Қазақ өлкесінің бірте-бірте капиталистік қатынастар өрісіне тартылуы

Жоспар

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім.
Қазақ өлкесінің бірте.бірте капиталистік қатынастар өрісіне тартылуы.
1.1. ХІХ ғасырлардағы Қазақстан өнеркәсібінің дамуының алғышарттары.
1.2. Қазақстанға сауда капиталының пәрменді түрде енуімен өлкеде сауданың тұрақты формалары.
1.3. Қазақстанда сауданың жаңа түрін . жәрменкелік сауданы пайдаланудағы рөлі.

ІІ тарау. Қатынас жолдарының дамуы, халықтың товар айналымының
дамуына әсері.
2.1. Қазақстандағы банк пен несие қатынастары.
2.2. Қазақстан қалаларының әлеуметтік . экономикалық жағдайы.
2.3. Кәсіптіліктердің дамуы.

ІІІ Қортынды.

ІҮ Пайдаланған әдебиеттер тізімі.

Ү Сілтемелер тізімі.
Кіріспе

Жұмыстың өзектілігі:
Ресей көпестерінің қазақ даласымен саудасы көбінесе айырбас сипатында болды да, айырбастың үстем формасы ретіндегі тауар – ақша айналысына ұласты. Қазақ даласымен сауда жасалғанда орталық сауданың белгілері, оның балапамыздығы айқын білініп тұрады алайда ол айырбас сауда атымен бүркемеленді. Орыс саудагерлері арзан өнеркәсіп бұйымдарын бағалы шикізатқа айырбастап мол олжаға кенелді мәселен, петропавл кеденінің бастығы Чернявенский деректеріне қарағанда, шойын қазан қымбат аң терісіне айыр басталады. Соның өзінде шеңберінің әрбір 22 см-і үшін 1 түлкіден немесе 4 қарсақтап немесе тұлыптың ең жақсы 3-5 теріден алды. Мұндай айырбас жағдайында салмағы 1 пұт, шеңбері 2 метрдей болатын қазанның бағасы ақшаға шаққанда 50 сомға жуықтады. Ал сол қазан Ірбіт жәрмеңкесінде 2 сом 70 тиынға сатылды. Осының өзі-ақ көпестердің пайдасының мөлшері туралы түсінік берсе керек. Екінші бір айқын мысалды Красовсий келтіреді: «Орыс саудагерлері 5 тиын тұратын шытты 30 тиынға сатты, ал сапасы нашар мақпал қойдың жарты етіне сатылды. Яғни, қырғыз бұл матаның бір аршыны үшін күміспен 1 сом төледі. Ағаш ыдыс қойға яғни 1 сомға сатылды. Орынбордағы орыс көпестерінің алдын-ала арақ ішкізіп, аңғал қазақтарды қалай алдайтындығын егжей-тегжейлі суреттей келіп, граф Ян Потоцкий былай деп жазады: «Өздеріне орыс көпестері алдап өткізіп жіберетін тауарлардың бағалары туралы қазақтардың мүлде дерлік ешқандай түсінігі болмағандықтан, мұндай айырбас сауданың пысық көпестерге мол табыс келтіретіндігін оп-оңай түсінуге болады. Сауданың отарлық сипаты қазақ даласына сапасы ең төмен тауарлар сатылғандығынан да байқалады. Көп жағдайда қазақтардың өздерінен сатып алынған шикізаттан қылшық жүнді мата жасалып, ол сол қазақтардың өздеріне сатылды». Саудагер Владимир Кузнецов былай деп жазды: «Семейге орыстардан сапасы орташа, тіпті сорты төмен тауарлар жеткізілді, ал кяхтада міндетті түрде ең жоғары сапалы тауарлар талап етілді».
А. Тетеревников та осыны атап көрсетті, ол былай деп жазды: «Шетке шығарылған тауарлардың арасында «біздің Мәскеудің Қытай жібегі тік, боз, әсіресе өте ірі, айқын әр түрлі-түсті бедері бар шыт сияқты маталардан тұратын кездеме тауарлары басты орын алды.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Бекмаханов Е.Б. Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40-шы жылдарында. Алматы «Санат» 1994 ж.
2. Литвинова Т.К. Развитие торговали в Казахстане и проникновение товарно и капиталистических отношений в хозяйстве казахов во ІІ половина ХІХ века. Алматы «Наука» 1961 г.
3. Нүрпейісов Т. «Қазақ елінің тарихы» «Отан тарихы» / ІІ. Алматы 1959 ж.
4. Толыбеков С.Е. «Обшественно – экономический строй казахов в ХҮІІІ-ХХ веках. Казгонудат. Алматы 1959 ж.
5. Толыбеков С.Е. Кочевое общество казахов в ХҮІІ-начале ХХ веках. Алматы, «Наука» 1971 г.
6. А.Г. Серебренников мұрағаты. ХІХ ғасырдың 40-60 жылдарындағы орыс-қазақ сауда қатынасы. КАЗҰУ хабаршысы 2006. Мұрағаты 715 қор 1-тізбе, 1-іс, 12 қ. 26-29 пп.
7. Ленин В.И. ҚазССР Орталық мемлекеттік архиві, 25-қ, 1-т, 2670-іс.
8. Кисминский Н.А. Наша железно дорожная политика по документам архива комитета министров, Т.2.спб. 1902 с.170-172.
9. Добромыслов А.И. Торговля в Тургайской области Оренбург, 1898, с. 99.
10. Ленин В.И. Шығармаларға толы жинағы, 4-т; 450 б.
11. Көкіш Рысбайұлы. Қазақстан Республикасының тарихы. Алматы «Санат» 2001 ж.
        
        Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім.
Қазақ өлкесінің бірте-бірте капиталистік қатынастар ... ХІХ ... ... ... ... ... Қазақстанға сауда капиталының пәрменді түрде ... ... ... ... ... ... жаңа ... – жәрменкелік сауданы
пайдаланудағы рөлі.
ІІ тарау. ... ... ... ... товар айналымының
дамуына әсері.
2.1. Қазақстандағы банк пен несие қатынастары.
2.2. Қазақстан қалаларының әлеуметтік – экономикалық жағдайы.
2.3. Кәсіптіліктердің ... ... ... әдебиеттер тізімі.
Ү Сілтемелер тізімі.
Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі:
Ресей көпестерінің қазақ даласымен саудасы көбінесе айырбас ... да, ... ... ... ... ... – ақша ... Қазақ даласымен сауда жасалғанда орталық сауданың белгілері, оның
балапамыздығы айқын білініп тұрады ... ол ... ... атымен
бүркемеленді. Орыс саудагерлері арзан өнеркәсіп бұйымдарын ... ... мол ... ... ... ... ... бастығы
Чернявенский деректеріне қарағанда, шойын қазан қымбат аң терісіне айыр
басталады. Соның өзінде шеңберінің әрбір 22 см-і үшін 1 ... ... ... ... тұлыптың ең жақсы 3-5 ... ... ... айырбас
жағдайында салмағы 1 пұт, шеңбері 2 метрдей болатын қазанның бағасы ақшаға
шаққанда 50 сомға жуықтады. Ал сол ... ... ... 2 сом ... ... ... ... көпестердің пайдасының мөлшері туралы түсінік
берсе керек. Екінші бір айқын ... ... ... ... 5 тиын ... ... 30 ... сатты, ал сапасы нашар мақпал
қойдың жарты етіне сатылды. Яғни, қырғыз бұл матаның бір ... ... 1 сом ... Ағаш ыдыс ... яғни 1 ... сатылды. Орынбордағы
орыс көпестерінің алдын-ала арақ ... ... ... қалай
алдайтындығын егжей-тегжейлі суреттей келіп, граф Ян Потоцкий былай деп
жазады: «Өздеріне орыс ... ... ... жіберетін тауарлардың
бағалары туралы қазақтардың мүлде дерлік ... ... ... ... ... пысық көпестерге мол табыс келтіретіндігін оп-оңай
түсінуге ... ... ... ... ... ... сапасы ең төмен
тауарлар сатылғандығынан да байқалады. Көп жағдайда қазақтардың ... ... ... ... ... мата ... ол сол ... сатылды». Саудагер Владимир Кузнецов былай деп жазды: «Семейге
орыстардан сапасы орташа, ... ... ... ... ... ал ... түрде ең жоғары сапалы тауарлар талап етілді».
А. Тетеревников та осыны атап көрсетті, ол ... деп ... ... тауарлардың арасында «біздің Мәскеудің Қытай жібегі тік, ... өте ірі, ... әр ... ... бар шыт ... маталардан
тұратын кездеме тауарлары басты орын алды.
Жұмыстың мақсаты мен ... ... ... ... ... алға ... ... халқының капиталистік қатынастарға еніп, товар-ақша
қатынастарының дамуына әсері.
- Қазақстанның біртіндеп қалыптасып келе ... ... ... ... кен - ... ... ... жәрмеңкелік сауданың пайдаланудағы ролі.
- Темір жол құрылысы негізінен қазақтар арасынан жұмысшы кадрларының
қалыптасуының шапшаңдауы.
- Қазақстанда банк – несие ... ... ... ... ... қалалар тарихы әлеуметтік-
демографиялық үрдістері.
- Қазақстанда кәсіпшіліктердің дамуы.
Тарихнамасы.
А.Г.Серебренниковтың мұрағат ... ... ... ... ... ... сыңаржақтылығы мен танымдық
шектеулігі де айқын байқалады. Біріншіден, қор ... ХІХ ... ... ... аралығындағы кезеңмен анықталғанымен ондағы деректердің
көпшілігі орыс әкімшілігі мен ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі құжаттар
жүйелі түрде құрастырылмаған, тіпті олар арнайы ізденіс нысаны болмаған
сияқты. ... ... ... ... ... құжат кездеспейді. Екнішіден, бұл материалдар бірыңғай, Орта Азиялық
хандықтары мен ... ... ... ... ... ... сауда-экономикалық қатынастары мен жәрмеңкелер тарихы отан
тарихының белгілі зерттеушісі П.Г.Голузо монографиясында кең орын ... ... ... мен ... ... Орал-Оңтүстік
арасындағы сауда байланыстары және тауарлы қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... ... және ... мақсаты
жағынан тым өзекті бірінші тақырыбы жаңа мал мен мал өнімдерін сату және
өнеркәсіптік тауарларды алып келу ... ... ... мал санының
өсуі туралы статистикалық мәліметтер толық жинақталып, олар ... ... ... ... ... ... із ... зерттеуші
ғалым Сүлейменов өзінің «Аграрный вопрос в Казакстане в последный трети ... и ... ХХ ... атты ... ... ... жер даму ... қазақ егіншілерінің орыс шаруаларының егіншілік тәжірибесімен
танысуы көп жағдайда қазақ даласына ... даму ... ... ... сапалы өзгерістерге әкелгендігін атап көрсетеді.
Добромысловтың зерттеулерінде Қазақстандағы шаруашылықтың құрылысы,
экономикалық жағдайы, аграрлық қатынастардағы ... ... ... ... пен ... ... ... айрықша көңіл аударған мәселесі өнеркәсіптік мал және мал
өнімдерінің Торғай ... ... ... ... С.Е.Толыбеков,
Е.Б.Бекмаханов және тағы басқа авторлар өздерінің еңбектерінде қазақ
даласына ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығындағы өзгерістер мен қазақ
ауылының экономикалық жүйесіне көңіл бөлген.
Түйін
Қазақстанда өндіргіш күштердің төмен ... ... ... ... ... аудандардың сауда орталықтарынан қол үзіп қалуы
ескі өндіріс әдісінің сақталуын туғызды. Сауда ... ... етуі ... ... ... ... олардың тек қана
әлсіреуіне апарып соқтырады, ... ... осы ... ... – Е.Б.) ... мәңгілік етеді, ол бұл қатынастардың тұсында
қоғамдық ... ... ... ... ... өз ... ... айырбас сауданың дамуына байланысты өсімқорлық істер
кең тарады. ХІХ ғасырдың орта шенінде орыс ... ... ... өз
тауарларын қазақтарға қарызға берді, бұл үшін қазақтар осы қарыз бен оның
процнттерін өз малына ... ... Бұл ... ... ... деп
жазды: «Тек көпестер ғана ... ... ... бойы ... ... ... ... қырғыздардың есебінен сауда-саттық жасайды.
Олар ... ... ... да, ... ... апарып кем өлшеп
таразыдан жей отырып, несиеге береді». Сөйтіп сауда капиталы айырбастағы
делдал болып қана ... ... ... ... ... ... ... капиталға айналды. Маркс өсімқор капиталын ... ... деп ... ... екі ... қорытынды, сілтемелер, пайдаланылған
әдебиеттер.
ІІ Негізгі бөлім
Қазақ даласына капиталистік қатынастардың еніп, товар-ақша ... ... ... ауылының мал шаруашылығында болған жаңа құбылыстар
қазақ ... ... ... өзгерістерді тереңдете түскені
белгілі. Қазақ ауылының еңбекші шаруалары өмірінде ... ... ... ... ... мен ХХ ... ... қазақ байларының өмірінде
де әлеуметтік жіктеліс тереңдей түсті. Егер, біз ... ... ... қазақ ауылының байлары байлығын тек малдың санымен ғана ... ... ... ... қарай, әсіресе ғасырдың аяғына ... ... ... ... сай ... ... өндірістік
қатынастармен тығыз байланысты қазақ байлары шыға бастады.
Қазақ даласына товар-ақша қатынасының таралуы және капиталистік қатынас-
тардың қазақ ауылына енуі ұсақ ... ... бар ... адамдардың қолына шоғырландырды. "Натуралды шаруашылықтың негізін
күйреткен капитад біріншідең дала пролетариатының ... ... ірі жер ... ... ... және ... өсуіне жағдай жасады. Торғай облысының Ақмола, Қостанай уезінде
кездесетін осындай ірі шаруашылықтар орыстардың ауыл щаруашылығына қажетті
жаңа еңбек ... бар, ... мың пұт ... ... жеке ... ... ... сондай-ақ, малдың да жекелеген ру ... ... ... ... ... байқалады, әсіресе, шикізат
көздеріне жақын аудандарда айқын көрінеді",- деп ... XX ... ... ... өмірі туралы еңбек жазған Беротов [1].
Қазақ шаруаларының жатақтарға айналып, кедейленуінің себебі - олардың
негізгі күнкөріс көзі болып ... ... және ... ... ... ... үкіметінің отаршылдық саясатының нәтижесінде ең соңғы
жайылымдық жәнө егістік ... ... ... ... ... ... тұяғы қалмаса, ал қазақ ауылындағы ... ... ... ... ... ... ... бар мал мен жерді өз қолдарына алып қойды.
Далалық облыстарда қазақ ауылдарының әлеуметтік ... ... ... ... ... патша чиновниктерініңжазып кеткендеріне
қарағанда, бұл ... ... мал ... ... ... ... түскендігінен екенін анық байқауға болады.
Байлар шаруашылығын ... ... ... бар. ... зерттеуші Толыбеков С.Е. капиталистік
қатынастармен байланысты қазақ байларын жаңа ... ... ... ... әлеуметтік топ ретінде тіпті монғол шапқыншылығына лейін
болғанын жазады [5]. Автордың ... ... кез ... малы көп
адамдарды "бай" деп атағзгн. XIX ... ... ... ... ... ... қоғамындағы жаңа әлеуметтік категория емес, бұрыннан бар топ
екендігін айта келе, С.Е.Толыбеков, XIX ... ... ... ... ... ролінің күшейе түскендігін айтады [6].
Байлардың қоғамдағы рөлінің өсе түсуін ... төрт ... ... 1) ... биліктің жойылуымен, осыған орай хандардың тірегі
болып тұрған ... ... ... ... 2) ... әкімшілік
басқарудың аға сұлтандық және сұлтан-билеушіліктің жойылуына; 3)
жаугершілік заманның ... ... ... ... топ
ретіндегі-Т.Н.) азайып кетуіне; 4) Қазақстандағы товар-ақша қатынасының
дамуына орай деп топшылайды [7]. С.Толыбековтың пікіріне ... ... ... ... тып, ортада мол байлыққа кенеліп қалатан. Осындай
тәсілмен сауда жасау мал сатумен айналысатын ... ... ... ... қана ... оған қосымша пайда келтіріп, одан әрі
қорландыра ... ... ... ... ... ... ... қазақ байларының байлығы малының санымен есептелеген. Кейбір
байлардың үйір-үйір ... саны он ... ... "Мал ... - ... ... - бай ... ондаған мың сом қаржы әкелетін
негізгі табыс көзі болып табылады. Мұндай табыс қайтадан айналымға түскен
кезде ол ... мың ... ... ... мал ... ... ... өз малдарын жергілікті жердің
базарларынан гөрі , Еуропалық Ресейдің, тіпті шетел базарларына шығарып
көптеп сатуға ... Олар ... ... мал және ... тұрақты түрде қамтамасыз етіп тұратын жабдықтаушылары қызметін
атқарды.
Ресей мен қазақ даласы арасындағы сауда ... ... ... ... кеп жағдай жасады. ... ... ... ... деп ... ... өз ... Еуропалық
Ресейдің көптеген ірі түтыну рыноктары қырғыз ... - Н.Т.) ... ... тірі ... оның ... және сиыр майы ... ... өз қажетін қанағатандыруда" [17].
Ресейге темір жолдар арқылы мал көптеп ... ... ... ... ... ... дамуынан болды. Бүл кезде
сауда тіке-лей ақшалай сипат ала бастаған. ... ... ... оның ... сипатын жойып, ыдырата бастады.
Ақшамен сауда жасаған мал сатумен кәсіптенген қазақ байларының товар
айналымдары күн ... ... өсе ... ... ... уезінің байлары
Байғабыл Букиннің 1890 жылы товар айналымы 150 мың сом, Оразбай Құраниевтің
100 мың, ... ... 80 мың, ... Тастамыровтың 60 мың, Міржан
Тастамыровтың 40 мың, Данияр Тастамыровтың 25 мың, Ораз ... ... 20 мың сом ... ... [18]. Ол ... ... ... 15-20 сом болғанын айта кеткен жөн.
Ақшаның ролі туралы Крафт И.И. былай деп жазады: ... ... в ... ... ... они ... ... отношений
между людьми, создают "влияние" бргачей ... ... ... ... обираемый и угнетаемый богачами” [19].
Мал сатумен кәсіптенген алғашқы қазақ ауылының сауда буржуазиясы малдың
шикізат енімдерін өңдейтін, ... ... ... ... да ... болды. Мысалы, Кекшетауда май шығаратын заводтың
иесі - Ысқақов, осындай заводтың иесі - ... тері ... ... ... май ... иесі - ... ірі үн ... заводтың иесі -
Кикин дегендер өздерінің сатқан малдарынан түскен қаржыға ... ... ... [20]. ... ... ірі орыс ... ... байланыста болған. Мысалы, Ақмолалық бай, тері илеу заводының
қожасы Өзбеков тері өңдеумен айналыса отырып мануфактуралық және ... ... ... ... қайтадан сатумен айналысқан. Оның қаржы
операциясы мен вексельдік есебін Мемлекеттік банктің Ташкент ... ... ... ... ... ... банктің
Варшавалық конторы және басқалар жүргізді. Оның ... ... ... ең ірі ... ... де есептесті [21].
Қазақ ауылдарынан шыққан мал ... ... ... ... ... ... ... үшін орасан зор пайда келтірді. Мүны
Көкшетау уезінің бір топ ... мына бір ... анық ... "Мы - элемент полезный, чем ... - ... но, ... в оценку знания киргиз в экономическом быте России ... ... Мы ... плательщики всяких повинностей, мы даем десятки
тысяч дешевых лошадей в Европейскую Россию, мы даем ... ... ... мы даем миллионы пудрв на европейский рынок сала, шерсти, кож, овчин.
Словом, мы ... ... в ... ... ... ... ... (скотопромышленники) шетелдік фирмалармен де коммерциялық
байланыстар жасаған. Деректерге сүйене отырып ... ... ... ... ... мен мал ... ... арқылы Батыс Еуррпа мемлекеттері мен
Америкаға да шығарған екен [23].
Қазақстанда шетелдік, әсіресе Еуропалық фирмалардың ... ... ... ... кетерілді. Ал шетелдік фирма өкілдері мал шикізатын
аса кеп мелшерде сатып ... ... 1909 жылы ... ... ... ... 300 000 сомға сиырдың сары майын алса, германиялық Ургенфн
500 000 сомға сауда жасады [24].
Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... қазақ байлары Тюмень жәрмеңкесі ... ... ... мал және мал ... ... ... ... [25].
Қазақ ауылындағы сауда буржуазисының қалыптасуына Х1Х ғасырдың аяғы ... ... ... ... ... мен әр ... кредит беретін мекемелер
ролі өте зор болды. Бұлардың ... ... ... ... ... өрістеуіне орасан зор жағдай ... ... ... ... ... капиталдың қорлануын жылдамдата алмады. Өйткені,
патриархалдық-феодалдық қатынастар үстем ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізіліп отырған отаршылдық
саясат жағдайында ол қорлану мүмкін болмады.
Капиталистік даму жолына түсе бастаған қазақ байларының ... таза мал ... ... ... ... ... ... болмайды. Алайда, Ресей экономикасының әсерімен бай
шаруашылықтарында ірі өзгерістердің ... ... ... ... ... байлар шаруашылығында шаруашылық қызметтің ескі және жаңа
түрлері түрлері қатар жүріп, ... ... ... ... қатар қолданылды. Байлар өз табыстарын көбейту үшін
ауыл шаруашылық (машиналарын пайдаланды. Қаржысының біраз ... ... ... ... ... байлары негізінен орыс енеркәсібін
шикізатпен қамтамасыз ететін ... ... ... ... орыс капиталистерімен бақталас бола алмады. ... ... өз ... ... ... және ауыл ... шикізатын
өңдейтін барлық өндірісті ... ... ... ... Қазақ байлары өз қапиталдарын өнеркәсіп өндірісіне емес, сауда
саласында ғана ... ... ... ... дамуының алғышарттары
ХІХ ғасырдың аяғында Россия капиталистері Қазақстанда өнеркәсібі
өндірісін ұйымдастырып, мұнда ... ... ... ... Бұл
үшін өлкеде қолайлы жағдайлар болған еді: жер мен ... ... ... ... басы артық жұмыс күші мол болды.
Кен өндіру өнеркәсібіелкенің өнеркәсіп өндірісінің маңызды саласы бола
бастады 1896 жылы бір ғана ... ... 70-ке жуық ... ... 170 ... 3 ... 2 никель-күміс, 4 мырыш руднигі,
бар деп есептелетін, бірақ бұлардың жартысынан көбі ... ... ... ... 15 жерден мыс, күміс, қорғасын өндірілетін, бірақ мұнда ... ... ... ... ... кен шаруашылығына
капиталдарын жеткілікті етіп ... тек ... ең бай ... ... кен шығарту жолымен неғұрлым көп пайда түсіруге тырысты.
Сібірде алтын ... ... ... кезде Омбы, Петропавл, Қөкшетау
және басқа ... ... ... Қазақстанның ұлан байтақ даласы
мен таулы аудандарына
ауды.
XIX ғасырдың екінші жартысында-ақ өлкеде, оның ішінде Ақмола және ... ... ... және ... уездерінде едәуір көмір
қоры бар ... ... ... еді. Тас көмір өнеркәсібінін дамуы
мемлекеттік, қоғамдық сұранымның артуына, өнеркәсіптің ... ... мен кеме ... ... себепші болды.
Кен-завод өнеркәсібі негізінен Ақмола облысының Ақмола, ... ... ... және ... ... ... ... шоғырланды. Жеке
адамдар ұйымдастырған жарналы серіктіктердің саны көбейді. Мәселен, Ақмо-ла
облысының Көкшетау ... 70-щі ... ... алтын өнеркәсібінде
Подсосовтың, Петровтың, ағайьнды ... ... ... ... фирмалары пайда болды. 1878 жылдың октябрінде Петербургте
Тюмень көпестері Л. Д. Хотинский мен М. Катымскийдің арасында уезде ... ... ... ... ... ... шарт жасалынды. 80-ші
жылдарда Рязановтар, Бронниковтар, Меньшпковтар, Суслов және ... ... және ... ... мен ... ... бойындағы пароходстволар үшін
өнеркәсіпшілер тас көмірді Орталық Қазақ-станнан сатып алып ... ... «Ст. Ал. ... ... К° ... тас ... ... қоғам кұрылды.
Оны құрған С. А. Попов Ертістен 20 шақырым жердегі ... ... ... ... ... қоғамға он жыл бойына пайдалануға берді. Қоғамның
негізгі капиталы 125 мың сом болса, оның 65 мың ... ... ... беру белгіленді. 60-шы жылдардың аяғында, 70-ші жылдардың ... ... ... кен ... ... ... өңдеу мен өткізу және пайдасын бөлісу жөніндегі бірлестдктері шыға
бастады 1868 жылдың январында Омбы ... Б.П. ... пен К. ... 125 мың сом ... бар ... ... ... Ертіс-Делеген акциоиерлік қоғамы екі жыл ішінде
Владимирск мыс ... ... ... Заводтың қорытқан мысының шамасы 1870
жьілы 791 пұт болды.
Күміс металдар көбінесе ... ... ... ... ... Ірі капиталист С. А. Попов күмістің өтімі артып келе жатқандығын
ескере отырып, 1884 жылы ... ... ... пен ... ... ... серіктігін» ұйымдастырды. Оньң негізгі капиталы 100 мың
сом болатын. Өндірісті бастау үшін оны құрған ... ... ... ... 50 мың сом ... ... ... кен кәсіпшіліктерінің серіктіктері ашылып жатқан және
келешекте ашылуы мүмкін пайдалы қазба.лар қазылатын ұлаінғайыр жерлерді өз
қолдарына алды.
Кен өнеркәсіпшілеріне жер сату ... ірі ... көп олжа ... ... ... ... тас көмір кені орнын серіктіктің
иемденгені үшін Рахьшбай Мынықпаев, Машатаи ... ... және ... 32.5 сом күміс ақша төленген. Қазақ феодалдары 50-ші жылдарда
кепес Ушаковқа ... тас ... кені ... 255 сомға және Саранск кен
орнын 114 сомға сатқан. Көпестер Жезқазған мыс кені орны және ... ... ... 100 сом ... Бұл ... бай кен ... жыртқыштық
тәсілмен пайдаланылды.
Транспорт құралдарының болмауы кен шығару мен кен-завод өнеркәсібі
акционерлеріне өзінің ... ... ... бағамен сатуына мүмкіндік
туғызды.
Барлық жарналық серіктіктер капиталистік сипатта болды: олар ірі
капиталистік ... көшу ... ... ... ... ... айнальшының едәуір өсуіне және
ақша қаржыларының қорлануына себеп ... ... ... банк басқарған акционерлік банкілерден, өзара ... ... ... ... ... серіктерінен кұралған
кредит мекемелерінің дамыған желісі болған еді. Олар ... ... ... ... өз ... ... Осы банкілер қазақстандық кен
өнеркәсіпшілер С. А. ... ... және ... ... ... ... қайсыбір нышандарын ... ... ... ... ... Қазақстанның ірі тұз өнеркәсібінде,
әсіресе Эльтон, Басқұншақ, Елек және Коряковск тұз кәсіпшіліктерінде болған
еді.
XIX ғасырдың 60-шы ... ... ... тұз ... тұз ... ... пункттері және Россияның ішкі рыноктарына тұз
тапсырып тұратын пункттер ... ... ... жолы Волгаға жеткізілген
1862 жылдан бастап олардық ролі ... ... 1865 жылы ... ... кәсіпшіліктерін жекелей арендаторларға берді.
Елек тасты тұз шығатын мақызды орын больш ... ... ... ... 1873 жылы ... ... ... бетіне 20 аттық күші бар бу машинасы жүргізетін механизмдер арқылы
шығарылатын болды Реформадан кейінгі уақытта ... жыл ... ... ... ... ... тұз беріп отырды.
Семей облысының Павлодар қаласьна жақын жердегі ... ... көп ... ... ... кідіріссіз жұмыс істеді. XIX ғасырдың аяғында
Батыс Сібірде өндірілген ... ... ... ... осыдан алынды.
Тұзға деген сұранымның ... ... XIX ... соңғы
онжылдықтарында Басқұншақ, Елек және Коряков кәсіпшіліктерінде тұз
шығару ісінің өрге ... ... ... Қазақстанға сауда капиталының пәрменді түрде енуімен өлкеде саудының
тұрақты формалары
Россияның ... ... мен ... ауылшаруашылық
өндірісі арасында делдал ретінде әрекет еткен Россияның сауда ... ... ... ... губерниялары мен Қазақстан арасындағы
ғана емес, сонымен бірге ... ... де ... ... өсуін
шапшаңдатты. Өлкеде үстем ... ... ... екінші жартысында
Қазақстан экономикасында натуралды шаруашылықтыц көлемі қысқарды, өлке
өнеркәсіп ... ... ... және ... ауыл ... ... көзі жағдайында капиталистік Россияға барынша байлаулы болып шықты
(1868 жылы Сібір және ... ... ... ... Орталық
Россия мен Қазақстап арасындағы сауда байланыстарының ... ... ... ал осы ... ... ... ... қолайлы
жағдай жасады.
70-80-ші жылдарда Россияда фабрикалық тоқыма өндірісінің шапшаң
өсуімен байланысты ... ... ... ... келуі күшейе
түсті. Капиталистік фабрикаларда өндірілген арзан мақта-мата ... ... ... ... ... ... Шытпен қоса миллиондаған
кез шұға, жібек, саржа жеткізілді. Тасымал өнімдері бойынша екінші орында
иленген тері, ... ... одан ... металл бұйымдары болды. 60-70-
ші жылдары Қазақстанға жыл сайын 400-500 мың сомның былғарысы, 300-400 мың
сомның металдары мен металл бұйымдары ... ... сай ... ... ... товарлар, Орта Азия
хандықтарынан да келіп жатты. Майдагерлердің ... ... ... ... орамал, белбеу, етік-мәсі, кілем, фарфор және ағаш ... ... ... табақ сияқты бұйымдар қазақ семьяларының қажетті
тұрмыстық заттары болдыі Орта Азия көпестері ... ... ... ... ... бұл ... айырбасқа мал мен мал шикізатын ... ... ... ... ... мал шаруашылығы өнімдерін жеткізу
шапшаң өсті. Жылда жазда тек Сарысу уезі арқылы ғана ... ... ... және ... ... 60 ... тарта ірі қара мал және
200 ... қой ... ... ... ... ... ... мен
Шадринск арасындағы мал айдайтын жолмен жыл сайын 340 мыңдай ірі қара мал
мен 550-600 мыңға ... ... ... Осы ... ... жәрмеңкесіне
және оның төңірегіне жыл сайын 50 мыңға дейін ірі қара мал, 20 ... 800 ... ... қой ... ... Бұл жерден мал Орталық Россия
рыноктарына жөнелтілді.
Сібір темір жолының іске қосылуынан кейін Петропавл мен ... ... ... ... сары май мен ет тасыла бастады. Мәселен 1900 жылы осы
станциялар арқылы Петербург пен Москваға 30,4 мың пұт май және 1044 мың ... ... ... ... ... тез ... ... егіншілік
ауданынан сатылып алынған астық Павлодар мен Семейге ... ... ... ... ... бойымен Омбыға жөнелтілді, одан темір жол
арқылы Россияның орталығына және ... ... ... ... өсуі, өнім өткізуге қолайлы рыноктар Семейде ұн ... ... ... ... ... ... куатты бу диірмендері салынды.
Семейден жыл сайын 1 миллион ... ... ... ... ұн ... ... Жетісу облысы бұдан да көп бере алатын еді, ... ... ... ... Сібірдін, Түркістанның, Орталық Россияның
рыноктарымен транспорт ... ... ... ... Товарлы астықтың
бір белегі ғана көлікпен, керуендермен Ферғанаға, Ташкентке, Бұхараға,
Атбасар уезінің ... ... ... ... тасылды.
Сауданың өзінше бір үлгідегі ... ... ... ... ... яқпалымен байланысты болды. Шаруашылық типіне сәйкес
сауданың негізгі-негізгі үш түрі: көшпелі аудандарда – жәрмеңке саудасы,
отырықша шаруашылықтары ... ...... ... (магазиндар,
қоймалар, дүкендер) болды.
Қазақстанда тасымал сауда неғұрлым кеңінен тарады. Ел ... ... ... ... ... ... деп ... Әрбір ірі қаладан жыл
сайын қырға жүздеп, ал кішігірім ... ... ... ... ... ... капиталы мен ұсақ өндіруші шаруалар бұқарасы арасында делдалдар
қызметін атқарған ұсақ алыпсатарлардың осы ... зор ... ... ... ... Малшы-көшпелілер сауда капиталының өктемдігі алдында
қорғансыз еді. Тасымал саудасы әсіресе алыс ... ... ... ... ... ол ... өздерінің өнімдерін де, тасымал
товарлардың да бағасы жөнінде түсінігі ... ... ... ... қазақ шаруашылығының өнімдеріне мейлінше төмен бағалар
белгіледі. Мысалы, жарты ... шай мен бір ... ... ... қой ... құны 15 ... аспайтын ұстара үшін қой алды; Россияда 6-7 сомға
сатып ... ... ... 20-25 ... береді.
Қазақстанға сауда капиталының пәрменді түрде енуімен өлкеде сауданың
тұрақты ... ... ... көтерме сауда қоймалары орнықты.
80-90-шы жылдарда Петропавл, Семей, Орал, Омбы, Вериый, ... ... қала ... ... ... мен ... ... олар
Россия мен Орта Азия-ның ... ... ... ... ... Петропавлдағы, Семейдегі ... ... сом ... ... ... ... ... баска қалаларында (Қазалы, Түркістан, Атбасар,
Қөкшетау, Қапал, Қостанай, Орск, ... және ... ... ... ... ... ұсақ магазиндер мен кішігірім
дүкенде болды, олар осы төңіректегі қазақ халқының талап-талғамына ... Бұл ... ... ... ең ... арзан маталары, аяқ
киімі, шекпендері, ыдыс-аяғы, металл бұйымдары бар жүздеген дүкендер, мал,
тері, жүн, қыл сатып алатын ондаған ... ... ... ... ... ... сарайлары болды.
Осы толып жатқан магазиндер мсн дүкепдердің борі негізінен шет ... ... ... ... ... кең территориясында
түрақты сауда пункттері меи жәрмеңкелер болмады деуге болғандай еді. ... ... ... ... ... ... ... Қырдағы сауда да
алынсатарлық пен өсімқорлық тығыз астасып ... ... ... ... ... ... малшы үшін кіріптарлық мәмлеге айналды. Көшпелі
және жартылай көшпелі қазақтар әдетте, ел аралаған саудагерлерден қажетті
товарларды көбіне ... ... ... мен Орта Азиядан товарлар қырға ерте
көктемде әкелінді, ал басы артық өнімдер малшы шаруашылығында тек күзге
таман қорланатынды. ... ... ... ... оның ... қолма-
қол төлейтін ештеңесі болмады. ... ... ... ... ... «қойға» деп үлсстіріліп отырылды да, көшпелілср алған товарларыныц
ақысын кейіннен телеп отырды.
Сауданың мұндай ... түрі ең ... ... тиімді болды. Олар
айырбасқа алған малдарының уақытша бұрынғы иелерінде қалуына мүдделі болды.
Мұның өзі көпестерге оны ... ... қам ... 2-3 ... ... баққызып алып, кейін шалғайдағы рыноктарға айдап апарып
сатуына мүмкіндік берді.
Несиеге деп ... ... ... ... ... ... ... баға белгіледі. Қырдағы саудада сауда көпестері арасында қабылданған
тәртіп бойынша борышын ... ... ... әрбір келесі жылдың
ішінде берешек сома екі есе ... ... ... мал ... ... төлеуге қаржы таппайтын болғандықтан 3-4 жыл ... ... ... ... 10-12 есе асып ... ... Мал ... шаруа
көпестің төлеп тауыса алмайтын борышкеріне айналды. Борышты сот арқылы өнді-
ріп алу көптеген шаруашылықтарды мүлдем күйзелтіп ... ... ... ... ... ... беру жолымен орыс деревнясы
кедейлерін ... ... ... үшін В. И. Ленин: «астықтан өсім
түсіру» деген сөзді қолданды. ... ... ... ... осы ... анықтауға әбден келеді; көпестер қазақ шаруаларыныц
адам айтқысыз мұқтаждығын пайдаланып, аса қажетті заттарды (астық, шай,
қант, шыт, ... тым ... ... ... ... сатты.
Жәрмеңкелік және тұрақты сауданың таралуымен бірге ақша саудасы натуралдық,
баспа-бас айырбасты біртіндеп ығыстырып шығарды. Бұған ... ... ... ... ... ... өскен сайын натуралды
айырбас сауданы барған сайын қиындатты, екіншіден, қазақтардың өздері ақша
саудасының артықшылықтарын түсіне бастады, өйткені товарлардың құны ... ... ... натуралдық міндеткерліктердің ақшалай
міндеткерліктермен ауыстырылуына байланысты қазақтар ақшаға ... ... Ақша ... ... ... ... өсімқорлықтың бұрынғыдан да көп
тарауына әкеліп соқтырды.
1.3. Жәрмеңкелік сауда
ХІХ ғасырдың екінші жартысында Россия Көпестері Қазақстанда ... ... - ... ... ... ... Жәрмеңкелік сауда Россияның
орталық аудандарында да тұрақты товар айналымының дамымаған кезінде ... ... роль ... ... ... ... 200 ... сом
Ыпжсгород (пемесс Макарьев), жылдық товар айпалымы 25—30 мнллион сом Ірбіт
жәрмеңкелері аты шулы жалпы россиялық жәрмеңкелер болды.
Халқы сирек, ... ... бар, ... ... ... дені ... өмір ... болған Қазақстанда жәрмеңкелер ірі
сауданың қолайлы түрі болды. Қазақстандағы тұңғыш жәрмеңке 1832 жылы ... Хан ... ... ... Өлке ... жәрмеңкелер XIX
гасырдыц 70-90-шы жылдарында үлкен роль атқара ... олар ... ... ... ... ... ... саудасы, әсіресе, Ақмола облысының солтүстігінде дамыды. ... ірі ... - ... ... ... Қонстантинов (Ақмолада),
Петров (Атбасарда) жәрмеңкелері және ... ... ұсақ және ... ... ... Бір ғана Көкшетау уезінде 1900 жылы жалпы
айналымы 3,2 миллпон сом 33 ... және ... ... ... жылы ... уезіндегі көпес Ботов негізін салған Қоянды, немесе
Ботов жәрмеңкесі ірі ... ... ... ... тек ... Ақмола, Жетісу облыстары көпестерінің ғана емес, сонымен
бірге Орта ... ... ... ... округтерінің шалғайдағы өңір-
лерікепестерінің де назарын аудартты.
Барлық жәрмеңкелерде сауданың негізгі турі мал, мал ... мен ... ... ... ... ... тағы ... ірі жәрмеңкелер: Шар (Семей облысы), Қарқара ... ... ... ... ... ... ... жәрмеңкелері жұмыс істеді;
олардың әрқайсысының айналымы миллиоп сомға жетті.
Жәрмеңкелер ... орын мен ... ... алу ... ... ... бір ... жайылымнан екінші маусьгмдық жайылымға
кешуін есепке алып белгіленді. Ең ірі жәрмеңкелер Солтүстік және ... ... ... ... Мұнда жайлауға көптеген қазақ
ауылдары көшіп келетінді, ал бұл ... ... ... мал қоңданып, мал
өсіруші кәсіпкерлердің алыс қашықтыққа айдап әкетуіне ... ... ... экономикалық байланыстар қалыптасты. Көпестер
олардың бірсыпырасына қатысып үлгеретін болды. Мал Шар жәрмеңкесінен бастап
айдалып, содан соң ... ... ... ... ... одан әрі айдалатын. Қазақстандағы ірі-ірі жәрмеңкелер жалпы россиялық
Нижегород, Ірбіт жәрмеңкелерімен тығыз байланысты болды, ... ... мал, ... жүп ең ... осыларға келіп түсті жоис
өнеркәсіп товарлары да осы жерден жеткізілді.
Жәрмеңкелер товар-рынок ... ... ... ... ... ... ынта туғызды. Олар байлардың ... ... ... ... ... ... сауда буржуазиясы мал мен
шикізатты су тегін арзанға сатып ала отырып, ... ... ... сату арқылы пайдаға кенелді.
ІІ -тарау
Қатынас жолдарының дамуы.
Өлкенің ... үшін су және ... жол ... ... ... ... ... қатынас жолдарының жоқтың қасы болғандығы ішкі және
сыртқы сауданың ... ... ... ... жолдар, почта жолдары
негізінен ... ... ... ... Орынбор, Омбы, Петропавл,
Павлодар, Семей, Верный, Ташкент сияқты ... ... ... ... түйемен, атпен тасылып тұрды. Күзгі, көктемгі лайсаң,
халықтың жаз кезінде ауыл шаруашылық ... ... қара ... ... ... ... Шикізат пен өнеркәсіп өнімінің, азык-түлік пен
жұмыс күшінің бағасы да едәуір дәрежеде сол ... ... ... ... ғасырдың 80-ші жылдарынан бастап Ертіс бойымен ... ... ... ... ... әрекет жасалды. Омбы, Семей, Павлодар секілді
қалаларда, Ертістің жағасында қойма жайлар салынды.
Көпес В. ... ... көлі мен Іле ... кеме қатынасын
ұйымдастыруға әрекеттеніп көрді. «Іле сырты мен Дала ... үшін ... жол ашу ... ... — деп ... ол ... Сібір генерал-
губернаторына — Мұнсыз өлке жетілмейді және қырғыздар бұрынғысынша жерді
шұқылап, ... ... жұре ... ... ал ... ... олар ... бар көлемдегі егіншіліктің өзін тастап ... 1854 жылы ... ... кеңесшісі Қозело-Поклевский ... ... ... көлі мен Іле ... ... ... ... рұқсат етті.
Балқаштың солтүстік жағасындағы ... ... ... ... ... кеме ... 1860 жылдың май айынан бастап
онымен кеме жүру ... жыл ... Іле ... ... ерсілі-
қарсылы жүк тасылып ... ... ... тас көмір шығатын жерлерді іздестіруге рұқсат
етілді. Кеме иелеріне бес жылдық жеңілдік берілді.
Ішкі Россиядан Қазақстанға ... ... салу ... алғашқы қадамдар
XIX ғасырдың 70-ші жылдарынан басталды. 1874—1876 жылдары Орынбор темір
жолы (Самара — Орынбор) ... ол ... ... мен ... Орталық
Россиямен жалғастырды. 1880—1890 ... ... ... ... ... ... ... жол салу ісі онан әрі жүргізілді.
1891 — 1893 жылдары Рязань-Козловск темір ... ... ... ... — Орал жолын, 1897 Урбах —Астрахань жолын салды. Бірінші
жол ... жол ... еді, оның ... ... ... 110 ... ал ... жол Орал облысының батыс жағының біраз жерін ғана (84
шақырымдай) кесіп өтті. Саратовтан ... ... ... жол 90-шы жылдарда
салынып бітті.
Сібір магистралі құрылысының Батыс Сібір учаскесі Ақмола облысыпың
Петропавл және Омбы ... ... 178 ... ... ... ...... темір жолы Түркістан өлкесін өнім шығару және ... ... ... ... ... жол болды.
Бұл жол Орынбор — ... ... ... Елек, Ембі су айырықтарының
бойымен Шалқар көліне қарай, Мұғалжар ... мен кіші ... ... Арал теңізіне, Қазалыға, Сырдария жағалауына, ... ... одан әрі ... ... ... ... ... қарай темір жол, су және почта-телеграф қатынасын
Қазақстанды ... ... ... ... ... ... Алтайдың және Орта, Азияның басқа да қалаларымен тікелей
жалғастырды.
2.1. Қазақстандағы банк пен ... ... ... ... кең-байтақ өлкенің экономикалық өмірі
орталықтарына айналуы, акционерлік қоғамдардың құрылуы және ... ... да ... банк ... желісінің кеңеюін көп
жағынан тездетіп, экономиканың дамуындағы негізгі сатып алу-сату кұралы
ретінде ақшаның рөлін ... жылы ... ... алғашқы банктердің бірі Петропавлдағы
негізгі ... 40 000 сом ... ... қоғамдық банк болды. Ал 1875
жылы Ташкентте Мемлекеттік банк бөлімшесінің ... ... ... ... бүкіл Түркістан генерал-губернаторлығы үшін ... ... ... ... ... ... Қазақстанның сауда орталықтары мен
қалыптасып келе ... ... ... ... (1876 ... (1881 ж.), Семейде (1881 ж.), Верныйда (1895 ж.) жұмыс істеді.
Қазақстанды Ресейдің ірі экономикалық орталықтарымен косқан жаңа темір ... іске ... ... ... ірі банк ... жаңа
бөлімдерін немесе бөлімшелерін ашу үшін қолайлы негіз жасады. ... ... 9 ... ... қалаларында өз бөлімшелерін ең алдымен Дала
өлкесінде ашқан Сібір сауда банкі болды: бұл ... 57 ... яғни 12,3%-ы ... 1894 жылы — Омбыда, 1898 жылы — Семейде,
ал XX ғасырдың басында — Ақмолада, Верныйда, Қостанайда, ... ... ... ... ... пайда болуы бірқатар ерекшеліктері
бар және «казақ қарыз кассалары» арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ұсақ кредиттің біртіндептаралуын
жеделдетті. Олар далалық облыстардың байырғы ... ... ... ... ... ... үшін ... беруді мақсат етті.
Банк ісінің жай-күйі, ... ... ... ... тұрғындарының
арасында ақша жүйесінің таралуына, оның баспа-бас айырбастауды ... ... ... ... капиталистік сауда әдістері бәрінен бұрын қамтыған ... ... ... ... ақша ... мәнін, құнын ұғынуы
неғұрлым тез қарқынмен жүрсе, ... ... ... ... аудандарда бұл құбылыс едәуір кейіннен орныға бастады. ... ... ... ... ... ... және жаңа жүйе ... айырысу аймақ жаулап алынғаннан кейін ене бастаған және ... ... ақша ... ... ... ... ... айналыста жүрген.
Ал ауылдар арасында бір жасар «ісек» қой ақшаның ... құны ... ... ... құнын шаққанда «ісектің» шамамен алынған
баламасы туралы түсінік алу үшін мынадай мысал келтіруге ... ... ... ... бір ... ... қой (екі ... кой) немесе бір пұт
жабағы (қойдың көктемде кырқылған жүні) 1,5 ісекке ... ... (3 ... қой) ... бір пұт тоң май екі ... ... ... (екі жасар өгізді) 4 ісекке өткізуге болатын еді. ... ... және ақша ... ... ... ... мал ... қалуы
себепті олар басқа үй жануарларының кұнын да қой санымен анықтаған: тай —
үш қойға, құнан - бес қойға, ал ... ... ... ... қой жануарлардың ақшалай бағасын анықтаудың негізгі эталоны
болып, малды «топтап өткізу» кезінде жәрменкелерде ... көп ақша ... мал ... ... әл-ауқатын көп жағынан анықтады. Қоянды
жәрмеңкесінде қойды көтере сату бағасы мынадай: 1889 жылы — 2 сом 80 ... жылы - 3 сом 25 тиын ... ... ... салыстырмалы деректер
мал бағасының едәуір ауытқып отырғанын көрсетеді: 1860 жылы ... кой — 2сом 25 ... 1887 жылы — З ... 4сомға дейін, Ақмола
облысында 1889 жылы өегіз 40 ... 50 ... сиыр — 18—25, қой - ... ... ... З жасқа жетпегені — 3—5 сом, жылқы — 20—40 сом;
Торғай облысы бойынша: 1892 жылы ... 15-20 ... — 7—12, қой - ... 50 тиыннан 2сом 50 тиынға дейін, жылқы -5—13 сом сатылған.
Көшпелілерде ақша ... ... олар үшін қала ... ... ... ... қызу ... байланыстарын
жасауға, жергілікті банктерде есеп шоттар ашуға, біртіндеп рыноктық
қатынастарға ... ... ... ... ... ... алуға кең мүмкіндіктер ашты.
Облыстар бойынша халықтың банктерге салымы ұлғаюының өсуін 1899 ... ... ... ... Жетісу облысында жұмыс істеген кассалар
— 20, салымшылар саны — 2912, салымдар сомасы — 561,5 мың сом болды. ... ... - 15; 5477; 895,1. ... ... 16; 2655; ... облысында — 13;6576; 1361,5.Торғай облысында — 7; 422; 56,2. Барлығы
— 84; 21765; 4261,8 мың ... ... ... ... ... халықта, 4-5 мың сомы бар адам ең бай
адам деп ... ... ... мұндай байларды қалалар ғана емес,
қыстақтарда да ... ... ал ... 300 мың сом ... ... ... ... — байып алған көшпелілер қатарынан шыққан жаңа
әлеуметтік топтың өмірін «Туркестанские ... ... ... басым көпшілігі Ресей ақша белгілерінің нақты құнын шамамен
ғана білуі себепті әр түрлі алаяқтар қазақ ... ... ... ... ... оларға «өте киын жағдайларда қарызға» ақша
беріп, оп-оңай алдайтын еді; әр ... ... ... ... және ... күміс теңгелердің шын сатып алу қабілетін білмеуін
пайдаланып, оларды жиі ... ... ... еді, ал ... ... ... бірінде әйелдерге арналған ... ... ... бас киімдер - сәукелелер сатып алу үшін пайдаланатын. Мысалы, бір
самаурын үшін тұтас бір отар қой ... ... ... (саудагер. —
Ред.) сіріңке сатқанда, оны қасиетті от деп кәрсеткенін, қазақтардың оған
сеніп, ... ... бір ... сіріңкеге бір және одан да көп қой беріп
сатып алғанын ... ... ... және ... жүреді; ал болашақтағы басқа
бір бай қазактарға кәмпитті Магомедтің (Мұхаммед ... - ... ... деп алдап сатқан», — деп жазған бір жергілікті ... ... ... ... шаруашылық өмірде рыноктық
факторлардың рулық-патриархаттық дәстүрлерді ығыстырып шығаруы, банк-ақша
қатынастары ықпалыныңтаралуы қоғамның ... ... ... ... мүліктік саралануды одан әрі тереңдете түсіп,
тұрғындардың жалпы бұқарасынан қалалық рынокпен, жәрмеңкелермен, банктермен
тұрақты ... бар ... жік ... ... ... ... ... бұрынғы қарапайым заттай айырбастың
ығыстырылып шығарылуына қоса өрескел заңсыздық, дала ... ... ... орын ... ... ... ... қымбатқа түсті, ол кедейлерді,
малы аз ... ... ... ... тіршілік етудің жаңа көздерін
іздеп қалаға ағылуға мәжбүр ... ... ... ... - ... ... ... тартып алуды жеделдетіп, оларды дәстүрлі ... ... ... ... өзіндік әлеуметтік-экономикалық жағдайы
Қазақстан қалаларының пайда болуы мен өсуі ... ... ... ... ... орыс-қазақ саудасының ұлғаюымсн
байланысты.
Қазақстанның Россияға қосылуының барысында оның ... ... қала мен 400 ... поселкесі пайда болды. Олардың тағдыры әрқилы
болып, ... ... мен ... ... ... енді ... онша айырмасы жоқ «штаттан тысқары қалалар» болды. Көптеген
қалалар ... ... ... ... болып, өсті. XIX
ғасырдың ортасынан бастап ... орыс ... ... ... бекініс
шебі ретіндегі әскери-әкімшілік маңызы біртіндеп кеми берді. Олардан
әскерлер әкетіліп, ... ... ... ... қалаларының қалыптасу процесінде ... ... ... роль ... басынан бастап қоныс аудару қозғалысы едәуір күшейді.
Қазақстанда село ... ... ... ... да ... өлкені отарлау мен
экономикалық жағынан игеру барысында олардың ... ... ... еді. Қала ... мен селолық жерлер арасындағы, сондай-ақ
өлкенің жекелеген аудандары арасындағы рынок қатынастарын байланыстыратын
буын ... ... ролі ... кейінгі кезеңде қалалардың көбі ұсақ қалалар санатына жатты.
Сырдария облысында шағын қалалар барлық калалар санының 71 ... ... ... облысында - 25, Ақмола облысында - 20 проценті болды.
1897 жылғы санақтың ... ... ... ... саны мына ... болып бөлінді:
Қала ... Қала ... 36446 ... 8721
Верный 22744 ... ... 20216 ... (Ақмешіт) ... 19688 ... ... 16094 Қарқаралы ... 14275 ... ... 11722 ... ... 9688 ... ... 9322 Торғай ... ... одан әрі өсуі ... Россияның орталық аудандарынан
келген халықтың, әсіресе қала сословиесіне жатқызылған өз ... ... ... болды.
Қала халқының саны артып, оның ... ... ... ... ... азаматтар мен көпестер, казак ... ... ... ... ... ... олар азшылық болған еді. Қала
халқының көпшілігі шаруалар, жұмысшылар болды. Қала ... ... бір топ ... ... ... ... ... бұл сословие
әлеуметтік жарынан іс ... ... емес еді. ... ... ... толықтырған саудагерлер, басқаның еңбегін қанаған
кәсіпкерлер шығып отырды. Алайда мещандардың ... ... ... ... ... байлардың жұмысын істеген кедейлер болды.
Қала тұрғыңдары арасындағы проценті болмашы ғана дворяндар қала халқының
сословиелік категориясы болды.
Еркектер санының ... ... ... ... тән ... болды,
өйткені селолық жерлерден қалаларға ... ... деп ... ... еркектер болатын еді.
Қазақстан қалалары халқының қалыптасуы мен өсуі Россияда капиталистік
қатынастардың дамуымен тығыз байланысты болды, мұнда, В. И. ... ... ... ... ... сайын деревнядан және ауыл
шаруашылығынан мүлде қол үзеді де, қалаларға, ... және ... мен ... ... ... ... меншігі жоқ адамдардың өзгеше
табын, өзінің жұмыс ... ... ғана күн ... ... ... ... құрады»
Қазақстанның түрлі облыстары бойынша жүргізілген 1897 жылғы санақтың
материалдары Қазақстан қалаларының құрылымы халқының кәсіппен ... да, әр ... ... ... үлес ... ... да, ... жағынан да бірдей болмағанын көрсетеді. Алайда даму тенденциясы
ортақ болды: бұл ... мәні ... ... ... ... ... өсуінде еді.
Қазақтар, оңтүстіктегі ... ... ... ... ... ғана ... болды. Бұлар негізінен чиновниктер еді.
Тарихи тұрғыда бастапқы кезде қала ... ... ... ... және ... ... ... Одан әрі ол
қоныс аударушы орыс шаруалары ... ... ... әлі де болса өнеркәсіп өндірісі ... ... ... еді. ... ... ... шет аймағы ретіндегі
Қазақстанның географиялық жағдайы ... ауыл ... ... ... ... негізінен ұсақ өнеркәсіптің таралуына себепші болды.
Ұсақ өндірістің үлес салмағының жоғары болуы мен оның ... ... ... басым болды. Қалаларда ең алдымен тамақ
салалары, тері илеу өнеркәсібі және ... ... ... ... ... жол ... ... қызмет керсету территорнясы біршама шағын әдеттегі үй-жайларға
орналастыруға мүмкіндік беретін ұсак және орташа ... ... ... ... ... — осының бәрі қайсыбір ерекше өнеркәсіп
аудандарынсыз-ақ ... ... ... арасында орналастыруға
себептесті. Бұрынғы слободалар өнеркәсіп аудандарының ролін атқарды. Темір
жол ... ... ... ... болды.
Қазақстан қалалары қалай болғанда да ауылдарға саяси және мәдени жағьнан
«қызмет көрсетті», мұның орнына одан ... ... не ... ... ... ... пен ... күшін алып отырды.
Қазақстанның Өскемен, Семей, Верный, Орал, ... ... ... XIX ... ... таман тұқым қуалаған жалдама жұмысшылар
категориясы қалыптаса ... ... ... ... ... ... ұсақ, қызметшілер саны да өсті. Қала өлкенің
экономикалық, саяси және ... ... ... ... ... ... Омбы, Петропавл, Орал сияқты қалалар әжептәуір ірі темір
жол тораптары бар, сауда жолдарының түйіскен жеріне айнала бастады.
Сонымен бірге ... ... ... тап ... ... ролі де ... мұнда пролетариат кадрлары қалыптасты.
Қалаларда газеттер, журналдар шығарылып тұрды, оқу орындары жұмыс істеді.
ХІХ—XX ғасырлар аралығында ... ... ... ... ... орталықтары бола бастады, оларда ауыл ... ... ... пен ауыл ... өнімдерінің саудасы дамыды.
2.3. Кәсіпшіліктердің дамуы
Қазақстанда балық кәсіпшілігі едәуір дамыды. ... ... ... ... ... ... да, ... аулағаны үшін алынатын салықтар
соның қолына түсіп ... ... бұл түрі ... ... ... айналымдарының сомасы жөнінен ... ... орын ... ... Жайық өзені мен Каспий теңізінің жағалауында
шоғырланған еді. XIX ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға айналды. 150-ден астам ... ... ... ... ... ... және Ганюшин балық
заводтары іске ... мен ... ... ... ... ... ... көбінес,
орыстың балық өнеркәсіпшілері. жүргізді; олар бұл іске ... ... ... ... ... ... ал ... оларға аулаған
балығын өткізіп тұрды. Пайдалануында екі-үш қайығы, ... ... бар ... ... ... ... балық саудасымен де
шұғылдана бастады. Олар балықтарының ... ... және ... ... ... ... алған астық пен өнеркәсіп товарларын
қайтадан ауылдарға әкеп сататын болды. Қазалыға Жайық казактарының бір ... 70-ші ... ... ... ... ... Арал теңізі мен Сырдарияда
жандана түсті. Жаңа қоныстанушылар тәжірибелі балықшылар болып шықты ... ... ... ... дерлік солардың қолдарында болды, Бұлармен
бірге балық сатып алушылар келіп, олар белгілі мерзімге дейін ... ... ... шарт ... ... Осы жерден балық Ырғыз бен Орск
арқылы Троицкіге жөнелтіліп ... ... ... ... ... ... 1880 жылдан басталды. Мұнда балық аулаумен орыс балықшылары және
Балқаш ... ... ... шұғылданды. 1888 жылға қарай Іле мен
Шу өзендерінің және ... ... ... ... ... 135
қазақ семьясы шұғылданды. Олар аулаған балықтарының денін Верный мен
Қарқаралының ... ... ... ... келе ... ... ... шаруашылығында, әсіресе кедейлер үшін үлкен сүйеніш еді.
Семей облысында әр түрлі ... көп су ... ... бұл ... балық
кәсіпшіліктерінің өркендеуіне себепші болды.
Өлкеде ауланған балықтың көлемі жөнінен Зайсан көлі мен Қара ... ... орын ... еді. ... басы ... алығып жақын жердегі
жәрмеңкелерге апарып немесе жергілікті алыпсатарларға сатып отырды.
Өнеркәсіптің басқа ... ... ... ... Қазақстанда
май айыратын, тері илейтін, сыра, арақ-шарап жасайтын, ұн тартатын, сабын
қайнататын, тоң май ... ... ... ... ... пайда бола
бастады. Бұлар өндірістің ... ... ... түрінің кәсіпорындары болған еді.
В. И. Ленин былай деп көрсетті: «Реформадан кейінгі Россияда капитализм
дамуының бастапқы қадамдары болып табылатын ұсақ кәсіпшіліктердің өсуі ... ... ... және ... те отыр: 1-ден, ұсақ енеркәсіпшілер мен
қолөнершілердің орталықтағы әлдеқашаннан ел қоныстанған ... ... ... ... ... шет аймақтарға қоныс аудару түрінде
болып отыр; 2-ден, жергілікті ... ... жақа ұсақ ... және ... бар кәсіпшіліктердің кеңейтілуі түрінде , болып
отыр».
Өлкенің өнеркәсіп орталықтарынын бірі Батыс Қазақстан ... еді. ... ... темір жол келіп, қаланың экономикалық жағдайын көп өзгертті.
Темір жол Орал қаласын Поволжьемен жалғастырды және оны ... ... ... облысына товар тасудың және Жайық өңірінің өнімін ... ... ... ... пунктіне айналдырды, Темір-терсек пен
мия өсімдігінің тамыры бұл жерден тіпті шет елдерге ... ... ... ... ... Ақмола облысы, оның ішінде Петропавл
қаласы болды. Облыста диірмен өнеркәсібі кеңінен тарады Мұнда 1895 жылы
1155 диірмен, олардың 75-і су ... 1078-і жел ... ... ... ... маңызы болған еді.1895 жылы ... ... 216 ... ... істеп, олар жылына 1миллион сомның
товарларын шығарып тұрды.
Қорытынды
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында патшалы Ресейдің Орта Азия мен ... ... ... ... өсе ... ... Орта ... керуен саудасы Орынбордан, Троицкіден, Петропавлдан және
Семейден ... ... ... жүріп өтті. Қазақстанның тек ... ... ғана мына ... ... ... 5 ... жолы
өтті.
1. Петропавл қаласынан Ташкентке, Қоқанға және Бұқараға керуен Ақмола
приказы, Ұлытау елді
мекені арқылы жүріп, одан әрі Шу ... ... ... де, ... Түркістан
арқылы Ташкентке барады.
2. Петрапавлдан Құлжаға – Баянауыл, Қарқаралы, Аягөз, ... ... ... ... мен ...... және ... приказдары,
одан соң Тарбағатай
жотасының оңтүстік беткейлері арқылы.
4. ... ... ... ... ... Шу және Ташкент
арқылы өтеді. Ресейдің
Орта ... ... ... ... ... ... және Британ
елшілігінің хатшысы Ломлей жазған материалдардан ... ... ... Азия ... ... әбден айқын сипаттайды. 1840 жылдан 1850
жылға дейінгі он жылдағы ... ... ... мына ... ... болады.
Апарылғаны: Бұқараға Хиуаға Қоқандқа барлығы мынадай сома:
783, 785 ф.ст. 199 830 ф. ст. 30622 ф.ст 1014. 237 ... ... ... ... барлығы мынадай сома:
1096 380 ф.ст. 209 425 ф.ст. 39. 936 ф.ст. 1 345 741 ф.ст.
Ханыковтың мәліметтеріне қарағанда, Ресейдің Орта ... ... ... жыл ... 5 ... 6 мыңға дейін түйе қамтамасыз етті.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Бекмаханов Е.Б. Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40-шы жылдарында. Алматы
«Санат» 1994 ж.
2. ... Т.К. ... ... в ... и ... и ... ... в хозяйстве казахов во ІІ
половина ХІХ века. Алматы «Наука» 1961 г.
3. ... Т. ... ... ... ... тарихы» / ІІ. Алматы
1959 ж.
4. Толыбеков С.Е. «Обшественно – экономический ... ... в ... веках. Казгонудат. Алматы 1959 ж.
5. Толыбеков С.Е. Кочевое общество казахов в ... ХХ ... ... 1971 ... А.Г. ... ... ХІХ ғасырдың 40-60 жылдарындағы орыс-
қазақ сауда қатынасы. ... ... 2006. ... 715 қор ... 1-іс, 12 қ. 26-29 пп.
7. Ленин В.И. ҚазССР Орталық ... ... 25-қ, 1-т, ... ... Н.А. Наша ... ... ... по документам архива
комитета министров, Т.2.спб. 1902 с.170-172.
9. Добромыслов А.И. Торговля в Тургайской ... ... 1898, ... ... В.И. ... толы ... 4-т; 450 б.
11. Көкіш Рысбайұлы. Қазақстан Республикасының тарихы. Алматы «Санат»
2001 ... ... ... Е.Б. Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40-шы жылдарында. Алматы
«Санат» 1994 ж. 70-75 ... ... Т.К. ... ... в ... и ... и ... отношений в хозяйстве казахов во ... ХІХ ... ... «Наука» 1961 г. 22-28 бб.
3. Нүрпейісов Т. «Қазақ елінің тарихы» «Отан тарихы» / ІІ. ... ж. 42-47 ... ... С.Е. ...... строй казахов в ХҮІІІ-
ХХ веках. Казгонудат. Алматы 1959 ж. 55-60 бб.
5. Толыбеков С.Е. Кочевое общество ... в ... ХХ ... ... 1971 г. 12-18 ... А.Г. ... мұрағаты. ХІХ ғасырдың 40-60 жылдарындағы орыс-
қазақ сауда қатынасы. КАЗҰУ ... 2006. ... 715 қор ... 1-іс, 12 қ. 26-29 пп. 6-8 ... Ленин В.И. ҚазССР Орталық мемлекеттік архиві, 25-қ, 1-т, ... ... ... Н.А. Наша ... дорожная политика по документам архива
комитета министров, Т.2.спб. 1902. 170-172 бб.
9. Добромыслов А.И. Торговля в Тургайской ... ... 1898, ... ... В.И. Шығармаларға толы жинағы, 4-т; 450 б.
11. Көкіш Рысбайұлы. Қазақстан Республикасының тарихы. Алматы «Санат»
2001 ж. 26-32 бб.
12. ... ... ІІІ том. 500-515 бб.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сауда және қалалар8 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы 1861-1917 жж20 бет
Windows-тың Блокнот стандартты программасы8 бет
Геологиялық құрылысы мен жер бедері19 бет
Кадрлар бөлімі. Өрістер14 бет
Магнетизм3 бет
Магнетиктердің түрлері және қасиеттері29 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь