен ... ... ... ... аты ... аясына келіп
саяды.
Әдебиет теориясының зерттелуіне алғаш қадам басқан ғалым ... ... ... ... тақырып ( ат, М.Е. ) сөзіне былай
деп анықтама береді «Тақырып - әңгімедегі ... не ... ... ... ... шығарманың тақырыбы болады. Мәселен, пікір жаз ( жыл мезгілі ) туралы
болса, ... ... ... ... Той туралы болса, тақырыбы «той»
болады, ат туралы болса, тақырыбы «ат» ... ... ... не ... күн ... білдіру үшін, шығарманың тақырыбы басынан қойылады.
«Айман-Шолпан», «Бақытсыз Жамал», «Қобыланды батыр», ... ... ... ... басында тұрады. Әңгіме басында ... яки ... ... деген сөздерді көріп, кім туралы
айтылатын әңгіме екенін бірден білеміз. Бірақ шығарма сөздің ... ... ... ... ... ... өлең сөздердің басына тақырыбы
қойылмайды, өйткені бір өлеңнің ішінде бірнеше ... ... ... ... Тақырыбы бар сөздер «Айман-Шолпан», «Бақытсыз Жамал» деп
тақырыбы аталғанда, ... ... ... ... мәселен, өлеңдер
бастапқы жолындағы сөздермен ... ... ... ... ... көп. Оларды атағанда, алдыңғы сөздерін айтып атаймыз: «
Өзгеге көңілім тоярсың» деген сөзі, «Келдік талай жерге ... ... ... [2,12] ... Байтұрсынов «Шығарма сөз» зерттеуінде «шығарма
сөздің бәрінен бұрын байқалатын тысқы нәрселері. 1. ... 2. ... ... 4.Түрі» деп бөледі, бұл жерде ғалым атаудың (тақырыптың А. Б. ... ... ... яғни жариялымның басты міндеті екенін айтады.
« ...материалдың мазмұны өз алдына, сіздің ... ... ... ... ... сол ... ... күші.
Тақырыпқа назар аудару, беттегі материалдардың тақырыбына қарай талғау­ әр
оқушының ... ... ... қоя ... тапқырлық, білім керек.
Тақырып­ газет материалының бірінші жаршысы....
Қазақ ұғымында « ... » ... ... екі мәні бар. Бірі – ... орысша « тема » деген ұғыммен тектес. Мысалы, ауыл шаруашылығы
тақырыбына, өнеркәсіп ... ... ... ... онда ... ... ... Ал екінші ұғымы – бір ғана хабардың, мақаланың,
очерктің, фельетонның, әңгіменің аты жайлы. « Мына ... ... екен » ... ... жиі ... ... сөз ... аталуы, сол
фельетонға қойылатын ат жайлы болып отыр. Яғни, бұл ұғым орысша « заголовок
» деген ұғыммен ... » ... ... К. ... ... туралы сөз ете отыра тақырып деген
сөздің ат, атау сөзімен ұштасы екенін ... ... ... ... ашық түсіндіреді. Жарияланым аты – тілші шығармасының ең түп
тамыры, темір қазығы. ... ... ... өмірдің сан – саласынан
хабар беретін ақпараттар ағынының түйіні.
Олай ... ат ... ... үшін ... осындай тұжырымды ой қажет,
сол ойды орағыту үшін ат сөзіне өз ... ... сөз ... ... өз ... ... пікірлерді беріп отырмын:
1. «Ат» яғни заттың аты, адамның аты, баспасөз аты, оның ... аты. Ат ... ... ... ... бір – ... ... немесе өз атын, есімін бұрмалап айтқанда «Азан ... ... бар емес пе?» деп ... ... бар. Әр ... өз ... ғана қателеспеуге болады. Сол сияқты басылым « Ана тілі »
газеті, « ... ... » ... « Жас ... » ... « Жас алаш ... немесе « Парасат » журналы, « Қазақстан әйелдері » журналы, «
Ара » журналы ... бұл сол ... ... ... аттары.
Яғни, біз сол аттарын атап қана сол басылыммен ... ... Ал ... ... ... ... көз жүгіртпес бұрын
байыпты оқырман ... ... ... шығарма атымен танысады.
2. Аттың ( тақырыптың ) өзінің – тіл мен стильі болады. Себебі әр ... ... ... баспасөз жарияланымын бірінен ажырату үшін
арнаулы қойылатын аттар сол затты, сол жариялымды ерекшелеу үшін өзіне
өзгенің ... ... үшін ... да ұзақ ... бар ... ... ... әлі де болса,
терең зерттей түсуді қажет ететін ... ... ... ... ... тілі мен ... ... лексикасы сөздердің
жүйесіз жиынтығы емес. Газет тілі өзінің пайда болып, қалыптасқан бүгінгі
күнге жеткен өз ... бар ... ... Бүгінгі баспасөз аралық қызу
бәсекелестікті ескерсек, өз оқырманын жоғалтып, алмаудың бірден – бір
кілті – газет ... ... ... әрі түсінікті болуы.
Нарық пен техника дамып, компьютер байланысы ... ... ... ... қалыптасқан әлеуметтік құбылыс ретінде газет жарияланым
аттарының тілі де ... ... ие ... - өмір ... қағидасын тереңірек қарастырсақ, ... ... ... ... күнделікті тіршілікке негізделген
қоғамның бір ... ... ... ай, ... ... ... баспасөздің қалам арқауы болады. Егер бұрынырақта оқырмандар
әдеттегі – ... ... ... ... тапшылығын сезіне
отырып, міндетті телерадиохабарларымен жарнама ... ... ... ал ... ... ... ұшан – теңіз. Оқырман баспасөздегі
неғұрлым елеулі мәселелерге және ... ... ... ... ... ... – мінезі әр қилы, мамандығы әр түрлі, әлеуметтік
жағдайы да бөлек адамдар аудиториясы. Ал ... ... аты ... ... бір бөлшегі ретінде, осы аудиторияға мейлінше аз
сөзбен, түсінікті етіп, сан қилы ... ... ... Аз сөзбен
жеткізуге тырысатын жарияланым аттарының өзіндік ерекшелігі де ... ... біз ... ойдың жүздеген, мыңдаған есе қысқартылғанын – сөз,
сөз тіркесі, не ... ... ... ... ... ... әдебиет мәтіндерімен салыстырғанда, газет мәтіні де материал аты ... ... ... ... ... ... ... берілу формасының
құндылығы – оның графикалық безендірілуі, ... ... ... ... ... ... негізгі ойды айқын шрифтімен әрлеуі
сияқты ... ... де ... ... ... ... ... даусыз. Ал бұл мәселелерді зерттеу бүгінгі күні журналистика
ғылымында өзекті мәселелер мен міндеттердің бірі ... ... Бұл ... ... ... үшін ... атының қызметтеріне тоқталған жөн. Мен
оқып зерттеген еңбектерде жарияланым аттарының қызметін екі түрлі ... Ал өз ... осы ... алға ... ... және
прагматикалық деп қосымша екі ... ... ... жөн ... ... қызметтері:
1. Ақпараттық қызметі;
2. Жарнамалық қызметі;
3. Көзқарастық қызметі;
4. ... ... ...... ... ... жаңалық немесе елге қызықты
дүние.
- Мәтін туралы белгілі бір деңгейдегі ... ... ... ... ала, яғни мәтінмен таныс болмай тұрып беріледі;
- Баспасөз жариялымынан алар ... ... ... ... алуға
болады;
Мысалы: «Түркістан» газетінің 22.09. 2005 жылғы санында « Жақында 15-
миллионыншы ... ... ... ... ... ... ... көрді.
Статистикалық мәліметті мақала атына арқау еткен бұл ... ... ... ... Атты ... ... іздемей, мақаласына дәлел болар
дәйекті бекіткен. Және автор орынды қолданған, біріншіден, ... ... саны ... ... ... Екіншіден, жарияланым аты қызықты
өзіне ... оқып ... ... тұр. Және ... ... ... ... қазаққа мемлекет қандай сыйлық жасады екен, қай жерде дүниеге
келді деген ... үшін ... оқып ... ...... кез ... тауардың өтімін арттыру,
сапасын салыстыру, тұтынушыны тарту мақсатында қызмет атқаратын бағыт.
- Белгілі бір ... ... ... ... ... алып оқуға
жетелесе, атаудың жарнамалық қызметінің жүзеге асқаны;
- Кез – келген келісті қойылған атау жақсы ... ... ... көз ... ... ... ... нөмірде:», «Бүгінгі санда:» деген айдарлар бар. Дәл ... ... сол ... ... аттарын ұсынатын қазақ басылымдары
санаулы. Мәслен, «Ана тілі» ... ... ... ... ... журналы, «Арай» журналы кейде беріп тұрса ... ... ... ... басылымдарда тұрақты түрде беріліп жүр. Ондай үрдіс
оқырман уақытын үнемдеп, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық саяси апталығында сол нөмірдің
саны жазылып, жарнамалық жарияланым аттары ... ... ... ... ... ... да мақала аттары беріледі. 2006
жылдың №42 санында «Барлық қандастың басын қазақ тілі біріктіреді»6 ... ... ... көп, ... ... ... 8 бет, деген
жариялым аттары берілді.
Осы үрдістің жаңа түрін «Ана ... ұлт ... ... ... жүр. ... ... ... «Бүгінгі нөмірде:» деп және « Келесі ... деп екі ... бір ... беріп жүр. «Келесі нөмірде
оқитындарыңыз:»деп ... ... күні ... ... келесі санына шығатын
материалдарды жарнамалайды. Анонстық « аңдатпа» түрінде беру. Яғни оқырман
сол жарнамалық ... ... ... ... ... ... күтеді. Бұл
маркетингтік тұрғыда редакция ұжымының нарыққа беиім ... ... ... ... ... – бір ... – белгілі бір құбылысқа жеке пікір беріп, өз көзқарасын
білдіру.
- Әр атау әр автордың журналистің ... ... ... ... ... ... ат ... қонымды болған кезде бұл қызмет
атқарады.
Баспасөзде көптің көзқарасын өзгертіп, ойландыратын ... ... ... ... аттары сұраулы сөйлем арқылы немесе ... ... ... ... ... ... саяси апталықтың №
49,2006 жылғы санында Есенгүл Кәпқызының «Қаржы ... ктіп ... ... ... ... көрді. Мақала мазмұны кино өнеріне, мультфильмдерге
бөлініп жатырған еселі қаражат қайда, балаларға екі ғана ... ... деп ... ... ... ... ... арқылы ой салып, ... Сол ... «Ана ... басылымының №4 қаңтар айындағы 2007жылғы
санында Мақсат Тәж- ... «2007. Ана ... жылы бола ма?» ... ... аты шынымен осы жыл қазақ тілі үшін ... ... ... ... Бұл ... ... және ақпарат министрлігі
аясында ... ... ... ... жылы деп ... ... ... ... ... ... – қабылдауға байланысты қатынас.
- Адманың баспасөз жарияланым аттарынан алатын әсері;
- Жарияланым аттарының өзінен біршама әсер алу осы ... ... ... әсерде қалдыратын әр түрлі жарияланым аттары бар. Бірі
жақсы прагматикалық қатынас ... ... ... ... ұмытылмай есте
қалады. Мысалы: «Жас Алаш» газетіндегі «Терминаторлар тербеткен ұлт ... ... 2004 жылы ... ... мақаласының аты бірден баурап,
мазмұнда айтар ойды анық жеткізіп тұр. Бүгінгі қоғам терминатордың кейпімен
көгілдір ... ... ... Сол ... ... ... үйдегі өсіп
келе жатқан жеткіншекке кері әсері бар екенін ... ... ... ... ... Көп ата – аналар балаларын үйге құлыптап ... ... ... ... ... ... ... өз
ұлтының соры болмай ма? Автор алған аты әсерлі. Себебі ол, жастар тілінде
беріп, ұлттың болашағын мақала ... ... ... әсер қалдыратын жарияланым аттары кездеседі. Бұл
жерде де прагматика өз ... ... ... «Махаббат» таблойдтты
шымкенттік басылымның бір санынан кезіктіргеніміздей ат баспасөз ... тұр. ... ... ат ... ... ... да,
жатталуға тез, прогматикалық әсердегі жарияланым аты.
Баспасөз жарияланым аттарының ... ... ... қана ... ... ... ... Жарияланым аттарын қоюдың негізгі талаптары
Газет, журнал, жалпы баспасөз үлкен трибуна. Егер сіз, әдетте белгілі
бір аудиторияда сөйлесеңіз, ... ең ... мың адам ... ... ... бетінен сөйлегенде сіздің тыңдаушыңыз-оқушыңыз өте көп болады. Сіздің
жазғаныңызды мыңдар, миллиондар оқиды. Сол ... ... ... ... ойға, әрбір жолға жауапты қарау керек. Ал бүкіл жазғанның
эталонындай болып тұратын атауға тіпті ... ... тура ... Кейбір
жақсы мақала мен корреспонденцияны сәтсіз қойылған аттың оқытпауы мүмкін.
Ал кейбір орта қол жазылған ... мен ... ... ... ... да ... бұдан тек жарияланым атына ғана назар аударып, бар ... ... сал ... ұғым ... ... Ат пен ... ... мазмұны егіздің сыңарындай бір-бірінен ажырағасыз,
бір-бірімен ұдайы кірігіп тұратын, бірін-бірі ұдайы ... ... ... ... ... ... нәрсе.
Кейбір баспасөзде атты айқайлатып беріп, әйтеуір назар аудартамыз
деген пиғыл басым болады. Сол ... де ... ... ... ... ... ... көрінетін жариялым атаулары қаптап жүреді.
Ал беделді, журналистиканың майын ішіп мамандандырылған ... одан ... ... Ұстамдылық, жылылық, халыққа түсінікті
қарапайымдылық - міне, біздің ... ... ... осындай. Осы дәстүрге әрдайым берік болу жаңа жаза бастаған
жас тілшінің де, ... ... қарт ... де асыл ... ... ... ... Қазақстан» газетінде жақсы жарияланым ... ... ... ... жылы, ұстамды жарияланым аттарын қоятын журналист
Мейрамбек ... ... ... ...... тақырып» деген
мақаласының аты одан басқа да көптеген дәлелдер осы газеттен табылады.
Мерзімді баспасөзде көптеген жылдар ... ... ... ... ... қоюдың мынадай негізгі қағидалары, қойылатын
талаптары бар:
Тартымдылық. ... ... ... ... ... Ойы бар,
көркемдігі бар аттар тартымды болады. Барлық жарияланым аттарын тартымды
ету мүмкін емес деп ... да ... Бұл ... біз ... келген атты тартымды жасауға болады. ... ... ... ... " ... ... жылы ... деген айдармен "Ауылым, аялы
алтын бесігім ", деген атпен ... ... ... оның ... көздеу
жөнінде Е. Іңірбайұлының Қазақстан Республикасына ... ... ... Р. ... ... ... жрияланды.. Жоғарыдағы аттың
өзінде қандай жылылық жатыр. Сенің өскен ауылының аялы ... ... ... ... ... сол бесік болмаса, сен ержетер ме едің, өсер ме
едің, ... ... де оны ... есте ұста ... ұғым ... жоқ па.
Дәл осы атауды "Ауыл мүддесін әрдайым есте ұстайық!" деп беруге де ... ... ... ... жоқ, тым ... ... ... алтын бесік"
дегендей әсер етпейді. Көрдіңіз бе, бір мәселені, бір ... екі ... ... ... екеуінің оқушыға ететін әсері екі басқа.
"Құрыққа берме ырықты " атты «Ана ... ... ... ... әулие - өз жерінде әулие» деген жарияланымы ... ... " ... ... ырықты " деген аттың айналасындағы ... ... ... үн жатыр. Мұндай атпен берілген мақаланы қалай да оқып
шығуға асығасың. Бүгінгі жастардың еліктегіштігін, ... ... ... Бұл атау ... ... қауымды "мені оқы" деп шақырып
тұрғандай. Атау күші, ... деп ... ... « Жас ... ... Есей Жеңісұлының "Адамның көңілі" деген
атты мақала көрдік. Атының өзінде лирика, айтылар ойдың нәзік бір ... ... ... ... ... Оны ... алу оқыс ... ғана болуы
мүмкін. Ал көңіл үшін сондай оқыс қимыл жасап, опасыздық етуге бола ... ... ... бір атым ... ... ... көңілін жаралау
орны толмас олқылық. Осындай әрі әдеби, әрі ... ... мәні ... ... ... ... сонымен тартып тұрғаны қандай ғанибет.
Қойылған аттың өзіне қарап-ақ көңіл шынысын сындыратындарға ... ... Бұл, ... ... ... бұрын келетін ой. Ал оқып шыққаннан
кейін ше?
Тартымдылық жөнінде көптеп мысалдар келтіруге болар еді. ... ... ... ... назар аударылады. Әсіресе, көркем жанрлар -
очерк, әңгіме, фельетон, новелла, ... өлең ... ... ... ең ... ... ... өзінің «Тақырыпты тауып қой» атты мақаласында дәл
осы тұсқа тартымды мысал келтіреді: «Мақаламыздың бас ... ... ... ... қоюға өте жауапты қарайтын газеттердің бірі дедік.
Соның бір-екі мысалын айта кету артық болмас. Алдыңызда сын ... ... ... ... ... қиысуы, сөздің іріктелуі мүлде басқаша.
Бұл ... ... де ... аударады. Қойшы, сонымен қандай тақырып
дейсіз ғой. "Несиеге ... ... Бұл ... ... ойланасыз.
Ойландыратын не? Тегінде алғыс ардақтыларға беріледі. ... ... ... ... ... Отан ... ... парызын
кіршіксіз болсын, семьясы алдындағы болсын парызын кіршіксіз өтегендіктен
де ардақты олар. Ендеше алғыс пен несиенің арасындағы бұл ... ... ... ... ... секілді.Десе де мақаланың
тақырыбы солай қойылған. Және құлаққа түрпідей тиіп тұрған жоқ, аса ... ... үңіл деп ... ... Мұны ... білу ... ... аулақ бол деп тұрғандай. Сөйтсек, әңгіме алғысты беріп ... ... ақы ... кейбір тайыз ойлы басшылар жөнінде екен. ... ... ... ... жат ... ... ... мақаланың өн-
бойы емес, тақырыбының өзі-ақ сені жирендіріп тұрады. Тауып ... ... ... ... (ат, М.Е. ... "Жастықпен алты ғасыр бірге" деген мақаланың тақырыбына (ат,
М.Е. ) зер салайық. Бұл ... көне ... бірі ... қаласы
жөнінде. Бір кезде бұл қала тарихтың талай тауқыметін тартқан ... ... ... ... сол ... ... ... бүгінгі сүйіспеншілігін
беретін жоғарыдағы тақырып (ат, М.Е. ) мазмұны жағынан да, есітілуі жағынан
да қандай тартымды! »[ 4,177]
Бір сөзбен ... ... ... қоярда оның барлық ... ... ... ... ... ... ескеру керек. Сонда ғана
тартымды ат таба аласыз.
Нақтылық, ... ... ... ... ... ... аты нақты, өткір болуға тиіс. Жалпылыма ... ат ... ... ... ... дәл ... Нақтылық, өткірлік
тартымдылықтың жан серігі. Мұнсыз аттың тартымды болуы мүмкін емес.
Міне, сіздің алдыңызда газет. Бірнеше жақсы ... ... ... оқып ... ... мына бір атқа ... түсті. "Ащы да
болса айтар шындық". Бұдан бірден аңғаратыныңыз әңгіменің кемшілік жайлы
болатындығы. Және ... ... ... ... кемшілік, көптеп орын
алып жүрген, ет үйренуге айналған, содан барып жұрт ... ... ... дерт ... ... ... аты ... саған айтып тұр. Ар жағын
оқымасыңа қояр емес. ... ... ... ... ... Мал ... келеді, кемшілікті көзімен көреді, блокнотына түртіп алады,
орталыққа жеткіземін, көп кешікпей ... ... деп ... ... ... де ... Іс ... малшылардың арасында болдым, малдың халін
көрдім деп орталыққа өз бағасын ... ... ... ... ... із жоқ, іс жоқ. Осы бір ... ғана емес, мал шаруашылығында
жүрген бар маманның әдетіне айналып ... ... ... ... ... көмегі болмаса, көрген кемшілікті түзеуді жалма-жан қолға ... ... несі ... Мал ... ... сүле-соқтығы, ат үстінде жүріп
қана ақша тапқысы келетіндігі, іске бел ... ... ... ... бара ... жоқ ... ... пікірлер қозғайды. Және бипаздап, жай ғана
айтпайды, жаны ... ... ... ... ... ... Сол
себепті де мақала жақсы оқылады. Жоғарыдағы кемшілікті көріп жүргендер де,
көрмей жүргендер де тебіренеді. Көріп ... ... ... ... ... екенсің" дейді. Ал көрмей жүргендер "қап, мына ... ... ... деп селт ... Мәселе де нақты, жазылуы да өткір, тақырыбы да өткір.
Кейде ... ... сын ... ... аса ашулы
қоймау керек деген пікір таласы туып қалады. Ашынатын, ашық айтатын ... оның ... ... не ұтамыз? журналистерге үлкен сенім
білдіреді. Халықтан кемшілікті жасырмауға үйретеді. ... ... ... атау ... ... ... ... жоқ. Мырзан Кенжебайдың «Ана тілі»
басылымында жарық көрген проблемалық мақалалары журналистік ... ... ... ... ... шыңғырған шындықты меңзейді.
«"Салтанат үшін емес, сабақ алу үшін!" осындай ... тағы ... ... ... ... оқыдық. Жиналыстардың шақырылуы, онда
айтылатын ойлардың мәртебелі болуы жайлы әңгіме қозғалады. ... ... ... азайту жөнінде мәселе көтереді. Жиналысты жұрт сағынып
тұруы керек, сабақ ... жиын деп ұғуы ... ... бір ... мың ... мезі болатын ұғымда қабылдамауға тиіс.
Қандай мәнді мәселе. Біз тегінде кемшіліктен де, жетістіктен де сабақ
аламыз. Ал олар көп ... ... ... ... айтылады. Көп адам алтын
уақытын қиып жиналады. ... сол ... ... өткеніне, сабақ
болғанына не жетсін.
Уақыт демекші осы газет 1965 жылы ... ... ... өте ... ... ... Ондағы айтылатын ой совхоз директорында
бір жағынан уақыт жетпей жатса, тағы бір жағынан уақыттары пайдасыз босқа
кетіп жатады. ... оны ... ... ... ... міне ... ... директордың жұмыс стилі, адамгершілігі, іскерлігі ... оқып ... Ал ... ... жайлы дәл осы ... ... ... ... жоқ ... ... отырсаңыз өте мәнді мәселе.
Біз ысырап атаулыға қарсымыз. Бірақ уақыт ... ... ... басшылық жұмысында жүрген кадрлардағы уақыт ысырабын көрмейді
екенбіз. Жалпы мақаланың мазмұны жағынан ой салатыны өз ... ... ... ... ... ... ... нақты пікір бар бірден
аңғарылады. Дәл айтылған нақты пікір ... да қызу ... ... ... ... ... ... үлкен ойлардың қозғалуы соның айғағы.» [5,179-
180] Нақтылық, өткірлік тақырыпқа әрдайым ажар береді, бедел ... Атқа ... бір ... ... - ... болуы, аз сөзбен
көп жайды аңғартуы. Қысқа аттар баспасөз бетінде полиграфиялық жағынан ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады. Қысқалық
сонымен бірге жеңіл оқылады, тез қабылданады.
«Ана тілі» ұлт газетін парақтап отырып, біздің көзімізге ... ... ... ".« Жас алаш » ... ... көрген Қ. Ырысбекұлының Бекзат
Саттарханов туралы жарияланған «Бәһадүр» атты ... ... бір ... да, осында зор ұғым жатыр. Біріншіден, қазақ батырды бәһадүр ... ... ... ... ... автор атауды ұтымды
қолданған. Мәнін шұбыртып айтып жату жоқ, аз сөзбен ғана айқын ... ... ... » ... 2006 жылғы қараша айындағы санында " ... атты ... ... ... ... екі ... нақты қысқа атау берілді. Дәл осы санында " Кедейлер кеселі " деген
атпен панасыз қаңғыбастардың ауруы ... ... ... " ... " т.б. атаулар алыстан шақырғанымен бірге қысқалығымен көз
тартады.
Соңғы ... ... ... атты қысқа берудің жаңа бір түрі
қолданылып жүр. Бұрын ... ... ... үшін ... секілді көрінуші
еді, енді сіңісіп кетті. Айталық, "Ой. Тәжірибе. Міндет". ... ... ... ... өз ... ... ... жіктеп-жіктеп
айтылатын мәселелерді жинақтап, бір атауға ғана сыйыстырып қою өзін-өзі
өмірде ақтады. Сол себепті ... ... ... ... ғана емес,
сонымен бірге дәлдігінде, түсініктілігінде, беруге ... ... ... адам тағдыры". Бұл да ұзақ атау ... ... ... сыры мол ... Оқушының мақаланы оқуына жетектеп тұрған атау.
Тегінде журналистің өзге қалам иелерінен өзгешелігі қысқа жазуға ... ғана ... көп ... ... алатын қабілетін ол шыңдай беруі керек.
Журналистердің бар мақсаты - оқырманға қызмет ету. Оқырманды ұзақ ... ... ... ... ... ... жаңалықты айтып
жанын жадырату. Тіпті газетте әріптерді іріктегеннің өзінде, "осы оқушыға
жеңіл оқыла ма, жоқ па" деп сол жағы да ... Тым ұсақ ... ... ... қиын ... ... ... жиі естиміз. Дәл осы
дәлел төңірегінде « Айқын » республикалық ...... ... түбегейлі мысал бола алады. Бұл ... ... ... ұзақ – сонар болып келеді. Мәселен: «Айқын» газетінің "Ақ сөйле
!" бетінде берілетін барлық атаулардың шұбаланқы ... көп ... ... 4,5 жол 16-17 ... ... атаулар басын оқып, соңынан не
туралы оқығанаңды ұмыттыруға дейін апарады. Мысал ... ... ... ... ... ... №75 ... Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы
төралқа төрағасының бірінші орынбасары Талғат Мамашевтың ... ... ... 15 ... ... ... үштен бірінің шашырап жүргені өз
алдына, дүниежүзінде үш әліпбиде отырған жалғыз ұлт біз ғана» ... ... ... ... ... ретінде атауды арнайы сұқбат берушімен
келісе отыра түзетуге, ... ... еді. Яғни ... кінәсі.
Себебі бұл бет журналист, ... емес ... ... ... Өңдеуге сұранып тұр. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... Себебі көп оқырман психалогиясын
зерттейтін болсақ, оқуға қызықтылығымен қоса қолайлығына да аса мән береді
екен.
Ал атауды қысқа етіп беру де ... ... ... ... бір түрі.
Оның тез оқып, көп нәрсені аңғаруына жету ... сөз. ... ... ... ойың ... болсын.
Ұстамдылық. Бұл жалпы баспасөздің табиғатына ажар ... ... ... жазу ... ... ұстамды болсақ, атау қоюда да сондай
ұстамды ... ... ... ... ... ... ешбір жанаспайды. Лыпылдама, тыз етпе, айқайшыл тақырыптарды,
мақалаларды баспасөз бетінен өте ... ... де ... да, ... да және т.б. ... ... саяси сауаттылыққа байланысты. Істің байыбына бару, жете ... ... ... ... ... бір шу ... ... пиғыл
оларда ешқашан болмайды.
Дегенмен кейбір тілшілер иә бір қуаныштың, иә бір реніштің үстінде
отырып, мақаласына, ... ... ... ат ... жіберетін
жайлары кездеседі. Мұндай тақырыптар кейбір газет беттерінде кетіп те
қалады. Мәселен, «Жас ... ... ... Әбділдәнің «Ит жетектеген
әйел» деген атпен мақаласы жарық көрді. Мақаладағы ит жетектеген кім деген
сауалға автор ... ... ... ... бұл ... не ашудың
үстінде, не тапсырыспен жазған тәрізді. Яғни артық қылам деп, тыртық ... ... ... ... ... ... ... көптің
арасында дау туғызды. Мұндай атаулар үнемі саясат ойыны. Бір – біріне
қастық, ... ... ... ... сайлау нуқаны кезінде т.б. саяси
тартыстар кезінде көрініс табатын атау.
Кейде мынадай жағдай ... ... өз ойы ... ... ... атауы да тартымды секілді боп тұрады. Бірақ сол ойды қоғамдық
биіктен өлшегенде ... ... ... ... ... аудара
бермейтін болсақ ... Ал ... ... ... ... екенін
ескерсек, оған жеке ойды, жеке пікірді тануға ешбір болмайды. Атау ... ... жері осы ... өлшеуде. Әдеби жағынан тартымды болуы
мүмкін. Бірақ ұстанымдылығы жетпей тұрса, ол атауды тағы да ойлану керек.
Ұстанымдылық - ... ... ... ... да ... ... Яғни тақырып ұғымы жағынан да, салмағы жағынан да, ... ... да, алар орны ... да ... ... керек.
Сауаттылық. Біздің бұл жерде айтпағымыз стиль сауаттылығы жайлы.
Кейде сөз тіркестері бір қарағанда ... ... ... ... ... ... ұғым ... қарама-қайшылық, болмаса ... «1966 жылы ... ... бірінде "Жайлау көктемі"
деген очерк ... Сырт ... ... ... ... ... ... Ал
ұғымына үңілсек: халықта жайлауды жазда болатын жер, ... ... жер, ... ... болатын жер дейді. Ал сонда жайлаудың көктемін
қалай түсінуге болады? ... ... ... да, редакциядағы
қызметкерлер де тақырып қоюға салақтау қараған. Әңгіме адамдар жөнінде.
Жайлауға да, ... де ... ... сол очеркке басқа ат ... ... мына бір ... сөз ... зер ... ... ақ ... ырыстың, сырдың бойы ақ маржаны күріштің". ... ... ... ... ... ақ ... мен күріш бір ұғымда ғана
тұр. Ырғақтың ығымен ұғымдық салмақты ұмытып ... ... ... ... ... ұйқас керек болсын дейік. Бірақ "ақ маржанның"
орнына басқа балама табуға болатын еді. Және оны ұғымдық ... ... ... ... ... ... қалыпты. Сол себепті де үндесіп,
өлеңдерін тұрған әдемі тақырып ұғымы жағынан ... ... ел ... ... ... газеттегіше сөйлейді екенсің" деген
сықақ сөзді естіп қалуға тура келеді. Сонда сірескен, ... ... ... ... үшін ... ... мұның өзі жеке адамдардың
қалжыңы болса да, ... үшін ... мін, ... өзіміз газет бетінде
байқамай қалатын салақтықтың салдары деу керек. Газетті жұрт ... ... ... үйренуді мұрат тұтатындар да көп. Жаңа талаптар
алғашқы сөз жолдарын жазғанда, осы ... ... ... ... ... екен
деп алдында жатқан газеттерді ақтарады.»[6,183] Стильдік салақтық олар үшін
теріс сабақ ... сөз. ... ... ... ... бұл ... ... мұқият болу керек.
Орынсыз қысқартпау. Баспасөз ... ... ... ... бір ... бірі, орынсыз қысқарту. Беруші автор ... ... ... ... ... ... ... дал болып
жатады. «Айқын» күнделікті басылымында «ҰҚШҰ – ның әскери – саяси одақтан
әмбебап халықаралық айналғысы келеді» ... ... ... ... ... Біріншіден, атау ұзақ сонар. Екіншіден, қысқартылған сөз атау
ажарын келтіріп тұрған жоқ. Мұндағы ҰҚШҰ ... сөзі ... ... ұйым ... ... қысқаруы екен. Бұл сөздер халық құлағына таныс
қысқарған сөздер емес, мәселен Дүниежүзілік сауда ұйымын қысқартып ДСҰ ... ... ... Ал ... ... танымсыз сөздерді орынсыз
қысқарған нұсқасын атауға арқау ету ... ... ... келеді...» деп те беруге болады. Оқырман жұмбақ аттан кімнің
айналғысы ... өзі де оқып ... ... өтер болсақ:
• Қысқа да нұсқа болуы тиіс
• Ұтқыр да ... ... ... ... ... ... керек
• Анықтылығы
Жоғарыда айтылған талаптар аттардың осы түрлерінің бәріне ... ... сол ... ... ... ... ... өлшемі,
журналист қабілетінің таразысы.
1.3. Жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері
Баспасөз тілі – ... тіл. Қай ... ... ... ... өзі
қызмет ететіп қана қоймайды. Өзінің дамып, ... ... әсер ... ... Осыдан келіп біз баспасөздің тілі де сол жалпы халықтың
негізінде дамып көрініс табатынын ... ... ... ... ... ... ... ұғынып, өз дәрежесіне сай қолданысын – баспасөздің
тілі деп атаймыз. ... ... ... ... түсінікті жеңіл
оқылатын етіп жазу, баспасөздің тілі болып табылады.
Стиль сөзіне тоқталар болсақ, әр адам баласына тән ... ... ... ұқсамайтын қасиет. Қажым Жұмалиев өзінің ... - ... атты ... – зерттеу мақаласында " « Стиль – ... ... көп ... бері ... ... аңғарылады. Демек, бұл
жазушының өзіне тән творчествалық ... ...... барлық
туындыларын түгел қамтиды... әр ... ... оның өз ...
жазушылар тұрады. " [7, 5-8]
Шығыстың ұлы ғұламасы Жаллаладдин мынадай пікір келтірген: " Құраннан
Алланың иісі ... ... ... иісі ... ал ... ... ... шығады, шығуы керек – дүр " деген. Әр
журналистің ... ... ... иіс – ... ... – жеке ... ... пайдаланатын әдіс – тәсілі. Ол оқырманына ... ... әр ... мен журналистің өзіне тән тәсілі мен шеберлігі – сол
журналистің жеке ... ... ... Тіл – ... туралы ғылыми пікірлерге
тоқталсақ Қ. Жұмалиев: " Әдебиетпен айналысатын жолдастар үшін, ана тілінің
ережелерін жақсы біліп меңгрмей ... ... ... ... ... ... [8,17]
Профессор Т. Амандосов: " ... жазу – тек ... ... ғана ... сырт ... ... ішкі мағынасы маңызсыз болған сөз
құралдарынан газеттеріміз ешбір ... ... " ... ... ... ... ... жарияланымға тағылған аттардан кететін кемшілік оның
мағынасыздығына мәнсіздігіне тікелей қатысты. Қарастыратын ұғымымыз – жеке
баспасөз жариялымдарына қойылатын атау (тақырып) орыс ... ... және оның ...... ... жөнінде болмақ. Баспасөз
беттерінде ат қоюға талапты күшейу керек. Себебі кейде ... ... ... ... болсын бір кездері кездесетін сүреңсіз, тартпайтын
оқырман көңілін оятпайтын, бір жариялымнан екінші жариялымға көшіп жүре
беретін ... жиі ... мен ... ... аттар алыстан арбап баспасөз беттерінде жарық
көріп те жатады. Әйтсе де ... ... ат ... ... ... ... ... жарияланымының тілі мен стильі ... ... ... ... ... басылымдарда автоматты түрде ауызекі
сөйлеу стильінде жазылып жүргенін көріп жүрміз. ... ... ...... ... ашып қараңыз жәй ғана сөйлемді жарияланым аты ретінде
қоя салады. ... ... өтіп ... ... келіп жатамы» деп
қоюдың орнына ... ... ... ... ... ... аты
берілді.
Кейде мәтінде ойлайтын мәселені ашпайтын жарияланым ... Аты ... ... ... ... сай ... ... «Арай»
журналынан «Күйсеп тұрған ала ... ... ... ... мақаласы
жарық көрді. Мақала атына қарап отырып ойлайсыз сағыз шайнау туралы ма ... Ат ... ... теңеу мен алынған. Бірақ мақала мазмұны қалта
телефондармен сөйлесу жөнінде. Яғни ... аты ... ... «Қалта
телефонды қолдана білу мәдениеті» деп алуына болар еді, себебі бұл ... ... ... ... да өнер ордаларында орынсыз қолданатындар
туралы еді.
Бас атаудың басты екі қызметі ... ... ... атау – ... ... ... Ол ... тығыз байланысты
болуы тиіс.
Газет тәжірибесіндегі жарияланым аттарын ... үш ... ... - бас ... аты. Мұның өзі бір тектес ... ... ... ... ... Бүкіл бетке, керек кезінде қос бетке тұтас
та беріледі. ... ... - ... іс, ... қолтаңба » бір
бетте болса да, бас атаудың ... ... ... Яғни бір ... сол
атау төңірегіндегі атаулар топтамасының жетекшісі.
Екіншісі – жарияланым аты. Бұл газет бетіндегі әр ... ... ... атап ... бас тақырып аты астында ... ... ... ... - жанама аты. Атдан кейін соның мазмұнын айқындай толықтыра
түсу үшін беріледі. Мәселен екінші мысалымыздағы атаудың ... ... ...... ... ... ... Қазір баспасөз тәжірибесінде бас
мақалалардың өзіне де жанама атауларды беру ... жүр. ... ... кең ірге ... ... Соңғы кезде «Ана тілі» басылымында атау
беріліп, жанама атау немесе ... ... ... сол ... ... ... ... жүр. « Тілді де
ТӘУЕЛСІЗДЕНДІРУ ҚАЖЕТ ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Осы басылымның ос жылғы санында ... ... ... санасының қалғымауы Бүкілхалықтық бірегей газет керек» деген жанамалы
атты жарияланым ... ... ... ... ... бас ... ( бас ... М.Е.) тауып қою баспасөз қызметкерлеріне ысырыла салынады. Сондықтан
газет ... бір- ... егіз ... ұқсас бас тақырыптар ( бас тақырп
аты, М.Е.) жиі кездеседі. ... өзі ... ... ... ... тартымды бас тақырып іздеуге редакция
ұжымы түгел қатысып отырса, ... ... ... ... ... ... жан- жақты жоспарлануы керек . Аттық, ... ... ... ... ... бас ... аты, ат болып. «Журналист өмір
материалдарын зерттеп, дәлелдерін сипаттап, тақырыбын таңдап, фактілерді
іріктегенде де, ... ... ... де ... бір принципті
басшылыққа ала отырады, яғни журналистің шеберлігіне байланысты.» [10,80]
Газет, журнал беттерінің ... мен ... ... ... ... тәрізді сәтті де сәтсіз атаулар кездеседі. " Қазақстан
әйелдері" ... ... ... ... атты беті ... ... ... сіңген әр өңірдің қоғам дамуына үлесін ... ... ... ... жүр. ... ... ... Осы басылымның айдарлары: Кәсіпкер келбеті;" Ел
іші - өнер кеніші "; Ұрпақ қамы – ұлт ... Ел ... ... ... бәйтерек; Мезгіл мінбері;
Осы журналда «Ана тілі» басылымының ... ... ... атты ... ... ... дәл осы атаулы ... ... ... ... дайын атауды басқа басылымнан алуы,
ізденушіліктің жоқтығын аңғартады. Немесе " ... ... " ... іші - өнер ... ... атты ... ... аудандық газеттердің
бетінен көруге болады. ... ... ... ... ... ... газетінде де осы айдар бар.
«Ана тілі» ұлт газетінің айдарларына тоқаталар болсақ:
• Айтылмаса сөз өледі;
... ... Тың ... ... бар небір сөз;
• Көңілден шыққан көрікті сөз;
• Жатыпатар;
• Ауылдың айтқыштары;
• Ата ... ... ... ... ... ... ... басылымның бет тақырып аттарына тоқталып өтсек:
• «Ана тілінің» ақпараттар айнасы;
• Айтылмаса сөз өледі;
• Елбасы және ел мұраты;
... ... ... ... ... ... аты – бабаңның хаты;
• Тағылым;
• Көзіңнің қарашығындай;
• Біз күткен хат;
• Тіл мінбері;
Ең сәтті айдар атаулары деп, мына ... ... ... ... ... ... ой", " Айтайын дегенім..."," Бір ауыз сөз
"; «Ана тілі» басылымындағы " Деген екен ", ... ... ... " Ел аузынан "," Ең...,ең...,ең"; Және де осы басылымда
баспасөз ... да ... ... етуде, мәселен: " Толағай" спорт
клубы, " Темірқазық " азаматтық көзқарас қалыптастыру клубы. ... ... ... Мұртазаның «Лениншіл жас» газетінде редакторлық еткен
жылдарында болғанын сол заманың замандастары ... ... " ... "
археологиялық клубы," Аққу " эстетикалық клубы т.б. тәрбиелік ... ... ... өзі мән ... ... бұл ... жалғастырушы
тек «Ұлан» газеті. Яғни шығарманың атауын табу қандай қиын болса, бет,
айдар атауын да ... ... етіп ... ... ұлы жемісі.
«Публицист алдына қойған осы міндеттеріне сай, алған тақырыбының
( ат, М.Е.) маңызы мен аумағына қарай ... ... ... ... үш ... сүйенеді. Яғни публицист болашақ шығармасының тақырыбын
таңдай білу керек, оны дамытып және ... ... ... ... жанрында шығарма жазғанда да журналист осы үш заңдылыққа сүйенеді.
Шығарманың тақырыбы ( ат, М.Е.) ... ... ... ... ... ... Бұл – публицистиканың үлкенді – ... ... ... ... ... әрі ... ... Осы талаптың
іс жүзінде орындалуы, ең алдымен, публицистің тақырыпты ... ... ... таңдау өмірдің өзінен туады, тақырып - өмірдің өзі
ұсынатын идея. Тақырыптардың қандайын таңдап алу керектігі ... ... ... арсында ұзақ әңгімелер болушы еді.Сол жағдайлар менің есімнен
әлі күнге ... ... ... алынған соң, журналистің зердесінде өзінің
ойлағанындай болып атаудың ...... өмір ... ... Атты ... ... білу деген сөз – дер кезінде қалың
бұқараның назарын аударып, өмірдің өткір фактісі туралы әңгімелеу, ... ... ... ... сөз. ... ... өте актуальды болып,
өмір сұрағына дер кезінде жауап беруге тиісті де, ... ... ... талабына жауап беруге міндетті.Оқырман заман талабына ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: « Жас Қазақ»
газетінің №3,26 қаңтар 2007 ... ... ... ... ... ... мен Еренғайып Қуатайұлының журналистік зерттеуі жарық
көрді. Аты саясй тақырып. Шелек өңіріндегі ... ... ... ... атымен қатысты кез – келген жарияланым аты саяси жағынан өткір
болып ... ... ... оқиғаның шешімі мен шындығын білгісі келетін
оқырмандар осындай тәрізді ... ... ... тууы мен ... ... әрбір журналистің өмірді жете біліп, қоғам
алдында тұрған мәселелерді көре білуіне тікелей байланысты. Ат таңдаудың
мәні мен ... ... ... оны ... білу ... ... ... оны дамытудың мәні мен маңызы да сондай. ... ... ... ... ... ... Ат орынды таңдалып алынғанмен, көтерген мәселенің
шешілуі – ... ... ... ... ... ... да кездеседі.
Және де оның өзін әр түрлі көзқарас тұрғысынан баяндауға болады. Сондықтан,
алған ... ... ... білу – ... ... ... қазығы.
Облыстық «Маңғыстау» газетіне 2006 жылғы санында шыққын «Қызға қырық жерден
тыю» деген Венера Қозыбақованың ... аты ... ... ... тұр. ... ... құрылыс материалы» ретінде қанатты сөзді ... ... ... ... ... ... бұл ... қыздарға қатысты
кіндік көрсету ден бастап, жасанды ... ... ... ... ... ... ... мақала атымен ұштас.
Таңдалған тақырыптың аты мазмұнды болып, оқушыға ұнамды болуы ... ... ... ... Ол үшін автор тақырыпты дамытуға кіріспес
бұрын, өзінің алдына қойған мақсатын айқындай ... ... ... ... ат ... ... ... бағыты да ашыла түседі.
Атты дамыту дегеннің өзі – көңілде жүрген көп ой мен ...... бір ізге ... негізгі мәселелерді жүйелеу деген сөз.
Атты дамытпас бұрын, ат қою үстінде кездейсоқ ұсақ – ... ... ... ... ... ... ... түйдектей
мәселелерді дамытуға мұрындық бола алатындай жетекші ойды ... ... аты ... ғана ... ... сондықтан ол бұқараның
талабынан және кезең қойып отырған міндеттің деңгейінде болғаны жөн. Мұның
барлығы ... кең ... ... ... арқылы иландыруға, атын
анықтап айқындауға байланысты.
«Тіл стилі неғұрлым қарапайым болған сайын, соғұрлым ... ... де ... « ... ... да түсінікті болуы оның ... ... ... емес, қайта нағыз шеберліктің нәтижесінде қол
жетеді» ... ... ... ... ... мен тілі, стилі басқа да
компаненттері байланысып тұруы ... ... ... ... ... принципті ұстанған дұрыс.
Баспасөздегі жариялым атауларының стильдік ерекшеліктерінің бірі
бүгінде сандарды сөйлете цифрмен беру. Сан есімді ... ... ... өнер. Мәселен «Милионыншы нұр отандық...» ... ... ... «Жас ... газетінде "Мәдениет. Спорт" бетінде, "Бокс" айдарымен
берілген « Бұйырғаны -2 алтын, 2 қола». Осы бір атау ... аз да ... ... тұр. Яғни ... ... ... ... аша түсті. Сол
тәрізді осы басылымда «Абыройсыз соғысқа АҚШ 500 миллиард доллар ... ... ... ... ... ... оның
жариялымының атауынан байқалады. Материал аты алтыауыз ... ... сыры мен ... ... ... ... сәтсіз болса да оқырман
оқуға мәжбүр болады. Жарияланым атауының жеңісті шығу ... ... ... жігіне шыққанша оқиды. Өйткені оны қызықтырып тұрған жариялымның
тартымды ... ... ... ... ұтымды қолданып тұр.
Бүгінде баспасөз бетінде жиі көрініс табатын ... ... бірі ... Сұхбат ағылшын тілінен аударғанда
кезедсу дегенді білдіреді. Негізінен ... ... ... жауап алу.
Сұхбаттасудың тақырыбы да обьектісі де кең болғандықтан сұхбат аты да
маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... берушінің сөзінен алынып жүр. Мәселен « Мен үнді қызына ұқсас ... ... , ... ... ... ... «Парасат» ай
сайын шығатын қоғамдық - саяси, әдеби – көркем және суретті журналының 2005
жылғы желтоқсандағы санында Түркістан сазды ... ... ... ... «Бақытымды театрдан таптым»... деген сұхбаты ... ... ... сұқбат атуын сұқбат берушісінің сөзінен алып
беріп отыр. Бұл жерде журналист өз тарапынан да ... атау ... ... ... бүгінгі баспасөзде сұқбат жанрында дайын күйінде ... ... ... жүр. Дәл ... ... «Ана ... басылымының 2007
жылғы қаңтардағы санында «Жазушының өз қоңын өзі ... – қол ... ... сөзінен алынып берілген жазушы, кәсіпкер ... ... ... ...... Ал ... негізгі желісі – идея. Сол
идеядан туатын мақаланың ... ... ... маңызы зор.Мақала
жанрында оның қозғап отырған тақырыбы мен атының қалың бұқара үшін ... ... ... ... жиілеп көрініс табатын мақала жанры.
Мақаланың тағы бір ерекшелігі – оның көтерген мәселесі де аты да ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық маңызы болуға
тиіс. Тақырыпты толғау ... ... ат үсті ... ... ... ... ... тың тақырыбына атауды алдында қойса ... ... да ... ... атауы керек. Себебі, мақала атулары ... ... ...... ... ... байланысты.Егер
журналист бүгінгі күннің көкей тесті тақырыбын орынды көтеріп, теориялық
және практикалық жағынан түсінікті түрде ... ... ... етсе, оның
оқушыға ықпалы әсерлі келеді.Осы орайда М. И. ... « өз ... ... ол ... ма, жоқ па деп ... ... қалай ықпал
жасайтынын ойлауға тиіс» ¹деген сөзі оралады. [13,222] Бұл ... ... ... ... ... ... мемлекет үшін мән –
маңызын әлі күнге дейін жоғалтпаған, өзектілігі де осында.
Алынған ат қатесіз беріліп, ... де ... ... үшін ... ... ойды күні ... белгілеп алған дұрыс. Мәселен
публицист мақала жоспарын ... ... ең ... оның тақырыбы туралы
толғанады, атауын ойлайды. «Жақсы тақырып ( ат М.Е.) , ... ... ... ... ... " Абай әлі біз аттамаған табалдырық " деген
атпен Анаргүл Төлегенованың ... ... ... Атаудың өзі Абайды
білеміз бірақ танымаймыз дегенді меңзеп айқайлап тұр.
Профессор Т. Амандосов ... ... үшке ... ... ... ... мақала атауларын алып қарасақ үгіт
үндеуі тәрізді. Мәселен, «Жаманнан жирен, жақсыдан үйрен», « Келеңсіздікпен
күресейік», ... қыз ... ... ... ... ... шақырады; публицистикалық мақала атауында көбіне көркемдік
басым, ... «Қыз өссе ... ... ... атауы мәселені меңзеп, көптің көңілін ... ... ... көп сауал,» « Толғауы тоқсан қызыл тіл...», «Арды қайда
жібердіңдер арулар?» ... ... да ... ... ... №5, 2005 ... ... «Желіккендік пе, еріккендік
пе?» деген бетін, үстін тескен сәбидің суреті бар атаулы ... ... ... «...А. В. ... « Ленин редактор ретінде »деген
мақаласында былай дейді: «Мақалалар көбінесе күн ... ... ... өзі ... мақалаларымен де осылай істелетін . Владимир
Ильич тақырып ( ат М.Е.) ... ... ... жиірек сұрайтын, біз өз
ұсынымызды білдіретінбіз, ол өз пікірлерін айтатын. Әрбір тарау, ... ... ( ат М.Е.) ... ... ... тақырыбын ( ат
М.Е.) ұсынған адам өзінің негізгі тезистерін, ... ... ... ... ... ... Мәселе бұл
пікірді кім айтқанында емес. Негізгісі қоғамға, уақытқа дәл келіп, мән –
мазмұнын жоғалтпауында.
Ал ... ... ... ... ... алып ... алдыңғы шептегі жанры деуге толық негіз бар. Ол - ... ... ... ... ... ... ... оқиғалы,
публицистикалық, проблемалық деп.
Жол- сапар очерктерінің аты көбіне сапар жасалған ... ... ... ... Мәселен қазақ жол-сапар очеркінің
негізін қалаған Ш. Уәлихановтың «Жоңғария очерктері», « ... ... ... жер атаулары мысалымызға нақты дәлел бола алады. М.
Әуезовтың «Индия очектері»т.б, М. Қаратаевтың «Мысыр ... ... ... ... ... ... жанрында қалам тербеген Н.
Омашевтың « Жол үстінде – журналист» еңбегін атауға болады.
Портреттік очерктің аттары еңбек ... ... ... ... ... ... ... жүр. Немесе ардақты азаматтың
ұлықтауға арқау немесе негіз ... ... де атау бола ... ... ... ... тың игеру жылдарында жазылған «Тың түлегі», «
Жас алаш » газетінде ... ... Қ. ... ... ... ... ... атты очеркі . М. Горький очеркті «Адам тану
жанры» дейді. Міне осыдан келіп очерктің ... - ... ... ... ... шығармау керек. Ал өзекті мәселесі – образ және образдылық.
Осының орталығы оқырманды орағыта кету үшін ат ( ... ) ... ... Яғни ат ( ... ) ... визиткасы. Жарияланым аты күллі
ойдың, күллі сөздің, күллі фактынің ... ... ... Ол ... ... ... ... тәрізді, бір немесе бірнеше сөйлемнен де
кездесіп жатады. Бірақ нақтылық, дәлдік, ... ... ... Керісінше тартымды, айтары анық атты тақырып көрініс табады.
Мәселен, Ж. ... ...... ... – тағдырлар», «Бізге
беймәлім бейнелер» атты очерктері тауып қойған тартымды атаулар.
Очерктің тақырыбы мен атауына шек ... Адам ... ... ... ... ... бәрі оның қамтитын аясында атау бола
алады.
Тілдік қатынастардың қай түрі ... ... ... ... асады .
Баспасөз жарияланымының мазмұны, қатынас құралы ретіндегі қолданылу аясы,
қолданылу жағдайы, бағыты, ... әр ... ... ... құрамындағы
тілдік бірліктердің тіркесу, байланысу сипаттары түрілше болады...
Кез келген мәтінді стилистикалық талдаудың ... ... ... мен форманың бірлігі.Олар диалектикалық бірлікте қарастырылады.
2.1. Тіл біліміндегі стандарттық ұғымның жарияланым аттары ретінде көрініс
табуы
Жалпы алғанда адамзат өмірі ... әр адам жеке дара ... ... құбылыстарымен қатар белгілі бір ... ... ... ... ... де ерекшеленеді. Себебі кез келген
адам белгілі бір ... ... ... ереже, заңдармен қоршалған ортада,
қоғамда өмір сүреді. ... ... ... ... мен болған
жәйттар адамзат баласының тілінде де көрініс береді. Жиі қайталанып келетін
жағдайлар тілде стандарт ... ... ... мен сөз ... Бұл тілдік құбылыс та тіл білімінде ғалымдар назарынан тыс
қалған жоқ. Көптеген ғалымдар өз еңбектерінде Дж. ... В.В ... ... ... В. Г. ... Г. В. ... ... қайталанып келетін
жағдайлардың жоғары жиілігі сөйлеу реакциясында стандартқа, формулаға
айналған тілдік ... ... атап ... Н. С. ... ... ... жағдайына байланысты туындаған, құрылымы мен стилі
тұрақты, фразеологиялық сипаттағы да, фразеологиялық емес ... ... ... ... ... ... Зерттеуші пікірінше
жоғары дәрежеде стандартталған ... ... ... « ... ... блок ... ... . Мәселен стандарттарға жататын
мақал, қанатты сөздер баспасөз жариялым атауларына жиі ... ... ... десең бесігіңді түзе» деген М. ... ... ... ... ... ... ... болсын атау ретінде алынып жүр.
[15,52]
Зерттеуші Г. Л. ... ... ... ... ... құранды терминдерді, мақал – ... ... ... және ... ... ... ... штамптарды
жатқызады. [16,99]
Газет тілін зерттеуші В.Г. Костомаров ... пен ... ... бар ... екендігін, әрбір сөйлеу жағдайына керекті тілдік
құралдарды ойлап табу мүмкін емес, оның ... де жоқ, ол ... бір – ... ... түсінуін қиындатып жібереді, сондықтан
көп ... ... ... ... ... деп ... ... білімінде стереотип ретінде танылып жүрген тілдік құбылыс ғалымдар
назарына іліккелі біраз уақыт болғаны мен орыс тіл білімінде де, ... ... де оның ... ... ... тілдік құбылыс ретінде
түбегейлі, кешенді ... жоқ. ... ... ... ... баспасөз, ресми – іс қағаздар стиліне байланысты
жазылған еңбектерде айтылып өтеді. Әр ... ... ... еңбектерін
сараласақ, ғалымдардың көпшілігі оның тілде бар құбылыс екенін, стильдердің
бәрінде дерлік кездесетіндігін атап ... оның ... ... ол
стильдердің барлығының ортақ белгісі ме, әлде ... бір ... ... ме, ... бір стильдің жағымды сипаты ма, әлде жағымсыз
тілдік құбылыс па т.б. осы ... ... өз ... ... ... ... ... қолданысы да бір ізді емес.
Себебі қайталанып, жиі қолданылатын, оңай айтылатын, дайын ... ... ... ... бірінде штамп, бірінде шаблон, ... ... ... ... ... бірінде тртрафарет терминімен
беріледі. Тіпті лингвистикалық ... ... мен ... өзі ... Тек ... ... ... анықтамалар ғана емес, бұл
мәселеге байланысты ... - ... ... ... ... де әр ... кей ... да тіпті қарама – қайшы деседе болады.
Мысалы, дайын тілдік бірліктердің баспасөз бетіндегі қолданысын ... Г.М. ... ... ... қолданады. Клишелік бірліктер
публицистикалық стильдің қоғамдық қарым – қатынас және ... ... ... олар негізінен ақпарат беру және үгіт – насихат
жүргізу мақсатында жазылған ... жиі ... ... ... пікірінше « клишелердің функционалдық – семантикалық
ерекшелігі публицистикалық стильдің қажеттігінен туындаған, олардың газет
тілінде ... ... ... ». [18,64-67]
Г. А. Золотова дайын күйінде қолданылатын тілдік бірлік ұғымын беру
үшін штамп ... ... ... « орыс ... ... ... ... деген принципті ұстанушы ғалымдардың пікіріне қарсы уәж ... ... мен ... – іс ... ... ... бір ... штамптар
болатындығы туралы Ш. Балли, К. Фосслер, Г. О. Винокур, С. И. ... ... ... ... ... ... тілдік бірліктерді
зерттеуші Н. С.Васильева өз ... ... ... ... ... ... ... тілі белгілі бір жағдайларда туындайтын түрлі клишелерге
бай. Қатынастың ауызша түрі ... ... ... аз пайдалана отырып,
ақпаратты қосымша түсіндірілулерсіз – ақ жеткізуге мүмкіндік ... », ... ... сөйлеу тіліне ғана емес ресми, ғылыми, ... ... тән » деп атап ... ... – ақ біз сөз етіп ... ... ... да тән құбылыс.
Стандарт тілдік бірліктер мәселесі, жанама түрде қарастырылған ... ... шолу бұл ... ... ... ... ... екендігін, басы ашылмаған ... ... ... ... зерттеудің маңыздылығын, зерттеулердің дені аталған құбылыстың
мерзімді баспасөз ... ... мен ... ... ... Кейде синоним ретінде, кейде біреуі тілдегі заңды құбылысты, біреуі
сүреңсіз құбылыстар білдіру үшін ... ... ... ... ... екі құбылысты жіктеу қажеттігі туралы мәселе ... ... ... стильдер тұрғысынан алғанда бұл мәселелер әлі өз ... жоқ. Ал біз өз ... ... ... ... ... ... Негізгі, даралаушы белгісі ретінде, публицистика
тілінде атауларға қолданылуы заңды, тіпті міндетті тілдік бірлік ... Қала ... ... ... тек ... ... ... қолданылып шектелмейді, ол мәтінде міндетті түрде кездессе,
баспасөзде бет атаулары ... ... ... ... қолданыстағы
стандарттар жиі көрініс табады.
Тілдегі стандарт бірліктердің пайда ... ... ... тығыз
байланыста қарастырылады. Яғни стандарт тілдік бірліктердің пайда болуы мен
өзіндік ... жете ... үшін ... ... ... табиғатын жете түсіну керек. Стереотип әлеуметтану, саясаттану,
психалогия, мәдениеттану т.б. да ғылым салаларында бар ... ... ... ... әбден орныққан қандай да бір түсініктің, ұғымның, құбылыстың
шындық екеніне күмән туғызбайтын ұғымдық ... Адам ... ... ... ... ... тілде дайын формула түрінде бейнеленетін
стереотиптерді ... ... ... ... бірі ... көтерген ғалым Л. М. Якубинский стереотип
мағынасының экстралингвистикалық, психоәлеуеттік ... ... атап ... Тіл ... ... ... клише, стандарт
ұғымдарын білдіру үшін де ... ... ... ... ... өзі ... стереотип жағдайлардың көрінісі екендігі белгілі.
Яғни олар бір – бірінен туындап тұрған ұғымдар.
Жиі қайталанып отыратын біртектес ... мен ... ми ... ... тудырады. Яғни, осындай қайталанып отыратын жағдайлар мен
ұғыдарды мидың әлеуметтік – психикалық ... ... ... ... ... ... ... Стандарт тілдік бірліктерді
ойлау процесіндегі автоматизм жемісі деп те санауға ... Адам ... ... екі ... ықпал етеді, біріншісі абстрактылы
ұғымдардың ассоциациясын қалыптастыру, екіншісі – күрделі құбылыстарды
жеткізу үшін ... ...... ... ғана ... ала отырып ұғым
қалыптастыру, яғни, нақтылау. Стереотипті тілдік бірліктердің негізгі
қасиеті ... ... мен ... тұрақтылығы өзгерменген дайын
күйінде қолданылуы болып табылады.
Фунционалдық стильдерді саралап көрсетуші ғалымдардың ... ... ... ... тән ... атап
көрсетеді. Публицистика авторының стилінің басты ерекшеліктерінің бірі оның
даралық, жекелік сипаты, басқа сөзбен айтқанда әр ... әр ... ... ... сөз ... стилі. Көркем әдебиет стилінде әр
автордың ... ... баса ... аударылса, баспасөз жариялым
атауларында стандарттарды атау етіп қолдану ... да ... ... ... Сонымен қатар публицистика тілінде қолданылатын стандарт
сөз, сөз тіркесі, синтексистік құрылым, сөйлем мен ... ... ... ... ... оларды публицист журналистерде, жазатын кез
келген тұлға да дайын күйінде алып атау ... ... ... бірліктер деп қарастырғанды жөн көрдік. Олар дайын сөз, ... ... ... ... ... дайын сөйлем, дайын мәтін түрінде
келеді, осылардың басын біріктіріп, бір сөзбен стандарт ... ... ... ... ... ... Жұмабаевтың «мен жастарға сенемін!» ... жолы ... ... ... ... журналында Алма Сайлауқызының
мақаласына атау болып берілді. Осы журналда «Махаббатсыз – дүние бос...»
деген атпен Т. ... ... ... Атау ... сөзі ... бірі ... ... жұртың баспаөзі күшті болса, сол жұрттың өзі де
күшті...» ... ... ... ... Осы ... сөздің авторы кім екен,
және ... ... ... ... бе? ... қанатты сөздердің де
стандартқа ... ... ... дәлелдедік. Бұл атаудағы қанатты сөз
Міржақып Дулатовтың " әр жұрт, әр мемлекеттің мәдениет майданында ... ... ... бір өлшеуіші – баспасөзі болады. Қай жұрттың баспасөзі
күшті болса, сол жұрттың өзі де ... өзі де ... ... ... ... стандарттан автор үзінді етіп алып отырған атауы орынды. «Ұрлық түбі ... ... ... ... ... шықты. Мақала құран аяттарын
негізге алады, қадыр түнінде ... ... ... Бұл ... де ... ... мақал екеніні бәріміз білеміз.
Стандарт тілдік бірліктерді ... ... ... ... ... сай ... ... тілдік формула ретінде
тануға болады. Бұл атауға ... ... ... ... Яғни ... ... жариялым атауы үшін ұтымды жақтары:
1. Қолданысқа дайын;
2. Уақыт тарапынан үнемділік;
3. Үйреншіктілік;
4. Түсінуге қолайлы таныс тақырыпқа тартымды атау;
5. ... ... ... де жол ... келген стандарт тілдік бірлік қазақ тілінде бір күнде пайда ... жоқ. ... ... ... ... ... ... бір
қолданыстағы стандарттар атау болуға публицистика жанрның белгілі бір
түріне ыңғайлы, ... ойды дәл ... т.б ... ... жиі
қолданылуы нәтижесінде стандарт тілдік бірлікке айналады да, ... ... ... ... енеді. Жариялым атауын таңдау жазу барысында,
баспасөз тілінің қалыптасыуы барысында журналист немесе кез ... ... ... ... ... ... Оның ... әдеби тілге тән, оның
даму арнасына сай келетіндері, оңтайлы, ыңғайлы түрлері жиі ... бір ... ... ... ... ... ... бірлікке
айналады. Жоғарыда келтірілген штамп терминіне қатысты ғылымда сөйлеу
штампы және ойлау ... ... бар. ... арасындағы байланыс
сөйлеудің субъективті және интерсубъективті ... ... ... ... мәселесінің бір бөлігі ретінде әлеуметтік ... ... ... қарастырылады. Ал тілдік штамптардың, біз
зерттеу ... ... ... ... деп алып отырған тілдік
элементтердің пайда болуы, ... ... ... мәселелерімен тіл
білімінің стилистика және тіл ... ... ... ... бірліктердің жекелеген түрлері функционалды стилистика және
фразеалогияға ... ... ... қарастырылғанмен, бүгінгі
күнге дейін жан – ... ... ... тұрғыдан негізделген еңбек
жоқ. Публицистика тілінде ... ... ... ... ... сапасын түсіреді. Әйтседе бүгінгі баспасөз бетінен белең
беріп жүрген ... ... ... бұл түрін жоқ деп айтуға
болмайды. Көркем ... ... ... ... ... ие ... Сондықтан олардың атауларында да көркемдіктің көкжиегі көрініп тұрған
жөн. ... ... ... тілінде жариялым атауларына
қолданылатын өзіндік стандарт тілдік ... ... ... ... өте келе ... ... ... жеңіл, ыңғайлы, тез болып,
мазмұны ашыла түспейді, керісінше ... ... ... ... ... ... кейбірі кейін мысқыл үшін қолданылатын деңгейге
жетеді. Мысалы бұқаралық ақпарат құралдары жариялымдарында кездесіп ... бір ... ... ... көрінетін ақ алтын - мақта,
күріш, қара алтын – ... ... қара ... – уылдырық , ақ халатты абзал
жан – дәрігер деген атауларда жиі ... ... ... күні
оншалықты әсер бермейді, оқырманын ормайды. Стандартты ... ... ... ... бірі ... ... құралдары.Стандарт тілдік
бірліктер атауды барынша анық, дәл түсінуге, атау мен мәтін мазмұнын ашуға,
тез қабылдауға ... ... ... ... «Жас Қазақ» басылымының
2006 жыл 6 қазан № 39(91) санында Ермек ... ... ... ... жариялымы н келтіруг болады.
Баспасөзде кездесетін өкілеттік құжаттардың негізгі мақсатын көрсетіп,
халыққа заңнамалық тұрғыда құқықтық сауат ашу ... ... ... ... қолданылады. Олар жариялым атауларында етістіктің бұйрық рай
формасында қолданылады. Мысалы: сайлансын, бекітілсін, ... ... ... қатаң сөгіс жариялансын, жарамсыз деп табылсын, шара
қолданылсын, ... ... ... ... ... ... ... жол берілмесін, бақылау қойылсын, ... ... іске ... ... ... ... етілсін т.б.
Адамзат қоғамда түрлі қарым – қатынасқа түскенде заңға жүгінеді, өз құқын
қорғайды, конституцияға арқа сүйейді. Атауларда ... ... ... талдау нәтижесінде олардың мынадай негізгі белгілері анықталды.
Олар:
1. ... ... ... ... ... ... ... түсініктілігі;
5. қолданысқа икемділігі;
6. дайын тілдік бірлік ретінде атауларға қолданылуы;
7. еркін сөз тіркестері сияқты семантикалық мүшеленуі;
8. заңнамалық түсінікті ... ... ... ... ... ... бойында мұндай
фразеологизмдерге де еркін сөз тіркестеріне де тән белгілердің, яғни қарама-
қайшылықтың болуы ... өз ... ... белгілерді жинақтаған,
үйлестірушілік қасиеті бар, ауыспалы типті құбылыс ретінде ... ... ... ... ... стандарт тілдік бірліктерді
фразеологиялық және фразеологиялық емес деп те ... ... ... олар ... ... дайын орам ретінде қайта туындайды да,
көпшілігі әлі ... ... ... да ... ... сияқты қолданылады. Бірақ мұндай стандарт ... ... ... ... ... функционалдық тұрғыдағы
ұқсастықпен шектеледі. Себебі мұнда компоненттер байланысты ... ... тән ... өзгеріс жоқ.
2. Баспасөз жарияланым аттарының фразеологиялану ерекшеліктері
Баспасөз тіліндегі қолданылатын стандарт тілдік бірліктердің ауқымды бір
тобы - фразеологизмдер. Кез келген ... ... ... сол
тілдің иесі болып табылатын халықтың өзіндік ұлтық белгісімен қатар тарихи
даму жолын, сол тарихи ... ... ... ... Сол тыныс-тіршіліктің бір саласы, бұқарамен байланыс ... ... ... ... фразеологизмдер зерттеу нысаны ретінде
алынған еңбектерде фразеологизмдердің баспасөз тілінде ... ... ... жоқ. ... ... "фразеологизмдердің кейбір стильдік
ерекшеліктері" [19, 223], "фразеологизмдердің мәнерлегіш стильдік функциясы
жайлы" [20, 214] айтылғанымен оның ... ... ... ... ішінде
атауларға қолданысы жайында аталмайды.
Фразеологизмдер баспасөз ажары. Авторлар тіл қолданснда дәл де, ... ... ... ... фразеологизмдердің ішінде кейбір сөздер семантикалық жағынан
ерекшеленіп, ... ... түп ... қызметін атқаратындығы
белгілі. Мұндай сөздер ғылыми еңбектерде « ұйтқы сөз » деп ... ... ... ... тіл, ... көз, ... ақ, қара, қол, бас, тас, ит,
жер, бір, жеті т.б. ... ... ... ... ... табылады. Мысалы, ІС: іске қосты – жұмыс ... іске ...... ... т.б. БАС: бас қосты – жиналды , кеңесті, басын ... ... ... ... т.б. Көз: көз ... - ... алдады, көзін
тапты – істің орайын, тетігін табу т.б. Жоғарыда келтіріп өткен жеке сөздер
фразеологиялық тіркес құрып ... ... ... Бұл ... мерзімді баспаөз бетінде кеңінен қолданылып жүр.
Бұқаралық ақпарат құралдарының құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... тілдің функционалдық түрінің бірі
ретінде арнайы зерттеу нысаны енді болуда. ... тіл ... ... ... ... ... дүниеге келген фразеалогия ғылымы
өмірдің барлық саласын қамтитын, ішкі мазмұны ... өте бай, ... мен ... ... бар ... ... лексикалық,
семантикалық, құрылымдық, сөз таптары мен сөйфлем мүшелеріне қатысты
зерттеу ... ... ... ... тіл ... ... термині екі түрлі ... ... ... ... ... зерттейтін тіл білімі
саласы болса, екіншіден, бір тілдегі ... ... ... ... ... өмірдің түрлі саласын ( саяси, әлеуметтік, ... және ... ... және т.б. ) ... ... ... " ... материялы " болып табылатын тұрақты тіркестердің мақала ... ... ... ... ... ... талдау өзекті
мәселелердің бірі. Қазіргі ... ... ... даму ... ақпарат құралдарының өзегі - баспасөз ... ... ... ... ... ... ... теориялық негізде
бағаберуге мүмкіндік береді.
Ерекше тілдік ... ... ... ... тіркестердің
фразеологиялану құбылысы баспасөз жариялым атаулары ретінде қолданылуы
қазақ тіл ... ... ... болған емес. Бұл туралы тұңғыш еңбек
Райхан Қожабекованың " ... ... ... ... " ( 1991 – 2002 жж). Түркістан, 2004 жылы ... ... ғана ... болады. Мысалы Ресейде тіл білімі бойынша лингвистикада
атауларды ерекше тілдік ... ... XX ... ... ... ... ... атының табиғаты, соның ішінде баспасөз бетінде қолданылатын
тұрақты тіркесті атаулардың көп ... ... ... бұл ... ... ... ... қажет етеді. Себебі баспасөз
бетіндегі тұрақты тіркесті ... ... ... ... ғана ... ... ол ... әдебиеттанудың,
мәдениеттану ғылымдарының шеңберінде зерттеуді қажет ететін тілдік бірлік.
Менің ... " ... " ... ... тұрақты
тіркестердің мақала жариялым атауы ретінде пайдалануы ... ... ... ... бетінде жариялым атауы функциясын
атқаратын ... ... ... даму ... ... ... ... жасау мақсатында төмендегідей мәселелерді
қарастырдым:
• бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... баспасөз
бетіндегі тұрақты тіркесті мақала атауларының лингвистикалық
табиғатын анықтау;
... атау ... ... тапқан мақал – мәтелдердің
атқаратын қызметін және басқа тұрақты тіркестердің фразеологиялану
үрдісін ашып ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігін
және прогматикалық қызметі мен атауларды ұлттық – мәдени көріністің
қайнар көзі ретінде қарастыру;
• фразеологиялану ... ... ... ... ... факторларын анықтау;
• сарказм және юмор жанрларының бір ... ... ... ... ... ... өзек болу ... белгілі бір аймақтың тұрақты тіркесті атауларының ерекшеліктерін
баспасөз құралдары арқылы көрсету;
Тұрақты ... ... ... ... ... ... ... бетінде
көкейге қонымды, көркем орамды түрлі аттар кездеседі. « Қазақ ... ... ... ... басы ... көк ... ... Қызға
қырық үйден тыю десек...(1998ж. ҚӘ) атауы Б. ... ... аты. ... ... ... ... тұтылды...(1999 ж. ҚӘ), және т.б. ... ... ... өзгертіліп тұр. Ал, қоғалы көлдер қом ... ?! (2005ж. ҚӘ) ... ... ... ... жыраудың
өлеңінің бірінші қатары. Автордың қолдануымен құрамы өзгеріп тұр. ... ... ... » ... тұрақты тіркеспен берілген атау Шымкент
облысының ... ... ... « Ғұмыр дария » ... ... ... Мақаланы алып қарасақ, атауы ... ... ... меңзейді. Ал бұл атау естімеген кейіпті танытуды ... ... ... үшін С. ... ... қазына» еңбегінде
дәлелденген болатын. Ал біздің мысал ретінде ... ... ... ... сапармен келгелі жатырған «МУЗАРТ» тобын жарнамалап
сүйінші сұрауы, атаудың сәнін ... тұр. Яғни ... ... ... емес ... атау жасаған. Керсінше сәтті атау «Аспан ... жер ... ... ... ... ... шетелдің түрлі ақпараттарымен
оқырмандарды таныс қылу мақсатында сәтті беріліп жүр. Облыстық «Маңғыстау»
газеті жахан ... ... осы ... ... ... мәтіні көркем шығарма немесе ғылыми жұмыстарға қарағанда өте
жылдам оқылады, тез ... Кей ... тез ... ... ... ... ... мүмкін. Газет публицистикасының оқырмандары әр
түрлі ... ... ... ... басылымында мектеп туралы (
жайы, күйі,жаңа әдістері, жаңалығы ) ... ... ең ... ... баса ... аударады. Ал басқа саланың әсіресе
инженер, слесарь оқырман аудиториясы ... ... ... да ... ... ... ... шаппайық...» (2005 ж. ҚӘ) газеті, бұл
жариялым атауы ұрпақ ... ... мен ... ... ... балта шабу – зиян келтіру, құрту дегенді ... ... ... ... ... ... ... жан салмайтын аға
газетіміз «Егемен Қазақстан» 2006 жылғы ақпан айындағы санында « ... ... » ... ... басты. Көбіне білімге қатысты қойылатын
бұл тұрақты ... ... ... тар жол ... ... ... бетінде тұрақты тіркестермен берілген тыныс белгілерінің де
өзіндік функциясы бар. Тұрақты тіркесті ... ... ... де қарау қызығушылық тудырады. Тыныс белгілер жазу ... орын ... ... ... белгілері автор мен оқырманның қарым –
қатынасын жеңілдетеді, яғни ... өз ойын ... ... ... ... соңында қойылатын сұрау, леп, нүктесияқты белгілер
сөйлемнің мағыналық ... ... ... ... ... сызықша, қос нүктенің де өзіндік орыны бар. [21,16].
Тырнақша ... ... ... ... ... осы ... не үшін ... – деген оқырман сұрағымен де берілген атаулар
қызығушылықты тудырары сөзсіз. ... ... ... ... ... ... ішіндегі обьектіге алынып, талқыға салынып ... ... ... [22,26]. ... ... көрсе періште жолдан
тайыпты мыс... «Жас Алаш» (2004ж.), Қазақ... ... жері азап ... ... ... ... айындағы санында (2005ж.), Апама " жездем сай"
етіп жұмыс ... ... ... «Ана ... ... (1995 ж.)[ ... т.б. ... мысал бола алады.
Көп нүкте (...) мағынаға байланысты қойылатын ... ... Көп ... ... ... ... дейді зерттеуші ғалым Ф. Мұсабекова .
[24,26]. ... ... ... ойы аяқталмаған тұрақты тіркестерді бергенде,
оқырманның қызығушылығы туады. ... ... көп ... беру ... ... ... ... Бұндай құбылыс "аяқталмаған" дегенді
білдіреді. Бұл әдістің мәтіндегі ойды түсінуге деген оқырман ... ... зор. ... ... көп ... ... мәтіннің
стилистикалық категориясына жатады. Ал көп нүкте берілген атаулардың оқыған
оқырман үшін, журналист жасырын тұрған астарлы ой ... ... ... оқырманды мәтінді толық оқып шығуға ынталандырады. Оқырман мәтінді оқи
отырып, жариялымның авторы идеяны толық жеткізбей, көп ... ... ... ... ... ... ... екен деп, мәтінді қызыға оқитын сөзсіз.
Бұл процесс газет мәтіні атауының прагматикалық ... ... ... үндеместік қалыпты көп нүктемен білдіретін үздік сигналдар
пайдаланылуы мүмкін, «Ана ... ұлт ... 2006 ... ... 9-ы ... ... санында «Көкейкесті мәселе» айдарымен Нұрболат ... ... ... ... ... проблемалық мақаласы жарық
көрді. Автор бұл мақалада жариялым атауын аша білген. ... ... ... екі ... ... ... деп ашып көрсетеді:
«...Біріншіден, баспадан шыққан жақсы кітаптар бұрынғыдай ... ... ... Оның ... ... ... көп ... жүрген кітаптардың
тиражының тым азайып кетуі.Мәселен, елімізде мемлекеттік ... ... ... ең көп ... 5 мың дана ... Ал Қазақстанда
12 мыңға тарта кітапхана бар.Сонда әрбір екі кітапханаға бір кітаптан да
келмейді екен. ... ... ... неге ... ... ... ... деп қалай талап ете аласың.
Екіншіден, еліміздегі көптеген ауылды жерлерде бір кездегі арнайы
кітап дүкендерінің орны да ... ... ... осы ... ... ... үлкен республикалық мекеме ( Книгаторг ) ... ... ... ауылды жерлердегі оқырман қолына жетуіне осы
мекеменің үлкен ... ... Бұл ... ... ... сол ... не себептен кітап оқымайтындығын білгісі келіп,
қызығушылықпен мәселе көтеріп тұрған мақаланы соңына дейін оқуға белденеді.
Дәл осы ... ... көп ... ... тұрақты
тіркесті ат ұлттық апталық «Жас Қазақ» басылымының 2007 жылғы 27 ... ... ... ... «Төтенше жағдай» айдарымен жарық көрген,
«Атыраудың аспаны тесілді ме, Құдай – ау...» деген проблемалық мақаласында
автор « ... ... ... ... тіркесті ойнатып, оқырманға ой
саладырып береді. Мақалада автор Атырау облысының ... ... ... ... ... ... жәбірлеп жібергенін жазады.
Табиғаттың тосын мінезін танытуы тұрғындарды ... ... ... ... ... ... ... Яғни сәтті ойлар сағатынан
туындаған атау. Тілдік тұрғыда қарастырар болсақ аспан ... ... ... ... ... алып ... Себебі көпшілікке белгілі Атырау мұнайлы
өлке, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... Аспан тесілу – құйып жауу дегенді білдіретін тұрақты тіркес.
Және автор «...құдай – ау» ... ... сөз ... ой ... оқырманды
оқып шығуға тартады.
«Парасат» журналының №12 2005 жылғы санында «Ғұмырдария» айдарымен
«Ақтық демі ... ... ... ... Рим ... ... II туралы танымдық мақала беріді. Өлгенше деген сөзі ... ... ... ашып тұр. ... ... ... ... деген атауда жариялым ерілді. Өсу, өну ... ... ... ... ... аттарына қойылатын талаптар. Жарияланым аттарының
логоэпистемалық трансформациялануы
Газет ... ... ... ... ... ... ғалым
Р. Будагов кейде " газет стилі, әкімшілік ... ... ... ... ... ... сондай көптеген стиль түрлеріне көңіл
бөлініп жүр, бірақ бұлай бөлудің өзі дұрыс ... [25,88] ... ... ... ... хабарландыру атауларының ... ... бар. ...... мен ... жүйенің үлкен және құрамдас
табиғи бөлігі. Жарнаманың ... ... ... мен ... ... ... оның әдістерін түсінуге болады. Қоғамда – ... ... ... ... ... ... ... - әділетсіздік. Қазір
бізде жарнама беру мен таратуда тәжірибе аз, ... ... ... өзі орыс ... ... жұмыс істейді. Жарнаманы тек пайда
табу мен күнкөріс қамы ретінде пайдалануы ... ... күн ... ... ... ... мәнсіз, мағынасыз күй кешіп
отрғандығыны барша оқырманға аян.
Жарнама – аты мен мәтініндегі сөз ерекше қызмет ... ... ... ... ... «Сөз ... ... киімі» деген ғалым Д.
Розенталь[26,268]
Бове Аренс «Современная реклама» деген кітабының III ... ... деп ... 8 ... ... мәтінін құрудағы шығармашылық»
деп аталады. Жарнама атауын ғана емес жалпы жариялым ... ... ... қызмет етеді:
1. Атаудың мәтіндік негізі; Нені қалай жеткізіп айтасыз.
2. Көркемдік негізі; Атауды баспаөзде қалай ұсынасыз, ... ... ... ... өндіресіз.
Жақсы атау құрудағы мақсатта мынадай іс жүргізу ... ... ... ... болу ... ... атау ұнау үшін ... қажет. Мәселен жарнама хабарландыруларының атауларында
міндетті орындаушылық болмау керек. Егер жарнамар тауары сол
асыра сілтеулі мақтауға ... ... ... алу күрт ... ... Жариялым атауы мен жарнама атауының екінші қадамы
қызығушылықты ... ... ... ... «Арай»
журналындағы № 4, 2007жылғы санында ... ... ... ... ... ... мақала жарық
көрді. Атауы туылмаған баланың қандай күнделігі болуы мүмкін
деп, ... Яғни ... ... назар аудару
арасындағы алтын көпір. Жарнама атауна да дәл солай. ... ... ... ... диограммалар түрлі
суреттер мен шрифттер арқылы қызықтырып беруге болады.
• Сенім. Келесі қадам сенім ... ... ... ... Жан – ... ... көз ... ғана сенді.
• Қалау. Әр жаңа нәрсені адам қалап тұрады. Мәселен ... бір ... ... жазып отырса да, ... ... ... оқу ... ... келіп, қалап тұруы қажет.
Тіпті жарнаманың өзін алар болсақ тауардың бір ғана ... да ... ... ... ... ету. ... ... көңіл аударайықшы: «Тефаль – сен әрдайым ... Бұл ... ... тез ... тоқта қайнатып
үлгереді. Тұтынушылары ең көп тауар түріне ... ... ат. ... ... ... ... жарнама
хабарландыруының атауына қойылатын талап.Әрекет болашақты әрі
тез болуы тиіс. Атау тікелей, жанама екі ... ... ... әрекет: жариялым атауында « Жас дос, адасып қайда
барасың?» «Студент» газетінде ... ... ... ... ... ... етіп тұр. Жарнама атауында «Біздің
дүкенімізде жеңілдіктер жүріп жатыр, келіңіз ... ... ... ... беру формасы.
Мерзімді баспасөзің алғашқы бетінде «Бүгінгі нөмірде:», «Бүгінгі
саннан оқи аласыз:» деитін ... сол ... ... ... ... ... оқитын жариялым атауларын жарнамалап беріп жүр. Бұл ... ... ... ... бас ... ... арнайтын оқырман үшін атауды
топтап берк немесе жанағыдай жарнамалап ... ... зор. Яғни ... атын, бетін сыртқы мұқабадағы жарнамадан көреді де сол бетті
бірден ашып, оқығысы ... ... ... Ал тағы бір түрі «Келесі
нөмірден оқитындарыңыз:» деп «Ана ... ... ғана ... жүр. Жақсы
бастама. Жарнама алдын ала жасалатындықтан басылымның келесі ... ... осы ... ... ... ... болады.Немесе
жаңашылдықты жандары сүйетін «Ана тілі» газеті кейде былай деп ... жүр: « ... ... ... Осы мысалдарға дәлелді қосымшалар
бөлімінен көре аласыздар.
Жарнама аты – жарнама хабарландыруларының басында ... қана ... ... ... ... ... ... аттарының 6 қызметі:
1. Назар аудартуы қажет.
2. Жарнама аты өз ... ... ... Мысалы:
«Қалталыларға қаратпа сөз»
3. Ат оқырманды мәтіннің негізгі бөлігін оқуға жетелеу керек.
4. Атта толықтай ... идея ... ... ... ... ... ... өнімдерін жарнамалау үшін атауды
өнім атымен байланыстырып қою ... ... ... ... Ат ... ... пайдасын негіз етуі керек.
6. Атта тауарға қатысты жаңалық айтылуы тиіс.
Мәселен жарияланым аттарын сұраулы етіп ... ... ... ... ... ... атауларын сұраулы етіп қою тиімсіз.
Мәселен:" ... ... шайы ұнай ма?" ... бір ... ... деп,
біреуі «Әрине» деп бетті аудара салады. Яғни мәтін назарсыз қалады. Және
жарнама атауларында ... ... ... да ... Бұл да ... шығуы екі талай.
Девид Огилви: « Аттыы оқитын оқырмандар, бес есе негізгі мәтінді
оқитын оқырмандар ... ... » ... Ол ұзақ атаудан қашпауға кеңес
береді. Бірақ жарнама атауына ... ... ең ұзақ ... 18 ... « Тіпті 60 шақырымды 1сағаттық жердегі жылдамдықта естілетін ... ... жаңа ...... ,- ол ... тықылы ғана. [27,579]
Жарияланым аттарының логоэпистемалық трансформациялануы
Баспасөзде беріліп жүрген ... ... ... ... бірліктермен берілуін айтсақ, сол стандарттардың (мақал – мәтел,
қанатты сөздер, өлең ... т.б.) ... ... ... ... ... логоэпистемалық трансформацилауға тоқталмас бұрын
логоэпистема сөзіне түсіндірмелі анықтама ... ... ...
сөздің түпкі төркінін танып білу дегенді білдіреді. Бұқаралық ақпарат
құралдарында көпшліктің ... ... ... қызықтыру мақсатында
логоэпистемалық трансформациялану кеңінен қолданылады. Логоэпистема – бұл
ұлттық, отандық, әлемдік мәдениеттің рухани ... ... ... ... бомысты тіл бірліктерімен бекіту болып ... ... ... жүр. [28,89]. ... қазіргі уақытқа
сай қолданылуы журналистің атты түрлендірудегі мықты ... - ... ... ... ... ... басқа
сөзбен орын алмасуы арқылы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... де кездеседі.
[29,59]
Газет бетіндегі мақаланың берілу формасының ...... ... ... ... ... ... сәтті
шығуы, негізгі ойды айқын шрифтімен әрлеуі сияқты түрлі ... де ... ... ... ... жылдамдататыны даусыз.
Мақал – мәтелдер мен ... ... ... ... ... атауларының өзгерместен мақала атауынан бастап,түрлі күрделі
трансформацияға ұшырайтын журналистің өз ойын оқырманға тез, ... ... ... ... ... ... бағытындағы тапқан
тәсілі – бүгінгі күнде сан қилы ғалымдар үшін ... ... ... ... Сан қилы тұрақты тіркестердің мерзімді баспасөздегі берілуін
қарастыру тұрғысында осы мәселелер туындайды. ... ... ... ... тұрақты тіркестердіе халық менталитеті мен ... ... ... ... қайнар көзі жатыр.
Ат – ұлттық мәдени ... ... көзі және ... мен ... көпір. Кез келген құрамдағы болмысына қарай мақала атауларының
барлық түрі сөйлем.
Аттың беретін мағынасы ... ... ... Атау – ... ең
күшті, басты позициясы. Газет атаулары бойынша ... ... ... ... ғалымы, В. Ронгинский газет атауларына берілген ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар пікірлерінің әр
түрлі екеніне тоқталып: мақала атауы сөйлем ... ... ... пе? – ... ... ... іздейді. «Мүмкін атаулар сөйлемнің ерекше
түрі» болар деген пікір айтады.
Басқа түркі тілдеріндегідей, қазақ тілінде де ... ... ... ... ... келеді. Ал өлең – жырларда ... ... ... орай бұл ... ... бермейді. Газет аттарында
берілген өлең шумақтары мен даналық ... ... " ... материалы "
ретінде қолданылады. Мысалы: «Алтайдың ар жағынан келген ару» (2005ж, ... т.б. ... ... ... болады. Ол трансфармацияланып, «Мұхиттың
ар ... ... ару» деп ... сөзі ... ... алмасып тұр. Дәл осы
атадың логоэпистемалық трансформациялануының екінші газет бетінде ... « ... ар ... ... ... ... «Қылмыс. Хроника» айдарымен «Ұрлық істесең
қорықпай, тояды қарның торықпай» атты ... ... ... ... тояды қарның тіленбей» деген мақалдың сұлбасы екені белгілі. Мұнда
ұрлықпен баю, жемқорлықпен өмір сүру мәселесі сөз ... ... №26, 30 – ... 6 – ы ... 2005 ... санында Ермек
Сахариевтың « Оқуға әркімнің – ақ бар таласы» атты мақала «Талапкер -2005»
айдарымен оқуға ... ... ... ... ... Абайдың «Өлеңге
әркімнің – ақ бар таласы» деген үзіндісі екені белгілі.
«Жас ... ... ... ... «Түйткіл» айдарымен №39(91) 2006
жылғы санында «Мен қазақ киносына қайран қалам...» деген Сәкен Сыбанбайдың
сыни мақаласы жарық көрді. Біз ... «Мен ... ... қайран қалам»
деген өзіміз орындап жүрген ән жолдарының трансфармациялануы.Сол ... «Ана ... ... ... ... № 36 ... «Өмірдің бар ма
байлауы – ай» атты Шамай Алшанбайтегінің ... ... ... Бұл да ән
жолынан алынған.
Есімдері елге белгілі жазушылар Шехан Мұртаза мен Камал ... ... ... жазысқан әңгіме – хаттары ... ... ... ... ... және ертеңгі тағдыр талайын тереңінен сөз
еткен, күнделікті өміріміздегі өзекті ... ... ... ... ... ... ... жұртшылық құлағын елеңдеткен айтулы
еңбектері «Елім, саған айтам, ел басы, сен тыңда!» атты ... ... ... ... ... сен ... ... алынып атауға сәтті
бейімделген.
«Кірпіш болып қаланар кетігің ... атты ... ... ... ... ... ... аты да Абайдың өлең ... ... ... ... аттарының қызметін атқаратын Әзілхан
Нұршайықовтың «Махаббат қызық мол жылдар» (2001жыл ЖА), бұл ... ... ... мол жылдар» деп трансформацияланған. «Теңіз ... ... ... Ш. Айтматов шығармасының аты (1998 ЕҚ) «Поезд
жағалай ... ... ана» деп ... жолдағы саудагер ақ
жаулықтылардың өмірін тілге тиек етіп көтерген мақала аты трансформациялану
арқылы ұтымды ... тұр. ... ... ... сәтті ойлар сағатында
табылып тағылатын тартымды аттар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ең алғашқы баспаөзді ... ... ... ... ХІХ ... ақпаратты тауар ретінде қабылдаған Еуропалық
ақпарат монополистері бүгіндері ... ... ... ... ретінде
ақпарат өтімді, оқымды болуы үшін ... ... мән ... ... оқырман атаудан әсер алғанда ғана жариялым оны жетектей жөнеледі.
Оқушы ертең келетін газеттен бүгінгіден де ... ... ... ... ... жаңа ... оқып, бұрын таныс ... ... ... ... жариялым атауларын оқуы керек.
Менің таңдап, өзім зерттеуге қалап алған дипломдық ... ... ... «ат, жарияланым аты, шығарма аты» ... XX ... ... ... Ал ... елде ... – бір тұшымды еңбек
түгілі осы тұрғыда көтеріліп жүрген проблемалық мақалада ... ... ... ... ... ... ... газет.
Журналда қолданылу ерекшеліктері қамтылып, зертеу нысанасы, теориялық
құндылығы және практикалық мәні ... ... ... ... ... ...... лексика, мақал – мәтелдер, тұрақты
тіркестер мен қанатты ... көп ... ... ... ... басылымдарда ауызекі сөйлеу тіліне тән тілдік тұлғалар ... ... ... көп ... ... ... қызу ... ескерсек, өз оқырманын
жоғалтып алмаудың бірден – бір кілті – баспасөз материялдарының қызғылықты,
керекті, әрі түсінікті болуы, оқырманды ... ... ... жариялымның
тез ұғынылуы біз сөз ... ... ... ... сабақтасып
жатыр.Тұрақты тіркесті атаулар газет бетінің ... кез ... ... ... ... көзі қарақты оқырман алдымен,
жылдамдата көзімен барлай отырып, қызғылықты атаулары бар ... ... ... ... ... ... де куә болып жатамыз.
Бұл айтылғандардан баспасөзге, демек, оның қызметкерлеріне ,
журналистерге үлкен ... ... ... өте зор ... ... қиын емес.
"Оңайдан тапқан - оңғақ, қиыннан тапқан - ... ... өнер - ... ... ... ... аты – ... шығармасының ең түп тамыры, темір қазығы. Аттың
мазмұндылығы, тіл ... ... ... ... ой ... ... атау ... мол тәжірибесіне байланысты.
Көріп отырғанымыздай Қазақстанның сыртында ... ... ... ... сан мыңдаған есеге ... ... ... ... тек ел ... ғана емес, сондай-ақ халықаралық ақпарат
кеңістегіне орналастыруға ұмтылып отырған жөн.
Тағы бір ...... ... ... әлі де ... ... Бүгіндері біз ақпаратты тауар ретінде емес, әлі де ... ... ... ... журналистика академиясының
президенті Сағымбай Қозыбаевтың ... ... ... сұхбатында
айтылғандай, отандық ақпарат нарығы дұрыс жолға қойылмаған. “Елдегі ақпарат
нарығындағы ашықтық, жариялылықтың аздығы оның дамуына ... ... ... өзге ... ... ... ... да сын
көтермейді. Осындай, ақпарат саласындағы ынтымақтастық пен ықпалдастықтың
аздығынан шет елде болып ... ... ... кешігіп жетеді. Көп ретте,
біз көршілес елде не болып жатқанын біле ... ... ... ... Бұл бір ... ... Кеңестік идеология кезінде қалыптасып
қалған психология. Шетке ақпарат шығып кетпеу жағын ойлап ... ... ... үлкен мәселе”.
Ең бірінші тарихты білуіміз керек. Осы ... ... ... ... ... ... шараларды ұғынуымыз керек. Одан үлгі-өнеге алып,
даму көшімізге сабақ ... ... ... ғана ... ... ... ... өрістейді.
Алдымен дипломдық жұмысымның ашылуы үшін тілік қыр- сырды терең ... ... мен ... жұмысымды жазу барысында ... ... ... ... Жарияланым аты дегеніміз? Ат ұғымының тақырыптан айырмашылығы
қандай? Оның тілі мен стилі қандай ? ... ... ... , ... ... ... ? Бұл ... толықтай жауап берілді;
Онымен қоса жарнамалық атаудың қыры, жарнамалық хабарландыру ... да ... ... ... ... ... ... стандарттар?
Салыстыра отырып таныстырылды, атаудың баспасөз ақпарат кеңістігіндегі орны
көрсетілді;
- Жарияланым ... ... ... ... не? Бұл ... ... ... Сондай-ақ, жұмыс барысында баспасөз жарияланым ... ... сөз ... ... ... ... ... атаулардан газет бетінен нақты мысалдар берілді;
- Жекеленген мақалалар мен ... ... ... ... ... ... жасалынды;
- Жастарға жарияланым аттарының берілу әдіс тәсілдері туралы ... ... ... оқу ... ... ... ... журнал бетінде жарық көрген бірнеше материалдар мысалға
келтіріліп, оны жазуда, ат ... жиі ... ... атап ... ... ... жарнамалық қыры жақсы ашылды;
- Сандарды атуаларда сөйлету,сан есімді сәтті қолдану;
Дипломдық жұмысымды қорыта келе, түйіндей ... ... ... дейін тақырып деп, бас тақырып деп беріліп келген
баламаны ат ... ... ... ... ат ... не ... айдар, беттер, жариялымдар аты болса, тақырып
– көтерілетін мәселе, қозғалатын ой.
• Тұрақты тіркестер дайын ... ... ... ... ... аттары қызметінде ... ... ... ... жиі қолданылса;
• Газет жариялымдары аттарының негізгі өзегін құрайтын ат арқауы –
мақалдар, мәтелдер, қанатты сөздер, антонимдік ... . ... ... ... ... майыстырып беру,
логоэпистемалық трансформациялану баспасөз бетінде ... әсер ... жиі ... ... ... ... автор тарапынан ұсынылған, оқырман сезіміне
әсер ету мақсатында туындаған, өзіндік жарнамалық рөл атқаратын
прагматикалық бағыт ұстанған ... ... ... ... Бүгінде баспасөзден көрінбей кеткен аттық клубтар қайта
жаңғырса;
Жалпы, бітіру ... ... ... мен ... дәрежеде орындаған секілдімін.
Бұрын бас тақырып деп алынып, қарастырылып ... ... ... « бас атау » деп ... ... ... «БАҚ ... заң» Алматы, «экономика» баспасы, 2000. 9 б.
2. Ахмет Байтұрсынов. «Әдебиет танытқыш» зерттеу мен өлеңдер. Алматы,
«Атамұра» 2003, 12 б.
3. ... және ... ... ... ... Алматы­1967. 173 бет, К.Қазыбаев. «Тақырыпты тауып қой»
4. Қ. ... ... - өнер ... ( әдеби – зерттеу
мақалалары) « Жазушы» баспасы, Алматы -1966 ж. 5 – 8 ... ... Қ. ... - өнер ... Алматы, Жазушы, 1966 жыл.
6. Совет ... ... мен ... Т. С.
Амандосов. « Мектеп» баспасы, Алматы -1978. 80 бет.
7. Совет журналистикасының ... ... Т. С. ... ... ... Алматы -1978. 76б.
8. Совет журналистикасының теориясы менпрактикасы. Т. С. Амандосов.
« ... ... ... -1978. 80 ... Н.К. Крупская. Ленин – редактор и организатор партиной печати.
1956 г., стр. 14.
10. М. Горький. О печати. ... 1962, стр. ... ... ... және корреспонденциялар туралы, 222- бет.
12. Совет ... ... мен ... Т. ... « Мектеп» баспасы, Алматы -1978. 206 б.
13. «Журналист – және ... ... ... – және ... ... ... – және өмір» жинақ
16. Саурықова К. Д., Қарымсақова Р. Д., Омарова Б. А. Қазақ тілі:
17. Ресми іс қағаздар тілін ...... ... ... ... Г. Л. От ... до ... М.: Высшая школа, 1970.
19. Костомаров В. Г. Русский язык на газетной полосе. – М. ... ... ... 1971. – 268 ... Поспелова Г. М. О панятии « клише » в языке газеты //
Вестник Масковского ... ... ... – М., ... І., ... тіл білімі туралы зерттеулер. Исследования по
казахскому языкознания. – Алматы: Ғылым, 1987.
19. Қожахметова Х. Қ., ... Р. Е., ... Ш. О. ... ... ... ... – Алматы: Мектеп,1988.
20. Томанов. М. Қазақ тілінің тарихи ... ... ... Томанов. М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы.- Алматы: Мектеп.,
1988.
22. Томанов. М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы.- Алматы: Мектеп.,
1988.
23.Томанов. М. Қазақ ... ... ... ... ... Л. Дүйсембекова. Қазақ ресми іс қағаздары. – «Ана тілі» ... Р. ... ... ... ... ... Бове / Арене "Современная реклама " изд: " Дом Довгань " ... Л. ... ... ... іс ... – «Ана ... ЖШС,
2005.
28. Қожабекова Р. Баспасөз бетіндегі тақырыптардың фразеологиялану
ерекшелігі (1991-2002ж.ж.). – Түркістан, 2004.
29. Қожабекова Р. Баспасөз ... ... ... ...... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.
2. “БАҚ туралы” ҚР Заңы. Дөңгелек ... ... - ... ... ... Т.С. ... журналистикасының теориясы мен практикасы.
- А.: Мектеп, 1978 .
4. Амандосов Т. Публицистика – дәуір үні. – Алматы, 1974.
5. Байтұрсынов А. ... ...... ... ... ... Т. ... қоғам және баспасөз. - А.: Қазақ
университеті, 2005
7. Бекниязов Т. ... ... ... - А.: ... ... ... Т. ... журналистиканың дамуы. - А.: ... ... ... Х.Н., ... С.К., ... С.С. Очерки истории
журналистики Казахстана. - А.: Қазақстан, 1988
10. ... Д. ... ... ... ... мәдениет, салт –
дәстүр және тіл мен стиль мәселелері. – Қарағанды, 1999.
11. Ворошилов В.В. ... в ... - Спб.: ... ... Б. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары. - ... ... ... Р.С. ... ...... редактор. «Қазақ
Университеті» - А. 2003
14. ... және ... ... Амандосов Т. – Алматы, 1967.
15. Қазақстандағы ПР мен БАҚ. /Ғылыми еңбектер ... - А.: ... ... Республикасының ақпараттық кеңістігінің дамуы: онжылдық
тәжірибе» Тәуелсіздіктің 10 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-
тәжірибелік материалдар жинағы. - А.: ... ... ... ... ... ақпарат құралдары: ақпарат алу еркіндігі»
ғылыми-тәжірибелік семинардың материалдар жинағы. - А.: Қазақ
университеті, 2001
18. ... Р. ... ... ... ... (1991-2002ж.ж.). – Түркістан, 2004.
19. Қожакеев Т. Көк сеңгірлер. – Алматы1992.
20. Қабдолов З. Сөз өнері. – ... ... ... ... А.В. Менеджмент психологиясы. - М.: Гардарики, 1999
22. Қарағұлов Ә. ... және ... ... ... ... ... Ф. Маркетинг негіздері. - М.: Прогресс, 1992
24. Жапбаров А. ... тілі ... ... ... ... ... И.С. ... общество: истоки, проблемы, тенденции
развития. - М.: ... ... Б. ... ... ... «Арыс» баспасы,1999.
27. Омашев Н. Жол үстінде – журналист. –Алматы, ... ... ... Е.П. ... в теорию журналистики. - М.: 1998.
29. Прохоров Е.П. Журналистика, государство, общество. - М.: 2001.
30. Соколов А. П. Введение в ... - М.: ... ... Н.Я. ... ... ... - М.: ... Спивак В.А. Корпоративная культура. – СПб: Питер, 2001
33. Справочник журналиста Казахстана. - А.: 2002.
34. Сыздықова Р. Сөз ...... ... Тіл ... және сөз ...... , ... Тіл мәдениеті және баспасөз. – Алматы, 1972.
37. Дүйсембекова Л. Қазақ ресми іс қағаздарыны. – «Ана тілі», 2005.
38. Ш.Мұртаза, К. ... ... ... ... Ел басы сен ... ... Шамақайұлы Қ. Журналист шеберлігінің негіздері. – 2001.
40. Ыдырысов Ә. ... ... ...... ... Т. Шеберлік бастауы. – Алматы, 1994.
42. Ыдырысов Т. Баспасөз - өмір айнасы. – ... ... ... ... ... газеті, 2006 - 2007 жыл аралығындағы тігіндісі;
2. «Ана тілі» газеті, ... жыл ... ... ... ... 2006 ... № 1,4,5,11 сандары;
4. «Парасат» журналы, 2005-2007 жылдар аралығындағы сандары;
5. «Жас Алаш» газеті,1998-2006 ... ... ... «Жас ... ... ... ... аралығындағы сандары;
7. «Егемен Қазақстан» газеті, 2005-2007 жылдар аралығындағы сандары;
8. «Маңғыстау» ... ... ... ... ... ... ... газеті, жалпы шолу.
ҚОСЫМША МАТЕРИАЛДАР
« Бекітемін »
Түпқараған аудандық ішкі саясат
бөлімінің жетекшісі
_____________ О.Жарылғапова
Түпқараған аудандық « Ақкетік арайы» газетінде Қазақстан Республикасының
президенті Н. ... 2007 ... 28 – ... ... ... ... ... 2007 жылғы 1- жарты жылдығына арналған
МЕДИА – ЖОСПАРЫ
| | | | ... ... аты ... күні ... |
| | | | |
| | | ... |
|1 ... ...... ... ... |(Аудандық |
| | |№ 11.12.13 ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | | |
| | | |К. ... |
|2 ... ...... қолдауы |06.03.07. |( Аудандық Е. |
| | |№ 11.12.13 ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | | |
|3 ... ... ... |К. ... |
| | |№ 14 |( ... ) |
| | | |Р. ... |
| | | |( ІІБ |
| | | ... |
|4 |" ... бас иген құл болмайды, |27.03.07 ... |
| ... ел ... " |№15 | |
| | | |Г. ... |
| | | |( ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | | |
|5 ... мен ... сай болсын ... |А. ... |
| | | | |
| |( ... ) |№16 |( Жас ... ) |
| | | | |
| | | |Қ. ... |
| | | ... ... | | |– ... |
| ... жалпықазақстандық ... ... |
|6 ... ... бастайық |№17 ... ) |
| |( ... ... | | |
| | | |Қ. ... |
| | | |( ... ... |
| | | ... бөлім |
| | | ... |
| | | | |
|7 ... пен ... елге ... ... ... |А. ... |
| |жұмыстағы адамдардан пікір жүргізу) |№18 |( ... |
| | | ... ) |
| | | | |
|8 ... ... – ұлт ... ... |Г. ... |
| |( ... ) |№19 |Г. ... |
| | | |( ... және |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | | |
|9 ... ... ... ... ... |А. ... |
| |( ... арасында шағын бизнесті |№20 |( ... ) |
| ... ... ... ... ) | | |
| | | | ... ... ...... ... ... |Қ. Маңғыбаев |
| |( мемлекеттік қызметкерлер ... |№21 |Ж. ... |
| ... ... | |( ... |
| | | ... ) |
| | | | ... ... ...... ... |Е. Мусин |
| |( ... мен ... ... |№ 22 |( ... ) |
| ... | | |
| | | | ... |Ауданда тұрғын үймен көмек |22.05.07. |Қ. ... |
| ... |№23 |( ... |
| |( ... | ... |
| | | | |
| | | ... ... ... ... – « ... мұра » ... |( Мәдениет |
| |( ... ) |№24 ... |
| | | ... |
| | | |Ж. ... |
| | | |( Көп ... ... |Ана мен баланы әлеуметтік қорғау, |05.06.07. |Г. ... |
| ... ... |№25 ... |
| |( ... ) | ... бас |
| | | ... ) |
| | | |П. ... |
| | | |( Жас ана) |
| | | | ... ... өсу, ... тең ... |С. Қани |
| |( ... ) |№26 |( ... ... |
| | | | |
| | | ... |
| | | ... ... |Біз ... ... |Р. ... |
| |( Өзге ұлт ... ... білу ) |№27 |( ... |
| | | ... өзге |
| | | ... |
| | | | ... ... ...... ... |Ы.Ақшолақов |
| | |№28 |( ... ) |
| | | | |
| | | ... ... ... ... жаңа бағыт ... |М. ... |
| |( ... |№29 |Б. ... |
| | | ... ұйымдар |
| | | ... ... « ... ... » ... бас ... ... атқарушы:
М. Елеусінова

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аңшылық пен саятшылыққа қатысты атаулардың лингвомәдени мазмұны34 бет
"баспасөздегі ақпараттық соғыс"7 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Алғашқы мерзімді баспасөз тіліндегі кірме сөздер26 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Ағылшын тілінің публицистикалық және баспасөз тілі33 бет
Бала тілінің және тілдік қорының дамуына әсер ететін фактор8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь