Журналистер құқығының қорғалуындағы шетелдік тәжірибе

Кіріспе 3

І тарау. «Әділ сөз» қорының қызметі мен қоғамда алатын орны

1.1. «Әділ сөз» қорының мақсаты мен міндеті 5
1.2. Қазақстандағы сөз бостандығы мен журналистер құқығының қорғалуы 21

ІІ тарау. Журналистер құқығының қорғалуындағы шетелдік тәжірибе
2.1. Ресейдегі журналистер құқығының қорғалуы 39
2.2. Ақпараттық соғыс. Теке тірес аймағындағы журналистер құқығының қорғалуы

Қорытынды 53
Қосымша 56
Сілтемелер тізімі 51
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 52
        
        jktyЖОСПАР
Кіріспе
3
І тарау. «Әділ сөз» қорының қызметі мен қоғамда алатын ... ... сөз» ... ... мен ... ... сөз бостандығы мен журналистер құқығының қорғалуы
21
ІІ тарау. Журналистер құқығының қорғалуындағы шетелдік тәжірибе
2.1. Ресейдегі журналистер құқығының қорғалуы
39
2.2. ... ... Теке ... ... ... құқығының
қорғалуы
46
Қорытынды
53
Қосымша
56
Сілтемелер тізімі
51
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
52
Кіріспе
Журналист мамандығы дүние жүзіндегі ең қауіпті мамандықтың бірі ретінде
белгілі. Қоғамның ... ... ... ... ... пікір
қалыптастыратын журналистер. Елге араша түсіп, халықтың жан ашыры ... ... ... күнделікті осы жан ашырлардың құқықтары ... ... мен ... ... қауіп-қатер төніп тұрады.
Осыған орай «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау ... ... ... ... Қазақстандағы рөлі мен қызметіне тоқталып өттім. ... ... ... мен ... ... ... ... қалай қорғайды,
сондай-ақ, өзге елдердегі баспасөз өкілдерінің құқығы ... ... ... ... сөз» сөз ... қорғау халықаралық қоры өз жұмысын 1999
жылдың 12 сәуір күні бастады. Аталған ... ... ...... объективті, прогрессивті журналистиканы қалыптастыру. Ал жұмысының
негізгі бағыты – заңымызды одан әрі ... БАҚ және ... ... мен ... ақпарат құралдары өкілдерін заң жағынан
сауаттандыру. Өйткені мемлекеттік пен ... ... ... ... ... ... ... олар сан алуан қиыншылықтар
мен өмірдегі түрлі жағдайларға ... ... ... қордың негізгі
артықшылығы – бұқаралық ақпарат құралдарының мүддесін қорғап, журналистерге
заң ... ... ... ал керек кезде сот ісіне араласып, БАҚ ... ... ... құқығын қорғаудағы «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау
халықаралық қордың ... орны ... ... ... сөз ... бұзу,
бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің құқығы мен ... ... ... ... Сондай-ақ, еліміздегі сөз бостандығы күннен-күнге
тарылып бара жатқан сияқты. ... ... ... ... бүгінгі
таңда журналистердің құқығын кімдер және қалай ... ... ... ... ... ... соққыға жығу, сотқа ... ... ... ... Бұл көбіне-көп сөз ... ... ... ... ары аса ... ... ... жақсы біледі. Біле тұра лаулап тұрған ойға қойып ... ... ... да осы шығар. Ал ақиқатында, еркін баспасөз
ешқашан ... жауы ... ... ... үшін жан ... ... болмасын өзі өмір сүрген қоғамның алға жылжуын қалағаны анық. Егер
осы ... ... ... ... болса, шындықты айтудың қажеті бар ма
деген сауал туады.
Бүгінгі күні Қазақстандағы ... ... ... кемшіліктері болса да, олар Қазақстанның ... ... ... ... жүр.
І тарау. «Әділ сөз» қорының қызметі мен қоғамда алатын орны
1. «Әділ сөз» қорының мақсаты мен ... ... ... ... жыл ... жатып
жорналшылардың қатарын үйреншікті дәстүр бойынша түгендеп ... ... жылы 63 ... өз ... ... барысында мерт
болғаны анықталды. Ең қызығы, осы қаралы ... бір орын ... ... Халықаралық ұйым жерлес журналисіміздің атын атап,
түсін түстемеген. Осыдан келіп Қазақстандағы журналистер қауымы осы ... бас ... өз ... ... ... мәжбүр болып отыр.
Дуалы ауыздар өз қызметі жолында шейіт болған қазақстандық журналист
туралы алғашқы болжамын ... ... ... бұл ... ... пәленшенің баласы» деген көшедегі құмалақшының тұспалы дәрежесінен
асып кете алмады. ... ... ... ... жасап, сан-саққа жүгірді.
Соның біріне құлақ түрсек, «Әділ сөз» сөз ... ... ... ... Тамара Калеева былай дейді: «Мүмкін ол
бұзақылардың жанжалы кезінде өз үйінің қасында мерт ... ... ... бұл ... ... барысында емес, кездейсоқ орын алды ғой» ... ... жылы ... ... ... Алуа ... өз ауласында
қаңғыған оқ тиіп мерт болған. Бірақ бұл оқиғаны ... ... ... ... жоқ. Бұл ... Калеева ханым оқиғаны кездейсоқ
орын алды деп дұрыс ... ... дей ... ... ... ... деп, ... жымдаспайтын мінез көрсетті. Оқыс өлімдерді тізе
берсек, бір Қазақстаннан ондаған журналистің есімін атауға болады.
Қалай ... ... ... ұйым келтірген қаза болған
қазақстандық журналистің есімі «икс» күйінде қалатын түрі бар. ... ... ... ... ... ... ... да болмайды. Енді
келіп жарияланған жұмбақ сан «Ойлан. Тап.» деген балалар ойынына ... ... ... журналистер саяси ойын алаңындағы кикілжіңдер мен
экономикалық ықпал ету тетіктерін уысына шоғырландырған ... ... ... Бұл екі ... ... ортасындағы
шыбынның жан тәсілім болатын міскін ... еске ... ... бір ... ... ... ... қолшоқпары қызметін атқаруы бүгін
пайда болған құбылыс емес. Тек ақпараттық соғыстың заң ... ... ... ... ... ... ... бет-пердесін
сыпырып, анық келбетін әйгілеуде.
Соңғы он жылда ... ... ... ... ... 339 журналист
көз жұмған. Бір қызығы, журналистерге соғыс ... ... ... ... Жоғарыдағы 339 журналистің 67-сі ғана қарулы ... ... ... ... пен байлықты бөлісе алмағандар мен кеудемсоқтардың
құрбандары /2/.
Журналистерді қуғындау, соққыға жығу, сотқа ... ... ... ... Бұл көбіне-көп сөз бостандғына берілген
кепілдіктің декларативті сипаттан ары аса ... ... ... ... біледі. Біле тұра лаулап тұрған ойға қойып кетеді.
Журналист ... ... да осы ... ... ... ... ешқашан мемлекеттің жауы болған емес.
Ақпарат үшін жан тапсырғандардың қай-қайсысы болмасын өзі өмір ... алға ... ... ... Егер осы ... ... ... болса, шындықты айтудың қажеті бар ма деген сауал туады. Жауабы
күрделі сұрақ осы.
«Репортерлер ... ... ... жыл сайын өз кәсібін атқару
барысында мерт болған журналистер туралы берген ... ... БАҚ ... бір ... ... ... құрбаны болғанын көреміз. Қуантатыны,
басқа мемлекеттермен салыстырғанда ... ... мерт ... саны өте аз. Алайда мемлекеттімізде ондай бұқаралық ... ... саны жыл ... ... ... Тағы бір назар аударатын
жайт, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры үстіміздегі жылдың
басында жариялаған ... ... жыл ... ... ... ... бір адамдардың қудалаушылығына түсетін журналистердің басым
көпшілігі Алматы ... ... ... ... ... ... өлтіру, олардың жұмысына кедергі жасау сияқты
қылмыстық істер оңтүстік астанамызда жиі орын ... ... ... ұйымы іспеттес елімізде баспасөз өкілдерінің құқығын
қорғайтын бізде «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры ... қор жеті жыл ... ... журналистердің құқығын, сөз
бостандығының жағдайын зерттеп, 12 айда бір рет ... ... ... ... сөз» ... ... Ресейдегі әріптестері қол ұшын
беріп, тәжірибесімен бөлісуде. Мәселен, Қазақстандағы сөз ... ... ... ... ... сөз» ... Ресейде Жариялылықты қорғау
қорының президенті Алексей Кириллович Симонов батасын берді. Ресейдегі
Жариялылықты ... қоры (ЖҚҚ) ... ... ... бері ... ... басқа Мәскеуде журналистердің құқығын ... өзге де ... мен ... бар. «Әділ сөз» қоры өз жұмысын бастаған ... БАҚ ... ... ... ... ... игерілмеген тың
болып шықты. Осы және ... ... ... «Әділ сөз» қорына
мониторингтің ... мен ... көп ... ... ... ... талап-қажеттілігінен шыға отырып дербес жасап шығаруға тура ... ... ... ... ... ... Ал сөз ... жағдайын
әрдайым бақылау үшін аталған қор ... ... ... бар 9 ... олармен тығыз жұмыс істеуде. Олар – ... ... ... ... Қазақстан, Ақмола, Шығыс Қазақстан, Солтүстік ... ... мен ... ... Ал ... сөз» қоры өз ... ... көп ұзамай-ақ, қордың қатарына өз еркімен қосылған
журналистер қордың ... ... ... ... ... ... олар
үшін ақпарат алу оңайға түскен жоқ – журналистер өздеріне көрсетілген қысым
мен қудалаушылық туралы ашық ... ... бара ... ... ақпарат баспасөздің, электрондық бұқаралық ақпарат ... ... ... ... сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының тіркелген күні
1999 жыл 12 ... ... ... ... ...... еркін,
объективті, прогрессивті журналистиканы қалыптастыру. Ал ... ...... одан әрі ... БАҚ және ... құқығын
қорғау мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерін заң жағынан сауаттандыру.
Өйткені мемлекеттік пен жекеменшік баспасөз журналистерінің заң ... ... ... олар сан ... қиыншылықтар мен өмірдегі
түрлі жағдайларға ұрынып жатады. ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының мүддесін ... ... ... ... ... ал ... кезінде сот ісіне араласып, БАҚ мүддесін
қорғау болып ... ... ... қор ... әзірше біреу. Өз жұмысын
7 жыл бұрын бастаған «Әділ сөз» халықаралық қоры бүгінгі күні өз ... кір ... ... Ал ... сөз» сөз бостандығын қорғау
халықаралық қордың президенті Калеева ... ... ... күні
Тамара Калееваны барлығы құқық қорғаушы ретінде таниды. Өйткені соңғы жеті
жыл қатарынан Тамара ... ... ... мен ... ... келеді. Сондай-ақ, «Әділ сөз» қоры БАҚ ... заң ... ... ... ... ... Калеева Қазақ
радиосының алдыңғы қатардағы журналистердің бірі болғанын, сондай-ақ,
«Казахстанская правда» басылымында ... ... ... ... ... ... республикалық БАҚ-тағы жұмысын тастаған соң Тамара
Калеева журналистердің құқығын ... ... ... ... бүгінгі
күні төртінші билік өкілін кез ... адам ... ... Ал ... да, жазаға тартылатын да ешкім жоқ.
Қордың негізгі жұмысы - ... сөз ... бұзу ... ... Ал ... ... –деректерді тек жүйелі түрде
жазып, оны тіркеп отыру. Бірақ «Әділ сөз» ... ... ... ... ... ... көрсету болып табылады. Өйткені аталған қор
өзін БАҚ ... ... ... ... деп ... Оның ... ... кезде көптеген бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... ... жоқ. ... өздеріне қатысты қандай да бір құқықтық
(әсіресе, бейқұқықтық) ... ... ... оған ... ... ... қайтаруды білмейді.
«Әділ сөз» халықаралық қор мониторингті 1999 ... ... ... Онда ай ... цензура, журналистерге қысым көрсету, БАҚ өкілдеріне
ақпарат беруден бас тарту сияқты оқиғалар туралы мәліметтер ... ... заң ... ... ... ... заңы мен ... нормаларына сәйкес топтастыру мекеменің негізгі жұмысы ... ... 2000 жылы ... ... ... ... деуге
болмайды. Өйткені ол «Әділ сөз» қорының алғашқы жылдары ... ... Ал сөз ... мен ... ақпарат құралдарының құқық
латентін бұзу ... ... ... сөз» ... ... жиі
кездеседі. Алайда ондай кемшіліктерді аталған қордың президенті Тамара
Калеева жасырмайды. Дей тұрсақ та, ... ... ... бостандығын бұзу туралы, бұқаралық ақпарат құралдары өмірінің ... да, ... ... ... болады /4/.
Қазақстандағы сөз бостандығын бұзу жайлы мониторингті «Әділ сөз» қоры
2000 жылдан бастап ай ... ... ... «Әділ сөз» қорының
тілшілері мен өз еркімен жұмыс ... ... және ... құралдарында жарық көретін мақалалардан жиналып, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
қазіргі заңнамасы мен халықаралық құқыққа сәйкес топтастырылады. ... ... ... ... мен ... ... екен. Мәселен,
І-ші тарауда бұқаралық ақпарат құралдарындағы дәйектілікті ... ... ... ... пен құқықтық жағдайдың ерекшелігі
жайлы жазылады. Бұл жерде мемлекет немесе ... бір ... ... сөз ... ... ықпал ететін іс-әрекеті, арыздары,
бұйрықтары мен өтініштері жайлы сөз қозғалады. Сондай-ақ, тараудың бөліміне
журналистер мен БАҚ ... ... ... ... ... анықтайтын жаңа
заңнамалық актілер енгізілген. Сонымен ... ... ... ... мен ... ... ... Қазақстандағы сөз
бостандығына берген объективті бағалары көрсетілген. Басқа БАҚ өкілдерінің
тәжірибесімен танысу мақсатында, олар ... ... бір ... ... ... ... ... өз құқықтарын қалай қорғайды екен, олардың
іс-әрекеттерінің дұрыс-бұрыстығы жайлы аталған тарауда баяндалады.
Ал екінші тарауда журналистер мен БАҚ ... бұзу ... мол ... ... ... Бұл тарауды қарап отырып мемлекетімізде орын
алған заң бұзушылықтардың қаншалықты сан ... ... ... ... ... ... бар ақпаратты беруден бас тарту, цензура, қорқыту,
қысым көрсету, жалақы төлемеу, ... ... ... ... жасау
және т.б. проблемалар осы тарауда мысалымен ... Ал ... ... заңнамаға сәйкес бөлімдерге топтастырылған. Сондықтан
заң қызметкерлері өз ... ... ... ... әр ... себеп-салдарын талдап беруге тырысады. Сондай-ақ, кез келген
БАҚ өкілінің басына ... ... ... кезде, тарауда жазылған
кеңестердің пайдасы мол. Ал соңғы, яғни ... ... ... БАҚ пен
журналистерге айып тағу сияқты проблемалар қарастырылған. ... ... ... ... ... үшін айып тағу ... ... Қылмыстық пен әкімшілік іске байланысты барлық заң ... айып ... ... ... бұл ... өсек-жала, жәбірлеу,
ұлтаралық шағыстыру және т.б. ... ... ... ... ... БАҚ, ... мен ... авторларының
ісіне қатысты жүргізілген сот ісі туралы ... ... Бұл ... ... де заң ... ақыл-кеңесі жазылады /5/.
Қазіргі кезде біз әрбір қордың, ұйымның, мекеменің ... ... жеке ... ... өзімізге керек мағлұматты ала ... ... ... сөз» қорының да ең маңызды әрі соңғы жаңалықтары оның ... ... ... ... деп ... айдардың жұмысы
соған арналады. Бірақ, қор сайтының жұмысы тек орыс және ағылшын тілдерінде
жүргізіледі. Ал қазақ тілі ... ... ... ... ... ... бір ... шектеліп қалуға болмайды. Өйткені тек
журналистер емес, осы кезеңде өзін білімді санайтын әрбір адамның көзқарасы
жан-жақты, білімі ... болу ... Ал БАҚ ... үшін заң ... болу ауадай қажет. Себебі олар күнделікті өмірінде өз ... ... соң заң ... ... ... жиі ... Ал «Әділ
сөз» қоры журналистердің құқығын қорғайтын халықаралық қор ... ... өте көп ... ... шарт. Аталған қордың заң ... ... ... мен ... ... ... Ганна қаламы
ұшқыр адамдардың алдынан шығатын қиыншылықтарды шешуге көмектеседі. Алайда
олардың жұмысы тек кеңес ... ... сот ... ... ... БАҚ пен журналист құқығы мен мүддесін қорғау сияқты міндеттері де
бар.
2003 жылдың басында «Әділ сөз» қорының ... ... ... ... ... ... Орталығы ашылды. Бүгінгі күні Орталық
жұмысына филология, өнертану, психология, философия, теософия ... ... ... пен ... докторлары өз үлесін қосуда. Бұлардың басым
көпшілігі қазақстандық жоғары оқу ... ... ... Ал ... ... ... ... Аженова Ғалия Хакимқызы.
Сондай-ақ, өз білімін заң жағынан толықтырып, жетілдіремін деушілерге
«Әділ сөз» қоры ай ... ... ... ақпарат құралдарының
заңнамасы мен тәжірибесі» деген ақпарат бюллетенін шығарады. Мұнда БАҚ
жұмысына тиісті жаңа заңдар, ... мен ... ... және ... ... Сонымен қатар, заң мамандарының түсініктемесі,
жергілікті ... ... ... проблемалары, шетел
әріптестерінің тәжірибесі туралы мақалалар жазылады. Сан ... ... ... бір ... ... бюллетень редакторы – Степенко
Людмила. Ал «Әділ сөз» қоры жұмысының қорытындысы кітап пен кітапша түрінде
басылып ... ... ... де қор ... ... атты ... танысып шығуға болады /5/.
«Әділ сөз» қоры бірқатар саяси партиялармен, қоғамдық бірлестіктермен,
мәжіліс депутаттарымен, Бас ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Сондай-ақ, қор мемлекеттік
органдар мен қоғамдық ұйымдар өткізетін ресми форумдарға, бейресми шаралар
мен ... ... ... Ал кездесу кезінде екі жақ ... ... оны ... пен ... үшін ... ... ... сөз»
қоры мониторинг жасаған кезде баспасөз маслихатынан алынған мағлұматтың
көмегі мол ... жылы ... сөз» сөз ... ... ... қоры ... БАҚ-ң Ұлттық Қауымдастығымен, Өзбекстан-Интерньюсімен және Қырғыз
Республикасының «Журналистер» ... ... ... ... Азия ... сөз ... демократиялық қағидаларын
қорғау» атты жобаны іске асырды /6/.
Ал осыдан екі жыл ... ... сөз» қоры ... Ақмола, Жамбыл,
Павлодар, Қостанай облыстарында тілші орындарын ... Енді қор ... ... ... өз журналистеріне хабарласып алады. Бұл да аталған
қордың жетістігі. Өйткені ... ... ... ... ... ... жағдайларда олардың құқықтарын сақтамау сияқты заң
бұзушылықтар ... тыс ... Ал енді ... сөз» ... қоры алыс
жерлердегі төртінші билік өкілдерінің жақсылығы мен жамандығы, жетістіктері
мен кемшіліктері жайлы уақтылы құлағдар болып отырады.
«Әділ сөз» қорының ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен мекемелердің саны аз емес. Аталған қордың жобаларын ... мен ... ... ... даму Американдық агенттігі
(ЮСАИД), ЕуроОдақ, Еуропадағы ... және ... ... мен ... ... ... ... ұйымдар демеу болып, қолдау көрсетуде
/7/. Ал аталған ... ... сөз» ... ... оң ... ... құқығын қорғайтын жалғыз қордың дұрыс бағыт
ұстанғанының айқын дәлелі екені сөзсіз.
«Әділ сөз» сөз ... ... ... ... ... заң
саласымен, журналистер мен БАҚ-ң құқығын ... ... ... төртінші билік өкілдері қандай заңды білу керек, шатасқан
кезде қандай құқықтық актілерді негізге алу ... ... ... ... қор ... ... Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралдары қызметінің құқықтық
негіздерін мыналар құрайды:
Қазақстан Республикасы Конституциясының еліміздегі демократия мен сөз
бостандығының негіздерін салған және оған ... де тура әсер ... ... ... ... заң, ... заңға қосымша акт бұған қарама-
қайшы болмауы керек және ... заң ... ... һәм ... ... да осы ... тікелей басшылыққа алуы тиіс). Бұл
ретте Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... және Конституцияның көлеңкесінде қалғандай көрінетін
«Қазақстан Республикасындағы Конституция ... ... да атап ... Дей ... бұл құқықтық акт шын мәнісінде еліміздегі билік
келісім-шартының негізінде дүниеге келген және оның ... ... ... ... оның ішінде ТМД және Кедендік Одақ аясында ... ... және екі ... ... келісім-шарттар және келісімдер. ... ... сөз» ... ойынша, отандық БАҚ үшін ... ... ... түсу ... ... Қазақстан 1997 жылы бекіткен және
бізде күні бүгінге дейін беймәлімдеу 1950 жылғы ... ... ... ... ... ... ... Бішкек және Алматы
(1998 жылы) келісімдердің ерекше маңызы бар. Бұл келісім- шарттармен «Әділ
сөз» ... ең ... ... Одақ ... жалпы ақпараттық кеңістік
жасауға, ал Флоренция ... ... ... ... ... режимі отандық БАҚ-тың салықтық режимінен ... ... ... Республикасының 1999 жылдың 23 шілдесіндегі «Бұқаралық
ақпарат құралдары ... ... Бұл Заң ... ... ... және кепілдік берген азаматтар мен бұқаралық ақпарат
құралдарының сөз ... ... алу мен ... олардың құқықтары
мен мүдделерін қорғау жөніндегі біртұтас ... ... ... іске ... бағытталған және онымен байланысты қоғамдық қатынастарды
реттейді /8/.Алайда, аталған Заң, ... сөз» ... ... кейбір
кемшіліктері, күмілжіңкі және толық емес тұстарына қарамастан тұтастай
алғанда Конституция кепілдік беретін ... мен ... ... ... 1995 ... 17 ... ... мен толықтырулар жасалған, радио және телехабар ... ... ... ... ... Заңы; Яғни, жеке және
заңды тұлғаның теледидар және радио хабарларын тарату саласында радиожиілік
спектрін ... ... және ... да қызмет етуі лицензия
негізінде жүзеге асырылады. Теледидар және/немесе радио ... ... ... ... ... ... орган іске асырады.
Қылмыстық Кодекстің тыйым салатын және ... ... ... ... сөз бостандығын бұзуды шектеуге бағытталған да ережелер Қазақстан
Республикасы Қылмыстық Кодексінің 154-ші бабы (азаматқа ... ... ... және ... ... заңды түрде кәсіби қызметін жүргізуге
кедергі жасау);
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің ... және жеке ... ... және ... ... нұқсан келтіретін күмәнді
ақпараттарды таратқаны үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілікті ... 141-145 және 951 ... ... ... ... ... араздықты қоздатуға
бағытталған, материалдарды жариялауға және осындай сипаттағы материалдарды
республикаға әкелуге ... ... ... ... және ... да
бұқаралық ақпарат құралдары заңдарын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті
анықтайтын 188-6, 188-7, 188-8 баптары;
Қазақстан ... 1998 жылы 26 ... ... бұқаралық ақпарат құралдарындағы шетелдік тұлғаның тікелей
немесе ... ... 20 ... ... бекіткен, сондай-ақ
республика аумағында ұлттық қауіпсіздігімізге зиянды ... ... ... ... ... ... ... салатын «Ұлттық қауіпсіздік туралы»
Заңы;
Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін ... ... ... ... ... атап айтқанда, осы заңның газеттік ... ... ... ... мен ... салынатын қосымша
құн салығынан босататын 57-бабының 17-тармағы;
Қазақстан Республикасының сырттан ... ... ... ... ... ... ... уақытша сақтау
қоймаларын айналып өтуге мүмкіндік беретін «ҚР ... ісі ... 1996 ... 25 ... телекоммуникация саласындағы
кәсіпкерлік пен радиожиілік спектрді пайдалануды лицензиялау тәртібі туралы
Ережені бекіткен №1443, 1999 ... 13 ... ... пайдалану үшін қаржы төлеуді бекіткен №1387 қаулылары;
Үкіметтің 1997 жылдың 29 ... ... ... ... ... ... ... құралдарының тілшілерін тіркеу және
тілшілік бөлімдерін ашу туралы» №903 ... ... ... ... нормативтік қаулылары, оның
ішінде 1992 ... 18 ... ... мен ... ... қадір-қасиетін қорғау туралы №6 және 1995 жылдың 22 желтоқсанындағы
«Моральдық зиянды өтеу туралы» №10 ... ... ... мен ... өз ... ... ... құқықтық актілері (егер олар белгіленген
тәртіп бойынша Әділет министрлігінде тіркелген болса); Оның ішінде:
1. Мәдениет және ... ... 1999 ... 24 ... және 2000 ... 5 ... №4 бұйрықтарымен бекітілген бұқаралық
ақпарат құралдары мен ақпараттық агенттіктерді есепке алу туралы Ережесі,
мемлекеттік органдар мен өзге де ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы Денсаулық сақтау, білім және ... 1999 ... 9 ... №338 ... бекітілген дәрілік
заттарды жарнамалауға рұқсат беру және ... ... ... рұқсат
қағазын көрсетпеген жағдайда БАҚ-тың мұндай жарнамаларды жариялауына ... ... ... ... ... құралдарына берілетін лицензияға
нормативті-құқықтық акт еместігінен де өзінің құқықтық табиғатында ... ... ... тиіс ... ... ... ... шектеу
және тыйым салу сипатындағы азаматтық-құқықтық нормалар бар.
б) ... ... ... ... ... ... ... мен құқықтық актілер тізімінен көрініп тұрғандай,
БАҚ қызметін реттеу үшін шығарылған заңдар аумағы көлемді, ... ... ... ... ... өзі оны түсінуде және тәжірибе жүзінде
дұрыс қолдануда елеулі қиындықтар тудырады.
Бұқаралық ақпарат құралдарының қызметін қандай да бір ... ... ... ... ... келсек, олардың саны көбейіп
отырғанын және іс жүзінде заңдардың өзінен де асып ... айту ... бұл ... ... актілер тиісті заң актілерінің құқықтық аясынан шығып
кететін, яғни кейде заңды толықтыратын, ал ... оған ... ... жағдайлар аз емес.
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры журналистер мен БАҚ-
тың құқығын қорғап қана қоймай, ... ... ... ... жыл ... да ... ... келтірілген басылымдардың журналист үшін
пайдасы мол. Өйткені онда кең ауқымды тақырыптар ... ... ... жайлы сөз қозғаған кезде, ең бірінші оның еңбек
құқығынан бастау ... Осы ... ... ... сөз» халықаралық
қорының «Сенің еңбек құқығың» атты ... ... оқу ... ... ... ... Симахина. Жас маман жұмысқа тұрған кезде, әрине,
бірінші күннен бастап оған оның ... ... ... ... пен ... ... қорғайтын пана бірден табыла қоймас.
Өйткені кез келген адам жұмыс істей бастаған ... ... жеке өзі ... ... ... қиыншылықтарға тозады. Өйткені тек ... ... өзі үшін ... ... ... Алайда қателесу бір
бөлек те, еңбек құқығыңды білмеу, ол бір бөлек. Журналист өз ... ... ... алатын адамдар заңды жиі бұзады. Мәселен,
заңсыз жасалған келісім-шарт немесежурналистің ... ... ... ... күнінің болмауы, ең төмен жалақы, әлеуметтік және
медициналық сақтандыру және т.б. ... ... ... оңы мен ... білу үшін, өз құқығы мен міндеттерін біліп қана ... ... ... ... тұра ... ... жету үшін ... оқу құралы шығарылып отыр.
Қызметінде қателіктер жіберетін журналистердің саны аз емес. Кейбіреуі
өз міндеттерін түсініп отырса да, ... және ... ... екі ... мен ... ... алмайды. Сондықтан «Әділ сөз» халықаралық
қоры ЕҚЫҰ-ң көмегімен «Болмайды. ... ... атты ... кітапша басып
шығарды. Аталған басылым авторы Ганна Красильникова. Бұл қалталы кітапша
журналистерге арналған тәжірибелі оқу ... ... ... ... ... атты тарауы –журналистердің не үшін жауапқа тартылатыны
туралы, заң бойынша рұқсат ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға түсіп қалмау үшін өз құқығыңды қалай пайдалану
керектігін, қалай сақтану керек екендігі жайлы хабардар ... Ал ... ... - БАҚ ... ... құқығы туралы айтып береді /10/.
Сондай-ақ, заңгер Ганна ... тағы бір ... ... ... деп аталады. Елімізде сөз бостандығын ... ... ... ол ... ... бас тарту. Алайда Қазақстанның
«Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» заңы бойынша ... ... ... ... ... және ... ақпарат құралдары
әрбір азаматқа оның құқықтары мен ... ... ... және ... ... танысуына мүмкіндік беруді қамтамасыз
етуге міндетті. Автор ақпарат алуға тиісті қазақстандық заңның ... ... ... ... шықты. Оқу құралына қосымша ретінде
журналистерге тәжірибе жүзінде көмектесетін сұрақ қоюдың, ... ... т.б. ... үлгісі, сондай-ақ, ақпарат алу мен оны ... заң ... ... берілген.
Журналистер өз құқықтарын білмегендіктен қызмет барысында түрлі
жағдайларға ұрынып жатады. ... сол ... ... ... аттауға тура келеді. «Журналист соттық тосқауылдың іргесінде»
атты басылым 1996-2000ж.ж. еліміздің журналистері мен ... ... ... ... ... ... ... шығарылған жинақ. Аталған
жинақты «Әділ сөз» қоры ... ... ... ... ... ... кітап соттың «Демократия мен Адам құқығы саласында
Еуропалық бастау» бағдарламасының гранты бойынша жарық ... ... ... ... 2 кітабы басылып шығарылды.
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры өз ... ... ... ... ... Ал оның ... жыл сайын
«Қазақстандағы масс-медиа. Заңдар, даулар, құқық бұзушылық» атты кітап
болып ... ... ... әр жыл ... БАҚ пен журналистердің
құқығын бұзу мониторингінің нәтижесінен алынған ... ... ... ... мен БАҚ ... бұзу мен ... дау-
жанжалдың пайда болуына әкеп соқтыратын объективті және ... ... ... ... ... ... құралдарының
жұмысына қажетті нормативті актілердің толық тізімі берілген.
Халықаралық қордың ... ... тағы бір ... «Қазақстан
журналистері: автосуреттеу мүмкіндігі. Әлеуметтік зерттеу» деп аталады.
Аталған ... ... БАҚ ... мен ... ... ... өз ... қаншалықты бағалайды, олардың ... әсер ету ... ... ... ... ортамен қарым-
қатынасы жайлы әлеуметтік ... ... ... ... түрінде берілген.
«Әділ сөз» халықаралық қоры сөз ... ... ... ... ... қор ... аталған басылымдарда
журналист пен БАҚ-ң құқығы, олардың алдынан шығатын ... ... ... Ал ... жете білмейтін журналистер үшін көмекші оқу
құралдарының күнделікті қызмет барысында ... ... мол. ... оқи ... журналистер іспеттес жағдайға түсіп қалса одан қалай
қорғану керектігінен ... ... ... ... ... ... жас мамандар үшін, олардың еңбек құқығының бұзылмауын ... оқу ... ... ... ... журналистің кәсіби өсуіне,
жұмыс барысында көмектесіп, заң жағынан білімдерін толықтырады.
2. Қазақстандағы ... ... ... радиосы жүргізген журналистік зерттеуге сүйенсек, Қазақстан
сөз бостандығы жөнінен 167 ... ... 119-ші ... тұр. ... house» ... емес ... 2005 ... қорытындылап, сөз
бостандығы бойынша сап түзеген 194 мемлекеттің ... ... ... деп ... ... ұйымның Қазақстандағы өкілі Антонио
Стангоның айтуынша, «2005жылы Қазақстан сөз бостандығы ... ... да ... жылжымаған». Есесіне, «кері кетудің белгілері байқалған».
Сөз бостандығының деңгейі құқықтық реттеу, саяси ... ... ... ... үш ... анықталады екен. Көрсеткіш неғұрлым
жоғары болса, сол елдегі сөз бостандығының халі соғұрлым мүшкіл деген сөз.
Мысалы, 0-ден 30 ... ... ... ...... ... екен. 31 мен 60-
тың арасы жартылай еркінге жатады. Ал 61-ден 100-ге дейін жетсе, ол елде
сөз ... ... жоқ. ... осы ... ... ... кеңістіктегі елдердің арасында Беларусь, Түркіменстан және
Өзбекстан елдерінде сөз бостандығына қауіп төніп тұр ... ... ... ... Ал ... бізден 28 саты жоғары тұр /11/.
Ал үстіміздегі жылдың 17 қаңтар күні «Әділ сөз» сөз бостандығын ... қоры 2005 жылы орын ... ... ... мен БАҚ-тың
құқығын бұзу жайында жария еткен дерекке көз жүгіртсек.
Елімізде сол жылы ... ... ... саны – 9 (2004 жылы – ... ... ... ТВ», ... Жанар Әбдилдина («Хабар»
агенттігі, ... ... ... ... ... Алуа ... ... Алматы), Гүлбану Тілеубаева («31-арна», Алматы),
Сергей Иванов («Авангард», ... Арай ... ... ... Семей), Андрей Прокопьев («31-арна», Алматы).
Келтірілген статистика бойынша 9 журналистің ішінде ... ... ... болсақ 5 журналист, Алматыда қайтыс болған. Ал қалған
төртеуі ... ... ... ... ... өкілдері мен редакцияға түрлі қастандық жасау – 20 (2004 жылы ... ... ... ... ... ... Өскемен), Сергей
Константинов («Отырар» телекомпаниясы, ... ... ... Жетіген қаласы, Іле ауданы), Александр Бранов («Час пик»,
Павлодар), Жукел Хамай («Алатау», ... ... Югай ... ... ... («Вести Сарыарқа», Қарағанды), Ардабек Солдатбай
(«Хабар» агенттігі, ... ... ... ... ... ... ... («Отырар телекомпаниясы», Шымкент),Людмила
Павлова («Голос Экибастуза», Екібастұз), Нина Цысь (ІІД-нің ... ... ... ... ... Доспанов («Алтын ғасыр»,
Атырау), Михаил Мысиков, Владимир Таран («Новый регион», ... ... Әсет ... ... ... ... Оразымбетова («Страна
и мир», Алматы).
Ал бұл дерекке сүйенсек, журналистерге ең көп ... ... екен (4), ... ... ... – 2, ... - 2, ... - 2,
Атырау - 2, ал соңғы орынды Өскемен – 1, ... -1, ...... - 1, ... – 1 және Екібастұз -1 қалалары бөлісті.
Журналистерді қорқыту – 9.
Журналистердің кәсіби жұмысына ... ...... ... ... ... ... таса қылу – 69 (2004 жылы – 3):
«Сеть kz», «Сөз», «ДВК Дауысы», «Жұма Таймс» ... ... ... ... таймс – DAT», «Азат», «Финансовое обозрение» (Екібастұз),
«Искра», «Аssandi Times» «Лад», «Наша ... ... ... ... ... Ақ жол» ... ... «ДАТа недели»,
«Правда Казахстана» (Павлодар), «Эпоха», «Свобода слова», «Азат», «Правда»,
«Апта kz», «Жұма таймс» (Ақтөбе), ... 326» ... ... еженедельник», «Пятое измерение», «Ауыл» (Астана), «Эпоха»,
«Азат», «Жұма таймс», «Діл», «Свобода слова» ... ... ... «Правда Казахстана», «Жұма таймс», «Апта.kz», «Азат» (Қарағанды
облысы).
Басылымдарды тауып алып, ... таса қылу 2004 ... ... ... ... Бұл ... оппозиялық басылымдар біреулер үшін ... ... ... ... тізімде келтірілген газет аттарына
назар салатын ... ... ... ... емес ... ... ... статистика бойынша: Ақтөбе – 6, Қарағанды – 6, Шымкент
– 5, ... – 4, ... – 4, ... – 4, Орал – 3, ...... – 3, Тараз – 1 рет сондай жағдайға тап болғанын айтады. Сондай –ақ,
«Республика. Аналитический еженедельник», «Республика. ... ... Kz» ... ... ... (Петропавловск) сияқты
газеттердің есепке қою құжаттарының тіркеу нөмірлері заңсыз деп танылды.
Қылмыстық қудаланушылық – 14 (2001 жылы – 21): ... жала жабу – ... ... ... ... қол сұғушылық деген
айыппен – 3, сот шешімін орындамау – 1.
Қоғамдық маңызы бар ақпаратты ... бас ... – 426 (2004 жылы ... ... ... бар мәлімет осындай. Бірақ бір өкініштісі, өз кәсібін
атқару барысында мерт болатын журналистердің саны жыл ... ... ... жартысынан көбі ашылмай, «жабық қазан» күйінде қалуда. Мәселен,
«Азаттық» радиосы жүргізген журналистік зерттеуге ... ... ... ... 167 ... ... 119-ші ... «Қазақстанда да
ондаған журналист әртүрлі жағдайда қаза болып жатыр. Бірақ әдетте ... ... ... деп ... ... жол апатының. Осыдан төрт
жыл ... ... ... Алексей Пугаевты көлік қағып кетті.
Алексей ... ... 2002 ... 16 ... Нұри ... да ... кетті. 2004 жылдың шілдесінде «көліктің астына түсіп» «Навигатор»
интернет газетінің ... ... ... қаза ... ... жазда
оппозициялық «Азат» газетінің бас редакторы Батырхан Дәрімбеттің ажалы қара
жолдан болды», - дейді ... ... ... оқиға демекші, «Хабар» агенттігінің бас ... ... да жол ... қаза ... ... ... журналисі Алуа
Әбенова қаңғыған оқтың құрбаны болды. Ал қызмет ... қаза ... ... ... кім?
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті Тамара
Калеева оның кім екенін тап ... айта ... ... ... күннен-күнге тарылып бара жатқанын жасырмайды. Мәселен, «Жұма-
таймс» газетінің үнін біржола өшіруге ... ... бір ... ... 14 ... қызметтен кетуін алға тартады.
Қызмет бабында қаза болған журналист кім болуы мүмкін? Бұл сұраққа
өзгелерден гөрі ... ... ... ... Журналистер
одағының төрағасы Сейітқазы Матаев жауап берді.
- Шынымды айтайын, тап басып айта ... ... ... топшылауымша,
Батырхан Дәрімбет болуы мүмкін. Өйткені Батырхан жұмыс барысында қаза болды
ғой. Әлде ... ... ... ... ма ... ... /13/.
Өткен жылы Алматыда бес БАҚ өкілі қайтыс болды. Алайда олардың ішінен
өз жұмысын атқару барысында мерт болған журналистің есімі әлі ... ... Ал ... сөз» ... қоры жыл ... сөз ... ... журналистер құқығын шектеу, оларға қысым көрсету жайлы
деректер ... ... сөз» сөз ... қорғау халықаралық қорының
президенті Тамара Калееваның 2005 жылы өз жұмысын орындау барысында ... ... ... атай ... ... көз жұмған БАҚ өкілдері жайлы
ақпарат жинау аталған қор үшін бірінші орында тұру ... ... ... ... құқығын қорғайтын қор ондай дерек бере алмаса,
«Репортерлер шекарасыз» халықаралық ұйымы қандай ... ... ... ... өз ... ... ... мерт болған журналист саны
біреу деп алға тартады екен. Сондай-ақ, ол ... ... ... сөз» сөз ... қорғау халықаралық қорының президенті Тамара
Калеева айтқандай, аталған қор жұмысын бастаған кезде ол ... ... ... ... ... ... төмен дәрежеде
екенін білмепті. Шынымен де, ... ... ... ... ... ... бірі бұза ... Оған мысал ретінде, алысқа ... жас ... ... ... заң бұзушылықтарды айтуға болады. Мәселен,
келісім-шарттың болмауы, жалақының толықтай төленбеуі, бір ... ... ... т.б. ... ... жағдайға журналистер өз құқығын
білмегендіктен ұшырайды. Осы себептен ... сөз» қоры БАҚ ... ... ... өз ... мен ... білу үшін ... оқу
құралдарын шығарып, өмірде жиі ... ... ... ... сөз» қоры ... ... құқығының бұзылуын қадағалап, орын
алған заң бұзушылықты әрдайым тіркеп отырады. Мәселен, 2003 жылдың ақпан
айында Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... және ... әлеуметтік
қорғау Министрлігінің жүргізген тексеру жұмыстарының қорытындысы бойынша
БАҚ иелері мен басшылықтың ... жиі орын ... заң ... ... ... ... ... үстеме жұмыс үшін жалақының ... ... ... және ... күндері жұмыс істегені үшін ақының,
заңда жазылғандай, 2 есе ... ... бас ... ... мен
қажеттілігі көрсетілген демалыс күндері жұмысқа шығу керектігі ... ... ... ... және т.б. Бұл ... орын ... ... аз-мазы ғана. Ал 2000 жылдың 1-ші қаңтар күні қабылданған
«Қазақстан Республикасының еңбек туралы» ... бұл ... ... ... ... қарым-қатынасты реттейтін негізгі ... ... ... ... ... жөн /14/.
Ал 2003 жылы «Әділ сөз» сөз бостандығын ... ... қоры ... ... қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымының орталығы, Эберт
қорының қаржылық көмегімен, қазақстандық журналистика тарихында алғашқы рет
әлеуметтік зерттеу жүргізді. Зерттеу ... ... ... ... өкілдерінің проблемаларына арналды. Ал істелген жұмыстың
басты ... ... БАҚ ... жағдайын көрсету болды.
Мәселен, журналистердің өздері ... ... ... баға ... сөз ... ... қандай дәрежеде, төртінші билік
өкілдері кәсіби жұмысында қандай қиыншылықтарға тап болады, оны ... ... өз ... қалай бағалайды және т.б. проблемалар
көтеріліп, әлеуметтік ... ... ... ... ... түрінде жүргізіліп, сауалнама парақтары бүкіл
Қазақстан ... ... ... БАҚ ... ... радио,
газет, жорнал) орналасқан мемлекетіміздің 13 қаласында әлеуметтік зерттеу
жүргізілді. Сол жылы ... 1100 ... ... ... ... ... пайызы, яғни 753 данасы толтырылған күйінде қайтарылды. Мәліметтер бүкіл
Қазақстан бойынша алынған. Сауалнама жүргізілген ... мен оған ... ... ... №1 қосымшадан көруге ... ... ... ... ... мен ... жұмыс істейді екен. Алайда,
ең қызығы, сұралған адамдардың 8 ... ... ... ... ... ... ... Сұралғандардың әлеуметтік статусы – ... ... ... – көбісі тілшілер. ... ... ... ... ... жартысынан астамы өз мамандықтары бойынша
жұмыс істемейді. Отандық БАҚ ... ... ... ... мен
Ресейде білім алғандар. Негізгі жұмыс тілі: респонденттердің көбісі қазақ
және орыс тілінде жазады. Ал ... 0,3 ... ... ... ... тілін атады. Қосымша жұмыс тілі: неміс - 3,9%, корей - 0,4%, украин -
0,4%, итальян - 0,1%, армян - 0,1%, ... - 0,1%, араб - 0,1% және ... ... 0,1 пайыз жазады екен.
Ал Қазақстандағы БАҚ жағдайына баға беру ... ... ... ... ... жағдайы оларды қанағаттандыра ма, соны біліп ... ... Ал бұл ... ... ... БАҚ-ң жағдайы Сіздің
көңіліңізден шыға ма?» деген сауалға ... ... ... бар ... сүйене отырып, Қазақстандағы бұқаралық ақпарат
құралдары жайлы түрлі ... ... ... Егер «иә-жоқ» позиция
тұрғысынан қарастыратын болсақ, жалпы санының 65,1% ... ... ... ... ... ... пікірдің басымдылығына қарамастан
журналистердің 79,8 пайызы БАҚ-тың қазіргі жағдайына шүкіршілік ... ... пен ... ... ... ... көзқарасы
өзгеше болып табылады. Мәселен, екіншілерінде сыни көзқарас басым. ... ... ... ақпарат құралдарының оппозиялық бағытты ұстануымен
байланысты шығар.
Ал Қазақстанда сөз ... ... факт ... ... бола ма? ... ... басым көпшілігі бір ауыздан «Иә» деп жауап берді. Ал
нақты санын айтатын болсақ, 72,8 пайыз Қазақстанда сөз ... бар ... ... ... ... баспасөз өкілдерінің төрттен бір бөлігі
елімізде сөз бостандығының бар екенін жоққа шығарады. Олардың ... ... Ата ... ... жазу ... ... кезде қарулы соғыстан гөрі ақпараттық соғысты ... ... ... ... ... гөрі, олардың санасын улау, пікірін
өзгерту көбірек пайда әкеледі. Сондай-ақ, ... ... ... сөз ... әсер етуі де ... ... Ал ... сөз
бостандығына халықаралық ұйымдардың қызметі мен үлгі ... ... ... ... білу ... «Әділ сөз» қоры бұл сұрақты әлеуметтік зерттеуге
қосты. Зерттеудің қорытындысына ... оң мен ... ... ... ... ... аз ... көруге болады.
|Жауаптар нұсқасы: |Оң баға (%) ... баға (%) ... (%) ... БАҚ,| | | |
| | | | ... БАҚ | | | |
| |1 |2 |1 |2 |1 |2 ... |49,2 |48,2 |9,2 |3 |41,5 |48,8 ... ... | | | | | | ... ұйым |43,5 |39,6 |11,5 |3,2 |45 |57,1 ... ... | | | | | | ... ... ... мен ... ... үлгі ... саны 48-49 пайызды құрайды. Алайда ... ... ... респонденттердің саны да 48 пайыздан кем түспейді.
Тіпті, жекеменшік БАҚ өкілдері берген ... ... ... ... саны басым түсетінін көреміз. Сондай-ақ, олар ... үлгі ... ... Ал ... баға ... болсақ, халықаралық
ұйымдар жұмысына деген журналистердің көзқарасы оңды-бейтарап деп айтуға
болады. Өйткені респонденттердің ... ... ... ... сөз ... әсер етпейді деген пікір білдірді.
Ал біздің елімізде қай халықаралық ұйымның ... ... ... қорытындысы төмендегідей: әрине, көш басында – ЕҚЫҰ, ал ... ... ... сөз ... тең ... ықпал
етеді. Ондай ұйымдардың ішінде: «Интерньюс-Қазақстан» — 1,6%, ... — 0,7%, ... — 0,7%, ... ... — 0,3%, ЮСИС — ... ... ... ұйымы 0,1% құрайды. Тек
респонденттердің 7,3% ... ... ... ... Ал ... ... ... ғана алға шығуы, қалғандарына ... ... ... ... ... жұмысы мен беделінің
төмендігінен деген ой ... ... ... ... халықаралық ұйымдардың
жұмысы жайлы БАҚ өкілдері оң пікірде екенін көруге болады /15/.
Соңғы кездері мемлекеттік пен оппозиялық ... ... ... ... ... ... Алайда мемлекеттік газеттер саны мен таралымы
жағынан әлі алда деп айтуға болады. Оппозиялық - мемлекетке ... ... ... Ол - өз ойыңды еркін, ашық жеткізу, сондай-ақ,
елімізде сөз ... бар ... ... ... Республикасы
Конституцияның 20-бабы, 2-ші тармағына сәйкес, әркімнің заң ... ... кез ... ... еркін ақпарат алуға және таратуға құқығы
бар. Ал журналистердің кәсіби деңгейі ... ... олар екі ... ... ... ... оны саралап, салыстырмалы көзқарас беруге тырысады.
Мәселен, «Жас Алаш» басылымы ... ... ... ... ... әлі күнге дейін мемлекетке, әсіресе басшыларға, қатысты ақпаратты
жақсы жағынан беріп, пікірдің екінші нұсқасын назардан тыс қалдыруда. ... ... ... ... жауы» деген ... ... бұл ... ... ... ... ... бар екенін көрсетудің бір амалы ретінде қарауға тырысу керек. ... ... ... пікірінше, журналистердің кәсіби деңгейі
Қазақстандағы сөз ... оң әсер ... ... ... ... жуығы алға тартты. Сондай-ақ, мемлекеттік пен
жекеменшік БАҚ өкілдері бұл сұраққа қатысты бір пікір ұстанады ... ... ... ... ... ... ... кезекке, қалтаның
қалыңдығын қояды. Сондықтан БАҚ-ң материалдық ... ... ... ... ... ... Мәселен, сауалнаманы толтырған
журналистер бұл сұраққа қалай жауап ... және одан ... ... ... №2 ... ... болады. Яғни, мемлекеттік пен
жекеменшік БАҚ өкілдері бұл сұраққа БАҚ пен журналистердің ... сөз ... кері ... ... ... Тағы бір назар
аударатын жайт, бейтарап жақты ұстанатын респонденттердің саны ... ... сол ... оң ... ... ... ... журналистердің санынан екі есе көп. Алайда мемлекеттік бұқаралық
ақпарат құралдарында ... ... ... өз ... ... селсоқтықпен қарайды екен. Оның ... де ... ... көзі ... ... ... соң, ... тұрақты
беріліп тұрады. Олар жекеменшік баспасөзде еңбектенетін әріптестері сияқты
жарнаманың көмегімен қаражат таппайды. Алайда, қазіргі кезде ... ... емес ... Ал ... үшін ... ... гөрі,
сөз бостандығы мен өз міндеттері бірінші орында тұр. Мысал үшін алысқа
бармай-ақ, кеше ғана ... ... ... күтпеген жерден,
жұмыстан босатылған кезде, журналистер де өз еркімен жұмыстан кетті. ... ... ... ... ... ... «Жас Алаш» басылымы «Қазақстан»
дауынан қоғам не ұқты?» деген мақаласында былай деп жазады: «Олар, жұмыстан
өз еркімен кеткен ... ... мал ... ... - ... ... ... Назарбаева мәжіліске келген министр Ермұхамет
Ертісбаевқа.
Министр тағайындаған жаңа ... ... ... ... бірақ олар
«Қазақстан» телеарнасының Еуразиялық өнеркәсіптік қауымдастық секілді
қаржылық алпауыттардың қолына өтіп ... ... ... ... «Қазақстан» телеарнасының қалыптасқан ұлттық болмысын
өзгертіп жіберуі ... ... ... айтпағанда, Қазақстан
мемлекетінің ұлттық болмысы да өзгеріп кетуі әбден мүмкін ғой.
Министрдің іс-әрекетіне қатты наразы болып, ... ... ... ... ... ... басындағы Алаш азаматтарына деген
сағыныш бар еді. Реті келген сәтте сол тұлғаларымыз ... ... ... ақыл-ойын көпшілікке насихаттап та ... ... ... ... сана-сезімін ояту жолында болар, әрине. Алайда, олар
негізгі керекті қорытындыны түсінбеген ... ... ... ... ... ... ... айтқан ойын, бағыт-бағдарын көпшілік қолдады.
Дұрыстығын мойындады. Бірақ сын сағатында, тізе біріктірер сәтте, айналасы
үнсіз ... ... де ... білсе де білмеген, түсінсе де түсінбеген
болды. Ұлттың ұпайы түгенделер жерде жаны ашиды, ... ... ... ... тізе ... ... қара ... қу тірлігін күйттеп кетті.
Нәтижесінде арыстарын шибөрілерге талатты. Кейіннен өздері таланды. Өткен
ғасырдың ақиқаты осы.
Әділеттілік болсын. ... өз ... өзі ... ... Тәртіп орнасын.
Сыбайластық жоғалсын. Басшылар халыққа жақын болсын. ... ... ойын ... ... ... ... шектелсін. Қазақ
байлығы қазаққа қалсын. Алпауыт-олигархтардың өңешіне ... ... ... ... өзі көрсе, жыртық туырлығы ... ... ... ... ... ... шаңырағы биіктейді. Біз осы
үшін күреске түстік деп, ел ... ... ... ... Ал ... біреулер тас атқызды. Белгісіз біреулер оларды аяқтарынан шалды.
Белгісіз біреулер соққыға жықтырды. ... ... үгіт ... ... біреулер кейіннен олардың қанын төкті, ұлтым деген
адал жанын қиды. Бас ... ... ... осы ... ... арыстарын құрметтейтіндей көрінетін журналистер
үнсіз қалған еді! ... де ... ... де ... ... ... олар ... мәңгілік екеніне сенімді болған болар.
Сол «үштағанның» бір бұтында аяғынан сыз ... ... аяз ... болған болар. Күндердің күні «үштаған» бірін-бірі ... ... ... ... көрсеткен әкімшіліктің бұлбұлы өздерін
шоқитынын түсінбеген болар. Кім білсін?
Әлгі ... жуық ... сол ... ... ... ... жағдайлар
болып жатыр. Халық шектен тыс ... ... ... бұлай қорлауға
болмайды. Біз бұған бей-жай қарай ... - ... жоқ. Ал ... ... ... ... ... қостаған, өздері үнсіз
қолдаған жүйенің құрбаны бола берді. Бола береді. Қоғамға, өсіп келе ... ... осы ... болуы тиіс /16/.
Сондай-ақ, өткен аптада «Время» республикалық басылымның да бас
редакторы ауысты. Бұл ... да ... ... өз ... жұмыстан
кетті. Алайда жаңа тағайындалған басшылық Бикелді Ғабдуллин журналистердің
жалақысын төрт есе ... де, енді ... ... ... ... босатылған редактор Игорь Мельцердің артынан ... ... ... Бір ... ішінде екі бұқаралық ақпарат құралдары
басшылығының ... ... ... ... ... не жатқанын білмесек
те, бір ... ... ... ... ... ... жоққа шығара
алмаймыз. Ал мәжілістің үстіміздегі жылдың 4 мамыр күнгі жалпы ... және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылауға алу мәселесінің ары ... 100 ... ... ... ... «Хабар» толықтай мемлекеттік болуы
керек деп есептейді. ... ... ... ... ... ... ... алатынын» айтып, КТК-ға да қыр
көрсетті. Ал ертеңгі күні аталған екі арна да «Қазақстандықтардың» ... ... кім ... ... ... ... өкілдерінің ойынша Мәдениет және ақпарат
министрлігінің сөз бостандығына деген әсері қандай ... ... ... келеді. Мәдениет және ақпарат министрлігі бұқаралық ақпарат
құралдары жұмысын ... ... ... ... әлеуметтік
зерттеуде журналистердің проблемалаларын шешудегі ... ... ... одан ... ... ... нұсқасы |(%) ... оң әсер |4,9 ... оң әсер |19,3 ... ... |34,7 ... әсер |13,8 ... ... мүлдем керек емес |17,3 ... ... ... |10,1 ... ... жартысынан астамы, яғни журналистердің 52 пайызы
Мәдениет және ақпарат ... БАҚ ... ... ... не
байқамайды, не аталған министрліктің мүлдем керегі жоқ деп есептейді. ... ... ... ... әсері зиянды деп жауап бергендерді
қосатын болсақ, онда басыңқы ... оң ... ... көруге болады.
Ал мемлекеттік пен жекеменшік БАҚ өкілдері ... ... көз ... ... баспасөз журналистері аталған министрліктің қажеті жоқ,
ал ол ... ... ... ... өзінде оның әсері мүлдем
байқалмайды деп есептейді. Алайда мемлекеттік ... ... ... Бірақ, олардың да ... ... ... және ... әсері байқалмайды деп ойлайды. Бұл не деген сөз, министр БАҚ-
тың жұмысына бей-жай қарамайды. Бірақ министрліктің тарапынан ... ... ... ... ... елеусіз оң әсер беруде. №3
қосымшада көрсетілген тағы бір ... көз ... ... онда ... ... 21 ... астамы аталған министрліктің мүлдем қажеті жоқ
деп ... ал ... ... ... ... тек 10
пайызы келіседі. Бір ... ... ... БАҚ ... ... деген көзқарасын позитивті-бейтарап деп бағаласақ, ал
олардың жекеменшік ... ... ... әріптестерінің Мәдениет
және ақпарат министрлігіне деген көзқарасы теріс-бейтарап ... ... ... ... ... ... ... біркелкі баға берілді. Мемлекеттік БАҚ ... ... ... ... дегеннен, көңілімізден
шығатын жақтары ... ал ... ... емес ... ... («көңілімізден шығады дегеннен,
көңілімізден шықпайтын жақтары басым») ... ... БАҚ ... ... ... сөз бостандығының бар екенін
мойындайды. Ал оның іс жүзінде қолдануына келетін болсақ, мұнда ... баға ... ... ... ... ... жақтары
бар») мен реалисті-скептистік («Сөз бостандығы минимумға дейін шектелген»)
деген пікір басым болып ... ... ... ... ... көлемде істе қолданылуда», «Сөз бостандығы Ата заңымызда
тек әдемі жазу ретінде қалды») нигилистер тым басым ... ... ... тек ... жазу ... ... ал ... позитивистер
(«Сөз бостандығы толық көлемде істе ...... ... ... ... ... ... сыни бағытты ұстануы тым
жоғары.
Әлеуметтік зерттеу барысында, журналистердің өз кәсіби жұмысында нені
бағалайтынын білу үшін ... ... ... ... ... олар
таңдаған мамандықтың ең маңызды жағы, сондай-ақ, кәсіби әрі мәртебелі
мамандық дегенді ... ... ... ... ... ... сауалдарға жауап №4 қосымшада көрсетілген. Әрине, БАҚ-ң басты
міндетін бір сөйлеммен анықтап беру қиын ... ... ... көпшілігі түрлі пікірді ұстанатынын көреміз. Мәселен, олардың ойынша,
бұқаралық ақпарат құралдарының басты міндеті қоғамға ... ... алу ... құқығын қамтамасыз ету мен қоғам пікірін білдіру ... ... ... ... БАҚ ... ... ... бөледі екен. Тағы
бір айта кететін ... ... өз ... ... ... ... маңыздылығы неде дегенде, екінші орында тұрған жауап – қоғам
пікірін қалыптастыру мен қоғамның көзін ашу ... ... ... ... өз ... ... ... етуге салса, ал олардың
мемлекеттік ақпарат құралдарында істейтін ... ... ... көп ... ... ... баспасөз өкілдеріне қоғам
қамқоршысының рөлі, яғни ... ... та жат ... ... мен кемсітілгендерді» қорғау мен билікті сынау аталған топтың
басты міндеті ... Ал ... мен ... ... ... ... де тән нәрсе болса, билікті сынауда жекеменшік БАҚ өкілдері
басымдылық ... ең ... ... журналистер көңіл көтеру міндетін қояды. Алайда
жекеменшік баспасөз өкілдері аталған міндетке оң-бейтарап қарайды екен.
Журналистік қоғамдастықты ... жақ, ол - ... ... ... ... БАҚ ... ... міндетті «қорланған мен
кемсітілгендердің» құқығын қорғаумен бір деңгейге қояды екен.
Журналистерді біреулер жақтырмаса, екіншілері қоғамдағы ашық ... ... ... арқасында дейді. Ал ... ... ... ... не ... ... ... сауалнаманың қорытындысы
сүйенсек, олар өз жұмысында халыққа шынайы ақпарат таратуды бірінші ... ... ... жаңалықтармен қамтамасыз ету міндетін журналистер
еңбекақыларынан да жоғары ... ... ... ... заманында
мамандықтың мәртебесі, сол жұмыс үшін ... ... ... ғой. ... сұралғандардың басым көпшілігіне журналистика сізді
несімен қызықтырады дегенде мынадай жауаптар ұсынды: ... ... ... пайыз, «жұмыстан алатын рақат» - 2,6%, «адамдармен ... - ... ... - 0,9%, ... - 0,7%, «өз ... білдіру» - 0,6%,
«шығармашылық» - 0,6%, «жағдайды бағалау мүмкіндігі» - 0,3%, ... ... - 0,3%, ... көру мүмкіндігі» - 0,3%, «сұранысы жоғары» -
0,3%, «халыққа көмектесу» - 0,3%, «түрлі саланың қамтылуы» - 0,3%, ... - 0,3%, ... ... - 0,1%, ... ... ... ... -
0,1%, «шындықты жазу» - 0,1%, «халықтың көз ... болу ... ... ... ... - 0,1%, ... ... барысы» - 0,1%
екен. Бір қызығы, журналист мамандығын ... деп ... ... ... құрайды. Алайда аталған кәсіптің басқаға ұқсамайтын жағы, ол
әрдайым халықтың көз ... ... ... ... бөлену, ақпаратты
бәрінен бұрын білу және қоғамның көзін ашу болып табылады. Ал журналистика
факультетіне ... ... ... ... ... ... ... деген ниетпен келеді. Респонденттердің көбісі «өз-өзімді
жетілдіру» деп ... ... Бұл БАҚ ... ... ... ... ... талпынады деген сөз. Ал №5 қосымшада көрсетілгендей,
жекеменшік БАҚ ... 68 ... ... ... ... ... деп санайды. Олармен мемлекеттік баспасөзде жұмыс
істейтін ... де ... ... ... де ... ... ... Бір қуантатыны, нарық ... ... да, ... қалыңдығын әрі сырып, адамның ішкі дүние байлығын бірінші орынға
шығарады. Журналистика мамандығын таңдайтын ... ... ... болғысы келеді. Алайда деректерге сүйенсек, аталған шарт ... ... ... үшін ... маңызды емес екен /17/.
Қорытындылай келе журналистер үшін ... ... ... ... ... шығармашылық еңбек тұрғанын көреміз.
Одан кейін – жалақы, сондай-ақ, журналистердің мансап пен танымал болуға
ұмтылуы. Ал «Басқаларды басқару мүмкіндігі» сұралған адамдар үшін ... ... ... баспасөз өкілдеріне қарағанда жекеменшік БАҚ
журналистерінің жеке, ... ... ... ... ... көзге түседі. Ал ... күні ... ... шарт ... ... үшін шығармашылық мамандықтың «мәңгілік құндылықтары» ... ... ... ... ... ... ... журналистер үшін маңызды шарттар
мыналар болып табылады: «халықтың сенімділігін ақтау мен ... ... 1,0%, ... ... ... ... ... — 1,0%, «қоғамның жоғары
бағасы» - 0,6%, «оқиғаға ықпал ету мүмкіндігі» — 0,4%, «халыққа көмектесу
мүмкіндігі» — 0,3%, ... ... ету ... — 0,3%, ... ... ... — 0,1%, ... болу» — 0,1%, «жауап беруге
қиналамын»деп жауап бергендер 0,1пайызды құрайды.
Егер журналистер олардың құқығы ... ... ... ... оған бір ... сөз» сөз ... ... халықаралық қорының жұмысы
аздық етеді. Мұнда журналистердің де ... жөн. ... тек ... құқықтарын біліп қоймай, отандық заң мен халықаралық ... ... ... ... еді. Ал ... ... заң мен ... қандай дәрежеде білетіні №6 қосымшада ... ... ... БАҚ ... ... ... Қазақстан Республикасы
«Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» заңы мен Конституциясын білмейді екен.
Қосымшада ... 7 ... ... БАҚ ... тек ... оқыған
екен. Сондай-ақ, жекеменшік бұқаралық ақпарат құраладары журналистерінің
заң саласынан сауаты әріптестерімен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі принциптері сөз
бостандығы, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ақпарат алу мен тарату бостандығы, таратылатын ... ... ... жалпы көпшілік мойындаған мораль және
қоғамдық имандылық нормаларын сақтау болып табылады. Ал ... ... ... діттеп жүрген тұлға ретінде журналистің кәсіби ... ... ... оның ар-намысын, абыройын, денсаулығын, өмірін
және мүлкін қорғауға кепілдік береді.
ІІ тарау. Журналист құқығының ... ... ... ... журналистер құқығының қорғалуы
Бүгінгі таңда журналистердің құқығын соғыс қимылдары болып жатқан
жерлерді ... ... ... ... ... ... таптайды.
Сондықтан әрбір мемлекетте баспасөз өкілінің құқығын қорғайтын ұйымдар мен
мекемелер бар. ... ... ... сөз» сөз ... ... халықаралық
қоры болса, Ресейде ондай жұмыспен Жариялылықты қорғау қоры айналысады.
Аталған қордың тәжірибесі мол болғандықтан, ол ... сөз» ... ... ... ... ақпаратпен алмасып отырады. Ал қордың президенті ... ... Сөз ... ... журналистер құқығын аяққа таптау,
баспасөз өкілдерін белгілі бір топтар мен адамдардың ақпараттық ... ... заң ... қор ... жиі кездеседі.
Мәскеуде журналистердің құқығын қорғайтын басқа да қоғамдық ... ... бар. ... ... ... ... ... әлемдегі сөз бостандығына, журналистердің жұмысы мен құқықтарына
қатысты өткір әрі өзекті мәселерге ... өзге ... ... ... ... өткізеді. «Журналист» жорналында жарық көрген мақалада
қазіргі кездегі ... ... ... ... ол кездесу
барысында талқыланды. «Журналист және трагедия» мақаласының авторы Руслан
Гусарев былай деп жазады. ... ... ... ... ... мен ... ... көрсететін арнайы қолдау қызметін
ұйымдастыру идеясы баяғыдан бері туған. ... ... ... ... ... жыл сайын өтетін кездесудің
биылғы тақырыбы ... ... ... ... «Дөңгелек
үстелге» Ресейден басқа АҚШ, Австрия, Швеция сияқты ... ... ... ... ... ... ... проблемаларына байланысты
кездесулер, «дөңгелек үстел» өткізіліп отырады. Олардың кейбірі оң нәтиже
берсе, қалғандары «жабық ... ... ... ... Ал ММУ
журналистика факультетінде өткен кездесуде ... ... ... ... мен ... ... ... пен соғыс қимылдарына араластыру,
белгілі бір топтардың немесе адамдардың көздеген ... ... ... қол ... ... күні барлығын алаңдатып отырған жайт.
Өйткені журналист ... ... ... ... байқамастан,
«шекараны» аттап өтіп, ... ... ... ... ... кетуі мүмкін. Мәселен, 1977 жылы Магадишоға бағыт алған
германдық «Люфтганза» әуекомпаниясының ... ... топ ... ... ернеуінде жүрген лаңкестер ұшақ ішіндегі жағдайдың жердегі
қызметкерлерге хабарлануын ... ... сол үшін ... ... атып ... Ал 1996 жылы Перу ... ... лаңкестер жапондық
елшіліктегі адамдарды тұтқындады. Онда да бірінші мысалда сияқты, ... ... ... ... президентінің туған інісі бар
екенін бұқаралық ақпарат құралдары ... ... Бұл ... баспасөз
өкілдері бір адамның өміріне қауіп келтіріп, лаңкестік топқа осы жағдайды
тиімді пайдаланып қалуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... сыбайласы болмауы үшін не істеу ... ... шығу ... ... ... ... ... заңдарында
журналистер үшін ақпарат алу мен ... сөз ... ... ... қойылған. Ресей Федерациясы «Бұқаралық ақпарат
құралдары» ... ... ... ... ... ... ... заңмен қорғалатын басқа да құпияларға ... ... ... ... ... нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-таптық және
рулық артықшылықты насихаттауға, мемлекет қауіпсіздігін бұзуға, лаңкестік
пен ... ... мен ... қылмыстық іспен жазаланатын
әрекеттерде БАҚ-ты пайдалануға» ... ... ... ... заңда
жазылған ережелерді негізге ала отырып, ... ... ... ... азаматтық ұстанымын, қоғам алдындағы жауапкершілігін қою
керек сияқты. Өйткені, ресейлік лауазымды ... ... ... қасиеттер арқылы баспасөз өкілі жақсы дәрежеге қол ... ... ... өз ... ... ал ... ол адамдық қасиетке қарама-
қарсы құралады. Сондықтан лаңкестік топтарға қарсы шығып, өз ... қалу ... ... ... лаңкестік жаулап алған мемлекеттердің алдында ауқымды,
қиын әрі уақыт көрсетіп отырғандай ұзаққа созылатын проблема тұр. ... ... де ... ... ... ... өздері де
қателіктер жасайды. Ал лаңкестік ұйымдарға қарсы шығу үшін, алпауытты елдер
бар ... бір ... ... ... ... ... ... оң нәтижеге жете алады.
Көп жағдайда журналистер заң саласынан сауатсыз болғандықтан, ... тап ... ... Ал ... ... ... қор ... әр мемлекетте бар. Ресейде Жариялықты қорғау ... ... ... мен сөз бостандығын қорғайтын комитет» жұмыс
істейді. Ал оның ... ... ... болып табылады. Аталған
комитеттің жұмысы БАҚ өкілдерін заң ... ... ... ... ... табылады. Ал заң мамандары ақыл-кеңесімен бөлісіп, әр
жағдайды саралап, бағасын беріп отырады. Енді журналистердің құқығы мен сөз
бостандығын ... ... ... арқылы да төртінші билік ... ... ... ... ... ұлғайтпақ /19/.
Ресейдегі «Журналистердің құқығы мен сөз ... ... ... ...... ... ... прогрессивті
журналистиканы қалыптастыру. Ал комитет жұмысының негізгі ...... әрі ... БАҚ және журналистердің құқығын қорғау мен БАҚ
өкілдерін заң жағынан сауаттандыру. Өйткені ... және ... ... заң ... ... ... ... сан алуан
қиыншылықтар мен өмірдегі түрлі жағдайларға ... ... ... өз ... орындау барысында қайтыс болған журналистердің
саны жыл сайын артуда. Мәселен, осыдан 11 жыл бұрын белгілі журналист Влад
Листьевтің өлімі сол жылы ... ... шу ... ... бұл ... ... жасалған іс еді. Елдің ... ... ... ... әлі ... дейін
жүргізілуде. Тәжірибелі тергеушілер журналист өлімінің барлық себептерін
білуге тырысуда. Алайда тергеу ... саны 200 ... асса ... ... адам әлі ... ... табылған жоқ.
Ал осыдан бір жыл бұрын бас прокурор 10 жыл өтсе де, ... ... алға ... еді. ... сол ... ол «Өкінішке
орай, қылмыстық істердің басым көпшілігі ашылмаған күйінде ... ... ... тұрған кезде тексеру мен іздеу жұмыстарын жүргізу керек.
Тергеушілер журналисті өлтіруге ... ... ... табу үшін ... ... Алайда нәтижесі оңды болатынын, болмайтынын мен дөп басып
айта алмаймын» деп айтқан ... ... ... «журналисті өлтірген» деген айып тағылғандардың
арасында 10 адам кінәсін мойындап, бірақ кейін тергеушілер ... ... ... ... ... ... ... өлімнің төрт себебін қарастырған болатын. Алайда
қазір олардың саны азайып, соңғы шешім Влад ... ... ... ... ... дегенге тоқталуда. Осыдан 11 жыл бұрын журналист ОРТ
телеарнасының бас ... ... ... сала кетейін, журналист 1995 жылдың 1 наурыз күні өз ... ... ... ... ... ... ... Листьевтің
арқасына екі рет оқ атты. Бұл оқиға журналист ОРТ-ң бас директоры қызметіне
тағайындалғанына 1 ай өтер-өтпестен кейін орын алды ... ... ... соң Александр Мень, Дмитрий Холодов, Лариса
Юдина, Галина Старовойтова сияқты ... де ... ... ... ... Аталған баспасөз өкілдерінің қылмыстық ісі «жабық қазан» күйінде
қалды. ... ... ... бояғандарды табуға тырысса да, ... ... ... ... жоқ. Ал Ресейде журналистердің өліміне
қатысты ашылмай қалған істер жыл сайын көбейіп, мұрағатты толтыруда.
Ресейде ... ... ... ісі 11 жыл ... қаралып
келсе, кейбір елдерде БАҚ өкілінің өліміне ... ... ... үшін 15 жыл ... етті. Мәселен, Тәжікстанда 1992 жылдан бері
әртүрлі жағдайда 70-тен астам журналист қайтыс болды. ... ... ... ... ... ... ... бабымен өлім тапқан
журналистердің саны жағынан ... ел көш ... ... деп ... ... халықаралық агенттіктің мәліметіне сүйенсек, ең қауіпті ... ... ... ... ... тұр. Ал 2003 жыл ... ... арасында біріншілікті Армения ... ... ... ... төбе ... Арменияда сол жылы президент сайлауы
болып, 5 журналистке қастандық жасалса, Өзбекстанда «Свобода» мен ... ... 2 ... соққыға жығылған. Ал Женева
конвенциясына сәйкес, соғыс қимылдарында ... ... ... ... ... үшін ... бола алды. Сондай жерлерде ақпарат
тарататын БАҚ ... ... сол ... ... ... сол
жердің қауіпсіздік органдары басқа елдің журналистерін ... өз ... алуы ... ... ... ... барысында қайтыс болған, жұмысы үшін ... ... ... Федерациясы жыл сайын 15 желтоқсан күні еске алады. Бұл
күнді әдейі өз міндеттерін орындау кезінде мерт ... ... ... Мемлекеттік думаның вице-спикері Олег ... мен бұл ... өзім бес жыл ... ... ... жұмыс
істегенім үшін атап өтпеймін. Менің ойымша, қоғам үшін барын аямай, жанпида
еткен журналистерді еске алу ... ... ... журналистика -
ол тәуекел мамандығы деп ойлайды. Ресей ... ... ... 1991 ... бері ... 700 жуық ... қайтыс болып,
кейбіреулері ізсіз ... ... Ал ... ... ... яғни 300 ... журналистер екен. Журналистика – мамандық емес, ол өмір сүру
қалпы. Әрине, ... ... ... не ... ... ... саны аз ... Бірақ олардың көбісін қызметтерін тоқтату
үшін, халыққа «қауіпті» ақпарат тарап кетпес үшін өлтіреді, ... ... ... ... қалу ... ... ... соғыс
қимылдарында жұмыс істеуге оларға ... ... сала ... ... ... өмірде де қауіпті ақпарат алып, сол үшін кейін зардап
шегеді. Ал егер ... ... ... ол ... ... әрбір журналистің
оқиғасына көңіл бөлу керек. ... ... бір рет – тек 15 ... – емес, әрқашан оларды еске алып, отбасыларына қол ұшын беру ... ... ... ... ... ... желтоқсанның 15-і қайтыс болған журналистерді еске алу күні
болса, Бүкілдүниежүзілік баспасөз бостандығы күні ... ... ... тәуелсіз баспасөз өкілдерінің бастамашылығы ... ... ... жыл ... ... ... ... 3-і кездейсоқ
таңдалмаған. 1991 жылы дәл осы күні Намибия ... ... ... ... баспасөз өкілдері барлық елдің ... ... мен оның ... ... ... ... ... қабылдаған болатын. Ал, 1993 жылғы желтоқсанның 21-інде БҰҰ-
ның Бас Ассамблеясы мамырдың 3-ін Бүкілдүниежүзілік ... ... деп ... ... шешім қабылдаған.
Ал бұл күннің басты шарасы ол – ... ... ... ... ... Кано ... ЮНЕСКО-ң Бүкіләлемдік сыйлығын табыс ету.
Гильермо Кано 1986 жылы ... ... ... журналист. Аталған сыйлық
жеке тұлғаларға, мекемелер мен кәсіпорындарға 1997 жылдан бері беріліп
келеді.
Сондай-ақ, бұл күні ... ... ... атқару барысында қаза
болған журналистерді еске алады. Баспасөз бостандығы үшін жанын қиған Ресей
жорналшылардың ... олар ... ... БАҚ ... ... ... ... жұлдыз» басылымы жыл сайын редакция ішінде
Владимир Житаренко атындағы сыйлықты табыстайды. Ал 2001 ... бері ... ... ... үшін ... ... атындағы сыйлық беріле
бастады.
Іспеттес сыйлықтар шетелде де бар. ... 2001 жылы ... пен ... ... ... ... ... тілшілер үшін,
2000 жылдың аяғында Грузияда өлтірілген журналист Антонио Руссо атындағы
халықаралық сыйлық. Ал 2002 ... ... ... университеті
журналистика кафедрасының аспирантурасы Курт Шорт атындағы сыйлықты береді.
Аталған ... ... ... ... ... әрі ... үшін ... мамандығының қызықты жақтары басым болса да, оның қауіпті
жақтары одан кем түспейді. Бұрын ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда қауіпті
мамандықтардың тізімінде алдыңғы орында тұрған журналистиканы ... ... ... ... істейтін қыздардың да саны аз емес. Аталған мамандық
қауіпті болса да, оның қызықты жақтары басып ... ... ... қимылдары болып жатқан жерлерге немесе «ыстық нүктелерге» өз еркімен
баруы да сондықтан шығар. Бірақ өкініштісі, қорықпай, өз ... ... ... ... ... құқығы көп жағдайда қорғалмайды. ... ... ... құқығын бұзып, сол үшін жазықсыз ... ... ... сөз ... емес, іс жүзінде қорғайтын ұйымдар мен ... ... деп ... Ал ... бұқаралық ақпарат құралдары
құқығын бұзған адамдар мен топтар Қазақстан Республикасының заң актілермен
белгіленген жауапкершілікке ... ... де сол ... ... ... ... Ақпараттық соғыс. Теке тірес аймақтарындағы журналистер құқығының
қорғалуы
Соңғы он жылда кәсіби қызметтерін атқару кезінде ... 339 ... ... Бір қызығы, журналистерге соғыс жағдайынан гөрі, бейбіт өмір
қауіптірек. Жоғарыдағы 339 журналистің 67-сі ғана ... ... ... ... ... пен ... бөлісе алмағандар мен кеудемсоқтардың
құрбандары.
Саясаттанушылардың пікірінше, ... ... ... ... басында соғыс жүргізу қимылдары мен ... ... ... әкеп ... ... ... мемлекеттердің бюджетінде
ақпараттық қауіпсіздікке ... ... ... ... сақталуға
бөлінетін қаржымен бір қатарға қойылған.
Технологиялық революция «ақпараттық кезең» деген ... ... ... өміріміздің бөлшегі болып, оны өзгеріске ұшыратқан кезде
әкелді. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... де
өзгеріске ұшыратты. Өйткені ауқымды әрі сапалы ақпарат, басшылыққа соғыс
қимылдарын ... ... ... және ... ... берді. Бірақ ақпараттық кезең соғысы мен ақпараттық соғысты айыра
білу жөн. Ақпараттық кезең соғысы ақпараттық технологияны соғыс қимылдарын
сәтті ... үшін ... Ал ... ... ... ... соғыстың мақсаты ретінде қарастырады. Бірақ ақпараттық кезең
технологиясы қарсыластың ақпараттына тікелей ... ету ... ... – қандай формада берілгеніне байланыссыз адамдар, заттар,
фактілер, оқиғалар, құбылыстар, ... ... ... және ... пікірлер. Ақпарат қоршаған әлемде болып жатқан оқиғалар негізінде
туындайды. Ал ... ... – бұл ... ... ... және өзгертумен байланысты кез-келген әрекет болып табылады.
Ақпарат сапалығы – соғыс жүргізу қиындығының ... ... ... ... ... ... ... қарсылас алдында үстемділік
жоғарылай түседі. Мәселен, ВВС ... ауа ... ... оны ... Ал ... ... ұшу жоспарын құрып, тапсырмаларды
беруге негіз болып табылады. Навигацияға берілген ... ... ... ... жоғары дәрежеде орындалуын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... функциясы болады екен. Егер әскери ақпарат
функциясы дегенге анықтама беретін болсақ, ол - ... ... өз ... ... ... ... ... функция дер
едік. Ал ақпараттық соғыс дегенге келетін ... ... ... ... ... қол ... оны керек кезде пайдаланып
қалуға болатын және мемлекетті қорғайтын ақпаратты ... ... ... мен ... ... ... ... және әскери
салада жүзеге асырылады. Қарсылас қолындағы ақпаратты білу, ол мемлекеттің
күшін арттыратын, қарсыласты әлсіздететін не ... одан ... ... ... ... ... оны қорғауға беретін ... қару жау ... ... пен оның ... әлсіздетеді. Бұл
ретте біздің ақпараттық міндеттелеріміз қорғалып, қарсыластың ... ... ... ... Бір ... ... ... қолы
жіпсіз байланады. Ақпараттық соғыс дегенге түсініктеме беретін болсақ, ол –
қарсылас ақпараты мен оның ... ... ... жою ... кез келген әрекет. Сондай-ақ, екінші ... ... ... ... жол бермеу.
Ал ақпараттық салада даулардың пайда болуына ықпал ететін объективті
және ... ... ... ... мыналарды айтуға болады:
экономикадағы тоқыраудың қандай да бір шектен асып кетуі және оның ... ... ... ... ... кері ... ... Парламент
пен мәслихаттардың сайланатынын есепке ... ... ... ... биліктің жоғарғыдан бастап төменгісіне
дейін тағайындалатыны, олардың халыққа есеп ... және ... ... ... салдары ретінде жүйенің өз ... ... оның ... ... оның ішінде журналистер үшін жабықтығы;
қаржылық және шаруашылық институттардың ашық дамымауы және осыдан ... ... ... ... ... ... бір ... қалыптасқан жағдайды
сақтауға ұмтылысы, кәсіпкерліктің жабықтығы; өкімет пен бизнесті ... ... мен ... ... ... ашықтық пен қоғамдық
диалогқа дайын еместік; құқықты жүзеге асыру мен ... ... ... ... мен ... нұсқаулардың басымдығы дер
едік. Сонымен қатар ... оның ... ... те ... өзінің ең ақырғы тұтынушысы – қаржының жалғыз көзі ... ... ... ... бейімделуі, және осыған байланысты
жедел, бүгінгі ... ... оның ... ... ... да ... ... ұмтылысы бар.
Даулар мен құқық бұзулардың пайда болуына ықпал ететін факторларға
сондай-ақ жарияланған ... ... ... ... ... ал оның себептері деп: ақпараттық-талдау,
экономикалық, заң қызметтерін ұстауға қажет қаржыны үнемдеуді; ... ... ... ... жеткіліксіздігін атауға болады. Ал мұндай
факторлар ... ... ... ескі таптаурындардың басымдығын, кез-
келген басқаша көзқарас жала жабу, намысқа тию, абырой мен қадір-қасиетке
тіл ... ... ... ... ... ... дауларды шешетін
қалыптасқан тәжірибенің жоқтығын жатқызуға болады /24/.
Ақпараттық ... ... ... ... ... улау, адамдардың
пікірлерін өзгерту, сол арқылы ел азаматтарын өз мемлекетінің саясатына
қарсы шығуды қаматамасыз ету, ... ... ... алу ... ... ... ... түрлі тәсілдері бар. ... ... ... шенеуніктерге пара беріп, керек ақпаратты алу,
мемлекеттегі сенімді адам арқылы заң ... ... мен ... жақтарын
қадағалау арқылы екінші мемлекетті жаулап алу мүмкіндігі ... ... ... негізгі құралы ақпарат болғандықтан журналистердің
басым көпшілігі «қауіпті» ақпарат таратуға қорқады. ... ... ... ... ... үшін ... қоштасуы әбден мүмкін.
Қазақстанда жүргізілген әлеуметтік зерттеу ... ... ... ... ... ... Респонденттердің 84,7 пайызы олар
жазуға қорқатын тақырыптар бар деп ... ... ... ... ... «иә» деп ... ... №7 қосымшада көрсетілген деректерге
сүйенсек, мемлекеттік пен жекеменшік БАҚ ... үшін ең ... ... пен ... олигархтарының жұмысына араласу екен. ... ... ... ... ... сұғу ... ... тұр. Бұл статистикалық көрсеткіш «ескі» мен «жаңа» демократиялық
мемлекеттердің бәріне тән ... Ал ... мен ... ... ... 20-30 ... ... Назар аударатын жайт, сот билігі
жорналшылар ... үрей ... ... ... тек 8,5% БАҚ ... ... қарсы шығу
қауіпті деп есептейді.
Ал ең «қауіпсіз» тұлғалар – шетелдіктер екен. ... ... ... ... сирек кездескендіктен шығар. Сондай-ақ, жаңалық дайындау
барысында да журналистерге жиі ... ... ... Бір топ ... ... ... ... мақала жарық көрсе, біреулер соттап жіберумен
қорқытады. Тағы біреулер күш көрсетеді, ал егер бас ... ... ... ... ... жұмыс беруші адам журналисті жұмыстан шығарып
жіберумен қорқытады. Бірақ ... ... ... ... ... бар ... ... өтіп, мақаланы эфирге не болмаса газет
беттерінде жариялайды екен.
1950 жылдары қанды ... ... ... соғыс» деген термин
пайдаланса, енді заман ағымының өзгерісіне орай теке ... ... ... ... ... ... сөзге берілген анықтама: теке
тірес аймағы ... – бір ... ... ... екі ... бірін-бірі
жеңе алмауы деп жазылған. Ал соғыс – мемлекеттердің және бір-біріне қайшы
таптардың арасындағы болатын қарулы ... ... ... екі сөздің бір-
бірінен айырмашылығы: теке ... ... қару ... екі ... бір-бірімен ақпараттық соғыс жүргізеді. Онда адам өлімі болмайды.
Соғыста, керісінше, қару-жарақ ... ... ... кісі ... ... ... жағдайы кезеңінде бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... сәйкес мемлекеттің Үкіметі айқындайтын
тізбе бойынша мемлекеттік органдармен ... ... іске ... ... ... құралдарының редакциясы мемлекеттегі қорғаныс,
қауіпсіздік және тәртіпті қорғау салаларында жедел іс-шаралар өткізу,
теңізде, ... ... ... ... адам өмірі қауіпсіздігіне
қатысты төтенше жағдайлар туралы барлық хабарламаларға басым бағыт беруге
тиіс. Ал ... ... ... ... ... ... ... құралдары өкілдерінің құқығына ... ... ... ... ... ... негізінде қорғалады.
Халықаралық гуманитарлық құқық екі ауқымды бөлімнен тұрады. Біріншісі,
ол Женева құқығы болса, екіншісі – Гаага құқығы.
Гаага құқығы ... ... ... ... мен ... Қарсыласқа зиян келтірудің амалы мен тәсілін шектейді. Сондай-ақ,
соғыстық қажеттілігі жоқ қысым ... ... ... ... ... принциптері. Ал Женева құқы (гуманитарлық құқықтың
негізі), соғыста ... ... мен ауру ... ... кеме ... ... азаматтардың, әскерлер мен мемлекет азаматтардың, соғысқа
қатыспаған медициналық қызмет ... ... ... ... қорғайды.
Сөйтіп, соғыс пен теке тірес аймақта жұмыс істейтін БАҚ өкілдерінің
өмірі мен құқықтары ... ... ... ... ... Сондай
жерлерге жол жүретін журналистердің тек санаулысы ... ... ... Reuters ... ... ... әскерлерге Ирактағы
журналистердің құқығын бұзды деген айып тағып отыр. Америка әскерлерінің
Ирактағы іс-әрекеті төртінші билік өкілдеріне өз ... ... ... ... ... американдықтар теке тірес аймақтан жалған
ақпарат алған болатын. Бұл ... Reuters ... ... директоры
Дэвид Шлезингер қарулы күштердің сенаттық комитетін басқаратын сенат Джон
Уорнерге жолдаған хатында хабарлады.
Аталған хатта Шлезингер американдық әскерлерді ... ... мен ... ... қысым көрсететінін айтып, айып тағуда. Медиа-
менеджер бұл сұрақты АҚШ ... ... ... ... ... ... ... журналистерге американдық әскерлер тарапынан
көрсетілген қысым, құқықтарын шектеу туралы, қатеден өлтірілгендері ... ... ... ... жайттардың әрбіреуін тек әскери
кезең заңымен талқылап ... оған ... ... ... ... ... заң тарапынан да көңіл бөлу. Ирактағы соғыс
басталғалы бері бір жыл ішінде кем дегенде 66 журналист қаза болды. ... ... сол ... ... ... ... Reuters ... үш журналисінің өлімі үшін жауапкершілікті американдық
әскерлер өз мойындарына ... ... ... ... ... ... жылы ... жұмыс істеген тілшінің Рамадта қайтыс
болғаны үшін американдық әскерлер кінәлі деп есептейді /25/.
Ал жақында ғана әлем ... ең ... ... ... ... ... 2004 жылы ... түрлі мемлекеттерінде 500-ден
астам журналист түрмеге қамалды. Сеул қаласында ... 58-ші ... ... сөз ... аталған форум президенті Джордж Брок ... мен ... ... сияқты проблемаларды ортаға
салды.
Форум президенті дөңгелек үстелге жиналған қатысушылардың пікірін
қолдап, әлемнің барлық ... сөз ... ... бірінші орында
тұрғанын айтты. Брок 2004 ... ... 2005 ... мамыр айы
аралығында 38 журналист қылмыскерлердің қолынан қаза ... ... мен ... ... мысал ретінде айтқан
болатын. Ал сөз бостандығына ... ... ... ... мемлекеттердің
қатарында ең бірінші кезекте Брок Кубаны атады. ... ... ... ... ... ... Ирак, Өзбекстан, Белоруссия,
Түркмен, Филиппин, Непал және Қытайды назардан тыс қалдырмады. Ал ... ... үшін ... мемлекет ретінде тек бір рет аталынып өтті.
Мәселен, 2004 жылдың шілде ... ... Пол ... өз ... ... ... қайтыс болған кезде, Ресей қауіпті ... төбе ... ... ... ... ... сөз
сөйлеген форум президенті Ресейдегі ... ... ... ... ... оқырмандардың көрермендер, радиотыңдаушылар аудиториясына
ауысуы, интернетке кіретін адамдар санының көбеюіне қарамастан, Ресейдегі
таралымы мол ... ... ... алдыңғы қатарда көрінуде. Соңғы
рет 58-ші Бүкіләлемдік форум мен ... бір ... ... ... бас ... форумы 82 мемлекеттен 1 500 делегат жинады.
Жыл сайын соғыс пен теке тірес ... ... ... ... Мәселен, АҚШ Иракқа соғыс ашқан жылы бірнеше айдың ішінде ... ... ... Ал бұл ... ... зерттеп жүрген
ешкім жоқ. Міне, сөз бостандығы мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің
құқығын ... ... мен ... ... осы. Істі ... ... Ал соғыс пен теке тірес аймағынан ақпарат ... ... мен ... ... мен ... ... ... құқығын қорғаудағы «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау
халықаралық қорының рөлі үлкен, маңызы зор. Өйткені елімізде журналистердің
құқығын ... қор ... ... ... ... ... жеті жыл
болса да, осы уақыт аралығында ол басқа ... сөз ... ... ... ... ... ... мен қорлар арасында
танылып, олармен әріптестік қарым-қатынас ... Ал ... ... ... ... ... ... өз әріптесі Тамара
Калееваға ізгі тілектерін ... ... ... тіледі.
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық ... ... ... ... сөз» қоры 1999 жылы ... осы уақытқа дейін
талай іс атқарып, шынымен де журналистердің қорғаушысы бола ... Жеті ... ... қор ... ... ... ... көптеген оқу
құралдарын шығарып та ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының өкілі білуге тиісті заңдар мен актілер,
ақпарат ... ... ... ... ... 1999 жылдан бастап
елімізде сөз бостандығын бұзу бойынша ... ... ... ... ... Сондай-ақ, қор Қазақстанның 9 ... ... ... Енді ... ... мен ... ... бар
ақпаратты дер кезінде тікелей өз тілшілерінен алып отырады. Бұл аймақтағы
баспасөз өкілдері назардан тыс ... ... сөз. Ал ... жаңалықтар,
заңдар мен актілер тізімі, басылымдар мен «Әділ сөз» қорының жұмысы жайлы
бар ақпарат ... жеке ... ... ... аталған қор өзінің жеке
сайтында бар мағлұматты, бар ... пен бар ... орыс және ... ... ... Осыдан ресми тілді мемлекеттік тілмен тең дәрежеге
қойдық, енді ағылшын тілін ... ... ... ... ұмтылудамыз
деген ой туады. Ақпараттың ағылшын тілінде жариялануы түсінікті. Қор
халықаралық болғандықтан оны ... де ... ... ... ... ... аттап кеткендері қалай?! Ал журналистер үшін
пайдасы мол қор басылымдарының жартысынан көбі тек орыс ... ... ... сөз ... мен ... құқығын
қорғаумен айналысатын қор өткен жылы өз кәсібін атқару барысында мерт
болған ... ... айта ... Мәселен, 2005 жылы 9 журналист
қайтыс болса, оның бесеуі ... ... ... ... ... Ал ... ісі ... қазан» күйінде қалды. Ресейде Влад
Листьевтің өлімі 11 жыл бойынан зерттеліп ... ... ... ... саны 200 ... асса да, ... ... әлі күнге дейін
жалғасуда. Ал алматылық бес журналистің өлім себебі белгілі болса, неге
ешкім өз ... ... ... ... болған журналистің есімін айта
алмауда. Сондай-ақ, «Репортерлер шекарасыз» халықаралық ұйымы 2005 жылы
Қазақстанда өз ... ... ... ... ... журналист біреу
деген деректі алға тартты. Сонда ол БАҚ өкілінің есімі кім ... ... ... қор қайдан алды деген сауал туады.
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры ... ... мен ... ... қорғайтын жалғыз қор болғандықтан,
әрбір қылмыстық іс, әсіресе журналистердің өліміне ... ... ... деп ... Менің ойымша, қор ұсынатын соңғы жаңалықтарда
сараптама жетіспейді. Ал ең ... ... сөз ... ... ... қорғайтын қордың бар ... ... ... ... де, ... сөз» ... жұмысынан хабарсыз. Сондықтан
халықаралық ортаға шықпастан бұрын, өз елімізде ... ... ... ... жүргізілген қалалар мен сұралған адамдар саны:
|Қалалар ... ... ... ... % |
| ... | ... |753 |100,0 ... |58 |7,7 ... |86 |11,4 ... |44 |5,8 ... |44 |5,8 ... |48 |6,4 ... |27 |3,6 ... |15 |2,0 ... |43 |5,7 ... |30 |4,0 ... |22 |2,9 ... |29 |3,9 ... |50 |6,6 ... |257 |34,1 ... ... ... ... ... және ақпарат министрлігінің
рөлі
|Жауаптар нұсқасы | | | ... ... (%) ... (%) ... (%) |
| | | | ... БАҚ | | | |
| | | | | | | |
| |1 |2 |1 |2 |1 |2 ... ... | | | | | ... |20,4 |19,6 |46,9 |53,9 |32,7 |26,5 ... ... | | | | | ... материалдық |18,5 |20,5 |45,4 |45,9 |36,2 |33,6 ... | | | | | | ... ... пен жекеменшік бұқаралық ақпарат құралдарының Мәдениет және
ақпарат министрлігіне берген салыстырмалы бағасы
|Жауаптар нұсқасы ... БАҚ (%) ... БАҚ (%) ... оң әсер |7,3 |3,7 ... оң әсер |29,6 |13,1 ... байқалмайды |35,0 |33,6 ... әсер |6,2 |19,1 ... ... ... ... ... |21,4 ... беруге қиналамын |11,5 |9,0 ... ... ... ... міндеті
|Жауаптар нұсқасы |Барлығы ... ... БАҚ |
| |(%) |(%) |(%) ... ... ... алу мен |60,3 |50,0 |67,7 ... ... ... ету | | | ... ... ... |45,3 |42,3 |45,9 ... ... ... |38,9 |44,2 |37,3 ... ... ашу |35,9 |33,5 |38,7 ... мен |20,8 |20,4 |22,6 ... ... | | | ... ... |16,9 |13,1 |19,4 ... ... |15,7 |13,5 |18,0 ... саясатын насихаттау |12,2 |20,8 |8,1 ... ... |2,9 |1,9 |3,7 ... ... ... ... мағынасын түсіну
|Жауаптар нұсқасы |Барлығы ... БАҚ ... ... |(%) |(%) |(%) ... ... |63,5 |56,9 |68,9 ... | | | ... еңбек |53,4 |49,2 |58,1 ... ... |38,4 |35,8 |40,8 ... ... ... |22,4 |20,0 |24,2 ... атақ |20,8 |18,5 |22,1 ... ... |3,6 |1,9 |3,7 ... | | | ... ... |3,6 |1,9 |5,3 ... ... ... ... ... ... отандық заң мен халықаралық
құжаттармен танысу
| ... ... ... |
|Жауаптар нұсқасы | |БАҚ |БАҚ |
| |(%) |(%) |(%) ... ... «БАҚ |53,1 |46,5 |58,1 ... Заңы | | | ... ... |35,7 |41,2 |31,3 ... ... |11,4 |7,7 |14,5 ... | | | ... |4,5 |5,8 |3,5 ... ... |3,9 |0,8 |5,5 ... кодексі | | | ... ... |3,5 |2,0 |4,6 ... ... бұзушылық туралы | | | ... | | | ... ... ... |2,5 |1,9 |3,2 ... ... |1,2 |0,0 |2,1 ... ... ... заңы| | | ... ... |1,1 |1,5 |0,9 ... құқық туралы» заңы | | | ... ... |0,9 |0,4 |1,4 ... Республикасының «Тіл |0,9 |0,0 |1,6 ... заңы | | | ... ... ... |0,4 |0,0 |0,7 ... ... заңы | | | ... ... |0,5 |0,8 |0,2 ... ... заңы | | | ... ... |0,3 |0,0 |0,5 ... ... ... заңы | | | ... қосымша
Журналистердің үрейін тудыратын тақырыптар тізімі:
|Мақалада кімнің пікірі ... ... ... |
|көрсетілген: | |БАҚ |БАҚ |
| |(%) |(%) |(%) ... |53,8 |45,0 |59,2 ... ... |36,7 |33,5 |40,3 ... ... мен ... |30,9 |30,0 |31,0 ... | | | ... |28,4 |20,8 |33,4 ... ... мен ... |28,0 |23,5 |30,6 ... | | | ... ... |21,8 |21,2 |22,4 ... иегерлерінің |17,8 |15,0 |19,8 ... ... |13,5 |14,6 |11,5 ... ... |8,5 |10,8 |7,1 ... ... |7,0 |5,0 |7,8 ... ... |3,6 |0,8 |5,5 ... ... ... «Журналист», №1 (38), қаңтар 2006 жыл
2. www.reporter.ru
3. Т.Калеева, «Қазақстандағы масс-медиа. Заңдар, даулар, құқық бұзушылық.
2000 жылдың қорытындысы»
4. ... ... ... ... ... ... бұзушылық.
2001 жылдың қорытындысы»
5. www.adilsoz.kz
6. Т.Калеева, «Қазақстандағы масс-медиа. Заңдар, даулар, құқық бұзушылық.
2000 жылдың қорытындысы»
7. ... ... ... ... ақпарат құралдары туралы» Қазақстан
Республикасының заңы, 2003жыл, 3 ... ... «О ...... Алматы, 2001 жыл
10. Г.Красильникова, «Можно.Нужно.Нельзя», Алматы
11. Ж.Әбділда, «Жас Алаш» газеті, №35 (15074), 2006 ... ... ... ... «Жас ... ... «Жалғыз қазақстандық журналист
кім?»
14. Т.Симахина, «Твои трудовые права», Алматы
15. «Журналисты ... ... ... ... 2003 ... ... «Жас ... 2006 жыл, 23 мамыр №41(15080)
17. «Журналисты Казахстана: попытка автопортрета», Алматы, 2003 ... ... ... ... www.gazeta.ru
22. www.polit-nn.ru
23. www.inform.kz
24. Т.Калеева, «Қазақстандағы масс-медиа. Заңдар, даулар, ... 2000 ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. Аспенский институт гуманитарных исследований
http://www.aspeninst.org/c&s/index_nx.html
2. Балтабай М., Кальсин И., ... В. ... у ... ... ... ... Республики Казахстан по делам с участием СМИ
и журналистов за 1996-2000г.г.
3. Бекниязов Т. «Халықаралық журналистиканың дамуы», ... ... ... ... за ... ... http://www.wpfc.org
5. Гассер Г.П. «Защита журналистов в ... ... ... ... ... Г., ... и ... «Журналист»,
Алматы, 2006 год
7. Журналисты Казахстана: попытка автопортрета, Алматы, 2003 год
8. Ибраева Г.Ж. «Mass Media в ... ... ... 2000 ... ... Г.Ж. ... конфликты и СМИ»,
Алматы, 2001 год
10. Комитет по защите журналистов http://www.cpj.org/
11. Комитет репортеров в поддержку свободы прессы ... ... Г. ... ... ... для ... 2003 ... ҚР «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» заңы,
Алматы, 1999 жыл
14. Қазақстан Республикасының Конституциясы,
Алматы, 1995 жыл
15. Масс-медиа в Казахстане: итоги 2002 года
Анализ. Конфликты.Правонарушения. ... 2003 ... ... ... обмена журналистов» http://www.ifex.org/
17. Международный институт прессы http://www.freemedia.at/index1.html
18. Моду А. «Международное гуманитарное право и деятельность журналистов»,
Алматы, 1994 год
19. Назарбаев Н.Ә. БАҚ ... ... ... жыл, 20 ... ... со свободой слова в Казахстане в 2003 году»
Доклад Международного фонда свободы слова «Адил соз»
21. Омашев Н.О., ... Р.Ш. ... ... ... ... жыл
22.Общество профессиональных журналистов http://www.spg.org
23.Под редакцией Т.Калеевой
«2000 год. Законы, конфликты, ... 2001 ... М. «О ...... В ... журналистам
Алматы, 2001 год
25. «Репортеры без границ» http://www.rsf.fr/content.php3
26.Симахина Т. «Твои трудовые права»// Пособие для ... ... ... ... журналистики. Опыт IWPR./Казахстанское
представительство Британского Института по освещению войны и мира
Алматы, 2002 год

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының кеден органдары қызметі86 бет
БАҚ саласындағы этикалық нормалар20 бет
Журналист мамандығы және оның құқықтары мен міндеттері14 бет
Журналист этикасы13 бет
Сөз бостандығы және оның келешегі21 бет
Қазіргі қазақ тележурналистикасының тілі6 бет
«Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірибесі»10 бет
Адам құқығының дамуы жайлы қазақ ойшылдарының идеялары10 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығының жалпы сипаттамасы70 бет
Азаматтық құқығының негіздері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь