Негізгі құралдар есебі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

І Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ТЕХНИКА.ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Негізгі құралдардың түсінігі, кәсіпорындағы оның маңыздылығы ... ... .6
1.2 Кәсіпорынның жалпы экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
1.3 Кәсіпорынның есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

ІІ Бөлім. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАР ЕСЕБІ
2.1 Негізгі құралдардың жіктелуі және бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.2 Негізгі құралдардың түсу есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
2.3 Негізгі құралдарды есептен шығару есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52

ІІІ Бөлім. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ТАЛДАУЫ
3.1 Негізгі құралдардың есебінің ішкі бақылауын ұйымдастыру ... ... ... ... ... 59
3.2 Негізгі құралдар есебінің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
............................................................................
...................................4
І Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ТЕХНИКА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Негізгі құралдардың түсінігі, кәсіпорындағы оның маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАР ЕСЕБІ
2.1 Негізгі құралдардың жіктелуі және бағалау әдістері
.................................32
2.2 Негізгі ... ... ... ... ... шығару
есебі....................................................52
ІІІ Бөлім. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ТАЛДАУЫ
3.1 Негізгі құралдардың есебінің ішкі бақылауын
ұйымдастыру....................59
3.2 Негізгі құралдар ... ... кез ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп маңызды роль атқарады. Ол кәсіпорынның ... ... ... ... ... қабылдау үшін негіз бола отырып, тұтынуды, айналысты
және басқа да ... ... ... ... ... ... ... есебі бухгалтерлік есеп Стандарттарына және
субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметіндегі ... ... ... бекітілген жалпы қағидалары мен ... ... және ол ... ... ... пайдаланушылардың
талабына, қызметтің құрылымына, ұйымның нысанына, ... ... ... ... ... етеді.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында кәсіпорындардың күрделі
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ақпаратсыз басқару жүйесін іс жүзінде жүзеге асыру мүмкін емес.
Экономиканың ... ... ... ... мен ... шикізат пен материалдарды ұқыпты жұмсауға, өндіріс қалдықтарын
азайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды өнімдерін өндіруге ... ... ... өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ортаны
сақтауға мүдделі. Бұл орайда, шаруаға қырсыздыққа, кәсіпорынның материалдық
құндылықтарын, ақша ... және ... да ... заңсыз және
тиімсіз жұмсауға және тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен
мәнін ... ... ... алынған ақпараттардың көмегімен кәсіпорынның және ... ... ... жедел басқару үшін, экономикалық
болжамдар мен ағымдық жоспарлар жасау ... ... ел ... ... ... және ... ... тетіктің бірі ретінде
пайдаланылады.
Экономиканың саласындағы мамандар, оның ... ... ... ... ... алудың және есеп берудің жүйесін жақсы
білулері, оларды оңайлатуды ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырудың ережелерін,
нұсқауларын және басқа нормативтік актілерін, қатаң сақтаулары керек.
Дипломдық ... ... ...... құралдар түсінігі,
кәсіпорындағы оның маңыздылығы, есебі, аудит жүргізу және есебін жетілдіру
жолдарын зерттеу.
Қарастырылып отырған жұмыстың ... ... ЖШС ... ... ... ... ... үш бөлімнен, қорытынды, қосымшалар және
қолданылған әдебиеттерден тұрады. Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... есеп ... ... бөлімінде – негізгі құралдардың есебінің ерекшеліктері
көрсетіледі, ал үшінші бөлімде кәсіпорынның негізгі құралдарын түгендеу
есебі мен бағалау ... оған ... ... ... және жетілдіру
жолдары
қарастырылады.
І Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ТЕХНИКА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Негізгі құралдардың түсінігі, кәсіпорындағы оның
маңыздылығы
Бухгалтерлік ... 16 ... ... деп ... халықаралық
стандарттарына сәйкес негізгі құралдар дегеніміз – кәсіпорында өнім өндіру,
тауарларды тасымалдау немесе қызмет көрсету үшін, басқа кәсіпорынға ... үшін ... ... мақсаттар үшін пайдаланылатын және бір кезеңнен
артық мерзім ішінде пайдаланылады деп ... ... ... құралдарға: қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен жабдықтар, ... және ... мен ... ... ... мен ... және ... құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік
және ... ... өнім және ... ... көп ... екпе
ағаштар, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалары ... ... ... ... ... сай ... ... ретінде танылуға тиісті:
а) егер кәсіпорынның активпен байланысты ... ... ... аса ... ... сендіру мүмкін болса;
ә) егер кәсіпорын үшін активтің өзіндік құнын сенімді түрде бағалау
мүмкін болса.
Негізгі ... ... ... жүргізу үшін алдымен оларды
жүйелеп топтастыру қажет. Бұл жүйелеп топтастырудың экономикалық барлық
салаларында ... ... ... негізгі құралдар өздерінің өндіріске ... ... және ... емес болып екі топқа бөлінеді. Өндірістік
негізгі құралдар-деп өндірісте ... ... яғни ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, ... ... ... ... машиналар мен жабдықтар, өлшеу және реттеу
аспаптары мен ... ... ... мен техникалары және олардың
бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау ... ... ... ... ... өнім және ... малдары, көп жылдық екпе
ағаштар, шаруашылықтың ішкі ... тағы да ... ... ... ... ... қатарына шаруашылықтың өндірістен басқа
салаларында пайдаланылатын негізгі құралдар жатқызылады. Оларға ... ... ... сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, білім
беру және мәдениет ... ... ... ... ... ... және ... қызметтерінің түрлеріне қарай барлық
негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл ... ... ... байланыс, құрылыс, материалдық-техникалық жабдықтау және сату-
өткізу кәсіпорындары, қоғамдық тамақтандыру, ... ... ... ... және ... ... ... көмек көрсету және ағы да басқа
салалар бойынша топтастырылады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар мен
қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі ... ... бәрі тек ... ... ... ... ғана ... көрсететін болса,
онда ол субъектідегі негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол шаруашылық
субъектінің ... ... ... ... ... ... ... өндіру процесіне тікелей байланысты
негізгі ... ... ... ... ... ... балансында оның негізгі қызметінен басқа
салаларында қызмет атқаратын өндірістері мен ... ... онда ... мен өндірістің атқаратын қызметтерінің сипатына ... ... ... ... ... ... ... құралдар пайдалану мақсатына және атқаратын ... ... ... ... ... Жер ... пайдаланылатын барлық жер);
- Өндірістік ғимараттар мен құрылғылар;
- Машиналар мен жабдықтар, өткізгіш тетіктер;
- Көлік құралдары;
- Басқадай негізгі құралдар.
Негізгі ... ... ... ... ... қарай
меншікті, яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және уақытша жалға алынған ... ... ... ... ... ... қарай негізгі құрлдар
жұмыс істейтін, жұмыс істемейтін және ... ... деп үш ... ... өндіріс процесіндегі, яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Жұмыс істейтін ... ... ... ... белгілі
себептермен басқада жаққа әзірге берілмеген басы артық ... ... ... құралдардың қатарына келешекте, яғни алдағы
уақытта ... ... ... да ... ... ... ... құралдардың орнына пайдалануға арналған ... ... 16 ... ... деп ... халықаралық
стандарттарына сәйкес актив ретінде танылуы мүмкін ... ... ең ... ... құны ... ... тиіс.
Негізгі құралдар объектісінің өзіндік құнына сатып алу бағасы, оның
ішінде импорттық алым, ... ... ... орны ... ... ... ... бір мақсатқа пайдалану үшін оны жұмыс істейтін
жағдайға ... ... ... ... ... ... алу бағасын
анықтау кезінде кез келген сауда жеңілдіктері алынып тасталынады.
Тікелей ... ... ... ... ... жүргізуге арналған участокты) дайындау
шығындары;
• тасымалдау және түсірумен байланысты бастапқы шығындар;
• орнатуға байланысты ... ... және ... ... ... ... ... құны.
Кәсіпорынның өзінде шығарылған негізгі құралдардың құны активтерді
сатып алу ... ... ... ... Егер ... ... ... өзінің шаруашылық қызметі барысында сатып-өткізу үшін
өндіретін болса, онда ... ... ... оның ... құнына тең
болады. Сөйтіп, кез-келген ішкі ... ... ... ... ... кезінде есепке алынбайды.
Кәсіпорын өздерінің негізгі құралдарының есебін 2400-шотының
бөлімшелерінде, яғни мына ... ... ......... мен ...... мен жабдықтар;
2414-шот – көліктер құралдары;
2415-шот – компьютерлер, перифирициялық ... және ... ... жабдық;
2416-шот – кеңсе жиһазы;
2417-шот - өндірістік құрал саймандар мен керек жарақтар.
Бұлар активті болғандықтан дебетінде негізгі құралдарының ... ... ал ... ... ... ... яғни есептен шығарылуы
көрсетіледі. Негізгі құралдардың есебі ... ... ... ... ... ... есебі әрбір инвентарлық
объектісі бойынша бөлек жүргізіледі. Инвентарлық объект деп өзінің ... яғни ... ... керекті жабдықтармен, саймандармен сатылып
алынған, орнатуды ... ... ... ... ... ... ... құрылымы бойынша жекеленген немесе ... ... ... біріктірлген, яғни қосылған, бір зат болып саналып белгілі
бір қызметті ... ... ... ... ... ... дұрыс жүргізу үшін және олардың
тиісті түрде сақталуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... номер беріледі. Ол тұрақты түрде белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, бұзылуына, басқа ұйымдар мен ... ... тағы да ... жағдайларға байланысты есептен
шығарылғанда оның инвентарлық номері шаруашылық субъектінің жаңадан ... ... ... ... ... номер негізгі
құралдарға бекітілген житонға немесе ... ... ... ... объектілерді реттік сериялық жүйесі мен номерлеу ұсынылады.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... реттік номерлер белгіленеді, ол сериялық реттік номерді негізгі
құралдардың қандай жіктелу ... ... ... ... ... Негізгі құралдарға бастапқыда берілген ... оның ... ... және бір ... ... жерге орын
ауысуы үшін толтырылатын алғашқы құжаттарда көрсетілуі тиіс.
Кәсіпорында инвентарлық карточкалар және ... ... ірі ... мен ... жабдықтар мен көліктерге арнайы
техникалық төлқұжат толтырады. Бұнда олардың техникалық сипаттамасы ... ... ... тағы да басқа деректері жазылады.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебінің міндеті:
- Расталған есептік мәліметтердің, техникалық паспорттардың, басқа ... мен ... ... ... ... ... барлық
түрлерінің сақталуына жүйелік бақылауды ұйымдастыру;
- Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... және ... көрсетілуін қамтамасыз ету;
- Негізгі құралдардың тозуының дұрыс есептелуіне және ... ... ... және қор ... ... шараларды жүзеге асыру;
- Негізгі құралдарға ағымдағы және модернизациялауды ... ... ... дұрыс және уақытылы көрсетуді жүзеге асыру;
-Моральды және физикалық тұрғыдан ескірген негізгі құралдарды ... ... ... бойынша дұрыс есептеме жасау үшін ... ... ... ... және ... ... ... өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол еңбек заттары және еңбек құралдары болып бөлінеді. Бұл ... ... ... ... ... ... олардың өндіріс процесінде
атқаратын роліне қарап анықталады. Негізгі ... ... ... да, өндірістік емес салада да ұзақ уақыт бойы қызмет етеді.
1.2 Кәсіпорынның жалпы ... ... ... ... ... ... стандарттарына ағымдағы
жылдың аяғына қарай көшуді жоспалап ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесі автоматтандырылған түрде 1С: Бухгалтерия
7.7-ші бағдарламасы арқылы ... Ал осы жылы ... 8.8-не ... Жаңа ... бірге жаңа
стандарттарға өту қолайлы болып ... ... ... ... ... стандарттарына көшу кәсіпорын үшін ... ... жоқ. Оның ... ... ... ... ... есеп стандарттары халықаралық стандарттардан
артта қалған. Кәсіпорынның таза активтерінің ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандарттарына кіру қазақстандық ... ... ... ... жоғарлату үшін бірден-бір қажетті қадам. Бұл
стандарттар кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ақпаратты оның ... ... ... ... ... ... ... Ал бұл, өз
кезегінде, қазақстандық бизнестің тұрпатына оңды әсерін тигізеді.
Инвестор, бірінші кезекте, белгілі бір ... ... ... ... ... туралы толық түрде көрініс беретін ақпаратты алуға
қызығушылық ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарына көшу инвесторлардың-
сенімділігін арттырады. Бірақ бұл мәселені талқылау барысында келесідей
сауал туылады: қандай ... ... ... Қаржылық есептеменің
халықаралық стандарттарына өтулері керек. Қаржылық есептеменің халықаралық
стандарттарына қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... немесе сол нарық арқылы қазіргі уақытта өз қызметін
жүзеге асырып отырған кәсіпорындар көшу керек.
Капиталдың ... ... ... бел ... ... тартылатын қарыздар бойынша жолғары пайыздық мөлшерлемеге
ұшырауда. Бұл ... ... ... ... ... ... ... есептемесінің сенімді еместігімен ... ... ... аулақ болуды қалайды. Ал ... ... ... сәйкес құрылған есептеме
кәсіпорынның жағдайы туралы ... және ... ... ... бұл ... ... мен ... қабілеттілікті күшейтуге алып
келетін тартылатын капиталдың құнын төмендетуге мүмкіндік ... ... ... ... шетелдік инвесторы бар
немесе акциялары Қазақстаннан шеткей жатқан елдерде айналымда ... ғана ... ... ... ... стандарттарына сәйкес құру
керек деп шешкен кәсіпорындарға бірқатар ең тартымды факторлар әсер етті:
- іскерлік белсенділікті жақсартуға деген талпыныс ... ... жаңа ... сәйкес келу қажеттігі (18%);
- капиталдың халықаралық нарығына ... ... ... ... ... ... ... құрылған
есептеменің аудитін жүргізудің қызметінің құны орташа есеппен алғанда
қазақстандық стандарттар ... ... ... ... болып
келеді. Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттары бойынша аудиторлық-
консультациялық қызмет көрсетіп ... ... саны ... ... жаңа ... сәйкес құра алатын
қызметкерлердің саны да санаулы.
Бұл стандарттарға көшу барысында есептің электронды түрде ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Халықаралық
есептеме ақпараттың үлкен көлемін иемденеді әрі оны ашудың нақтылығын
айғақтайды. ... ... ... ... есептеменің халықаралық
стандарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... және кезең шығындарын) кіргізуі
қажет. Әрбір кәсіпорын Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына ... ең ... ... арнайы мамандандырылған ... ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар арнайы қағидаларды меңгеруі қажет.
Халықаралық стандарттарға көшу ... ... ... ... ... ... ... етілуі
керек. Осыған байланысты Қазақстанның білікті бухгалтерлерінің ... ... ... ... ... ... мақсаты
кәсіпорындарға халықаралық стандарттарға жауап беретін қаржылық есептемені
дайындауға көмек көрсету.
Енді ... ... ... ... ... ... шоттар жоспарын айғақтауға бет бұрайын:
1) жұмысшы шоттар жоспарындағы ... ... ... ... төмендеуіне қарай орналасқан;
2) жұмысшы шоттар жоспарындағы шоттардың нөмірі төрт ... ... сан ... қатысын білдірсе, екінші сан өтімділіктің
төмендеуіне байланысты орналасқан бөлімшелерге қатысын білдіреді.
Үшінші сан ... ... ... қатысын білдіреді. Ал төртінші
санды топтамалық шоттардың өтімділік ... ... ... ... өзі ... ... ЖШС ... Қаржылық есептеменің халықаралық
стандарттарына көшуі оның қржылық-шаруашылық ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сонымен қатар ... ... ... бойынша құрылған жұмысшы шоттар
жоспарын қолдану қолайлы болып келетіні сөзсіз.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік – ... ... ... ... 1995 ... бері фармацевтикалық қызметпен
айналысып келе жатқан ірі дистрибьюторлық ... ... ... ... ... көтерме және бөлшек саудасын жүзеге асыру. Бұл
кәсіпорын дәрі-дәрмектердің 114 ... және 100 ... ... ... ... ... орнатып үлгерді.
ЖШС «Арман» заңды тұлға ... ... ... Заң ... ... ... ... тұлғаның
мемлекеттік тіркеуден өткенін көздейтін куәлік арқылы тіркелген.
ЖШС «Арман» міндетті лицензиялаудан өткен. Сол ... ЖШС 2002 ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының Агенттігі
фармацевтикалық ... ... ... ... ... ие ... ... Кәсіпорынның Басшысы әрі Бас директоры
Шайзаханова Мәриям Айдаровна.
ЖШС «Арман» ... ... ... ... ... қызметін
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің, «Шаруашылық серіктестіктер
туралы» заңдық күші бар Қазақстан ... ... ... да ... және ... актілердің, Жарғының және үлестік
келісім-шарттың негізінде іске асырады. ЖШС «Арман» өзінің жеке меншігін,
балансын, ... ... ... ... есеп ... ... ... шоттарын, кәсіпорынның атауы жазылған мөрі мен басқа да
деректемелерді ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық есептің негізінде жүзеге
асырады. Қазақстан Республикасында келісім-шарттарды өз атынан бекітеді.
ЖШС «Арман» іргесі 13.03.1995 жылы ... оның ... ... 600
мың теңге көлемінде бекітілді.Үлес қосушылыр өз үлестерін үлестік келісім-
шартта белгіленген мөлшерде ... ЖШС ... Бас ... ... М.А. ... ... капиталының 90% құайтын 500 мың теңгенің мүлкі және ... ... ... ... Д. ... ... ... 10% құайтын
100 мың теңге.
Кәсіпорынның қызметін ашып көрсететін негізгі үлестік ... ... ... сатып алу жарғысы (жалпы тауар көлемінің 10%
құрайды) ... ... ... ... Астана қалаларын және Қазақстанның
облыстық орталықтары мен аймақтарын қамтиды. ... ... ... ... Семей, Павлодар, Қарағанды, Шымкент, Өскемен қалаларында
орналсқан 9 филиалдары бар. Филиалдармен және аймақтармен бірге орнатылған
тығыз ... ... ... ... ... барлық қалаларына
тауарларды жеткізуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның қызметінің басты ... ... ... табу ... ... – дәрі-дәрмектер мен медициналық құралдарды импорттау және
оларды ... ішкі ... ... Сонымен, жарғыға сәйкес ЖШС
«Арман» қызметі төмендегідей сипатқа ие:
• фармацевтикалық қызмет;
• сыртқы экономикалық қызмет;
• дәріханалар желісін құру;
... ... ... ... және ... ... ... сауда желісін ұйымдастыру;
• көліктік қызмет көрсету;
• заңмен шек ... ... ... да ... «Арман» өндірістік емес фармацевтиклық сектордың барлық саласын
қамтиды:
• кеден қоймалары мен уақытша сақтау қоймаларын;
• Республиканың барлық облыстар ... ... ірі ... көтерме саудасын;
• Өзінің бөлшек саудасын, оның құрамына ... ... 9 ... ... ... жүзеге асыру үшін кәсіпорынның 2001 жылы Алматы
қаласында құрылған ... 5000 ... метр ... ... ... жоғарыда
көзделіп кеткен Қазақстанның 9 қалаларында орналасқан филиалдары, маркетинг
бөлімі, сертификаттау бөлімі, әкімшілік-басқарушылық және тағы да ... ... ... ...... ... ... Германия Федеративтік Республикасы, Франция, Үндістан, Түркия,
Литва, белоруссия, Ресей және тағы да басқалары. Қазақстан ... ... ... ... ... ... АҚ, ЖШС
«Эйкос-фарм», ЖШС «Елдос-фарм» және тағы да ... ... ... ... көлемінің 75%-ын импортталған дәрі-дәрмектер және тек 25%-
ын ғана ішкі нарықтан сатып алынған дәрі-дәрмектер құрайды.
Бұл, біріншіден, Қазақстандағы фармацевтикалық өнеркәсіптің ... ... да, ... ... сұраныс өте жоғарғы деңгейде
тұр. Дәрі-дәрмектерді, негізінен, Қазақстанның аумағында ... ... және жеке ... сатып алады.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің қызметінің нәтижелілігін
жоғарлатудың басты ... ... ... ... жоғары қызметкерлер
табылады. Яғни, кәсіпорынның жеңісі оның ... ... ... ... ... дұрыс кадрлық саясатты
жүргізуге бел буған. ... ... ... ... шаруа жөнінен қызмет көрсетушілік, фармацевтикалық және
көмекші топтарға бөлінеді.
Дәріханалардың ... және ... ... ... қызметкерлер, орта фармацевтикалық және көмекші қызметкерлер
үшін жеке түрде бекітілген штаттық ... ... ... ... ... құрамына провизор-технологтар, провизор-
талдамашылар, аға провизорлар, бөлімдердің жетекшілерінің орынбасарлары
кіреді.
2. Орта ... ... ... ... ... ... ... фармацевттері, бөлімдердің жетекшілері
кіреді.
3. Көмекші қызметкерлер: жүк таситын, тазалық сақтайтын жұмыскерлер,
көлік жүргізушілер.
Жұмысшы күшінің ресурстарының құрылымы мен ... жете ... ... қарастырайық.
Жұмысшы күшінің ресурстарының құрылымында 2006 жылы үлесі жағынан ең
көп ... ... ... (50%) ... ... ... қызмет көрсету нарығының мүмкіндігінше басым
бөлігін алуға талпынуымен байланысты.
Кесте 1
ЖШС «Арман» ... ... ... ... (адам).
|Еңбек ресурстары |2006ж. |2007ж. ... ... ... |
| | | ... үлес ... |
| | | |(%) |
| | | |2006ж. |2007ж ... |1 |1 | | ... Бас ... | | | | ... ... |1 |1 | | ... ... |1 |4 | | ... ... |1 |1 | | ... |3 |3 | | ... |7 |12 | | ... ... ... |1 |2 | | ... |1 |1 | | ... |6 |6 | | ... |11 |15 | | ... |2 |5 | | ... |34 |51 |50,0 |36,7 ... |1 |1 | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... жетекшісі-провизор |3 |6 | | ... |1 |4 | | ... ... |1 |17 | | ... |6 |4 | | ... ... |2 |6 | | ... | | | | ... |14 |38 |20,6 |27,3 ... ... ... |2 |15 | | ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... жұмыскер |2 |4 | | ... ... ... |5 |8 | | ... ... ... |6 |14 | | ... жүргізуші |5 |9 | | ... |20 |50 |29,4 |36,0 ... ... |68 |139 |100 |100 ... | | | | ... нәтижесінде Қазақстанның ... ... саны ... ... ... ... осы бөлігінің
2007 жылы 36,7%-ға кемуі сату көлемінің ... және ... және ... ... ... ... ... қосымша
санының қажет болғандығынан орын алды.
ЖШС «Арман» негізгі күш болып фармацевтикалық қызметкерлер саналады.
Сондықтан осы санаттың ... ... ... ... ... өзгерісін міндетті түрде зерттеу қажет. Үлес ... (2007 ... ... 2007 ... ... дейін, яғни 6,7%-ға) қызмет
аясының кеңеюіннің және айналымдардың өсуінің белгісі болып табылады.
Шаруа жағынан қызмет көрсету ... үлес ... да ... ... ... 2007 жылғы 36,0%-ға дейін, яғни 6,6%-ға). Бұл жаңа
сауда орындарының ашылуына және сату ... ... ... қызметті жүзеге асыру үрдісі тауарлы-материалдық
қорларсыз мүмкіне ... ... ... ... да қарастыруды талап
етеді. Тауарлы-материалдық қорлардың құрамына төмендегілер кіреді.
1. Ыдыс және ыдыстық заттар. ... ... ... ... үш
түрге бөлінеді:
- Көпайналымды ыдыс. Бірнеше рет тауарды сақтау және ... ... ... бұл түріне ... ... ... бөтелкелер), ағаштан жасалғандар (жәшіктер, дүңгіршектер),
металдан жасалғандар (битондар, бөшкелер) және қап ... ... ... қажетті ыдыстар. Дәріхана ішінде шаруа ыдысы ... ... және ... ... ... ... ... үшін арналған және олардың ... ... ... ... ... ... Бірайналымды ыдыс немесе қаптағыш материал. Тауарларды бір ... үшін ... ... ... ... арналмағандықтан актінің
негізінде шығысқа шығарылады. Оның ... ... ... ... ... өрілген кәрзеңкелер, қаптар кіреді.
2. Көмекші материалдар. ... ... ... ... ... әр ... көмекші материалдар қолданылады. Олардың
құрамына кіретіндер: этикеткалар, қағаздан жасалған ... ... ... ... клей және тағы да ... ... қажетті тауарлар. Шаруа жұмысына санитарлық киімді ... жуу, ... ... және тағы да ... жатады.
Осы мақсатта сабын, сода, кір жуатын ұнтақ, хлорамин, нашатыр спирті ... да ... ... 2
ЖШС «Арман» тауарлы-материалдық қорлармен қамтамасыз етілуі (мың
теңгемен).
|ТМҚ атауы |2006 ж. |2007 ж. ... (+,-) ... үшін ... ... |102 724,9 |159356,2 |56631,3 ... ... ... |18,4 |21,2 |2,8 ... | | | ... ... ... |56631,3 |
2-кестенің мәліметтері бойынша жауапкершілігі ... ... ... ... (2006 жылмен салыстырғанда 2007 жылы
56631,3 мың теңгеге) байқауға болады. ... ... ... Бұл ... материалдардың үлкен көлемін қажет етумен байланысты.
Тауарларды өткізу жұмысын жеткілікті деңгейде жүргізу үшін негізгі
құралдарға ... ... ... ... ... бар негізгі
құралдар натуралдық-заттық сипаты жағынан келесідей ... ... ... мен ... барлық өндірістік және өндірістік емес
құрылыстар.
2. Машиналар мен жабдықтар – тоңазытқыштар, ... ... ... ... ... және тағы да басқалары.
3. Өндірістік және шаруаға қажетті жабдықтар - үстелдер, конвеер,
сейфтер және тағы да ... ... ... – автокөліктер және тағы да басқалары. Иемделінуіне
қарай негізгі құралдар жеке меншік және жалға ... ... ... Ал
қолданылуына қарай қолданыстағы, қосымша қорда тұрған және қолданысқа
енгізілмеген болып бөлінеді.
1.01.2006 жылы ... ... ... ... жеке
меншігінде тұрған негізгі құралдарын иемденеді. Олардың ... ... жүк ... және ... көліктер, компьютерлер, жер, кеңсе
жиһаздары және тағы да басқалар кіреді (кесте 3).
Кесте 3.
ЖШС «Арман» негізгі құралдармен қамтамасыз ... ... ... ... |2006 ж. |2007 ж. ... ... Материалдық емес активтер | | | ... ... құн |67,5 |160,9 |93,4 ... ... тозу |32,0 |66,7 |34,7 ... ... құны |35,5 |94,2 |58,7 ... ... ... | | | ... ... құны |3314,3 |4613,2 ... ... Есептелген тозу |194,3 |526,1 |331,8 ... ... құны ... ... |967,1 |
3 ... ... ... негізгі құралдардың көлемінің едәуір
түрде ұлғаюы байқалуда. (2006 ... ... 2007 жылы 1 298,9 ... 2006 жылы ЖШС-тің негізгі құралдармен ... ... ... ... жоқ, оған ... олар ... тозған болатын.
Мұндай жағдай, әсіресе, машиналар мен жабдықтар сияқты негізгі құралдардың
түрлеріне ... ... ... еді.
Кез келген кәсіпорынның коммерциялық қызметінің мақстаы – табыс табу
және сол ... ... ... ... ЖШС ... ... қызметінің негізгі көрсеткіштері 4 кестеде келтірілген.
Кесте 4
2006-2007 жылдар аралығындағы ЖШС «Арман» қаржылық-шаруашылық
қызметінің ... ... ... |2006 ж. |2007 ж. ... |% |
| | | | |т | |
| | | | |і | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|2 ... сатудан түскен |248563,1 |534 946,0 |286382,9 |115,21 |
| ... (мың ... | | | | |
|3 ... ... ... ... |448 979,2 |231393,6 |106,35 |
| ... (мың ... | | | | |
|4 ... түскен табыс (мың |30977,5 |85966,8 |54989,3 |177,5 |
| ... | | | | |
|5 ... ... (мың теңге) |24610,5 |85190,4 |60579,9 |246,15 |
|6 ... ... ... |6367,0 |776,4 |-5590,6 |-87,8 |
| ... (мың ... | | | | |
|7 ... ... салығы |1910,1 |232,9 |-1677,2 |-87,8 |
| |(мың ... | | | | |
|8 ... ... (мың ... |4456,9 |543,5 |-3913,4 |-87,8 |
|9 ... ... ... |1965,0 |3686,0 |1721,0 |84,73 |
| ... құны (мың ... | | | | ... |Мүліктің орташа жылдық құны |93261,4 |201722,8 |108461,4 |116,3 |
| |(мың ... | | | | ... ... ... орташа |4303,3 |18397,8 |14094,5 |327,52 |
| ... ... (мың ... | | | | ... ... капиталының орташа |3919,4 |18109,4 |14190,0 |362,04 |
| ... ... (мың ... | | | | ... ... ... ... |53085,6 ... |64977,9 |122,4 |
| ... (мың теңге) | | | | ... ... ... ... |29012,0 |39602,4 |10590,4 |36,5 |
| ... ... (мың ... | | | | ... ... ... |9180,9 |40370,8 |31189,9 |339,73 |
| ... жылддық мөлшері | | | | |
| |(мың ... | | | | ... ... борыштың орташа |102630,2 |165215,5 |625585,3 |61 |
| ... ... (мың ... | | | | ... |Рташа тізімдік жұмыс істейтін|23 |48 |25 |108,7 |
| ... саны ... | | | | ... |Қор ... (мың ... |126,5 |148,5 |22,0 |17,4 |
4 ... ... тұрғандай 2007 жылдың соңына қарай кәсәпорынның
қаржылық жағдайы келесідей болды:
Жарғылық капитал – 600 мың ... ... – 201 357 мың ... ... – 228 737 мың ... Кәсіпорынның есеп саясаты
Есепке алуды және қайта есептеуді ... ... ... ... және бюджеттен тыс қорларға, филиалдың ... ... ... да ... ... ... құжаттардың және
бухгалтерлік жазба мәліметтері негізінде бухгалтерлік есепті дер кезінде
жасауды, оны ... ... ... және ... ... ... ... Ақшаны және тауар-материалдық құндылықтарды заңсыз
жұмсауды болдырмау, ... және ... ... бұзу ... ... Ішкі ... резервтерді анықтау, жоғалтулар мен
өндірістік емес шығындарды жою мақсатында бухгалтерлік есеп және есеп ... ... ... ... ... ... ... ҚР қолданыстағы еңбек заңнамасына қайшы операциялар
бойынша ... ... және ... ... ... ... ... экономиканың қалыптасу жағдайларында ... ... ... ... ... бірі оның Есеп пен
есеп берудің халықаралық стандарттарға қарай бағыт алуы болып табылады.
Есепті халықаралық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, кәсіпорындар ... ... ... оның ... спецификасын,
өндірісті, еңбекті және басқаруды ұйымдастырудағы техника мен технологиясын
көрсету ... ... ... бір ... ... ... ... комиссияның 1996 жылғы 12 қарашадағы №3
қаулысына сәйкес барлық кәсіпорындар меншік нысаны мен ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік стандарттарға көшу кәсіпорынның жаңа есеп саясатын
әзірлеуді қажет етті.
Есеп саясаты – бұл ұйымның есептік нұсқасын нұсқалар рұқсат еткен ... ... ... ... ... талаптарына және
кәсіпорын қызметінің ерекшеліктеріне орай бухгалтерлік есепті жүргізу ... ... ... ... ... ... ... есеп саясаты жалпылама
қабылданған, белгілі бір қағидалар жиынына негізделеді. ... өзі ... ... ... есептің ролі мен мәнін арттыруда аса
маңызды болмақ.
Көптеген ұйымдарда кәсіпорынның барлық активтерінің ... ... ... ... ... ... ... және оның
тартымдылығын бағалаған кезде ... ... ... мен көлемі
туралы ақпараттың аса маңызы бар. 2400 ... ... кіші ... ... ... алуға арналған және мынадай шоттардың топтарын
қамтиды:
2410 – «Негізгі ...... ... амортизациясы».
Негізгі құралдар дегеніміз – материалдық активтер, ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтерді беру
үшін, басқа тұлғаларға жалға беру немесе әкімшілік ... үшін ... және бір ... көп пайдалану болжанады.
Негізгі құралдар бірнеше түрге ... ... ... ... ... және ұйымның қызыметінде пайдаланылуы ... ... ... ... ... үй және ... ... құралдар; кемелер;
• ұшақтар;
• автокөліктік құралдар,
• жылжымайтын мүлікпен біріктірілген ... бен ... ... ... ... ... ... мысалдары болып табылады.
Негізгі құралдарды бірнеше түрлерге бөлуге байланысты синтетикалық
шоттар ашылады.
Актив ретінде бастапқы танығаннан ... ... ... барлық
жинақталған амортизацияны және құнсызданудан пайда болған ... ... ... оның ... құны бойынша немесе барлық
жинақталған амортизацияны және құнсызданудан пайда ... ... ... ... ... бағлау күніне дұрыс құны болып
табылатын ... ... құны ... есепке алынады.
Құнсызданудан пайда болған амортизация мен шығындарды шоғырландыруға
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шоттар тобы ... ... ... ...... ... ... қызметінің нәтижелері туралы әділ және шын ақпарат ұсынуды қамтамасыз
ететін барынша тәртіпке ... ... ... ... ... ЖШС ... компаниясының басшылығы пайдаланушылырға
қаржылық есептерді сапалы, ... және ... ... ... ... сай ... ... қаржылық есептілік жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілік» термині оның ХҚЕС-на айқын
және сөзсіз сай келетіні және ... ... ... ... ... ... мәлімдеме және оған түсіндірме бар
алғашқы қаржылық есептілікті ... ... ... үшін ЖШС ... компаниясының кең көлемде
алдын ала жұмыс жүргізу қажет болады.
ЖШС «Арман» компаниясы жұмысының кезеңдерін негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... есепке алу
бухглтерлік есептің аса күрделі бөлімдерінің бірі ... ... ... ... ... ... алдын ала жұмыс жүргізеді:
- негізгі құралдарды есепке алуға қатысты компания қолданатын есепке
алу принциптеріне тлдау және бағалау жүргізіледі және ... ... ... ... тестен өткізілді;
- жүргізілген талдау ... ... ЖШС ... Есеп ... ... ... ... ережелеріне сәйкес келтіру үшін белгілі бір
оқиғаларға, операцияларға және ... ... ... ... ... кәсіби пайымдаулар ескеріле отырып, компанияның
ХҚЕС-дағы тиісті принциптерге сай келетін Есеп ... ... ... іс ... ... ... стандарттың кәсіби
пайымдауды пайдалануды болжайтынын айта кеткіміз келеді.
Бухгалтерлік есептің әдіскерлері шаруашылық жағдайын сипаттау үшін
және шын ... ... ... ... үшін ол ... ... әділ ... пайдалы пікірін «кәсіби пайымдау» деп түсінген
жөн.
ЖШС «Арман» ... ... ... ... ... қатысты
қолданылатын есепке алу принциптеріне талдау жүргізді және оларды ХБЕС-дағы
принциптерге сәйкестеген ... күні ... ... ресми бекітілген мәтінінің жоқ
екендігін ескере отырып, біз Қазақстан Республикасы Қаржы ... есеп және ... ... ... Сараптау кеңесі
әзірленген және ұсынған халықаралық ... есеп ... ... Әдістемелік ұсынымдарды бағдарға алатын боламыз.Жоғарыда аталған
ХБЕС-ын қолдану ... ... ... бухгалтерлерге іс жүзінде
көмек көрсету үшін әзірленгенін бірден айта кетеміз, олар шын ... ... дәл өзі ... табылмайды және нормативтік-құқықтық актілер ... ... ... сіз 2006 ... «Справочник
бухгалтера» анықтамалығының 1-нөмірінен таба ... ... ... ... сәйкес есепке алудың және ҚБЕС-мен салыстырғандығы
айырмашылықтарының негізгі болып саналатын аспектілеріне ... ... ... ЖШС ... ... активтерінің едәуір бөлігін
құрайды, сондықтан негізгі құралдарды есепке алудың ... және ... ... ... ... қаржылық жай-күйі туралы сенімді
ақпарат ұсынуға айтарлықтай ықпалын ... ... ... ... ... беріледі: «Негізгі құралдар – бұл:
• компания тауарлар өндіру немесе жеткізу және ... ... ... ... ... беру немесе әкімшілік
мақсаттар үшін пайдаланатын;
• және бір ... ... ... ... пайдалану болжанатын
материалдық активтер».
16 ХҚЕС-на сәйкес, негізгі құралдардың объектісі, компанияның активке
байланысты болашақ экономикалық пайдалар алуы ... көп ... ... ... ретінде танылуы тиіс.
Болашақ экономикалық пайдалар алу компанияның:
- активке байланысты байлық алуына;
- өзіне тиісті тәуекелдер алатынына қатысты айқындаманы білдіреді.
Егер актив ... ... ... онда оны ... ... ... есептік кезеңнің шығыстарына есептен шығарылады.
16 ХҚЕС-да активті пайдаланудан болашақ экономикалық пайдалар алуға
көңіл аударады, ... да 6 ... ... ... алу» ҚБЕС ... ... объектілерін тану принциптерінен басты айырмашылығының
болуымен сипатталады.
Активті ... ... ... ... оның ... сенімді бағалау, яғни
активті сатып алуға жұмсалған нақты шығынды сенімді бағалау болып табылады.
Осыған қоса айтатыным, ... ... ... ... ... ... сенімді
бағалау үшін тәуелсіз сарапшылар таратылуы мүмкін, өйткені ... ... ... шығынның сенімді дәлелі болып табылады. Осыны айқын түсіну
үшін мынадай мысалды қарастырайық:
Қызметкерлердің жэұмыс істеуіне және демалуына ... ... ... ЖШС ... ... ауыз ... ... диспенсер, теледидар,
гүлдер, суреттер сатып алды. Мынадай сауал ... ... ... ... ... тануға бола ма?
Жоғарыда аталған объектілерді жіктеу кезінде компанияның бухгалтерлік
қызмет бөлімінде қиындықтар ... ... ... ... ... оларды
пайдаланудан болашақта экономикалық пайда алу ықтималдығының дәрежесін
бағалау едәуір қиындық туғызады.
Мынаны ескерте ... ... ... алу ... ... мынадай операциялар жүргізу барысында пайдаланылуы:
• ұйым сататын тауарлар өндірісі мен қызмет көрсетуде бөлек,
сол ... ... ... ... ... ... ... басқа активке ауыстырылуы;
• міндеттемелер бойынша есеп айырысу шотына берілуі;
• ұйымның меншік ... ... ... ... ... ... тоңазытқыш, ауыз суымен бірге диспенсер,
теледидар, гүлдер, суреттер сатып алу бойынша операциялар компания үшін,
атап ... ... ... немесе кәсіпорынның ... ғана әкеп ... ма, соны ... қажет.
Мұнда алдыңғы жоспарда біз басында айтып ... ... ... ... активтерге енгізілген болашақ экономикалық пайданың
компанияға келіп түсу ықтималдығының бар екенін айқындаған жөн.
ЖШС «Арман» компаниясының ... ... ... ауыз ... ... ... гүлдер, суреттердің фирма ... ... ... ... үшін ғана ... ... және алдағы
уақытта компания басшыларында оларды басқа мақсатқа пайдалану ниетінің жоқ
екендігін түсіндірді. Атап ... ... ... ... ... ... ... оларды жеке, сол сияқты басқа активтермен
үйлестіріп те пайдалануды жоспарламайды, сондай-ақ оларды сату немесе ... ... ... ... есеп айырысу шотына беру, ұйымның
меншік иелері арасында бөлу ниеті жоқ.
Айтылғандарға байланысты мынаны қосқым ... ... ... ... ... үшін емес, оған салынған капиталдан пайда алу
үшін сатып алады. Сондықтан негізгі құралдардың бағалылығы олардың ... ... ... Егер ... ... ... болса, онда оларды
кәсіпорынның есептілігінде негізгі құралдар ... ... мәні ... ЖШС «Арман» ыңғайлы еңбек жағдайын жасау үшін активтер сатып
алуда тек қана шығын шекті.
Сондықтан қарастырылып отырған жағдайда ... мына ... жөн: егер ... ... ... әкелмесе, онда оған жұмсалған
шығындар есептік кезеңнің шығыстарына есептен шығарылады.
Алайда бұл жерде бухгалтерлерде ... ... ... ... ... ұзақ уақыт пайдалануды болжайтын болса, олардың
талдау есебін жүргізуді және сақталуын бақылауды қалай ... ... ... ... алу және ... ... ... компаниялардың:
- осындай объектілердің баланстан кейінгі есебін жүргізу;
- ... ... ... ... есептілігіне қоюы;
- ішкі бақылаудың жұмыс істейтін ... ... үшін ... ... ... ХҚЕС-да қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... құндылықтар ретінде
есепке алынып, олардың пайдалануына ... ... ... ... егер ... ірі ... бөлшектер мен резервтік жабдықты бір
кезеңнен астам уақыт ішінде пайдалануға ниеттенетін ... ... ... ... ... ... ... қажет екендігін ескергені
жөн.
Әдістемелік ұсынылымдарда жоғарыда көрсетілген 16 ХҚЕС ... ... ... ... ... ... үй және жылыту
жүйесі олардың пайдалы қызмет ету мерзімі әр түрлі ... ... ... ретінде есепке алынуға тиіс.
Осылайша, ХҚЕС-на сәйкес негізгі құралдар объектісі ... ... ... ... ... үшін тағы бір негізде алынатын факторды бөліп
көрсетуге болады: ол осы активтің пайдалану мерзімін ... ... ... ... ... тану ... сатып алуға
жұмсалған нақты шығындар бойынша бағалануға тиіс.
Тікелей шығындардың мысалдары: алаңды ... ... ... және ... жұмсалған шығындар, кәсіби қызмет көрсету құны болып
табылады.
Осылайша негізгі құралдардың нақты құнына ол пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... болған барлық болмай қалмайтын
шығындар кіреді.
Компания шығарған негізгі құралдардың құны активтерді сатып ... ... ... ... ... барлық айтылғандарды
ескере келсе, 2400 «Негізгі ... ... алу» ХҚЕС ... ... шартын негізгі өлшемдері бойынша ХБЕС-ның ережелеріне қайшы келмейді
деп айқындауға болады.
ІІ Бөлім. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАР ЕСЕБІ
2.1. Негізгі құралдардың жіктелуі ... ... ... өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол еңбек заттары және ... ... ... ... Бұл ... еңбек
құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс процесінде
атқаратын ... ... ... құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес
салада да ұзақ ... бойы ... ... қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен ғимараттар,
өткізгіш тетіктер, машиналар мен жабдықтар, ... және ... ... ... ... машиналары мен техникалары және олардың бағдарламалық
құралдары, көлік тсымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және ... өнім және ... ... көп ... екпе ағаштар,
шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалары жатқызылады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №6 БЕС сәйкес ... ... ... ... есебін жүргізудің, субъектіге жататын
меншік құқығын, ... пен ... ... жүйесін анықтайды.
Инвентарлық объектілер негізгі құралдардың есеп ... ... ... ... әрі жай ... келеді. Негізгі
құралдардың есебін дұрыс ұйымдастырудың басты ... оны ... ... өндіріс құралдарына өндіріс процесіне тікелей қатысатын
объектілер жатады, олардың көмегімен ... ... ... ... жағдайын жасайды. Негізгі өндірістік құралдардың пайдалануын
сипаттайтын шолушы экономикалық көрсеткіші қорқайтарымы болып ... ... ... бір ... ... ... заттай немесе
ақшалай түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі ...... ... құрал
жабдықтар. Олар ұжымның мәдени тұрмыстық қажеттіліктерін ұзақ ... ... ... ... негізгі құралдар меншікті және жалға ... ... ...... ... және оның балансында көрініс
табатын негізгі құралдар. Белгіленген мерзімге шарт ... ... ... негізгі құралдар, жалға алынған құралдар ... ... ... ... балансында есептейді.
1 сызба. Негізгі құралдардың жіктелу сызбасы
Қолданыстағы жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар, ... ... ... ... ... істемей тұрғандар – бұл жұмысы тоқтатылған
немесе басқа жағдайларға байланысты уақытша пайдаланбайтын негізгі құрал
жабдықтар. Қорда ... ... ... істеп тұрған құрал жабдықтарды
жоспарлы түрде олардың запас бөлшектерін ауыстыру үшін ... ... ... бар, яғни ... және ... ... ... еместерге пайдаланылатын жер, орман алқабы, су ресурстары жатады.
Әр субъектіде негізгі құралдар ... ... және ... қарай мынандай түрлерге бөлінеді: Жер, ... ... ... және құрал жабдықтар күш беретін ... ... ... ... ... және ... ... және қондырғылар
мен лабораториялық жабдықтар, есептеу техникасы, ... ... мен ... ... ... құрал сайман, өндірістік мүлік және жабдықтар,
шаруашылық мүлкі, ... және өнім ... мал, көп ... екпе ... ... шыққан күрделі шығын, басқадай негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі ... ... ... енетіндер:
Жер – субъект меншігіне сатып алған жердің көлемімен ... ... ... бар ... онда олар ... ... мен расталуы керек. Ондай
актісі берілген болса, ондай жер ... ... ... ...... ... етуге, тұруға, әлеуметтік мәдени ... ... ... және ... ... ... ... құбылыс объектілері. Әр бір тұрғын үй мүліктік ... ...... ... ... ... жоқ ... бір
қызметтерді орындау жолымен ... ... ... ... ... ... ... Барлық жағдайлары бар әрбір жеке ғимарат
мүліктік объект болып табылады.
Қондырғылар – электр, жылу ... ... ... ... ... ... бойынша, мысалы, электр станциясы бөлу
қондырғыларының желісі немесе генератор клемаларынан бөлу ... ... ... және трансформатор жайына дейін мүліктік
объекті бола алады.
Машиналар мен жабдықтар – күш ... ... және ... ... және жабдықтар, өлшеу және реттеу аспаптары және
қондырғылар мен лабораториялық ... ... ... егер ол басқа
мүліктік объектінің бөлшегі болмаса, оған ... ... ... ... ... ... қоршауды, фундаменті қоса ... ... ... саналады. Негізгі құралдардың бұл тобы бес ... ... ... және ... – жылу және ... ... ... машиналар, түрлі энергияны механикалық энергияға, яғни
қозғалыс энергиясына айналдыратын двигательмашиналары.
Жұмыс машиналары мен жабдықтар – еңбек ... ... ... ... ... жылу және химиялық әсер етуге арналған машиналар,
аппараттар және құрал жабдық.
Өлшеу және реттеу ... ... және ... - ... ... ... ... арналған аспаптар мен
қондырғылар, сондай-ақ лабораторияларда ... ... ... ...... ... және автоматтандыруға
арналған машиналар, қондырғылар, аспаптар.
Басқадай машиналармен жабдықтар – машиналар, аппараттар және ... ... ... – адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған қозғалыс
құралдары. Әрбір объект ... ... ... ... ... ... қоса алғанда мүліктік объект болып табылады.
Құрал-сайман – қол ... ... ... ... металдарды, ағашты және т.б.
өндеу үшін машиналарға ... ... ... және нығздайтын еңбек
құралдары. Басқа мүлік ... ... ... ... ғана ... ... табылады.
Өндірістік мүлік және соған жататын заттар - өндірістік ... ... ... үшін ... ... өндірістік заттар; еңбекті
қорғауға көмектесетін жабдықтар; сұйық, сусымалы және басқа материалды
сақтауға арналған ... ... ... ... бар ... да ... мүліктік объектінің бөлшегі болып табылмайтын және дербес мәні бар
заттарда мүліктік объекті бола алады;
Шаруашылық ...... және ... ... ... ... ... Дербес мәні бар әрбір объект – ... бола ... ... өнім беретін мал – ат, өгіз, түйе және басқа
жұмысқа пайдаланылатын малдар; өнім беретін мал – ... ірі қара ... ... ... мен ... ... мен ... бұғылар, маралдар,
еркек шошқалар мен мегежіндер, ешкілер, саулық қой мен қошқарлар. Әрбір
ересек малмүліктік объект ... ... ... ...... ... көп ... өсімдіктер. Жас
өсімдіктер даму деңгейі толық ... ... ... ... ... жақсартуға байланысты күрделі шығындар – ауыл шаруашылық
мақсатта пайдалану үшін ауыл ... ... үшін жер ... ... ... ... емес ... да негізгі құралдар – кітапхана қорлары, спорт мүлкі және басқа
да салымдар.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ішінде орын ауыстыруын және шығуын, дұрыс құжаттық
рәсімделуінжәне бухгалтерлік ... ... ... олардың
материалдық жауапты адамдарға бекітілуін және ... мен ... ... ... ... есептелген амортизациясы мен
тозу сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ есептелген ... ... ... ... ... құралдардың қор қайтарымын
анықтауды, жаңа техниканың және оны қолданудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... есебін;
негізгі құралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды ... ... ... нәтижесін есепке көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және олардың
басқаша шығу нәтижелерін есепке нақты көрсетілуін қамтамасыз етуі керек.
Жалпы негізгі құралдар – деп ... ұзақ ... бойы ... бастапқы заттай нысанын сақтай отырып, ... ... ... ... ... ... ... бөліп есептелген
амортизациялық аударым мөлшерінде ауыстыратын еңбек құралдарын, яғни
материалдық ... ... ... ... ... есебі №6 «Негізгі қорлар есебі» - деп ... ... ... ... жүргізіледі.
«Негізгі құралдарға» - қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер ... ... ... машиналар мен жабдықтар, өлшеуіш және
реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... аспаптар,
өндірістік және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және жұмыс малдары, ... ... ... ішкі жолы тағы да ... жатады.
Көлемінің үлкенді кішілігіне, бағасының азды көптілігіне қарамастан
пайдалану мерзімі бір жылдан аспайтын өндіріс құралдары негізгі ... ... ... ... негізгі құралдардың құрамына шаруашылық
субъектісінің қоймаларындағы дайын бұйымдар болып саналатын жабдықтар мен
машиналар, күрделі құрылыс ... ... ... қажет ететін
жабдықтар, жасалып біткен, бірақ әлі пайдалануға берілмей тұрған машиналар
мен ... ... ... ... ... ... ... қосымша шығындардың есебінен салынған титулдық тізімге кірмеген
ғимараттар мен тетіктер, сонымен бірге жас ... яғни мал ... ... ... халық шаруашылығының салдарына қарай топтастырған
кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар
мен ... ... қай ... жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі құралдардың бәрі тек ... ... ... ... ғана ... істейтін болса, онда
бұл субъектідегі негізгі ... ... ... сол ... атқаратын қызметі саласындағы топқа жатады.
Негізгі құралдар кімнің меншігінде, иелігінде ... ... яғни ... субъектінің өзіне тиісті және ... ... ... ... ... ... субъектісі уақытша жалға алынған
негізгі құралдарды баланс сыртындағы
Материалдық ... ... ... ... қарай төмендегідей үш
топқа бөлініп есептелінеді:
а) негізгі құралдар;
ә) тауарлы-материалдық қорлар;
б) қаржылық инвестициялар.
Мысалы: субъектінің шаруашылық ... ... ... ... ... өзінің пайдалануы мақсатында сатып алынған көлік ... ... ... ... ал сату үшін ... алынған көлік құралдары
тауарлы-материалдық қорлар құрамында есептеледі.
Негізгі құралдардың есебін дұрыс ұйымдастырудың маңызды шарты оларды
бағалаудың қабылданған принципі болып ... ... ... ... бағалау олардың көлемін, құрылымын, тозуын анықтап, қайта өндіруді
жоспарлауға мүмкіндік береді. №6 БЕС ... ... ... ... сату ... және жою ... ... болады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебін дұрыс ұйымдастыру үшін ... ... ... роль ... ... ... аталған халықаралық стандарттарында
негізгі құралдарды бағалаудың түрлері келесі 8 ... ... ... ... ... ... |Атауы ... ... ... ... құн ... ақша ... немесе |
| | ... ... ... не |
| | ... ... сатып алу немесе салу |
| | ... оны ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |Жойылу құнын алып тастағаннан кейінгі |
| |құн ... ... құны ... ... |
| | ... ... ... қорытынды есепте|
| | ... ... ... ... ... құны ... ... тиімді қызмет ету |
| | ... ... оны ... |
| | ... ... ... |
| | ... алып ... ... |
| | ... деп ... таза ... ... |Әділетті (сатып-өткізу) құн |Бір-бірінен жақсы хабардар тәуелсіз |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... айырбастауға |
| | ... ... ... |Баланстық құн ... тозу мен ... ... | ... зиянды алып тастағаннан кейінгі |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... сома. ... ... ... ... ... құны ... кіріске алу
сәтінде көрсетіледі. Оған барлық қажетті нақты өндірістік шығындар, негізгі
құралдарды орнату және сатып алу шығындары, соның ішінде:
- Сатып алу ... ... ... салықтар мен алымдар;
- Жеткізу, монтаждау, орнату, пайдалануға қосу ... ... ... ... ... ... үшін ... Активті жұмыс жағдайына келтіруге байланысты басқа да шығындар
жатады.
Жер учаскесінің бастапқы ... ... ... Шотта көрсетілген сату бағасы;
- Жылжымайтын мүлік жөніндегі агенттерге комиссиялық сыйақы;
- Сатып алу-сату ... ... ... заңгердің көрсеткен
қызметін төлеу;
- Салықтар мен алымдар;
- Жерді ... ... ... ... ... ... ... құрылысы кезінде бастапқы құнға құрылыс жөніндегі
мынадай шығындардың барлығы қосылады:
- Материалдар;
- Еңбекақы ... ... ... ... ... ... заңгердің қызметін төлеу;
- Құрылыс кезеңіндегі сақтандыру шығындары. Құрылыс кезеңіне берілген
кредиттер бойынша проценттер.
Негізгі ... ... жас ... ... құны ... ... ... құнынан құрылады. Негізгі табынты қалыптастыру үшін
сатып алынған малдар бойынша жеткізу жөніндегі шығындарды қоса ... алу ... және ... ... байланысты өзге де шығындардан
құралады.
Жас өсімдіктердің бастапқы құны егу, күту, ... ... ... ... ... ... келіп түсуі негізгі құралдарды қабылдау-өткізу №1
нысанындағы актімен рәсімделеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға берілуін рәсімдеу
үшін, негізгі құралдардың бөлімше ішіндегі қозғалысын ... ... ... ... ... беру үшін, сондай-ақ ... беру ... НҚ ... ... ... үшін пайдаланылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды рәсімдеген кезде басшы тағайындаған қабылдау
комиссиясы ... жеке ... бір дана акт ... НҚ ... ... ... жалпы актіні жасауға шаруашылық
бұйымдарын, құрал-саймандарын, жабдықтарын есепке алған кезде, егер ... ... ... ... ... ... және бір ... айда
қабылданса, рұқсат етіледі. Акт рәсімделгеннен кейін осы объектіге қатысты
техникалық ... мен ... ... ... Оған бас бухгалтер
қол қояды және оны субъект басшысы немесе соған өкілетті адам ... ... ... ... кезде акт екі ... ... НҚ ... сатылған кезде акт үшданада ... оның ... ... қалады, үшіншісі НҚ қабылдайтын тұлғаларға беріледі. Жас
өсімдіктерді ... мен ... «жас ... тобына есептеуді, сондай-
ақ өсімдіктерді «пайдаланудағы өсімдіктер» тобына ауыстыруды көпжылдық
өсімдіктерді қабылдау және ... беру ... ... ... ... ... құжаттарымен бірге бухглтеряға тапсырылады.
Алаңдарды қорғайтын орман ... ... алу ... орман
өсімдіктерін пайдалануға қабылдау актісімен жүргізіледі. Ол сонымен қатар
ағаштардың бұтақтары ... ... ... ... ... орман
өсімдіктерін егу және ... беру ... ... ... ... ... негізгі табынға ауыстыру ... ... ... күні ... ... ... топқа ауыстыру актісімен
рәсімделеді. Егер негізгі ... ірі қара ... ... ... ... ауысатын болса, онда актіде әрбір жануардың инвентарлық ... ... ... сыныбы, түр-түсі және басқа белгілер көрсетіліп бөлек
жазылады. Ешкі, қой және басқа ұсақ жануарлардың ... ... ... барлық малдарға тән белгілерін көрсету ... ... ... құралдардың есебі активтік 2400 шоттарында жүргізіледі, оларда
субшоттар бастапқы бағасымен немесе ағымдағы құнымен ескеріледі. Есептелген
тозу сомаларын есепке алуға пассивтік 2420 ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор
болып табылады. Негізгі құралдар бастапқы құнмен, баланстық құнмен,
ағымдағы құнымен, ... ... және ... ... ... құралдардың бастапқы құны – ол активті салуға, сатып алуға,
әкеліп жеткізуге, орнатуға кеткен ... ... ... ... ... ... сомаларынан, құрылысты салу кезінде алынған несие
үшін төленген ... ... мен бұл ... ... ... пайдалану
үшін жұмыс жағдайын келтіру мен тікелей байланысты кез келген шығындардың
жиынтығынан тұрады. Негізгі құралдарды тасымалдау кезінде ... ... ... және ... да ... ... саналатын шығындар активтің
бастапқы құнына кіргізілмей, ол ағымдағы кезеңнің шығыны ретінде ... ... ... әр түрі ... оның ... ... ... кіргізіледі:
а) жер учаскесінің бастапқы құны:
Жерді сатып алу бағасы, қозғалмайды ... ... ... ... ... ... алу-сату жөнінде келісім шартты
рәсімдеу үшін заңгердің қызметіне төленетін төлем және ол үшін ... мен ... ... ... ... ... ... кеткен
шығындар енгізіледі.
ә) құрал-жабдықтардың бастапқы құнына:
Құрал-жабдықты сатып алу құны, оны тасымалдауға, ... ... ... ... оның ... ... ... сақтандыру,
монтаждау, құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында
кеткен шығындар, тағы да басқалар енгізіледі.
Алайда, құрал-жабдықтарды ... ... ... ... бүліну
нәтижесін жөндеу үшін кеткен сомалар ағымдағы шығындарға жатады. Егер
негізгі ... ... ... болса, ол үшін төленген процент сомасы да
ағымдағы шығын ... ... және де ... ... бастапқы құнына
қосылмайды.
Кәсіпорынның өзі салған үйлер мен ғимараттардың ... ... ... салу үшін ... ... ... ... қызметкерлерге
төленген еңбекақы сомалар, еңбекақы бойынша бюджетке жасалған ... ... үшін ... ... сомасы, заңгерлерге
архитекторларға төленген төлемдер, құрылысты салу үшін рұқсат алу барысында
жұмсалынған мен ... да ... ... ... жерді және сол жерге салынған үйлер мен ... ... ... ... сатып алса, онда осы объектілердің бастапқы құнын
бухгалтерлік есепке ... ... ... ... ... керек. Себебі үйлер
мен ғимараттардың пайдалану мерзімінде шек жоқ, яғни ... ... ... ... ... бұл ... жер ... ғана пайдалануға алынып, ал үйлер мен
ғимараттар бұзылатын болып ... ... онда ... құндары әрбір
объектінің бойынша жекеленіп бөлінбейді. Бұл ... тек қана жер ... ... ... Және оның ... құны бұл ... ... алу
құнымен үйлер мен ғимараттарды бұзуға кеткен барлық объектілердің шығынның
қосындысынан, бұзғаннан ... ... ... ... ... ... жер ... және сол жерде орналасқан үй мен
бірге 500000 теңгеге сатып алды делік. Бұл ... ... үй ... ... ... сатып алу барысында төленген шығындарды 25000
теңге. Үйді бұзуға кеткен ... 40000 ... ... ... ... ... ... 20000 теңге. Жерді ... ... ... ... 15000 ... Осы ... ... болсақ,
сатылып алынған жердің бастапқы құны 560000 теңгені құрайды. ... ... ... құны ... ... үлес қосушылыр мен құрылтайшылар негізгі құралды жарғылық
қорға өзінің үлесі ретінде ... онда ... ... ... келісім бойынша;
• Кәсіпорын негізгі құралдарды өзі ... яғни ... ... ... алған кезде шыққан шығындардың нақты
сомасы бойынша;
• Кәсіпорын негізгі құраладрды басқа заңды тұлғалардан немесе
жеке адамдардан тегін ... ... ... ... ... әексепттік жолымен.
Негізгі құралдардың ағымдағы құны – бұл кәсіпорынның белгілі бір
уақыттағы, яғни ... ... ... ... ... ... ... құралдардың баланстық құны – бұл кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде немесе қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... тозу ... алып тастағандағы
қалған құны болып табылады.
Негізгі құралдардың қалдық құны – негізгі құралдың ... ... ... оны ... ... ... іске ... бөлшектерінің
құнынан объектіні есептен шығаруға байланысты жұмсалатын келешектегі
шығындарды алып тастау арқылы ... ... ... ... ... ... келісілген құн болып табылады.
Бухгалтерлік шоттарда есептелген негізгі құралдарды бастапқы құндары
тек мына жағдайларға ғана өзгертіледі:
1. Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... оның ... жағдайына әсер ететіндей қосымша күрделі
қаржы жұмсалғанда немесе ішінара бұзылғанда, жойғанда және бөлшектегенде.
2. ҚР ... ... ... ... ... қайта
бағалағанда.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың келіп
түсуін, ... ... орын ... және шығуын, дұрыс құжаттық
рәсімделуін және ... ... ... ... ... жауапты адамдарға бекітілуін және сақталуы мен ... ... ... ... ... амортизациясы мен тозу
сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... құралдардың қор қайтарымын
анықтауды, жаңа техниканың және оны ... жаңа ... ... ... ... ... ... сенімі есебін;
негізгі құралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды ... ... ... нәтижесін есепке көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және ... шығу ... ... ... ... ... етуі керек.
Негізгі құралдардың есебі әрбір бөлек объекті бойынша бүтін сомада
жүргізіледі. Сол ... ... ... ... оның ... ... ... құны тең болады, себебі пайдалануға берген уақытымен оны
қайта ... ... ... ... жоқ.
Уақыт өткен сайын негізгі құралды өндіруге, салуға жұмсалынатын
материалдың бағасы және ол үшін ... ... ... ... ...... негізгі құралдарды өндіру, салу жағдайы.
Негізгі құралдардың келісілген құны – бұл кез келген екі жақтың, яғни
белгілі бір себептермен өзгеріп отырады. ... ... ... ... құны сол ... ... шығаруға, өндіруге, салуға қажет болатын,
жұмсалатын қоғамдық қажетті еңбекпен анықталады. Осыған байланысты ... ... өте ... бағалап тұрады.Негізгі құралдарды қайта
бағалау үкіметтің қаулысымен ... ... ... субъектілерінде
белгілі бір күнде, мезгілде жүргізіледі.
Негізгі құралдарды қайтадан бағалау кезінде оның осы кездегі, ... ... ... құны ... Бұл ... құралдардың қалпына
келтіру құны деп аталады. Кәсіпорында негізгі құралдарды тиісті түрде қайта
бағаланғаннан бастап оларды баланста қалпына келтіру құнымен ... ... ... ... ... бір ... ... баға сәкес келтіру ... ... ... бағалау
жүргізіледі. Қайта бағалау жүргізілген кезінде ... ... ... тозу ... ... ... ... қарай
түзетіледі. Қайта бағалау сомасы негізгі ... ... ... ... қолданатын амортизациялық аударым сомасын есептеу ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың
барлық сомасы бөлінбеген табысқа актив ... ... ... ... ... құралдардың түсу есебі
Негізгі құралдар негізінен өдірістік ғимараттарды және ... ... ... ... ... ... ... сатып алудан;
өз күшімен құрал-саймандар дайындаудан; малдардың төлдерін негізгі ... жас ... көп ... өсәмдіктерге өткеннен; басқа
субъектілер мен жеке тұлғалардан ақысыз алынған негізгі құралдардың келіп
түсуінен; ... ұзақ ... ... алудан; жарғылық қорға қосқан
үлес нәтижесінде келіп түскендерден қалыптасады. Негізгі құралдардың түсуі
мынадай құжаттармен рәсімделеді.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... енгізу үшін; қолданып жүрген заңға сәйкес олардың
енгізілуі ерекше тәртіппен рәсімделуге тиіс жағдайлардан ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтардың бір цехтан
екіншісіне орын ауыстыруын рәсімдеу үшін; ... ... ... ... рәсімдеу үшін, сондай-ақ басқа да ... ... ... негізгі құралдардың құрамынан шығару үшін
қолданылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды рәсімдеу ... ... ... ... ... ... ... жекелеген объектіге бір
данадан акт жасайды. Негізгі құралдардың ... ... ... актісін жасауға тек шаруашылық мүлкінің, құрал-сайманның,
жабдықтардың және тағы ... ... ... жүргізген кезде, егер бұл
объектілер бір типті ... ... ... ... бір календарлық ай ішінде
қабылданса ғана жол беріледі. Рәсімделгеннен кейін осы ... ... ... қоса ... акт бухгалтерияға беріледі, ... қол ... ... ... ... ... өкілетті адамдар
бекітеді.
Алыс-беріс актісінде, міндетті ... қос, ... ... ... және ... жою құнын көрсетеді. Қызмет ету мерзімін шаруашылық
жүргізуші субъект дербес анықтай алады, яғни ол негізгі құралдың ... ... және ... да ... ... ... жою құны ... кәсіпорынның есептік саясатында
көрініс табуы ... ... оны ... ... көп ... ... не болмаса бастапқы ... ... 2,0% ... ... құралдардың кәсіпорын ішіндегі орын ауыстыруын рәсімдеу үшін
актіні екі дана етіп тапсырушы цех қызметкері ... ... ... ... қойылған бірінші данасы бухгалтерияға тапсырылады, ал
екіншісі тапсырушы цехта қалады.
Негізгі құралдарды ақысыз беру кезінде акт екі дана етіп ... ... ... ... сату ... актінің үш данасы
жазылады: алғашқы екеуі өткізуші субъектіде қалады, үшінші дана ... ... ... ... ... ... өндірістік немесе шаруашылық жұмыстарға
арналған,техникалық сипаттамасы және құны бірдей ... ... ... ... құрал-сайманнан тұрса, олар бухгалтерияда бір ... ... ... ... ... материалдық жауапты тұлғаға бекітіп
мүліктік карточка ашады, объектіге мүліктік тізімдеу номерін беріп, мүлікті
Мүліктік тізімге ... ... ... алу ... ... ... ... келіп түскен кезде, мына төмендегідей шоттар
корреспонденциясы ... (9 ... ... ... ... алу операциялары бойынша шоттар
корреспонденциясы
|№ |Шаруашылық операциясының ... мың ... ... ... ... | |
| | | ... |Кредит ... ... ... |200000 |2410 |2410 |
| ... өз ... орын | | | |
| ... | | | ... ... ... ... заңды | | | |
| ... жеке ... | | | |
| ... ... ... |150000 |2410 |3310 |
| ... ҚҚС сомасына |24000 |1420 |3310 ... ... ... |600000 |2410 |5020 |
| ... ... негізгі | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |2410 |6160 |
| ... және ... |40000 |1420 |2420 |
| ... ... |100000 |2410 |2420 |
| |1. ... құнына | | | |
| |2. ҚҚС ... (13%) | | | |
| |3. ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... (бастапқы құны) |350000 |х |х ... ... ... ... |132000 |2410 |6160 |
| ... ... |28000 |2410 |2420 |
| |1. ... ... | | | |
| |2. ... күнге дейін | | | |
| ... тозу ... | | | |
| ... ... ... |160000 |х |х ... ... барысында есепке | | |6160 |
| ... ... ... | | |2420 |
| ... |64000 |2410 | |
| |1. ... құралдардың | | | |
| ... ... ... | | |
| ... құнына | | | |
| |2. ... ... |18000 |2410 | |
| ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... тозу ... | | | |
| ... |82000 |х |х ... ... өзі дайындалған |300000 |2410 |8110 |
| ... ... |200000 |2410 |8310 |
| |1. ... ... ... | | | |
| |2. ... ... ... | | | |
| ... |500000 |х |Х ... карточка бухгалтерияға келіп түскен негізгі құралдың ... ... және ... ... ... ... ... және олардың жекелеген құрылымдық элементерінің
қысқаша техникалық сипаттамасы беріледі, бірақ сол техникалық ... ... ... ... басқа субъектіге тапсыру кезінде
негізгі құралдардың шығуы ... ... ... ... ... ... ... ішінде орын ауыстыру кезінде «Негізгі құралдарды
қабылдау-тапсыру актісі», ... және тозу ... ... ... ... шығаруға «Негізгі құралдар объектілерін есептен шығару
актісі» негіз бола алады. ... ... ... ... ... ... біткен объектілері туралы жазбаларды
карточкаға жазу үшін «Жөнделген, қайта құрылған және жаңалаған ... ... ... ... ... қай саласында болмасын өндірістік өнімнің өсуі
ондағы негізгі құралдардың өсуі мен олардың ... ... ... ... ... ... ... құралдарын жаңартып,
оларды сапасы және өнімділігі жоғарыларымен ауыстырып отырғаны дұрыс.
Кәсіпорындарға негізгі құралдарды сатып алу, ... ... ... ... ұйымдардың және адамдардың сыйға, яғни ... ... ... ... ... ... тағы да басқа жағдайлар арқылы
келіп түседі. Бұл келіп түскен кіріске ... ... ... ... түрі НҚ-1 санды қабылдау-тапсыру актісін ... ... ... бір ... құны ... құрал-саймандарының немесе
жабдықтардың бірнешеуі бір уақытта келіп түссе, яғни кіріске алынса, оларға
жоғарыда аталған қабылдау-тапсыру актісінің бір ... ғана ... ... ... яғни ... ... үшін ол ... лссллиссия алдъшен опардад іске қосу-қабылдау актісін
толтырады. Қабылдау актісі бухгалтерлік алғашқы ... ... ... ... ... ... ... тиіс:
- объектінің аты;
- объект қабылдап алушы мен тапсырушы ұйымның аты;
- салынып біткен құрылыстың қабылданған кездегі жағдайы;
- құрылыстың салынып біткен уақыты;
- ... ... ... ... ... басқа да шартты белгілері.
Негізгі құралдардың салынып біткен аса ірі объектілеріне ұйымдағы бас
механикалық ... ... ... ... ... ... толтыру
олардың есебін дұрыс ұйымдастырудың ... ... бірі ... ... ... толтырылатын төлқұжаттарда олардың пайдалануға
берілген уақыты, техникалық сипаттамасы, тағы да ... ... Осы ... ... ... ... ... негізгі
құралдарға түгендеу жүргізіп және олардың іске жарамдылығын тексеріп
отырады.
Негізгі ... ... ... актісі кейіннен
ұйымның бухгалтериясына ... ... ... ... ... ... да беріледі. Бухгалтерия бұл құжаттардың негізінде
тиісті түгендеу карточкалары мен ... ... ... тиістілерін толтырып, кейіннен бұл құжаттар кәсіпорынның
тиісті бөлімдеріне табыс ... ... ... ... ... ... ... үйлер мен ғимараттарға, орнатылған жабдықтарға
жалғастырылып салынған немесе олардың бастапқы құнын ... ... ... орындалған жұмыстар қабылдау актісі бойынша ... ... ... құны ... ... Негізгі құралдарды
кіріске алғанда ұйымның бухгалтериясында мынадай бухгалтерлік ... ... ...... ...... ... қарыз – шоты;
Қоюшы мердігерлермен есеп айырысу – шоты;
Төленбеген капитал – шоты;
Үкімет органдарының субъсидиялары – шоты;
деп атлатын шоттардың ... ... ... ... яғни ... ... ... құралдар
бұрын пайдаланылып және оларға тозу сомасы есептелсе, ондай ... тозу ... ... бухгалтерлік жазулар жазылады:
Д-т: Негізгі құрал – шоты
К-т: Негізгі құралдың тозуы – шоты
Негізгі құралдарды қабылдауды рәсімдеу ... ... ... ... ... ... ... жекелеген объектіге бір
данадан акт жасайды. Негізгі құралдардың бірнеше объектісін ... ... ... тек ... ... ... және тағы ... объектілердің есебін жүргізген кезде, егер бұл
объектілер бір типті болса, құндары бірдей ... бір ... ай ... ғана жол ... ... кейін осы объектіге қатысты
техникалық құжаттама қоса ... акт ... ... бас
бухгалтер қол қойып, ... ... ... ... ... адамдар
бекітеді.
2.3 Негізгі құралдарды есептен шығару есебі
Кәсіпорын қолданылып жүрген заңдарға сәйкес, өзіне тиісті үйлерді,
ғимараттарды, ... ... ... мен ... ... беруге, айырбастауға, жалға беруге, уақытша тегін пайдалануға
беруге, сондай-ақ баланстан шығарып тастауына ... ... ... ... ... және моральдық
тозуына байланысты жою қажет ... ... ... ... немесе басқа объектілерді техникалық жағынан қайта жабдықтағанда;
кеңейткенде; негізгі табыннан малдарды жарамсыз деп ... ... мен ... ... ... ... жағдайлары
өзгергенде; баланстан тегін бергенде; ... ... ... ... қоғамдық ұйымдарға бергенде, өткізгенде және
айырбастағанда жүзеге асады.
Объектілер толық немесе ішінара ... ... ... ... ... пайдалану мерзімі біткен, табиғи зіл-залалының және
апаттардың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жағынан тиімсіз немесе мүмкін болмаған жағдайда және
оларды іске асыруға немесе басқа кәсіпорынға беруге болмайтын тозығы ... ... ... сондай-ақ басқа да тозығы жеткен
мүліктер шығарылып ... ... ... ... үшін, сондай-ақ
қажетті құжаттарды дайындау үшін басшының бұрығымен комиссия ... оның ... бас ... ... субъект жетекшісінің
орынбасары, бас бухгалтер немесе оның орынбасары, материалдық ... ... ... ... ... көлік инспекциясының өкілі бар
тұрақты жұмыс істейтін комиссиялар құрылады. Негізгі құрал-жабдықтардың
кейбір ... ... ... ... ... ... мамандар да
қатыстырылады. Айталық, инженер-механик, ... ... ... ... ... мал дәрігерлері,
мал шаруашылығы мамандары және тағы басқа мамандар.
Тұрақты ... ... ... есептен шығарылатын қажетті
объектілер мен тікелей танысып, оларды қайта ... ... ... одан
әрі пайдалануға жарамсыздығын; есептен шығару себептері, қажетті жағдайда
объектілердің уақытынан бұрын есептен шығаруға ... ... ... тетіктер мен материалдың пайдалану мүмкіндіктерін және олардың
бағасын анықтайды; негізгі ... ... ... ... Комиссия актілерді дайындағанда төл құжаттарын, әтаптық
жоспарлварын, ақау ... ... ... ... ... ... және ... да бар құжаттарды пайдаланады.
Үйлер мен ғимараттар негізгі құрастырушы бөлшектері тозғанда, қайта
қалпына келтіріп жөндеу мүмкін болмаған ... ... ... ... ... ... жүретін машиналар – тек негізгі
тетіктері, тораптары мен агрегаттарының көпшілігі істен шыққанда; көп жылғы
ағаштар – ... ... ... өндірістік мәнін толық
жоғалтқанда, сондай-ақ оларды пайдаланудың экономикалық тиімсіздігіне көз
жеткізгенде ... ... Бұл ... ... ... ... құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын және басқа
мүлікті қалыптық пайдалану мерзімі ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жарамсыз болған жағдайда ғана есептен
шығарады.
Негізгі құрал-жабдықтарды толық және ... ... ... ... ... жою ... Акт ... жүзеге
асады. Актіні субъектінің басшысы тағайындаған ... ... ... адам екі дана етіп ... ... ... ... беріледі де, екіншісі негізгі құрал-жабдықтарды сақталуына
жауапты тұлғада болады және ол ... ... ... ... ... матеиалдарды, металл сынықтарын және тағы басқаларын қоймаға
өткізуге ... ... ... ... ... кезде, оған қысқаша сипаттама беріледі және
оның есептен шығу себептері, негізгі ... ... ... және ... ... ... да ... Егер де объект
табиғат апаттарының, аварияның және тағы ... да ... ... ... ... онда ... қоса ... құжаттары да бірге
тіркеледі. ... ... ... ... Тек ... ... жоюға кіріседі. Жоюдан алынған запас бөлшектері пайдалануы мүмкін
болатын бағасы бойынша құндылықтар тиісті шоттар бойынша кірістеледі.
Негізгі құрлдарды есептен шығарудың қабылданған ... ... ... ... ... ... ... қарау
анықталса, онда оған кінәлі лауазымды адамдар белгіленген тәртіпте жауапқа
тартылады.
Басы артық, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланатын жәнеөнім
алатын малдарды заңды немесе жеке тұлғаларға сатуға болады. Негізгі құрал-
жабдықтарды бір ... ... беру ... екі дана етіп ... Акт ... мүліктік түгендеу карточкалары мен негізгі құрал-
жабдықтардың ... ... ... ... ... ... шығарылғаны туралы белгі соғады.
Негізгі құралдар кәсіпорынның өз ішінде орын ауыстыру ... ... ... ... Оның негізінде құрал-жабдықтарды бір
орыннан екінші орынға көшуі туралы объектілердің тұрған ... ... ... және ... ... ... ... соғады.
Негізгі құралдар шаруашылық ішінде орын ауыстырғанда 2400 ... ... ... дебеті мен кредиті бойынша ... ... ... жою ... ... ... бухгалтерияға
да, талдамалық есеп тізімдемесіне жазылады.
Негізгі құралдардың есептен шығарылуы ... ... 11 ... ... ... құралдардың есептен шығарылуы жөніндегі
шоттардың корреспонденциясы
| |Шаруашылық ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... |Кредит |
| |2 |3 |4 |5 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... құрал-жабдықтары есептен| | | |
| ... |349860 |2420 |2410 |
| ... ... ... | | | |
| ... тозу ... |5140 |7410 |2410 |
| ... ... құнына | | | |
| ... |355000 |- |- ... ... ... үшін ... | | | |
| ... қоса ... бірге | | | |
| ... | | | |
| ... ... ақы ... |13700 |74710 |3350 |
| ... әлеуметтік салық |2590 |6210 |3150 ... ... үшін ... |5500 |6210 |3310 |
| ... шоты ... | | | |
| ... ... жоюдан түскен |18000 |1310 |6210 |
| ... ... ... | | | |
| ... құралдар бір цехтан |300000 |2410 |2410 |
| ... ... | | | ... ... жою ... ... актілер бухгалтерияға келіп
түседі, және ол талдамалы есеп тізімдемесіне жазу үшін негіз болады, ал ол
«Негізгі ... ... ... ... ... ... ... пайдалануындағы, яғни меншігіндегі негізгі
құралдарын істен немесе есептен ... ... ... ... ... ... сатқанда, ұрланғанда, табиғи апат, зіл-залал
жағдайында бүлінгенде ... ... ... өздеріндегі меншігіндегі
негізгі құралдары басқаларға айырбастағанда немесе ұзақ мерзімге жалға
берген кезде де ... ... ... балансынан негізгі
құралдарды есептен шығара алады.
Негізгі құралдарды есептен шығару №6 БЕС-да ... ... ... ... ... ... ... есептен шығару
үшін үлгілі түрі НҚ-3 «Негізгі ... ... ... ... ... түрі НҚ-4 «Көлік құралдарын есептен шығару актісі» толтырылады.
Бұл жоғарыда айтылған актілерде негізгі құралдарды сипаттайтын мынадай
деректер көрсетіледі:
- объектінің ... ... ... ... ... ... түскен, кіріске алынған уақыты;
- пайдалануға берілген уақыты;
- объектінің бастапқы құны;
- бухгалтерлік есептің деректері ... ... тозу ... ... ... уақыты;
- көлік құралын есептен шығарарда, сонымен қатар көліктің жүрген ... ... ... ... ... ... және оның материалдарының,
бөлшектерінің сипаттамасы көрсетіледі;
- аварияға байланысты есептен шығарылған негізгі құралдарға жасалған
актіге, болған ... ... ... көшірмесі тіркеледі;
- сондай-ақ осы негізгі құралдардың істен шығуына жауапты адамдарға
қолданатын шараларды іс актіге ... ... ... ... ... ... сатқаннан алған сомасынан негізгі құралдарды сату және бұзуға
байланысты ... алып ... ... ... ... ... ... шығарылған негізгі құралдардың құны 7410-«Негізгі
құралдарды сату ... ... ... ... 2410-«Негізгі
құралдар» бас шотының тиісті бөлімше ... ... ... Ал
негізгі құралдарын есептен шығарылған күнге дейінгі жинақталған тозу
сомасына ... ... ... бас ... тиісті бөлімше
шоттары дебеттелініп, 2410-«Негізгі құралдар» бас ... ... ... ... ... негізгі құралдардан ... іске ... мен ... ... құны: 1330-«Материалдар» бас шотының
тиісті бөлімше шоттарының дебетіне, 6210-«Негізгі ... ... ... ... ... жазылады.
Кәсіпорында негізгі құралдарды сатқаннан алынатын табыс «Дебиторлық
борыштар және де ... да ... - деп ... ... және ... - деп аталатын 4 – бөлім шоттары тиістілерінің дебетіне, ... ... ... ... шотының кредитіне жазылады. Негізгі
құралдарды ... ... ... ... одан ... ... мен
шыққан шығындар – «Жиынтық табыс» шотына апарылады.
Басқа ... ... ... ... ... ... құралдарға
үлгілі түрі НҚ-1 «Қабылдау табыс ету актісі» екі дана ... ... ... ... ... ... ... ал екінші данасы
негізгі құралдарды алушыға табыс етіледі. Осы актінің ... ... ... ... заңды тұлғаларға берілетін ... ... ... ... ... толтырылып, ол
карточка актімен бірге негізгі құралды алушыға беріледі. Негізгі ... оның ... ... ... ... немесе заңды тұлғаға
берілуі жайлы негізгі құралдардың жұмыс істеп тұрған жері ... ... ... ... тиісті мәліметтер жазылады.
Негізгі құралдарды беруші шаруашылық субъектісі оны тегін ... ... ... бастапқы құны мен тозу сомасын көрсетіп, хат
жолдауы ... Бұл хат, яғни ... төрт дана ... ... Негізгі
құралдарды алған субъектінің немесе заңды тұлғаның бухгалтериясы негізгі
құралды алғандығын білдіріп, авизоның екі ... қол ... және ... ... ... ... ... қайтарып береді.
Сонымен басқа шаруашылық субъектілерге, заңды ... ... ... құралдар баланстан қабылдау – табыс ету актісімен оны
алушының дәлелдейтін хатына негізделініп ... ... ... ... тегін беруге жазылатын
бухгалтерлік жазу негізгі құралдарды басқадай жолмен ... ... ... мен ... ... Бөлім. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТІ
3.1. Негізгі құралдардың есебінің ішкі бақылауын
ұйымдастыру
Негізгі құралдардың нақты бар жоғын анықтау және ... ... ... ... мақсатында субъект басшылары нормативтерді, заңдарды
және басқа да актілерді, ... есеп ... ... ала ... ... мүліктік түгелдеу жүргізіп отырады.
Бухгалтерлік есептің 24 «Бухгалтерлік қызметтің ... ... ... стандартына сәйкес әрбір шаруашылық жүргізуші субект өз
бетінше жүйелі түрде түгелдеу жұмысын ... ... ... ... мүліктік түгелдеу жылдық қаржылық есеп беру ... ... ... жылына ең аз дегенде бір рет, қараша айында
жүргізіледі. Үйлерді, ғимараттарды және басқа ... ... ... бір рет; өнім ... және ... ... ... тоқсан сайын
және жылдық есепті жасау алдында түгелдеу жүргізіледі.
Мүліктік түгелдеу міндетіне негізгі ... ... ... ... ... дәл, толық мәліметтерді алу мен қатар бухгалтерлік есепке
алу мәліметтер мен ... ... да ... ... ... ... жоғы және ... жағдай туралы мәліметтер ... ... ... ... тізіміне» жазылып, мүліктік түгелдеу
біткеннен кейін ... ... ... ... толық аты көрсетіліп, олардың ... ... ... ... ... немесе алынған, сақталған немесе уақытша
пайдалануға берілген негізгі ... ... ... ... ... бар жоғы және ... тексеріледі. Мүліктік түгелдеу
төменде көрсетілген.
Мүліктік түгелдеу тізімдерін жасамастан бұрын мүліктік карточкалардың
мүліктік түгендеу бар жоғын және ... ... ... екенін; техникалық
паспорттарымен басқа техникалық құжаттардың бар ... және ... ... ... жалға немесе сақтауға берілген немесе алынған негізгі
құралдардың құжаттарын тексеру қажет. Егерде ... жоқ ... ... және ... ... ... жөн. Бухгалтерлік есепке алу ... және ... ... ... ... ... ... мүліктік түгелдеу кезінде комиссия міндетті түрде
объектілерді тексеріп, олардың ... ... ... ... ... ретін және негізгі техникалық және ... ... ... енгізуі тиіс. Үйлерді, ғимараттарды және басқа да
жылжымайтын мүлікті мүліктік түгелдеу кезінде, ... ... ... ... растайтын бар-жоғын тексереді.
Сондай-ақ, субъектінің жер телімдерін, су тоғандарын және басқа ... ... ... ... ... да ... ... алынбаған объектілер, сондай-ақ бухгалтерлік есептің
регистрлеріне алынған ... ... ... ... комиссия
мүліктік түгелдеу тізіміне және ... ... ... ... ... жеткіліксіз болған, сондай-ақ дұрыс мәліметтер мен
техникалық көрсеткіштерді енгізу тиіс. Мысалы, ... ...... ... ... және сол материалдардың көлемін, көлемі,
қабаттар саны салынған жылы; каналдардың ұзындығы, тереңдігі және ... ... түбі мен ... ... ... ... ... негізгі материалдардың түрі мен мөлшері; жолдар бойынша – ... ... ... материалдар, жолдың ені т.б. көрсетіледі.
Есепке алынбаған объектілерді мүліктік түгелдеу кезінде бағалау әрекет
етіп тұрған баға мен ұдайы өндіріс жағдайларын ескеріп ... ... ... ... ... ... ... немесе алынған,
жасалған шығындардың қаржылындырылған көзін мүліктік түгелдеу комиссиясы
белгілеп, оны хаттамада көрсетуі керек.
Негізгі ... ... ... мақсатына сай мүліктік түгелдеу
тізімдеріне тіркеледі. Егер объект қайта ... ... ... ... ... өз ... мақсатын өзгертсе, онда
ол жаңадан белгіленген мақсатына сай тізімге теркеледі. Өнім беретін ірі
малдар мен ... ... ... ... ... ... ... нөмірі тұқымы, қоңдылығы, тірідей салмағы және алғашқы құны
көрсетіледі. Мал тұқымының сапасы туралы мәліметтеріне қарап анықтайды. ... мал, ... ... ... және асыл ... қой мен ... мал ... бөлек жазылады. Негізгі табындағы мал топтық ретімен ... ... жасы мен ... ... ... әр топ ... тірідей салмағы мен
мал басы көрсетіліп тіркелді.
Егер де комиссия күрделі сипаттағы жұмыстар немесе ішінара ... ... ... ... ... ... ... онда
оларды арнайы құжаттар арқылы объектінің баланстық ... өсу ... ... ... ... өзгерістерді енгізуі тиіс. Сонымен қатар, комиссия
кейбір ... ... ... ... ... себептері мен
кінәлі тұлғаларын тауып және бухгалтерлік есептің регистрлеріне көрсетілуін
қамтамасыз етуі керек.
Машиналар, ... мен ... ... ... түгелдеу
тізімінде заводтардың, дайындаушы кәсіпорындардың ... ... ... және т.б. көрсеткіштерді жеке көрсетіледі.
Бір тектес шаруашылық заттарының, саймандардың, ... ... ... бір ... немесе кәсіпорынның құрылымдық бөліміне бір уақытта
түссе, мүліктік түгелдеу ... осы ... ... мен саны ... құралдардың мүліктік объектілеріне берілген реттік сандары
ешқашан өзгермеуге ... ... ... объектілерді байАрай негізгі
құралдардың басқа тобына, яғни техникалық-өндірістік ... сай ... ... ... ... болмағаны анықталғанда ғана жүзеге асырылады.
Мүліктік түгелдеу кезінде кәсіпорыннан тыс жерде тұрған немесе негізгі
құралдар ... ... сырт ... ... ... ... ... жарамайтын және жөндеуге келмейтін негізгі құрал-жабдықтар
мүліктік түгелдеу тізімдерінде енгізілмейді. Мүліктік ... ... ... ... ... ... мен ... болып қалуынан
себептерін көрсетіп, арнайы тізім жасайды.
Өз меншігіндегі құралдарды мүліктік түгелдеу кезінде жалға немесе
жауапты сақтауға ... ... ... да ... Бұл ... ... жауапты сақтауға алынғандығын растайтын ... ... Ол ... ... ... басқа кәсіпорынның аты;
жалдау немесесақтау мерзімдері ... ... ... бір ... жіберіледі.
Мүліктік түгелдеу кезінде есепке алынбаған ... ... ... ... Бұл ... ... нақты техникалық
жағдайына қарап белгілейді.
Негізгі құралдардың есепке алынбаған объектілерінің баланстық құнына
2400 ... ... ... ... ... де, 6210 «Активтердің
шығуынан түсетін табыс» шоты кредиттеледі; тозу ... 2410 ... және ... ... амортизациясы» бөліміндегі 2420
шотттары кредиттеледі.
Негізгі ... кем ... ... ... ... ... түгедеу нәтижелері сол мүліктік түгелдеу аяқталған айдың
есебіне жазылуы тиіс. ... ... ... құралдарға жаңа мүліктік
түгелдеу карточкалары толтырылады; кем шыққан ... ... ... шығарылады, ал оның карточкасы «Мұражай» бөліміне орналастырылады.
Мүліктік түгелдеудің мәліметтері «Негізгі ... ... ... салыстыру тізімдемелеріне» енгізіледі, бірақ тек есепке
алынған мәліметтерде алшақтықтар болған ... ... ... ... ... ... шыққандардың кінәләлері және себептері туралы
мәліметтері ... ... ... болашақта жағымсыз
құбылыстардың алдын алу және кінәлілерге қатысты ... ... ... ... ... ... ... хаттамасы – ең басты
құжат болып табылады.
Қазіргі ... ... мен ... есеп ... ... мен ... нақтылы қолда бар негізгіқұралдарды анықтау және
оның дұрыс сақталуын бақылау мақсатында ... ... ... ... ... ұйымдастыру» (БЕС-24) бухгалтерлік есеп
стандартарына ... ... ... мерзімін кәсіпорын өзі белгілейді.
Бухгалтерлік есеп пен есеп беру деректерінің дұрыстығын қамтамасыз ету
мақсатында шаруашылық субъектісі жылына кем дегенде бір рет ... ... ... ... ... НҚ түгендеудің негізгі міндеті
болып табылатындар:
- Есепке ... ... қоса ... НҚ ... ... барын
анықтау;
- Нақты қолда барын бухгалтерлік есеп дерекутерімен ... ... ... ... ... ... және күйреудің, тозудың және басқа себептердің
салдарынан ... әрі ... ... НҚ ... ... НҚ ... ... пайдаланылмайтын объектілері қайтадан бөлінуге
немесе сатылуға ... ... ... ... ... құралдарын және НҚ
басқа объектілерін ұстау және пайдалану тәртіптерін пайдалануды
тексеру.
Есепті жылдағы түгендеудің санын, ... ... ... ... ... ... ... түгендеу жүргізу міндетті
болған жағдайларды қоспағанда, шаруашылық субъектісі белгілейді.
Түгендеуді:
- жылдық бухгалтерлік есептемені жасамас бұрын, бірақ ... ... ... ... ... ... ... бергенде, өтемін төлеп алғанда, сатқанда,
сондай-ақ шаруашылық субъектісі өзгергенде жүргізуі міндетті.
Есепке қабылданбаған ... ... ... ... есептің тіркелімінде жоқ немесе дұрыс көрсетілмеген объектілер
анықталмаған ... ... ... сондай-ақ осы объектілер
бойынша дұрыс мәліметтер мен ... ... ... және ... ... ... ... түгендеу кезінде анықталған бағалау
қолданыстағы бағалар мен өндіріс жағдайлары ... ... ... ... осы ... ... салынғанын немесе сатып
алынғанын, өндірістік шығындардың қаржылану көздерін анықтап, оны хаттамада
көрсетуге тиіс. Негізгі ... ... ... ... ... бойынша инвентарлық тізімдемеге көшіріледі.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі ... ... ... ... ... жақта болатын объектілерге басқа жаққа ... ... ала ... ... тізіміне енгізу керек. Машиналар мен
жабдықтар және күш беру қондырғылары түгендеу тізіміне инвентарлық ... ... тағы ... ... көрсетіліп тіркеледі.
Түгендеу комиссиясы отырысының хаттамасының шаруашылық субъектісінің
басшысы түгендеу ... ... 10 ... ... бекітеді.
Нәтижесі есепте түгендеу аяқталған айда ескерілуге тиіс. Түгендеу ... ... ... ... кезіндегі негізгі құралдар корреспонденциясы
|№ |Шаруашылық операциясының мазмұны ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... НҚ | | |
| ... ... | | ... ... ... |2400 |2420 ... ... құнына; |2400 |6160 ... ... ... ... ... |2420 |2400 ... ... құнына (кемшілік болғанда); |3520 |2400 ... ... ... адам ... ... сот |7210 |3520 |
| ... ... бас ... | | ... ... ... адам ... немесе сот | | |
| ... ... ... ... ... | | ... ... НҚ ... нарықтық |2400 |3520 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... құралдарды жоғарыда көрсетіліп жазылған мерзімдерден бұрын,
яғни жиі түгендеу мынадай ... ... ... ... ... адам қызметінен ауысқанда;
- негізгі құралдар ұрланғанда, жоғалған жағдайда;
- өрт немесе ... да ... ... ... апат жағдайларына
байланысты;
- шаруашылық субъектісі бір бағынышты органнан екінші орган құрамына
ауыстырылғанда, т.б. жағдайларда.
Шаруашылық субъектілерінде ... ... ... ... жүргізу
үшін тағайындалған комиссия жұмыс жүргізуден бұрын мыналарды толық тексеріп
алулары қажет:
- инвентарлық карточкалардың, инвентарлық кітапшалардың, инвентарлық
тізімнің бар ... ... және ... ... ... ... төлқұжаттарының немесе техникалық құжаттарының
бар немесе жоқтығын және олардың жағдайын;
- жалға алынған немесе берілген, ... ... және ... немесе алынған негізгі құралдардың тиісті құжаттарының бар
немесе жоқтығын.
Егер ондай ... ... ... негізгі құралдарға ... ол ... ... ... ету ... Егер бухгалтерлік есептің
регисторларында немесе техникалық құжаттарда қателіктер жіберілсе, онда ол
қателерді анықтап құжаттарға ... ... ... ... ... ... ... барысында комиссия міндетті түрде объектілерді
мұқият қарап шығып түгендеу тізіміне олардың толық атын, ... ... ... номері мен негізгі техникалық көрсеткішін,
бастапқы құны мен тозу ... тағы да ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісінің баланысына бұрын
есепке алынбаған, сондай-ақ есеп ... ... ... көрсетілмеген немесе тіпті көрсетілмеген негізгі құралдар табылған
жағдайда ... ... олар ... жетіспейтін мәліметтер дұрыс және
толықтырылып толтырылуы керек. Бұрын есепке алынбаған объектілер ... ... ал ... тозу құны ол ... ... сол күнгі техникалық
жағдайын қарап анықталып, субъектінің балансына кіріске ... ... ... ... бағасы мен тозу құны тиісті түгендеу актісінде
көрсетілуі қажет.Егер құрылыстың, үйдің, ғимараттың жарым жартылай бұзылуы
немесе оларға ... ... ... жұмыстар түгендеуге дейін есепке
алынбаған жағдайда комиссия тиісті құжаттар бойынша ... ... ... ... кемуінің нақты сомасын анықтап оларды түгендеу
тізіміне енгізу керек. Түгендеу ... ... ... ... ... шыққан, яғни бұрын есепке алынбаған негізгі ққұралдардың
кіріске алынуына 2400 ... ... бас ... ... ... ... 6160 ... емес қызметтен алынған басқадай табыстар» шоты
кредиттелінеді. Оларға анықталған тозу құны 2400 бас ... ... ... ... жоғалған, бүлінген негізгі құралдарға жауапты адам
табылып және ол адам ... ... ... ... сома 2150
«Жұмыскерлер мен басқа да тұлғалардың борышы» шотының дебетіне, 2400 бас
шоының ... ... ... кредиткне жазылады.
3.2. Негізгі құралдар есебінің аудиті
Негізгі құралдар аудитінің мақсаты – негізгі құралдың сақталу орындары
бойынша ішкі және ... ... ... ... ... ету
мерзіміне негізделген өзгерістерн\інің дер кезінде бухгалтерлік есепте
дұрыс көрсетілгендігін және ... ... ... ... ... ... ... Аудиттер алдына қойған мақсатына ... ... ... ... басты міндеттерді анықтап алуға тиіс.
Негізгі құралдардың сақтау, есепке алу және пайдалану ... ... ... ... ... ... қолда барлығын және сақталуына бақылаудың
қамтамасыз етілгендігін;
- еңбек құралдарының негізгі құралдарға дұрыс ... ... ... ... және ... ... қатысу
сипаты бойынша топталатындығын;
- есепте негізгі құралдардың дұрыс ... ... ... ... ... және шығыс операцияларының дұрыс
көрсетіліп құжатталғандығын;
- есепте негізгі ... ... және ... ... ... ... құралдардың дұрыс және тиімді пайдаланғанын;
1. бухгалтерлік есеп пен қорытынды есепте нақты қолда бар негізгі
құралдардың және ... ... ... ... ... тексеру болып табылады.
Аудитордың тексеру бағдарламасы бухгалтерлік есеп жүргізуге, ... ... ... ... ... ... ... есеп мәліметтерінің ақиқаттығын растауға бағытталған.
Аудитор бағдарламада құралған әрбір тармақтардың ... ... ... ... ... және ішкі бақылаудың ұйымдастырылу
дәрежесін тексеру үшін өзінің іс-тәжірибесіне сүйене отырып тест ... ... ... ... ... мамандарынан және басқа
да мүдделі жақтарын қойылған сұрақтарға анық түсінікті жауап алу ... және ... ... тиіс. Тест жүйесі ішкі бақылау жүйесінің
жағдайы туралы қажетті ақпараттар алу үшін өте ... әдіс қана ... ... ... ... ... техникалық тұрып талдап,
бухгалтерлік есеп және ... ... есеп ... ... ... ... жауаптардың дұрыстығын анықтап, ішкі бақылау
жүйесіне баға беру болып табылады.
Кесте 13
Негізгі құралдардың аудиті ең бірінші бағдарлама құрудан басталады
Аудит ... ... ... ... көзі |Орындау|
| | | ... ... ... ... бас ... | |
| ... деректерімен | | |
| ... ... | | |
|2 ... ... ... кітап, №12 және №10 журнал | |
| ... ... ... ... құралдардың | |
| |есептердің жүргізудің ... және ... ... ... |
| ... тексеру |есептеу жөніндегі жасалған | |
| | ... ... ... | |
|3 ... ... ... жұмыс істейтін түгендеу | |
| |және пайдалану ... және ... | |
| ... ... және |материалды жауапты тұлғаны | |
| ... ... ... ... және | |
| ... ... ... |басшысының бұйрығы. Материалды | |
| | ... ... ... шарт, | |
| | ... ... және ... |
| | ... түгендеу актілері, | |
| | ... ... ... негізгі| |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... орны | |
| | ... ... карточкалары | |
| | |т.б. | |
|4 ... ... ... ... ... (ОС 1) | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... рәсімдеудің |және жетілдірілген объектілер | |
| ... ... ... ... актісі (ОС2), | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... (ОС3), ... | |
| | ... шығару актісі (ОС 4) | |
| | ... ... ... | |
| | ... карточкасы. Негізгі | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | |алу (ОС 10), ... ... | |
| | ... ... ... (ОС| |
| | |12) ... ұзақ ... | |
| | ... ... есебінің | |
| | ... (ОС 12-а) ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... пайдалануы бойынша | |
| | |(ОС 13) | |
|5 ... ... ... ... | |
| ... ... дұрыстығын |ерекшеліктер, жинақтаушы ведомост| |
| |тексеру |т.б. | |
|6 ... ... ... ... ... | |
| ... және ... |сатып алу, сату шарттары, ... |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| | ... ОС6 т.б. | |
|7 ... ... ... ... құжаттамалар ОСІ, ОС2, | |
| |енгізуінің дұрыстығын |ОС6 т.б. №12 ... ... | |
| ... |бас ... | |
|8 ... ... тозу |Есеп саясаты жөніндегі бұйрық, | |
| ... ... және ... ... ... | |
| ... ... |есептеу жөгніндегі жасалған | |
| ... ... ... ... №10| |
| | ... ... бас ... | |
|9 ... ... ... ... саясаты жөніндегі бұйрық | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... |(ақаулық ведомосі, сметалар т.б) | |
| ... ... ... ... ... қабылдау | |
| |дұрыстығын тексеру ... ... ... | |
| | |мен ... ... да ... | |
| | ... «басқа да белгіленген | |
| | ... 686 шот ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... атауы бірдей | |
| | |934 және 945 ... ... | |
| | ... | ... ... және ... ... ... жалданған «ұзақ | |
| ... ... ... жалданған» негізгі | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... жөніндегі |ОС 12-а | |
| ... ... | | |
| ... | | ... ... ... |ОС 1, ОС 3, ОС 4, ОС 6, шарттар | |
| ... ... ... ... ... ... №12 | |
| ... тексеру |журнал-ордерлер, бас кітап. | ... ... ... ... ... төменгі ведомостары, | |
| ... ... және ... ... ... №5 | |
| ... ... |және №8 журналдар, 331,633 шоттар| |
| ... ... бас ... | ... шаруашылықтың басшысының негізгші құралдар қабылдап, кіріске
алуды жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін комиссия құру туралы
бұйрығымен қабылдау комиссиясы ... ... ... ... ... алынуы көздерін анықтау тиіс. Сондай-ақ, аудитор
шаруашылықтың пайдалануына кіріске алынған негізгі құралдарды жаңартып және
толықтырып отыруы көздеріне аудит жүргізгенге мынандай ... ... ... тиіс:
- күрделі қаржы салымына (жаңа ғимараттар, құрылымдар мен беріліс
өткізгіш құрылғыларды салу, жаңа ... ... алу және ... ... және жеке ... жаңа және ... пайдалануда болған
негізгі құралдар нысандароының сатып алу ерекшеліктерінің
сақталғандығына;
- тауарлы-материалды құндылықтарға айырбастау ... ... ... ... ... және және жеке ... ... ақысыз тегін алынған жаңа
және бұрын пайдалануда болған негізгі құралдарға;
- Құрылтайшыларының жарғылық капиталға қосқан үлесі ретінде ... ... ... ... ... ... жоқ (артық) негізгі құралдарға;
- Ұзақ мерзімге жалға алу жолымен алынған негізгі құралдарға.
Аудитор негізгі құралдардың келіп түсу кездеріне ... дер ... алу ... ... тіркелгендігіне көз жеткізу керек.
Негізгі құралдарды кіріске алуды жүзеге асыратын шаруашылықтың
басшысының бұйрығымен немесе өкімімен тағайындалған тұрақты жұмыс ... ... ... ... оның ... әр түрлі саланың
бас мамандары мен механиктердің, құрылыс мамандарының, техникалық бөлімнің
өкілдерінің, техникалық қауіпсіздендіру мамандарыгның бухгалтерлердің ж.б.
мамандық иелерінің қатыстырылғандығын ... ... ... аудиторлық тексеруді негізгі құралдар-қозғалыстарын
және техникалық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштерін (тозу, жарамдылық,
шығысқа шығару, жаңарту коэффициенттерін) және олардың тиімді
пайдаланылғандығын тыңдаумен аяқтау ... ... ... ... ... ... қайтымдылығы болып табылады. Аудитор бұл көрсеткіштердің
зерттелгендігін, қор қайтарымдылығы – жоғарылатуға бағытталған кешенді
шаралар жасалып және оның ... ... ... ... Сондай-ақ
аудитор негізгі құралдарды падаланудың тәртібін бұзушылыққа және сыздыққа
жол берілгендігін, өндірістік мақсат үшін сатып алынған шаруашылық
мүліктерін және басқа да ... ... ... заңсыз
жеке басына пайдалануға берілген жағдайдың орын алмағндығын анықтауға тиіс.
Бұндай фактілер кездескен жағдайда ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың белсенді бөлігін пайдаланудың, тиімділігін
экстенсивті жолмен де, интенсивті (екпінді) жолмен де көтеру арқылы жететін
талдауға ерекше ... ... ... ... қорыта келгенде, еліміздің ... ... ... өзгерістер қатарына бухгалтерлік есепке алу жүйесінің
халықаралық стандартқа көшуі де жатады. Оның ішінде еліміздің ... алу ...... ... есеп ... ... қоғамымыздың объективті экономикалық заңдылықтарын анықтау және
ол ... ... ... ... ... үшін бухгалтерлік есеп
жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.
Нарықтық экономика жүйесінде бухгалтерлік есепке қойылатын талаптиар
мен міндеттер күрделірек ... ... ... ... есеп қазіргі
экономиканы ұйымдастыру мен басқару, іскерлік, экономикадағы саясат ... ... мен ... ... ... мәліметтерді таңдауға
ақпараттар дайындау болып табылады.
Осыған байланысты біз ең ... ... есеп ... ... оны ... мүмкіндік аламыз. Жалпы бухгалтерлік
мамандықты игеру үшін алдымен бухгалерлік есепте қолданылатын ... ... Оның ... ... есептің шоттар жүйесін, екі жақты
жазуды, бухгалтерлік балансты тағы басқаларды жақсы білуіміз керек. Сонымен
қатар негізгі құралдардың ... ... ... ... де
білуіміз керек.
Негізінен негізгі құралдар айналымнан тыс активтерден құралады.
Шаруашылық операциялар ... ... ... ... кәсіпорын
мүліктерінің, меншікті және сырт капиталдарының қозғалысына байланысты
шаруашылық процестерін ... ... ... ... жұмыс істеу
негізін құрайды.
Шаруашылық прцесті жалпы бір-бірімен тығыз байланысты еңбек құралдары
(машина, жабдықтар) түрінде көруге болады.
Мұндағы еңбек ... ... мен ... жүк ... және жұмыс
машиналары, көлік және басқа да құралдар, бұлардың ... ... ... бір ... атқарылады. Олар өндіріс процесінде өзінің
бастапқы түрлерін өзгертпейді. Жаңадан жасалынған өнімге немесе ... өз ... ... ... ... ... ... олар өндірістің көптеген циклдары ... ... жыл бойы ... ... бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың келіп
түсуін, кәсіпорын ішінде орын ауыстыруыын және ... ... ... және ... ... ... ... олардың
материалдық жауапты адамдарға бекітілуін және сақталуы мен ... ... ... құралдардың есептелген амортизациясы мен
тозу сомасының есепте дұрыс ... ... ... қор ... жаңа ... және оны ... жаңа әдістерінің
тиімділігін; негізгі құралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгілінде
жасауын және олардың ... ... ... ... ... ... олардың басқаша шығу нәтижелерін есепте нақты көрсетілдуін қамтамасыз
етуі керек.
Кәсіпоында дипломдық жұмыс келесі сұрақтармен көрінеді:
- кәсіпорынның есеп саясаты;
- ... және ... ... ... ... ... ... есебі мен аудитін ұйымдастыру;
- негізгі құралдар есебі;
- кәсіпорындар ... ... ... ... есебі мен аудитін
ұйымдастыру көрінеді.
Пайдаланылатын есеп саясатының басты міндеті мен негізгі арналымы –
кәсіпорынның ... ... ... ... іс ... үшін ... ... реттеу мақсатында толық, объективті және ... ... ету ... есептеледі.
Қолданылатын әдебиеттер тізімі
1. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2007-жылдың 28-
ші ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы» Заңы 1998-
жылғы 20-қараша (2006 ж. ... ... мен ...... Бухгалтерлік есеп стандарттары және әдістемелік ұсынымдар Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі ... ... ... №3 ... мен ... ... Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» Салық Кодексі 12.06.2001 жыл №209-11 ... ... ... есеп ... ... ... 18.09.2002 ж. №438 (№372
21.10.2003 ж. өзгертулермен),
6. «Аудит», под редакцией доктора экономических наук, профессора ... ... ... Андреев В.Д. Практически аудит, М.Экономика 1994г-500с.
8. З.Н.Ажибаев, Аудит. Учебник, Алматы, Экономика,2005.
9. Әбдіқалықов Т.Ә, Сәтмурзаев А.А Шағын ... ... ... А., ... ... ... Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит, Оқулық, А.
2006.
11. Байдәулетов М, Байдаулетова С.М. Аудит, А., ... ... ... ... С.Б. ... ... Маркет, А. 2005,
13. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в ... ... ... ... ... ... ... К.Ш, Егембердиев С.К, Дюсембаев З.К, Аудит и анализ
финансовой Отчетности, А, ...... ... ... К.Ш., ... Ә.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау, А., Экономика. 2001 ж-378 бет.
16. Кеулімжаев Қ.К., ... З.Н., ... Н.А. ... ... А., Экономика. 2001 ж-400 бет.
17. Ержанов М.С., Аудит-1. (Бозовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
18. ... В.В, ... О.Н, ... хозяиственной деятельности
предпрятия, М., Сервис. 2000г-450с.
19. ... Г.Н, ... учет в ... М., ... ... ... Н.П, ... Л.П, Принципы бухгалтерского учета, ФБК-
Пресс. 1997г-450с.
21. Кутер М.П, Краснова Л.П, ... ... ... ... и ... ... Назаров В.Л, Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік
есеп. Оқулық. Алматы.Экономика 2005ж.
23. Родостовец В.К, ... Т.Ғ, ... В.В, ... ... ... есеп, Қазақстан – орталық ... ... ... А., ... ... ... В.К, Шмидт О.Н, Теория и ... ... ... А., Центр аудит Казахстан. 2000г – 310с.
25. Сатмурзаев А.А, ... Б.Е, ... ... ... ... ... Ә.Т, бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика. 2001ж-
200 б.
27. Тасмағамбетов Т.А, Омаров А.Ш, ... Б.А, ... ... Н.Ә, Родостовец В.К, Қаржы есебі, А., Дәуір 1998ж-390 б.
28. Укашев Б.Е, Әжібаев З.Ы, ... есеп ... А., ... ... ... ... Ч.Т, ... Дж. Бухгалтерский учет: управленческий
аспект: Пер. С ... Под. Ред. ... ... и ... ... ... ... №18(196), 2006 ж.
31. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля №14 (139), январь 2006г.
32. Бухгалтер бюллетені, №10,12,15, қаңтар, 2006 ж. БИКО.
33. ... и ... ... ... ... сипатына қарай
Өндірістік
Істеп тұрған
Өндірістік емес
Мүліктік
Мүліктік емес
Қор ретінде тұрған
Істемей тұрған
Пайдалану
сипатына
қарай
Заттық құрамына қарай

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалға алынған негізгі құралдар қозғалысы және есепке алу есебі66 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдардың келіп түсуі мен шығуының есебі мен аудитінің ерекшеліктері23 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдары есебі121 бет
Негізгі құралдар есебі жайлы26 бет
Негізгі құралдар есебі жайлы түсінік9 бет
Негізгі құралдар есебінің аудиті24 бет
Негізгі құралдар және олардың амортизациясы бойынша есебі18 бет
Негізгі құралдарды жалдаудың есебі55 бет
Негізгі құралдарды жөндеу есебінiң негiзi28 бет
Негізгі құралдарды жөндеудің есебі20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь