Әлемдік қаржы орталықтарының ролі мен іс-әрекеті

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ТАРАУ. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ НЕГІЗІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ ... ... ... ... ..7
1.1 Халықаралық қаржы жүйесінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Әлемдік қаржы нарықтары . әлемдік қаржы келісімдерінің орталығы ретінде ... .11

2 ТАРАУ. ҰЛТТЫҚ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ (АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ АЙМАҚТЫҚ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҒЫ МЫСАЛЫНДА) ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1 Қазақстан Республикасының қаржы жүйесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.2 Алматы қаласы аймақтық қаржы орталығы ретінде қалыптасуының негізгі алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.3 Алматы қаласының аймақтық қаржы орталығының негізі ретінде бағалы қағаздар нарығын қалыптастырудың қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33

3 ТАРАУ. ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҚТАРЫН ДАМЫТУ . ҚАЗАҚСТАННЫҢ БӘСЕКЕҚАБІЛЕТТІЛІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... .43
3.1 Қазақстан Республикасында әлемдік қаржы ұйымдарының іс.әрекеті ... ... ... 43
3.2 Аймақтық қаржы орталықтары мен олардың даму болашағы ... ... 54

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университет
Халықаралық қатынастар факультеті
“Әлемдік экономика” кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: “Әлемдік қаржы орталықтарының ролі мен ... ... ... жіберілді”
Кафедра меңгерушісі
“------“------------------
2006жыл
Алматы, 2006 жыл
Тақырыбы: Әлемдік қаржы орталықтарының ролі мен іс-әрекеті
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................…3
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... Әлемдік қаржы нарықтары - ... ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
талдау.......................................18
2.2 Алматы қаласы аймақтық ... ... ... ... негізгі
алғышарттары................................................................
............................................25
2.3 Алматы қаласының аймақтық қаржы орталығының негізі ретінде ... ... ... ... ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҚТАРЫН ДАМЫТУ – ҚАЗАҚСТАННЫҢ БӘСЕКЕҚАБІЛЕТТІЛІГІН
ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ... ... ... әлемдік қаржы ұйымдарының іс-
әрекеті..................................................................
................................................43
2. ... ... ... мен ... ... ... ... ... – бұл ... ... ... ... елдер арасында шаруашылық байланыстардың сан алуан түрлеріне ... ... ... (сыртқы сауда, капиталды шетке шығару,
пайданы инвестициялау, займ және субсидия ... ... ... мемлекеттік және жеке аударулар және т.б.) болып табылады. ... ... ... және тұрақты қызмет етуі - өндірістік күштердің
жоғарылауымен, әлемдік нарықтың құрылуымен, халықаралық ... ... ... ... ... қалыптастырумен және шаруашылық
байланыстардың интернационализациясымен байланысты. Олар ... ... ... ... ... ... ... қызмет ете алмайды,
өйткені әлемдік масштабта қаржы жүйесін қалыптастырудың ...... ... ... ... ... ... бекітілген ақша
қатынастарының реттеуі мен ұйымдастыру формасы болып табылады.
Әлемдік қаржы орталықтары - бұл ... ... ... ... ... мен ... ... сонымен қатар алтын ... ... ... ... ... мен ... қаржы-несиелік
мекемелердің шоғырлану орталықтары болып табылады. Тарихи тұрғыдан алсақ,
олар ұлттық нарықтар негізінде, ал кейіннен - әлемдік ... ... ... нарықтары негізінде пайда болған (1(.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... бағытын зерттеу өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Ол әлемдік нарықтар мен ұлттық экономиканың интеграциясымен ... ... және ... қатынастары нарықтық шаруашылық сферасының ең
күрделі құрама бөлігі екені ... ... ... ... және әлемдік
экономиканың негізгі проблемалары айқындалады. Кез-келген мемлекеттің
әлемдік қауымдастыққа интеграциялануына ... - ... ... ... ағымдарының өсуінің қажеттілігі туындайды, бұл ... мен ... ... Сыртқы сауда байланыстары,
халықаралық валюта және несие қатынастары қаржы орталықтарының дамуын алдын
ала болжайды.
Бәсеке ... ... ... Цюрих, Люксембург, Франкфурт-на-
Майне, Сингапур және т.б. әлемдік ... ... ... бәрімізге
белгілі.
Қаржы орталықтары әлемнің жетекші компаниялары, қаржы институттарының
бар болуымен бизнес-инфрақұрылымы дамыған және ... ... ... сияқты, экономикалық көрсеткіштермен сипатталады. Жоғары
мамандандырылған жұмысшы күшінің болуы да, қаржы ... ... ... бірі ... ... ... жүйесі мен халықаралық қаржы ... және ... ... ... қызметі мен ролі шетелдік және ресейлік
экономист-ғалымдарымен жете зерттелген. Олардың ішінде Кидуэлл Д., Петерсон
Р., ... Д., ... Д.М., ... Л.Н., ... Д.М., ... В.Е.,
Максимова Л.М., Котелкин С.В., Первозванский А.А. ... ... ... ... Ал, ... ... жүйесі мәселелерімен және ... ... ... ... құру ... ... мен оның негізі
ретінде бағалы қағаздарды қалыптастыру қажеттіліктерінің жеке ... ... Ғ.С., ... У.М., ... Е., ... ... Б., ... Б., Гайсин С. және т.б. ... ... да өз ... ... қаласының аймақтық қаржы орталығын құру идеясы алғашқы рет 1995
жылы айтылған.
Қазақстан ... ... ... 2004 ... ... ... қаласында өткен финансистердің IV Конгрессінде «Барлық
финансистер мен ... ... ... қойған жеті міндеттердің бірі
халықаралық қаржы орталығын құру болу ... ... ... ... барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы” Қазақстан
Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында ... - ... ... ... ірі ... ... ретінде дамыту» керек
екендігі айтылған. Орталық Азия өңірінің ... ... ... ... серпінді дамуы, Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік үлкен
бизнес-жобаларға арналған займдар беру, ... мен ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар
мен мүмкіндіктер туғызу мақсатында бағытталуғы тиіс.
Қаржы орталығының тиімді жұмысын ... ету үшін ... ... ... ең ...... ... дамыту қажет. Сонымен қатар, іскерлік қасиетімен танылған әрі
осындай орталықтар мен сырт жерлерде ... ... құру ... жұмыс
тәжірибесі мол мықты менеджерлер тарту қажеттілігі де анық.
“Еркін” қаржы-экономикалық аймақтарында ілеспе қызмет көрсету нарығын
дамытуға да ... ... ... ... ... ... ... Алматы қаласында аймақтық қаржы орталығын құру
жағдайларына сай келетіні туралы әр ... ... ... ... ... көп ойларын айтты. Алматы қаласының Іле ... тау ... ... өзі, тек өмір сүру және дем ... ... жер ... қоймай, сонымен бірге бизнесті дамытуда да ең қолайлы жер ... ... ... бері ... ... ... ... - өзінің саяси, қаржы, өнеркәсіптік, ... ... ... ғылым орталығы, білім беру ортасы ретінде тартымдылығын сақтай отырып,
елдің ең динамикалы ... ... келе ... ... ... табылады.
Қаржы секторын алатын болсақ, Алматы қаласында Қазақстанның қаржы
институттарының шоғырлану орталығы, мықты ... ... ... ... ... ... орналасқан. Екінші деңгейдегі 35 банктің
жиырма тоғызы осы ... ... ... ішінде, ең ірілері
«Казкоммерцбанк», «Халық банкі», «ТұранӘлем банкі», «Қазақстан ... ... «АТФ ... «Банк Центр кредит» болып табылады. Сонымен
бірге, Алматы қаласында көптеген жинақтаушы зейнетақы ... ... да ... ғаламдануының қазіргі кезеңінде, қаржы әрекеті халықаралық
экономикалық қатынастардың дамып келе жатқан саласы болып табылады. Оның ең
масштабты ... ... ... ... орын ауыстыруы болады, ол
тауар саудасына қарағанда жылдам өседі. Қазіргі ... ... осы ... ... ... ... айтылып кеткендей, бірнеше негізгі
орталықтар бар. Ұзақ уақыт бойы әлемде капиталдың ең ... ... ... ... XX ... ... он жылында Германия, Англия,
Франция сияқты Батыс Еуропа елдері ... ... ... ... Американы әлдеқайда озды. Үшінші қаржы орталығы ... ... ... ... соңғы жылдары жаңа қаржы базалары
қалыптасты, әсіресе Сауд Аравиясы, Кувейт, БАЭ сияқты бай ... ... ... ... дамыған елдерге бағыттап отыр.
Осыған орай дипломдық жұмыстың мақсаты Қазақстан ... ... ... ... ... ... орталығы ретінде құрылуы
және дамуына байланысты әлемдік қаржы ... ... ... ... ... ... және ... тәжірибелік ұсыныстар жасау болып
табылады.
Осы қойылған мақсат келесі міндеттерді шешу керектігін алдына қояды:
1. халықаралық ... ... ... ... ... ... талдап қорытындылау;
2. ұлттық қаржы жүйесін бағалау үшін Қазақстан Республикасының қаржы
жүйесін ... ... ... ... қаржы орталығы ... ... ... ... қаласы өңірлік қаржы орталығының негізі ретінде ... ... ... ... жағдайы мен оның даму деңгейін баяндау;
5. Қазақстанда қызмет ететін халықаралық ұйымдардың іс-әрекетін талдау;
6. Алматы қаласы аймақтық қаржы ... ... ... тәжірибелік
ұсыныстарын дәлелдеу.
Әлемдік қаржы орталықтарының қалыптасуы мен дамуы және іс-әрекеттерінің
мәселелері бойынша отандық және шетелдік ғалым- экономисттерінің ... ... ... ... ... ... Әлемдік қаржы
орталықтарын және басқа осыған жақын салалардағы іс-әрекеттерді реттейтін
заң шығаратын ... ... ... ... ... және ... ... жергілікті органдарының
мемлекеттік бағдарламалары және басқа да ... ... - ... ... ... ... ... Қаржы
министрлігі, Қазақстан Республикасының ... ... ... бітіру жұмысының ақпараттық негізгі қайнар көзі болды.
Бітіру жұмысы құрылымы бойынша кіріспе, үш ... ... ... ... жасалған қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
тұрады. Бітіру жұмысының ... ... ... қойылған мақсат пен
міндеттерін толығымен ... ... ... ЖҮЙЕСІНІҢ НЕГІЗІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
1. . Халықаралық қаржы жүйесінің мәні
Халықаралық ... ... ол ... ... және ... күші
қозғалысына байланысты елдер арасында пайда ... ... ... және төлемдік қатынастардың жиынтығы болып табылады.
Халықаралық қаржы қарым-қатынастары материалдық ... ... ... ... ... алмастыру, тұтыну сферасына да жататын халықаралық
экономикалық ... ... ... қатынастардың объективті
негізі ретінде тауарлар, капиталдар, қызмет көрсетулердің ... ... ... ... өндіріс процесі болып табылады.
Қаржылық қатынастардың хал-жайы ұлттық және әлемдік ... ... ... мен ... ... күштердің ара-қатынасымен
анықталады. Халықаралық ... ... ... пен ... ... пен ... жеке елдердің экономикалық және қаржы
саясаты тығыз байлансытып ... ... ... ұдайы өндіріс қатынастарынан туындайды,
бірақ біршама дербестілікке ие және оған кері әсер ... ... ... ... болу ... әлемдік өндіріс
динамикасына, ғылыми-техникалық даму темпына, ... мен ... ... ... интенсивтілігіне, капиталдардың құюларына
сыртқы факторлардың әсері күшее ... Жеке ... ... және ... ... дірілдететін халықаралық ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесіне теріс әсер етеді.
Халықаралық қаржы жүйесінің қызмет жасау сипаты әлемдік ... мен ... ... қатарлы елдердің күштері мен
мүдделерінің ораналасып ... ... ... екеніне байланысты
болады. Осы сәйкестілік бұзылғанда халықаралық қаржы ... ... ол оның ... ... негізгі принциптерін трансформациялау
арқылы шешіледі.
Әлемдік шаруашылық халықаралық қаржы жүйесіне белгілі бір талаптар
қояды, ол өз ... ... ... ету ... ... сенімге кірген төлем құралдарының жеткілікті санымен халықаралық
алмасу;
- валюталық қатынастардың ... ... ақша ... ... елдерден ақша ресурстары жетпейтін елдерге
олардың еркін жылжуы;
- сенімді есеп-төлем механизмдері;
- халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ең қарапайым құрылымдық элементі ұлттық
қаржы жүйесі болып ... ... ... ... ... ұлттық қаржы
жүйесі пайда болған, ал ... ... ... ... ... ... ... ұлттық заңдармен реттелуі бекітіліп отырды. Кейінірек, елдер
арасында шаруашылық байланыстарының дамуы бойынша, халықаралық ... ... ... бір ... ... ие ... ... қатынастарын ұйымдастыру және реттеу формалары XIX
ғасырдың ортасында халықаралық қаржы жүйесінің ... ... ... және
басқару механизмін қалыптастырды.
Халықаралық қаржы жүйесі мемлекет ... ... ... ол ... ... бағынбайды. Бірақ бұл халықаралық қаржы
сферасында толық анархия ... тұр ... ... ... ... деңгейінде процестерді реттеу екі- немесе көпжақты ... ... және ... ... ... ... ... асырылады.
Ұлттық және халықаралық қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... көрсететін ұлттық банктер ... ... ... аралық қаржы-несиелік реттеу және әлемнің алдыңғы қатарлы
елдердің қаржылық саясатын ... ... ... ... асырылады.
Халықаралық қаржы жүйесін құру ұлттық қаржы жүйесін толығымен ... Олар ... ... ... және өзінің ұлттық
мақсаттары мен ... ... ... ... ... Бірақ-та
халықаралық қаржы жүйесінің ұлттық қаржы жүйесіне әсері өте ... ... ... даму ерекшеліктері елдің даму ... ... әне ... ... байланыстарына байланысты
болады. Ұлттық қаржы жүйесінің әлемдік ... ... ... ... анықталады:
- шаруашылықтың әлемдік жүйесінде елдің алатын орны мен оның валюта-
экономикалық потенциалы;
- дамыған несиелік жүйесі мен жақсы ... қор ... ... ... ... орындылығы;
- шетелдік заемшының ұлттық нарыққа және шетелдік бағалы қағаздың ... ... ... ... валюталық заңдар ерекшеліктері;
- ыңғайлы географиялық орналасуы;
- саяси режимнің біршама ... және ... ... ... ... ... байланысты. Шаруашылық өмірдің
интернационализациялануы жағдайында, ұлттық қаржы жүйесі ... ... ... ... замаңғы халықаралық қаржы жүйесінің сипаттық
ерекшелігі ол көрші елдердің экономикалық және валюталық ... ... жаңа ... бірліктер - аймақтық жүйелердің пайда болуы болып
табылады.
Батыс-европалық ... ... ең ... ... ие. Бұл жүйе
Европалық одақ рамкасында Батыс Европа елдерінің терең экономикалық және
валюталық интеграция ... ... ... ... ... ... 1957 жылы Еуропалық экономикалық ... ... ... ... қол ... ... және 60-жылдардың соңына
дейін Қауымдастықтың алты ел-қатысушыларының кедендік одағы құрылды. ... ... ... ... екі ... саудада сандық шектеулер алынып
тасталынды, үшінші елдерге қатысты біріңғай кедендік тариф ... жылы ... ... ... біріңғай ішкі нарық құру мақсаты
шешіліп жатты, онда “төрт еркіндік” деп ... ... ... ... ... ... және ... (жеке
тұлғалардың) еркін қозғалуы. Осы кезеңде Еуропалық одақтың ... ... және ... саясатының кейбір бағыттарын
координациялау қамтамасыз етілді. ... одақ ... ... мен ... шыға ... оған өзінің экономикалық және валюталық
саясатында елдер-қатысушылар бағынды. Еуропалық одақ елдерінің ұлттық қаржы
жүйелері қосыла бастады, атап ... ... ... жүйе ... ... ... ... еуропалық есептік валюталық бірлік
– ЭКЮ (European Currency Unit) қызмет жасай бастады, ол 1999 ... ... ... ақша ... – Евроға орын берді. Батыс Еуропа интеграциясы
арқасында бағалы ... ... ... ... ... Осының
нәтижесінде біріңғай экономикалық кеңістік қалыптастыруға, экономикалық
және валюталық одақ ... ... ... ары ... ... туындады.
Еуропалық одақтың қазіргі заманғы даму кезеңі 1993 жылдың қараша айында
қабылданған Маастрих келісімімен байланысты, онда 1999 ... ... ... және ... ... үшінші кезеңіне өту және
біріңғай валюта – евроны енгізу міндеттері ... ... ... ... ... ... дайындалу үшін 1994 жылы Еуропалық
валюталық институт құрылған – Еуропалық ... ... ... ... жол салушысы. Еуропалық орталық банкінің толыққанды қызмет жасауы ... ... ... бір ... ... ... ... Орталық банктер
және евро зонасының 11 ел-қатысушыларымен бірге Еуропалық орталық банкісі
Еуропалық орталық банктердің Жүйесін құрады.
Функционалды ... ... ... ... ... жүйесі келесі
құрылымдық бөліктерден тұрады (4(.
❑ халықаралық валюталық жүйе;
❑ халықаралық есептік-төлем жүйесі;
❑ халықаралық несие жүйесі;
❑ халықаралық несие-қаржылық ұйымдар.
Халықаралық қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... құюлуын қамтамасыз етіп отырады. Халықаралық қаржы
ағымдары ұдайы өндірістің материалды процестерінің көрінісі болып ... ... ... ... ... әсер ... ... экономиканың хал-жағдайы. Өндірістің басылуы елдер арасында
сыртқы экономикалық байланыстардың азаюына алып ... ... ... ... Керісінше, экономикалық өсу
жағдайында сыртқы ... ... ... ол ... ... ... ... арасында сыртқы сауда байланыстарының либерализациялау процестері
дамиды, соның ішінде кедендік тарифтер және басқа да шектеулерді төмендеті
не жою өзара ... ... ... Әр ... ... ... жеке елдер экономикасын құрылымдық қайта
құру: АҚШ-та әскери шығындар және ... ... ... – бұрынғы ГДР экономикасымен ... ... ... ... және ... постсоциалистік елдерде – “ашық” экономикаға
өтуге байланысты.
4. Өндірістің ... ... ... ... ... ... ... ластайтын, немесе жоғары технологиялық өндірісті арзан жұмыс күші
бар елдерге тасымалдау, мысалы, ...... ...... ... Батыс Европадан – Шығыс Европаға.
5. Капиталды шетке шығарудың едәуір мөлшерлері өзінің өсу темптері бойынша
тауар және қызмет көрсету саудасынан асып ... ... ... ... өсуі ... ... ... баланстарының дефициті салдары ретінде.
Халықаралық қаржы ағымдары, әдетте ақша формасында, әр түрлі қаржы-
несиелік ... ... ... Олар ... мен қызмет көрсету
қозғалысына және ... ... ... ... ... ... ел ... үлестіруге қызмет көрсетеді. ... ... ... ... ... болады:
❑ Тауар мен қызмет көрсетуді сату-сатылуының валюталық-несиелік және
есептік қызмет ... ... және ... ... шетелдік инвестициялар;
❑ Бағалы қағаздар және әр түрлі қаржы құралдармен операциялар;
❑ Валюталық операциялар;
❑ Ұлттық табыстың бір ... ... ... ... ... ... және елдердің халықаралық ұйымдар және т.б. жарна үлестіру;
2. . Әлемдік қаржы ... - ... ... келісімдерінің
орталығы ретінде
Келісім объектісі ретінде ақша капиталы болатын нарықтық қатынастардың
спецификалық сферасы ретінде әлемдік валюталық, несиелік және ... ... ... ... көзқарас тұрғыдан - бұл ұдайы
өндірістің үздіксіздігі және ... ... ... қаржы
ағымдарын жинақтау және үлестіруді қамтамасыз ететін нарықтық ... ... ... ... көзқарастан қарайтын болсақ, ол
халықаралық қаржы ағымдарының қозғалысы ... ... ... ... ... қор ... ... болады.
Әлемдік валюталық, несиелік және қаржы нарықтары дамуының объективті
негізі - ол іс-әрекеттегі капиталдың ... ... Бір ... бос ... босатылады, ал басқа учаскілерде әрдайым оларға
сұраныс пайда болып ... ... ... ... ... ... ... мен нарықтық экономика заңдарына ... ... ... ... және ... ... осы ... шаруашылық деңгейде шешеді. Нарықтық механизм ... ... ақша ... ... ... айналымына тартылады, ол ұдайы өндіріс
және кәсіпкерлер пайдасы процесінің үздіксіздігін қамтамасыз етеді.
Әлемдік валюталық, несиелік және қаржы нарықтары сәйкес ұлттық нарықтар
базасында ... ... Олар ... нарықтармен тығыз байланыста болады,
бірақ біршама спецификалық ... бар. ... ... ... ... Тек алдыңғы қатарлы өнеркәсібі дамыған жеті
елдердің қаржы ағымдары шамамен күніне 500 ... ... ... ... ... ... ... 35 есе көп. Батыс эксперттерінің бағасы
бойынша әлемдік ... ... және ... ... ... ... әлемдік сауда келісімдерінен 50 есе асып кетеді (5(.
Халықаралық есеп айырысу ... ... ... ... займдар
көлемі 1980 жылы 1300 млрд. доллардан 1997 жылы 8300 ... ... ... ... күнделікті келісімдер 1985-1995 жылдары 190 ... 1200 ... ... ... ... қаржы нарықтары құралдары
есебінен әр түрлі жобалардың қаржылау көлемі 1993 жылы 820 млрд. доллардан
1996 жылы 1570 ... ... ... ... ... ... валюталық, несиелік және қаржы ... ... ... ... және ... ... бойы жүргізілуі
тән, олар операциялар стандартизациялау негізінде және жаңа компьютерлер
базасында ақпараттық технологиялар, қағассыз ... ... ... ... Осы операциялардың қатысушылары ретінде негізінен - бірінші
класстық ... ... ... ... ... ... ... классты займшыларға немесе берік кепілдемесе ... ... ... ... ... ... және қаржы нарықтарын
қалыптастырудың алғы шарты капиталдардың өндірісте және банктік ... ... ... ... ... банк ... ... дамуында жатыр. Бүгінде
“глобализация” термині интернационализация процесінің ... ... Ол ... қатарлы экономикалық субъектілердің глобалды
экспансиясы мағынасын білдіреді, ол ... ... ... әрекеттесу
сферасы, сонымен бірге капиталдардың глобалды араласуы ... ... ... ... мен ... арқасында кез-келген уақытта
әлемнің кез-келген нүктесінде бола ... және ... ... ... ... ... ... дамуы, шикізат көзі, ... ... ... үшін бәсекелестік күрестің өршуі барысында
қаржы ағымдары күтпеген жерден ұлттық сипатты ... бір ... ... өте ... ... ... ... және қаржы нарықтары өзінің
біршама дербестілігін сақтай отырып, өзіне сәйкес ... ... ... олар оның ... ... және ішкі ... мен
ақша-несиелік жүйесімен байланысты болады.
Әлемдік қаржы орталықтары - бұл ... ... ... қаржы
операциялары, бағалы қағаздар және алтынмен жасалынатын келісімдерді жүзеге
асыратын банктер мен арнайы ... ... ... ... табылады. Тарихи тұрғыдан, олар ұлттық ... ... - ... ... ... және ... ... пайда болды (1(.
Ең алдымен, халықаралық қаржы ... ... ... ... алды, мұнда бір ғана, яғни, ең басты орталық халықаралық
қаржы жүйесінде монополды жағдайға ие ... және ... ... ... тартты. Елдердің экономикалық дамуының біркелкі еместігінен қаржы
гегемониясы әлемдік ... ... бір ... ... бір елге ... ... мұндай моноорталықтандырылған жүйе бұзылды. Қазіргі
замаңғы әлемге полицентристік ... ... тән, ол ... әр түрлі
аймақтарында қаржы ағымдарының ... ... ... ... ... бар ... ерекшелінеді.
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін әлемнің жетекші қаржы орталығы
Ұлыбритания еді, ол ... ... ... ... ... істе ... ... Ол Ұлыбританияда капитализм ... ... фунт ... ... ... ... ... байланыстарымен, дамыған несие ... ... Әр ... капиталдары халықаралық сауданың едәуір бөлігін несиелей отырып,
Лондон нарығында шоғарланды. Халықаралық есеп ... 80% ... ... ... ... соғыстан кейін қаржы орталығы АҚШ-қа ауысты.
Бірақ Лондон валюта, несие, бағалы ... және т.б. ... ... роль ойнауды жалғастыра берді. Еуропадан АҚШ-қа
қаржы орталығының ауысуы нәтижесінде Бірінші дүниежүзілік ... ... фунт ... мен ... доллары арасында лидерлік үшін ... ... ... ... ... ... ... валюта –лидер болды,
ал АҚШ-тың қаржы нарығы - әлемнің басты қаржы ... ... ... АҚШ ... ... қаржы нарығы ретінде өзінің монополды жағдайын
жоғалта бастады. 70-90 ... ... ... үш ... ең алдымен Батыс Еуропа және Жапонияда жаңа үстем ... ... қоса ... Оған ... ... ... сонымен бірге несие-қаржы жүйесін реформалау және оны дерегуляция
саясатын іске асыру, яғни ... ... ... ... ... әсер ... ... нәтижесінде полицентристік қаржы жүйесі пайда
болды, онда әр ... ... ... ... ... бірге өмір сүріп,
бәсекелесіп және қызмет жасап отырады.
70-жылдардың ортасынан бастап АҚШ бірінші ... ... ... ... ... ... ... мен ссудалар бойынша
проценттер төлеудің шектеулері жойылды, сұрағанға дейін ақша ... ... ... ... ... салық жойылды. 1981
жылдың соңында АҚШ-та еркін банктік ... ... онда ... ... салық төлеуден және банктік регламентациядан босатылады.
Еуропалық одақ болып біріккен Батыс Еуропа елдері бұрынғы американизмге
қарама-қарсылық көрсету өзінің ... ... ... ... ... ... валюталық, несиелік, қаржы ... ... ... дейін өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, сыртқы сауда
интеграциясынан артта қалды. Ол елдер арасындағы ... ... ... ... ... қарай бюджеттік, несиелік,
инвестициялық саясат саласында ұлттық ... өз ... ... болды. 1993 жылы Еуропалық одақ Маастрих келісіміне ... және ... одақ ... бет ... батысеуропалық аймақта
белсенді түрде біріңғай қаржы ... және ... ... ... ... ... ... сияқты жетекші батыс-еуропалық елдерде
70-80-жылдарда банктік және қаржы операцияларының ... ... ... ... Ол елдер арасында қаржы ағымдарының кеңеюіне
және Батыс Еуропада, соның ішінде Париж және Франкфурт-на-Майн қалаларында
мықты қаржы орталықтарын ... ... ... ... ... ... операциялар жасау бойынша Лондонмен біріншілікке таласатын маңызды
әлемдік қаржы орталығы Цюрих болып табылады, сонымен бірге Люксембургті ... ... ... ... ... ... ... мықты банктік жүйені құру, халықаралық экономикалық
айналымға иенаны енгізу, валюталық шектеулерді жою ... жаңа ... ... ... ... ... ... қазіргі таңда әлемде басым
болып ... ... ... АҚШ және ... Европа банктерінен қалыспай
халықаралық операциялар сферасында да үстем.
Ірі қаржы орталықтары соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ішінде Багам аралында, ... ... ... Бахрейнде және т.б. Бұл райондар төмен салық ... ... ... ... шығындары, мемелекеттің
аз ғана араласуы, либеральды валюталық және банктік заңдарға ... ... ... тарту орталығы болды.
Несие-қаржы мекемелері көбінесе резидент еместермен (яғни, басқа елдің
тұрғындарымен) осы елге шетелдік валютамен ... ... ... ... ... ... ... атауымен аталады. Мұндай
қаржы орталықтары, ... ... ... ... ... ... өйткені мұнда операцияларға жергілікті салықтар жүктелмейді және
валюталық шектеулерден босатылады.
Қазіргі таңда 55 әлемдік оффшорлық қаржы орталықтарында 3 ... ... ... жүр, ол ... жалпы ұлттық продуктының шамамен 15%
құрайды. Бірақ бұл баға ... деп ... ... ... есептелмейтін құпия есептер де бар.
Осылайша тәулік бойы жұмыс жасайтын халықаралық нарықтық ... ол ... ... ... ... ... Нақты уақыт
режимінде арнайы ақпараттық агенттіктердің мониторларында өткізу орнына
байланысты емес ... ... ... валюталық курстар, пайыздық
мөлшері және басқа да халықаралық операциялардың ... ... ... ... ... XX ... ... жатады.
Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде сауда-экономикалық байланыстарды
бұзып, ... ... ... ... ... ... ... 1944 жылы Бретон-Вудтық конференциясынан басталды. Әлемдік
қаржы нарығы түсінігі ... ... ... ... ... Бірі оны ... капитал нарығының құрама бөлігі ... және ... ... ... өндірістің үздіксіздігі және
рентабельділігі мақсатында әлемдік қаржы ағымдары аккумуляциясын және
таратылып бөлінуін ... ... ... ... ... ... Олар тек капиталдарды үлкен сақталған ақшасы бар елдерден
басқа жетіспейтін елдерге орналастыру функциясы ғана ... ... ... ... мүмкін деп ойлайды. Өйткені, олардың пікірінше, дамыған
саланың экспортталған капиталының үлкен бөлігі сол өзі сияқты ... ... ... ... ... ... осыған сәйкес
әлемдік қаржылардың негізгі арналуы тәуекелді басқару, ... ... ... ... қашу ... ... ... Басқа экономистердің айтуынша,
валюталық нарықтан спекулятивтік операцияларды бөлу керек, бірақ іс-жүзінде
спекулятивтік ... ... ... ... өте қиын, өйткені екі
жағдайда да шаруашылық субъектісіне ашық валюталық позицияны ... ... ... ... ... активтер – ақша нарығы және
ұзақмерзімді активтер – капитал нарығы сияқты сауда нарығын айыруында ... ... ... ... ... деп ... ... қаржы сферасымен шектеліп қоймайтын, сонымен қатар халықаралық
қаржы нарығын әр түрлі елдер резиденттері ... жәй ғана ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге ұмтылмайтын нарықты
айтады (6(.
Сөйте тұра, капиталдардың мұндай ... ... ... ... ... ... сондықтан ел экономикасына инвестицияланған
толығымен шетел капиталын бөліп көрсетуге және шетелде ... ... ... ... ... капитал “үздіксіз өзін көбейтіп отыратын
құн” ретінде қозғалыссыз өмір сүре ... ол ... ... ... жаңа құн құра отырып, қайта-қайта өндіріске құюлуы тиіс. Сондықтан,
әрине капитал пайдалы салымның күнделікті ізденісінде болып отырады, ол ... ... ... елге ... ... еткізеді.
Сондықтан, әлемдік қаржы нарығы - ол әр ... ... ...... оның ... немесе осы рольдерді бірге алып ... ... ... ... барлық елдер қатысатын экономикалық
қатынастар болып табылады. Ең үлкен мән ... ... ... ... көбінесе есеп айырысу орталығы болатын ... ... ... ... ... басқа елде болып жатқан субъектілер
арасындағы келісімдер көрінуі мүмкін, сондықтан оларды ақша-қаржы ... ... ... негізін құрайтын капитал клирингі елдері деп атауға
болады.
Осы ... әр ... ... ... ... асатын
келісімдерден құрылады. Қандай қаржы құралдары сатып алу-сату объектісі
болуына байланысты валюталық, несиелік, қор ... ... және ... металлдар нарықтарын айырады. Соңғы он жылда ... ... ... ... даму үстінде.
Әлемдік қаржы нарықтарына валюталық нарықты жатқызамыз, онда ... ... жеке және ... ... ... ... және ... нарықтарында
операциялар үшін конверсия қажетті алдынғы стадия болып табылады;
❑ осы операция түрлерін жүзеге ... ... ... ... ... ... хедждер;
❑ барлық қатысушылар үшін валюта ауыстыру операцияларымен қызмет
көрсетуге ... ... ... ... ... ... валюталық нарықты
реттеп отыратын мемлекеттік және мемлекет аралық ұйымдар.
Әлемдік қаржы нарықтарына тікелей ұзақ мерзімді нарықтарды ... ... ... ... ... ... ақшаны тартады дем
есептелгенімен, және ... ... ... ... ... ... мерзімді ауытқу салдарынан жылдам пайда ... ... ... ... заң ... айырмашылық бар жағдайында
қысқа мерзімге, бірақ револьверлік қайта келісу шарты ... ... ... ... арасында әр түрлі қаржы және экономикалық
қатынастар рәсімдеуге пайдалы болуп жатыр.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ол қор ... осы ... ол қаржы нарығы операциясында көлемі мен масштабы
бойынша негізгілерінің бір құрама бөлігі ... ... қор ... ... ... ... үлесіне ие, сондықтан осы екі түсініктер де
әдебиетте синонимдер деп аталады. Сонымен бірге, туынды және ... ... ... ... ... қағаздардың қалған бөлігі
шаруашылықтың нақты ... ... ... уақытша толтырудың
қайнар көзі ретінде ... ... ... ... ... ол ... де
қаржы нарығына жатады.
Сақтандыру нарығы мен зейнетақы активтері ... ... ... ... жиынтығы тікелей қаржыға жатады. Мысалы, нарықтың ... ... және ... ... ресурстарды ала- алмау
ықтималдылығын сақтандырады, осылайша оларды толтырудың қайнар көзін өзіне
құрады.
Сақтындыру және ... ... ... ... ... ... ... өндіріске кірісіп, онда жаңа құнды құра ... ... ... ... және ... қорлары арқылы ұдайы
өндіріс процесіне ... ... ... ... ... да ... ... қаржы нарығы құрылымына кіреді және ол ... ... ... ... айтылғандардың негізінде мынадай қорытындыларға келуге
болады:
❑ Қазіргі ... ... ... глобализация процесі
байқалуда, онда әлемдік қаржы нарығына ... орын ... ... қаржы нарығы елдер арасында ... ... ... ол ... үлкен экономикалық интеграциясына
әкеледі;
❑ әлемдік қаржы нарығы елдердің ақша –несиелік және ... ... ... ... ... онда ... бойынша және өзіндік капитал мөлшері бойынша лидерлердің
басты офистері пайда болады – ... ... ... осы ... ең ірі ... ... қазіргі кезеңгі кезеңінде қаржы әрекеті
халықаралық экономикалық қатынастардың дамып келе жатқан ... ... Оның ең ... секторы болып капиталдардың халықаралық орын
ауыстыруы болады, ол тауар саудасын қарағанда жылдам ... ... ... осы ... ... ... ... негізгі орталықтар бар. Ұзақ
уақыт бойы әлемде капиталдың ең басты ... ... ... ... ... ... он ... Германия, Англия, Франция сияқты Батыс Еуропа
елдері өзінің шетелдік инвестициялар масштабы ... ... ... ... ... ... болып Жапония саналады. Сонымен бірге соңғы
жылдары жаңа қаржы базалары қалыптасты, әсіресе Сауд ... ... ... бай елдері өзінің 80% мұнайдолларын өндірісі дамыған ... ... ... ... ... ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ (АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ
АЙМАҚТЫҚ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҒЫ МЫСАЛЫНДА)
2.1. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесін талдау
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жылдарға қарағанда барлық ... ... ... ... ... ... авторитетті пікірлері бойынша Қазақстан әлемнің ең жылдам
дамып келе жатқан үш елдің бірі ... ... ... үш ... ... ЖІӨ ... ... көрсеткіші 11% деңгейінде болды (8(.
Қазақстан Республикасының өсу ... 2004 жылы ... 8%, ал 2005 жылы ... ... (9(. 2004 жылы ... экономикасының 9,6 % ... ... ТМД ... ең ... ... бірі болды (10(. Үкімет
басшысы Д.Ахметов ... ... ... сүйенсек, 2004 жылдың
қорытындылары бойынша ЖІӨ өсуі 9%, еңбек ... ... өсуі – ... ... өсу ... – 8,4% ... (11(. ... 4 жылдың
ішінде Қазақстанның барлық экономикалық ... 40% ... ... және ауыл шаруашылығы көлемінің өсуі – шамамен 50% болды” (12(.
2005 жылдың нәтижелері бойынша барлық зейнетақы ... 2,5 ... ... 368,349 млрд. теңгені құрады (13, 31б.(. 2004 жылдың 1-ші
жарты ... ... ... ... 11,8%-тен 136,5 млрд. теңгеге
дейін, ал ... ... 934,7 ... ... дейін өсті.
Республиканың алтын-валюталық резервтерінің көлемі 2004 жылы 6% өсті. “2005
жылдың 11 айы ... ... ... ... капиталы 38,6%-тен 223,4
млрд. теңгеге дейін өсті (валюталық эквиваленті – 1,5 ... ... ... барлық активтері 39,3%-ке жоғарылап, шамамен 1,6 трлн.
теңгені құрады ... ...... 10,9% ... ... ... ... салаларында өндірістің позитивті өсу жағдайында
банктер ендігі жерде несиелеу әрекеттерін жандандырды. 2004 ... ... ... ... ... ... бір ... ішінде 85,6% өсіп, 276,2
млрд. теңге немесе 1,9 млрд. АҚШ долларын құрады. (10(. Қазір, үш ... де ... ... ... нарығының ең өсіңкі дамып келе жатқан саласы
болып тұр. “2005 жылдың 11 айы ішінде ... ... ... ... ... 949,5 ... ... өсті (валюталық эквиваленті –
шамамен 6,48 млрд. доллар)” (14, 5б.(. “Соңғы үш жылдың ... ... ... өсуі 2,5 еседен астам өсті” (12(. Шетелдік
инвестициялар ... ... 31%-ке ... жоғарылап, кәсіпорындар,
ұйымдар және халық қаражатының 71,3%-тен 61,5%-ке төмендеуі арқылы қаржылау
көзі бойынша инвестиция құрылымы да өзгерді (9(.
Жалпы, ... ... ... ... ... ... онда ... біршама оңға айналды. Шынында, біздің республикамыздың
мысалында ... ... ... инвесторлар ағымы және республиканың
өнеркәсіпітік өндірістің өсуі ... ... ... ... Өндірістің өсуін туындататын Қазақстанға ... ... ... ағымының көбеюі республиканың өзіндік капиталы көлемінің біршама
жинақталуына әсер етеді.
Кейбір зерттеушілер Қазақстанды нетто-кредитор деп ... ... ... ... ... ... қорды қоса есептегенде
әлдеқашан 4714 млн. АҚШ долларын құрады, сол екі арада мемлекеттің сыртқы
міндеттемелері 3,8 млрд. ... ... (8(. ... ... ... ... және ішкі ... нарығында қаржылу құралдарының
шектелгендігіне байланысты республика Үкіметімен ... ... ... және ... ... ... ... капиталдың сыртқы нарыққа кіруіне рұқсат етудің нақты
шараларымен ... ... ... ... ... ХҚН-ға интеграциясының кажеттілігі, осы
бағытта республиканың кейбір ... ... ... ... ... тұр,
бірақ ол тұрақты емес. Алдыңғы ... ... ... ... және ... ... келе ... елдердің экономикасына әсері
қарастырылған.
Экономиканы осы халықаралық қаржылық ... ... ... ... банк ... келе ... елдерге келесі шараларға кірісуге
ұсынады:
• банктік жүйені нығайту;
• капиталдың қысқа мерзімді құйылуы өзгерістерін азайту;
• қаржылық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ортасын жақсарту, дипропорцияларды жою.
Осы шараларды ұсыну кезінде Әлемдік банкі эксперттерінің ... еді. ... ... ... ... ағымнан толығымен
аулақталған болса да, ішкі қаржылық либерализациясынан түскен ... ... ... ... ... ... банктік
реттелуді нығайтуына жылдар талап етіледі, осы аралық ... ... ... ... ... ... ... азайтуға
бағытталған саясатты жүргізу тиіс. Үшіншіден, дамып келе жатқан елдер ... ... ... үшін ... ... жоғарылатқысы
келеді. Глобальды өндірістіік жүйелердің ... ... ... ... ... ... елдер арасында тарата отырып,
оларды бөлшектеп жатыр. Ірі ішкі нарықтар, мүмкін, жаңа ... ... және ... ... және білімдік деңгейіне
сәйкестендірілген ... емес ... ... мүмкіндік туғызатын
трансұлттық компаниялар үшін өзінің мағынасын жоғалтар. Соңында, қаржылық
және нормативтік ... ... ... ... дамып
келе жатқан елдерге артықшылықтары болуы мүмкін.
Дәл осы кезеңде Қазақстан Республикасының жағдайын талдау үшін ... ... ... ... ... банктік жүйеміз біршама қатаң келеді, бірақ тіптен қатаң
басқарылатын жүйе деп ... ... ол ... банк ... сай
болып келеді, оның айтуынша, банктік тәжірибеде “нормативтік шыдамдылық”
деп аталатын ... ... ... ... тым ... ... ақша
қаражаттарының аз реттелінетін банктік емес секторға жұмсалынатына алып
келіп ... ...... ... ... ... ... көбірек капитализациялануын ынталандыруға бағытталған. Сонымен
бірге, депозиттердің сақтандыру жүйесі табысты енгізілген, ол ... ... ... ... ... және банктік есепшоттарда
халықтардың едәуір бос қаржысын шоғырландыруға мүмкіндік берді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... цифрларды келтірейік. Ұлттық банкінің мәліметтері ... жазу ... 2004 ... ... айының мәліметтері келтірілген,
оларды жаңарту басқа қайнар көзден жасалды.
1 кесте. 2001 жылдың желтоқсан айынан 2005 ... ... ... ... ... Республикасы банктік жүйесінде депозиттердің өсуі (%
берілген) (16, 40-41б.(.
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |29 |63 |47 |35 |26,2 ... ішінде | | | | | ... ... |7 |53 |8 |51 |65,6 ... емес ... |25 |73 |-3 |57 | ... | | | | | ... ... |-18 |11 |46 |36 |76,1 ... валютада |67 |74 |85 |28 |-0,2 ... емес ... |1591 |56 |56 |20 | ... | | | | | ... ... |58 |114 |134 |35 |13 ... ... | ... | ... емес ... |44 |65 |24 |36 |23,5 ... | | | | | ... тұлғалар, резидент |6 |59 |101 |36 |29,9 ... қоса | | | | | ... | | | | | ... кестені талдай отырып келесі қорытындылар жасауға болады:
- банктік жүйеге депозиттер ағымының шыңы 2000 жыл мен ... ... ... енгізілуінің салдарынан) 2001
(капиталдарды легализациялау және 1999 және ... ... ... ... келсе де, депозиттер өсуінің тенденциясы
сақталынып отыр;
- халық - Қазақстанның банктік жүйесіне бос ... ... ... көзі болып отыр, және ... ... ... ... ... болса, қазір қазақстандық теңге сақтау ... ... түсе ... ... ... ... ... валютадағы депозиттердің өсу
темпісінің едәуір төмендеуімен ... ... ... ... ... өсу ... қызықтырады. Біз оны экономиканың
өсуімен байланыстырамыз, өйткені өндірістік ... ... ... ... бос ... ... кле жатыр. Бірақ істің
мұндай жағдайы тартымды ақшаларға деген екінші деңгейдегі банктердің
баға саясатына да ... ... ... ... ... ... мөлшер динамикасы біртіндеп
төмендеуімен сипатталады. “2004 жылдың желтоқсанына қарағанда 2005 ... жеке ... үшін ... ... ... ... ... пайыздық мөлшері 11,0% -тен 10,0%-ке дейін ... ... ал ... үшін ... емес ... ...... 3,0%-ке дейін
болды” (14, 5б.(.
2 кесте. ... ... ... ... бойынша екінші
дейгейдегі банктердің сыйлық беру пайыздық мөлшері (% ... (16, ... |2000, |2001, |2002, |2003, |2004, |2005, |
| ... ... ... ... ... |желт. |
|Заңды тұлғалар |4,5 |4,8 |4,9 |5,0 |6,8 |4,6 ... ... | | | | | | ... ... ... |1,2 |3,2 |1,5 |2,2 |1,2 |1,1 ... ... |4,6 |4,9 |5,1 |5,0 |6,8 |4,7 ... ... |1,8 |3,8 |2,9 |4,7 |4,3 |4,5 ... ... | | | | | | ... ... ... |0,3 |0,9 |0,8 |1,0 |0,9 |0,9 ... барлығы |6,9 |7,9 |8,5 |8,6 |7,3 |6,9 ... ... ... ... пайыздық мөлшері өседі де, сол
мезгілде қысқа ... ... банк ... біртіндеп төмендете
бастайды. 2000 жылы бір жылға дейінгі депозиттерге ғана тек ... ... ... өсті, сол мезгілде барлық басқа түрлеріне ... ... - тек бір ... үш ... дейінгі депозиттерге, ал 2002 жылы – тек үш
жылдан астам мезгілге қойылған депозиттерге ғана ... ... ... ... заңды тұлғаларға да теңбе-тең, бірақ осында Қазақстанның
банктік жүйесінің ерекшеліктерін айта ... жөн, ... ... ... ... жері болып табылады және егер проблема болатын жағдайда, банктік
сектордың болашақ проблемаларының себебі болуы мүмкін. ... ... ... ... ... айтатын болсақ, онда келесі
болады:
- ... ірі ... ... ... базасының негізін құрайды.
Кейде осы компаниялардың меншік иелері сол банкінің меншік иелері
ретінде болады, ... ... ... үшін ... зор ... ... ... әсер ету механизмдеріне ие болады;
- банк төлем және есеп айырысу бойынша, ... және ақша салу ... ... ... ... ... отырып валюта сату және
сатып алу қызмет көрсетулерінің стандартты ... ... ... ... басқа ірі компанияларды, шағын және орта бизнес кәсіпорындарын,
жеке тұлғаларды тартуға мақсатталған бәсекешілердің ұсыныстарын ... ... ... ... ... істеп шығарады. Осындай
қызмет көрсетулер көптеген банктермен ұсынылатындықтан, ... ... ... ... ол өз ... ... ... теңдей ұсыныстардың әкелуіне соғады;
- қаржылық, техникалық және ... ... ... бір ... банк осы бар ... ... ... кеңейте
бастайды.
Қазақстандық банктері клиенттердің шектелген санында ғана шоғырлану
қауіптілігі бар. Сол ... ... бір ... ... негізгі несие
алушысы немесе біресе ақша салушысы ... ... және ... үшін ... ... ... ... алуға мүмкіндігі бар. Сонымен бірге егерде
негізгі компаниялардың бірінде қиындықтар ... ... ... ... ... банкісін ауыстыруға шешім қабылдаса, бұл жағдай да ... ... ... ... ... ... ... жағдай шағын
және орта бизнес кәсіпорындарын, ... ... ... және ... кәсіпорындары арасында біздің банктер клиентурасының ... ... ... ... ... ... ... туралы
айтады, бірақ осындай ... ... ... үлкен емес
айналымдары және “өлімінің” біршама жоғарылығы осы ... ... ... ... ... ... ... банктік жүйесінің келесі бір анық көрінетін әлсіз жағы – ол,
жалпы ... ... ... ... ... ... ... және жаңа мұнай астаналары Атырау мен Ақтау қалаларында
банктердің шамадан тыс шоғырлануы ... ... ... ... ... жүйесі бар банктер көп емес, олар: “ТұранӘлем”, “Халық банкісі”.
Бірақ мұндай артықшылдық қосымша шығындарға айналады. Қазақстан ... ... бір ... емес ... ... ... ... бас офисі ірі қалаларда не дамыған аймақтарда орналасқан не
бар болады, онда тек қазақстандық емес, шетелдік те ... ... ... ... ... емес ... ... шағын не орта
бизнес кәсіпорындары көп, олар операцияларының көпшілігін бартер немесе
нақты ақшамен ... Осы ... ... ... ... және
зейнетақы аударымдары, түскен түсімді инкассациялау, несиелеу және ақшаны
депозитке қабылдауды жүргізумен көрсетілген.
Жалпы, Қазақстанның ... ... ... ... жалпы
проблемаларынан келіп шығатын кемшіліктерге ие. Бірақ, Қазақстанның банктік
секторында негізінде ... ... ... ... ... ұстау механизмі
қалыптасты. Бірақ, “қазақстандық резиденттер үшін сыртқы заимдердің құнының
төмендеуі нәтижесінде, ол ... ... ... қаржылау
қажеттіліктерінің төмендеуі және резиденттердің шетелдік активтерінің өсуі
фонында көрініс ... есеп беру ... ... ... ... ... ... (17, 10б.(. ЮВА елдерінің кризистік тәжірибесін ескере
отырып, осы құбылысты толығымен ... деп ... ... Қысқа уақыт
аралығында жеке сыртқы заимдердің тым жоғары өсімі, олардың ... ... бұза ... кең ... кризисіне әкеп соқтырды.
Капиталдың қысқа мерзімді ағымы Қазақстандық банктік секторында ... ... де ... ... ... ... ... қызмет
көрсету отандық нарыққа қатысуының плюсы мен минустары келесі кестеде
көрсетуге ... ... ... ... реципиент-елдің банктік секторына оң және кері
әсері
|МИНУСТАРЫ ... ... ... банктердің енуі қысқа |1. Ұзақ мерзімді пайдасы отандық |
|мерзімді перспективада отандық ... ... ... ... жұмысын бұзуы мүмкін. |ынталандырудан тұрады. ... ... ... ... |2. ... және қосымша шығындарды |
|банктердің пайда түсіруін азайту |төмендете ... ... ... ... ... Бәсекелестіктің өсуі отандық |3. тәжірибе мен алдыңғы қатарлы |
|банктердің тәуекелді ... ... ... ... кеңейтуді мәжбір еткізеді.| ... өз ... және ... |4. ... ... едәуір ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқына әсер етеді.|ол ел-реципиенттегі |
| ... ... ... |
|5. еншілес және олардың аналық |5. ... келе ... ... |
|офистары арасында жауапкершілікті, |банктерді басқарумен байланысты ... мен ... бөлу ... ... арналған |
|ел-реципиентге пайдалы болмауы |ресурстарды ... ... | ... ... ... ... және ... секторға
әсері қатысы әлі үлкен емес деп айтуға болады.
Банктік жүйені талдаудың басында кәсіпорындар және халықтардың бос
ақшасын ... ... ... ... ... назар аударылған, өйткені
салушылардың банктерге “шапқыны” ... ... ... ... ... ... проблемалары олардың активтерінің нашарлауынан
болатыны түсінікті, бірақ елдің банктік жүйесіне не ... ... ... –ақ, ... ... және ... шапщаңдаттыра отырып,
халық есепшоттардан ақшаларын ала бастайды. Біздің банктердің пассивтерінің
негізгі үлесі, ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... Егерде олардың үлес салмағын қарайтын болсақ, ... әр ... ... мынаны құрады: 2001 – 96%, 2002 – 88%, 2003 – ... – 94%, 2005 – 88% (16(. ... ... үлкен үлесі,
Ұлттық банкінің терминологиясына сәйкес, мемлекеттік емес ... ... ... нақты көрсететін болсақ, 2002 жылдың соңында олардың үлесі
барлық ауыстырылатын депозиттерден 80% ... ... ... депозиттер”
статьясы бойынша өзгеріссіз табыспен “үй шаруашылығы” деп аталатындар
болды, олардың үлесі басқа “барлық ... ... 60%-ке ... Сонымен бірге, “банктік емес қаржылық ұйымдардың” үлесінің өсуі
туралы айта кеткен жөн, олардың коммерциялық банктерге, және ... емес ... ... ... ... ... суммасы 2002
жылдың қазан айына шамамен 170 млн. АҚШ долларын болды.
Біздің барлық ... ... ... ... ... ресурстарын қарастырды. Бірақ резидент еместердің алдында екінші
деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... 20%тең болды, абсолюютық көріністе ол шамамен 1 млрд. 148
млн. АҚШ долларын құрады. Резидент еместердің арасында осы ... ... ... 2002 жылдың 1 қарашасында кредитке (54%) және ... ... (37%) ... ... ... ... резидент
еместерге талабы жоғары болды. Осындай талаптардың негізгі ... ... (29%) және ... ... құнды қағаз” (26%) статьяларына
түседі, сонымен бірге осы статьялардың өсу тенденциясы да ... ... ... ... аймақтық қаржы орталығы ретінде қалыптасуының негізгі
алғышарттары
Алматы қаласын аймақтық қаржы орталығы ретінде дамытуының ... ... ... ... ... мен Орта ... ... білдірді) ең алғашқы 1995 жылы Қазақстан
Республикасы Президенті ... ... ... ... ... мен ... кездесуі барысында
талқыланған еді. Бірақ сол уақытта, ол біршама ... ... ... ... соның негізгі себептерінің бірі болып – Қазақстан
өзінің банктік жүйесін реформалауды жаңа ... ... ... ... ... ... ... әлі реформалауға кіріспеген де кезі ... ... ... лидерлікке осы сферада ұмтылуы ертерек
болатын. 1995-1999 жылдардың ... ... ... ... ... ... өзін-өзі ақтады: өзінің әсері бойынша елде ең
ірі және салмақты банктердің бірі КРАМДС банк 1996 ... ... ... тоқтатты, капитализация деңгейі бойынша заңдар талаптарына сәйкес
келмейтін банктердің ... ... ... ... (Ұлттық банк әрекет
жасайтын құқық шеңберін ескере отырып), бағалы қағаздар нарығының ... ... ... тек екі ... соң ... ал
сақтандыру индустриясын реформалау тек 1999 жылы басталды (18(.
Сонда да ... ... оның ... ... ... отырып
осы идеяны көтерген жөн. Біріншіден, Алматы қаласында әр түрлі типті ... ... ... соның ішінде шетелдік капиталдың қатысуымен
де және олар ... ... ... ... ... ... ... да асып түседі, олар Бишкек, Ташкент,
Душанбе, ... ... ... ... қаласы халқының саны Қазақстанның
басқа қалаларының ... ... ... ... ... ... ... оның мәдени алуандығын анықтайды. Үшіншіден, көрші
елдердің эмитенттерін қызықтыруды тарта бастаған, ең ... ... ... компаниялар және екінші деңгейдегі банктер есебінен
Алматы ... ... ... инвестициялық потенциал қалыптасты.
Төртіншіден, Алматы ... ... ... ірі қалаларынан қолайлы да
пайдалы айырмашылығы бар, ол шетелдік не ... ... ... ... жеке табысы бар адамдардың біршама саны тұратындығымен
және қаржылық қызмет көрсетуге тұтынушылардың төлеу ... ... ... ... белгілі бір қаржы ... ... ... ... ... ... және ... Алматы қаласы табиғатының әдемілігі және сапалы сервисінің бар
болуының арқасында тұруға және дем алуға ... жер ... қала ... қаласының аймақтық қаржы орталығы ретінде дамытуның ең маңызды
факторларының бірі, сонымен бірге Ұлы ... жолы ... ... ... роль ... ... ... орталықтарының пайда болуы ... ірі ... ... (жоғарыда айтылғандай, осы алдыңғы шарттың
жартылай болуының бірден бірі - ... ... ... ... ... қаланың қаржы орталығы ретінде дамуына әкелмейді. Мысал ретінде
Швейцария елін алуға болады. Қаржы ... ... ... қаржылаудың қайнар көзі ... ... ... жаппай тартуымен басалады. Онда осындай ... ... ... ... ... ... ... керек, оларды
екінші нарықта жеке ... ... ... ... күрделі
процедурасыз қолдану арқылы жеңіл жүзеге асырылуы тиіс), ... ... ... болу керек және инвесторлар үшін тәуекел ... де ... ... Уақыт өте, пайдалы және өтімді ... бар ... ... ... ... да қалаға бос капиталдар келе
бастайды. Инвестицияға қолайлы ... ... жаңа ... құралдарының
қарсы ұсыныстар әкелуіне соғады. Осындай жағдайда қала қаржы ... ... және ... ... ... ... ... пайда
болуының қарапайым моделі осындай. Гонконг, Сингапур, Бахрейн және басқа да
қарапайым түрде жаңадан пайда болған ... ... ... ... ... үшін ... ... мен қаржы құралдарын әдейі
ынталандыруында болады. Ынталандырудың ең ... ... ... ... және кәсіби қаржы делдалдар талап ететін тұрмыстық
және бизнес-сервистің жоғары сапасын қоса атқара ... ... ... салықтық режимдер, ... ... ... ... либеральды режимінің болуы.
Сондықтан, Алматы қаласын «Аймақтық қаржы орталығы» ретінде дамыту
келесі әлеуметтік-экономикалық шарттарды ... ... ... шарттар:
1. Жерлігікті капиталдың жоғары концентрациясы;
2. Шетелдік капиталды әкелу, капитал ... және ... ... ... либеральды валюталық режимі. Ауыстыру курсы
саясатын қоса отырып, Орталық банкі ақша-несие саясатының болжай
алатындығы;
3. Жергілікті кәсіби ... ... ... ... ... ... ... беделге ие, шетелдік кәсіби қаржы делдалдарын
нарыққа енгізудің либеральды режимі;
5. Дамыған және сапалы инфрақұрылым ... ... ... ... ... орналасқан жоғары кәсіби кадрлармен ... ... ... ... ... шарттар:
7. Сан алуан, ыңғайлы тұрмыстық және бизнес-сервис;
8. Табиғи объектілердің тартымдылығын сақтай отырып дамыған дем алу мен
ойын-сауық индустриясының ... ... ... ... ... ... қаласының халықаралық статусын жоғарылату.
Енді осы шарттарды қысқаша қарастыра ... шарт ... - ... ... ... ... шартты қамтамасыз ету төмендегілерді орындау арқылы жүзеге асады:
1) Қаржы нарығының қалалық инфрақұрылымы жағынан сапалы қызмет көрсетуді
ұсына ... ... ... ... ... офистерін орналастыру
арқылы бар институциональды инвесторлардың қызығушылығын қолдау және
ынталандыру (зейнетақы активтерін басқару компаниялары және ... ... ... ... ... арқылы халықтың сақтық қорын ынталандыруға
бағытталған іс-шараларды ... ... ... ... ... ... қағаздар құпиясы және басқа да қаржы
құралдарының құпиясын сақтауды күшейту;
... ... ... жеке тұлғалардың жедел ақша
салымдарына кепілдеме беру ... кең ... ... ... емес ... ... ... ең алдымен, мемлекет тарапынан тартымды қаржы ... ... ... ... және ... ... ... институциональды инвесторлар ретінде сақтандыру
ұйымдарының әрекетін активизациялау, соның ... ... ... ... ... ... ... Индивидуальды сипатта қызмет көрсетуді ұнататын және коллективтік
инвестициялау жүйесін пайдаланбайтын кәсіби емес инвесторлардың ... ... ... ... ұйымдар әрекетін
қолдау;
6) Институциональды инвесторлардың жаңа түрлерінің ... ... ... (ең алдымен, инвестициялық қорларға қатысты) ... ... жаңа ... (құрылыстық сақтау қорлары
және басқалары) көмек көрсету;
7) Шағын және орта бизнес ... ... ... потенциалын арттыруына қолғабыс беру;
Келесі, 2 шарт - Шетелдік капиталды әкелу, капитал репатриациясы және
оларды қолданудан түскен пайданың либеральды валюталық ... ... ... қоса ... ... ... ... саясатының болжай
алатындығы
Шетелдік капиталды әкелудің либеральды режимі Алматы қаласына шетелдік
жеке және ... ... ... ... ... ол үшін ... ... қажет:
1) Қазақстандық банктерде есеп-шоттарын алыстан басқару мүмкіндігімен
қамтамасыз ету;
2) Валюталық бақылауды оптимизациялау, соның ішінде, оларды кейінгі ... ... ... ... ерекше ірі сомаларына ғана қатысты
декларацияны, өз еркімен декларация жасайтын сомаға қатыстыны сақтай
отырып, кіретін шетелдік валюта және ... ... ... бас тарту жолы арқылы орындау;
Қазақстан Республикасы 1992 жылы 2 ... ... ... ... 7 ... ... міндеттемелер қабылады. Осыған
сәйкес, Ұлттық ... ... ... ... тым қатты өзгеруін жібермеу арқылы
ақша-несие саясатын жүзеге асыру тиіс. Ұлттық валютаның тұрақтылығы мен
конвертациясы ... ... ... репатриациясы және оны
қолданудан түскен пайда алу, қаржы нарығында жағдайды болжамдауға мүмкіндік
беру ... ... мен ... ... үшін ... ... келеді.
Осы жағдайды қамтамсыз етудің негізгі ролі Ұлттық банк құзырында, ол
либеральды валюталық ... ... ... жалғастыруы тиіс. Сонымен
бірге, капитал репатриациясы және оны ... ... ... ... бар заңдық режимді сақтау болып табылады.
3 Шарт - Жергілікті кәсіби ... ... ... квалификациялық
деңгейі
Осы шартты орындау жергілікті және шетел тұтынушыларына сапалы қаржы
қызмет көрсету үшін керек. Осы міндетті шешу үшін ... ... ... ... ... және ... ... басқа сегменттерінде жұмыс
жасайтын мамандар даярлайтын оқу ... ... ... ... қызметкерлер категориясына персоналды сертификация
енгізу;
3) аймақта жұмыс жасауға бағдарланған әр ... ... ... ... ету ... елдердің заңдар спецификасын білетін,
Орталық Азия аймағы тілдерін білетін және басқа да ... ... ... оқыту және даярлау, сонымен бірге қазақстандық қаржы жүйесі
қызметкерлерінің кәсіби жарамдылығы ... ... ... ... мен ... ... ... қатысушылары
ассоциациясын пайдалану.
4 Шарт - ... ... ... ие, ... ... ... нарыққа енгізудің либеральды режимі
Танылған халықаралық беделге ие, шетелдік кәсіби қаржы делдалдарын
қазақстандық қаржы ... ... ... мүмкіндік береді:
❑ Нарықтық бәсекелестіктің қажетті деңгейін қолдауға;
❑ Қаржы жүйесі клиенттеріне ... ... ... қызмет көрсетулерді береді;
❑ Қаржы жүйесінің жергілікті ... ... Осы ... ... ... жөн:
1) Отындық және шетелдік қаржы институттарын құру жағдайларын
теңестіру, тіркеу, лицензиялау және басқару ... ... ... ... ... ... бір жылдан астам қызмет еткен
соң өздірінің еншілес банктерін ашуға құқы бар жағдайларын
жою бойынша ұсыныстар енгізу;
3) ... ... ... делдалдары әлі көрсетпеген
әрекеттер бойынша шетелдік ... ... ... ... Банк ... төлем жүйесіне шетелдік кәсіби ... ... қол ... рұқсат ету.
5 Шарт - Дамыған және сапалы инфрақұрылым
Осы ... ... ... ... және оның ... ... жұмыс жасауға ыңғайлы өмір сүру және ... ... ... ... ол ... Орта Азия аймағындағы елдерді байланыстыратын, соның ішінде Алматы
аэропортында халықаралық терминал салумен ... ... ... ... қосу және ... ... ... Алматы-Бишкек, Алматы-Астана, Алматы –Хоргос автомобиль жолдарын
реконструкциялау, оларды жоғары жылдамдықты (мүмкін, ... ... ... ... ... ... Алматы - Астана жоғары жылдамдықты теміржол мартшрутын ашу;
4) Алматы - темір жол және ... ... ... ... ... осындай құрылымдардың сервис деңгейін және ... ... ... ... ... ... ... автожолдарын дұрыс күйге келтіру және қоғамдық транспорт
қалалық жүйесін модернизациялау;
6) ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсетуді дамытуға қолдау
көрсету;
6 Шарт - Қазақстандық ... ... ... ... ... орындауы инвесторлық сұранысқа дамыған қаржы нарығын және
көлемі бойынша адекватты және ... ... сан ... ... ... үшін ... ол үшін ... қажет:
1) Саудаласуды қаржы құралдарымен ұйымдастыру және қаржы нарығының
жағдайы туралы ақпаратпен қамтамасыз ету, ... ... ... ... және ... ... арқылы сапалы және технологиялық
алдыңғы қатарлы қызмет ... ... ... қор ... ... Валюталық және пайыссыз тәуекелдер және басқа да мақсаттар үшін
арналған сауданы сан ... ... ... қаржы құралдарымен
ұйымдастыру және қолдау көрсету;
3) Бағалы қағаздар Орталық депозитарийінің және ... ... ... орталығының үздіксіз қызмет көрсетуін
қамтамасыз ету, соның ішінде олардың ... ... және ... ... жағдайларын
қолдау арқылы, сонымен бірге ... ... ... қауіпсіздік және сенімділігін қамтамасыз
ету;
4) Қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... және ... ... ... ... қор индексі және қаржы нарығының мониторингі сияқты
продуктілердің пайда ... ... ... және ... ... ... қағаздар және бсқа да қаржы құралдарын енгізу
(ипотекалық облигациялар, ... үй ... ... ... ... қаржы нарығында көрші елдердің бағалы қағаздар және
басқа қаржы құралдарын, олардың ... ... ... болса, рұқсат етудің қарапайым ... ... ... тарту;
8) Ұлттық банк және басқа да өкілетті мемелекеттік органдар тарапынан
қаржы нарығын мемлекеттік ... ... ... ... “ашықтығын” қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... бірге қаржы
нарығы субъектілерімен тікелей өзара әрекеттесуді және осы аталған
ұйымдар қызметкерлерінің жоғары квалификациясын қамтамасыз ... ... ... ... ... ұсыну;
7 Шарт - Сан алуан, ыңғайлы тұрмыстық және бизнес-сервис
Алматы қаласында қол жеткізген сервис ... ... оны ... ... үшін ... потенциал бар, соның ішінде:
1) Алматы қаласында орналасқан мемлекеттік органдардың фронт-
офистерін ... ... ... ... ... ... Алматы қаласында және жалпы
Қазақстанда бизнес жасауға бел буған тұлғаларға осы ... ... мен ... жабдықтап көмек көрсетіледі;
2) Алматы қаласында жұмыс жасағысы келген кәсіпкерлерге сан ... ... ... ... ... ұйымдарды құру және
дамытуға қолдау ... ... ... ... ... ... және т.б. ... көрсетулер);
3) әуе, темір жол транспорты, ... және ... ... ... ... ... ... дамыту;
4) Алматы қаласының қалыптасқан архитектуралық стилі және
ландшафтын қолдауды ... ... ... Шарт - ... ... ... сақтай отырып дамыған дем алу
мен ойын-сауық индустриясының болуы
Алматы қаласы тек бизнес жасауға ыңғайлы жер ретінде қабылданбау керек,
сонымен бірге ... ... ... ... ... болуына жағымды
болатын, өзінің мекендеушілеріне дем алу және ... ... үшін ... ... ... ... жер болу керек. Осы міндетті шешу ... ... ... ... ... ... ... бойынша барлық
шараларды қабылдау;
2) Әлеуметтік факторларды ... ... қала ... орналасқан киім
және көтерме нарықтарын біртіндеп жою мәселесін қарастыру, оларды
супермаркеттермен, сауда ... және ... ... ... Қала ... ... ... бере отырып, кіру және автокөлікті қою
ыңғайлылықтарын қамтамасыз ете отырып ... ... ... ... ... ...... сапалы автомобильді
жолын салу;
5) Алматы жанында және ... ең ... ... ... сияқты
табиғи объектілерін лай-қоқыстан тазалау;
6) Қалдықтарды сараптап, бөлек жинауды ұйымдастыру ... ... ... және ... да ... Ұсақ және тұрмыс қоқыстарымен Алматы қаласын ластаушыларды жазалау
жүйесін ... ...... су ... ... ... ... тарту
есебінен қайта құру жұмыстарын жасау;
9) Дем алу және ... жаңа ... құру мен ... ... ... көрсету;
9 Шарт - Қоғамдық қауіпсіздіктің жоғары деңгейі
Қоғамдық қауіпсіздіктің жоғары деңгейін мына келесі іс-шараларды орындауды
көздейді:
1) Коррупциямен ... ... және ... ... ... және жол полициясы приоритетті жұмыстарының ең маңыздысын
қайта қарау, олардың ең ... ... және ... тәртіпті
болдырмауын, қауіпсіздікті міндетті түрде қамтамасыз ету және ... ... мен ... ... ... қолдан
келгенше сақтауға бағдарлату, ол өз кезегінде құқық қорғау органдары
қызметкерлері ... ... ... ... Түнгі уақытта қала жолдары мен территорияларына қажетті жарық беруді
қамтамасыз ету;
4) ... ... және ... жою, ... ... ... ... жинау мен қайырымдылық асханалары орталықтарын ашу арқылы
жүзеге асыру;
5) Шетелдік азаматтардың еркін кіру және ... ... ... ... қаласы аэропорты қызмет көрсету жұмыстарының мәдениетін артыру,
сонымен ... ... ... ... жасайтын кедендік және
шекаралық қызмет көрсетулерін де ... ... ... ... ... қызметкерлері
тарапынан күш көрсету мен ауыр салықты жою.
10 Шарт - Алматы ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымдық жағдайлардың бар
болуына байланысты Алматы қаласы ынтымақтастықтың халықаралық ... ... ... алдыңғы шарттары бар. Алматы ... ... ... үшін ... ... Алматы қаласында үнемі әр түрлі халықарлық экономикалық және саяси
форумдар (саммиттер) өткізу;
2) Алматы қаласында міндетті түрде Орта Азия ... ... ... ... ... ... мен ... Қалада әр түрлі мәдени шараларын және спорт жарыстарын өткізу;
4) Алматы қаласында жоғары деңгейде кездесулер өткізу;
5) Алматы қаласының Аймақтық қаржы орталығы ... ... ... ... ... белсенді ақпараттық-түсіндірме
жұмыстарын жүзеге асыру.
2.3 Алматы қаласы аймақтық қаржы орталығының негізі ретінде
бағалы қағаздар нарығын қалыптастырудың қажеттілігі
Бағалы ... ... ... ... 20-жылдары КСРО-да жаңа
экономикалық саясат кезінде болған. Ал қазіргі егемен Қазақстанда бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... ... негізінде 90-
жылдардың басынан бастап пайда бола бастады.
Бағалы қағаздар нарығы тек ... ... ... және
меншік қатынастары жағдайында дамуы ... ... ... ... қатынастарға сай өзгерту тек оны жекеменшіктендіру арқылы ... ... ... 10 жылдықта ... ... ... ... ... ол Англияда жедел қарқынмен өтті. Бірақ
Батыс еуропа елдерінде жекешелендіру процесі өркендеген нарық ... ... ... ... ... ... саны
қанша көп болса да, өркендеген нарық жағдайында оларды орналастыру өте ... Ал ... ... ... (ТМД) ... жайы өзгеше.
Бұл елдерде бағалы қағаздар нарығы жаңадан қалыптасып келе жатқан
жағдайда ... ... ... ... ... жүргізіледі. Себебі, көптеген кәсіпорындар да, халық та осындай жаңа
құбылыстар арқылы нарыққа кең ... ... ... ... ... ... жаңа түрі – жеке ... ... ... ... Бұл ... ... ... түрі, олар, өз иесіне мемлекеттің иелігінен алып, жеке ... бір ... ... ... құқық береді.
Ірі және орта кәсіпорындарды жеке меншіктендіру оларды ... ... ... ... басталды. Ақционерлік қоғамның иесі –
акционерлер, олардың меншік құқы ... ... ... ... ... ... жеке ... акциясын сатып алуға болады. Ал жеке меншіктірілген кәсіпорын
ұжымының мүшелері өздері қызмет көрсетіп жүрген ... ... ... ... құқы бар. ... ... алуды да жеке меншіктендіру
чегімен төлеуге болады. Жеке меншіктендіру чегіне басқа акционерлік қоғамға
айналған кәсіпорындардың ... ... алу ... ... ... ... алдын ала ақпарат құралдарында жарияланады. Сонымен
бірге жеке меншіктендіру чегіне арнаулы инвестициялық ... да ... ... ... ... қорлар чектерді өздерінде көптеп шоғырландырып,
оған басқа акционерлік қоғамдардың акцияларын сатып ... ... ... ... ... сол ... иемденушісінің біреуі болып
есептелінеді. Қор оған өз пайдасының бір бөлігін төлейді. ... – жеке ... ... ... ... ... ... бермейді.
Осы айтылғандардан басқа, жеке меншіктендіру чегін мұра ... ... ... беруге және сенімхатпен басқа адамға беруге ... ... ... ... ... жеке ... және жеке
меншіктендіру чегіне акция сату 1994-1995 жылдары өтті. Ол ... ... ... ... халық ол қорларға чектерін
тапсырғанмен олардың орнына акция алғандары аз (20(.
Қорыта ... жеке ... бір ... ... ... түрі – жеке ... чегін нарыққа әкелсе, екінші ... жаңа ... ... - ... қоғамдардың
көптеп құрылуына және олардың қалыптасуына жол ашты. Бұл жағдай ... мен ... ... ... ... қағаздардың басқа
түрлерін шығаруға да себепші болады. Сонымен, ... ...... ... нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең.
Қазақстан Республикасының жоспарлы экономикадан түбегейлі ... ... ... ... өтуі ... қаржы нарығын және
оның қызметін қамтамасыз ... ... ... ... етеді. Бұр
өте күрделі және ауқымды мақсат. Көптеген жылдар бойы елімізде шын ... ... ... ия оның ... яғни жеке ... және
инвестициялық банктер, биржалар, сақтандыру қоғамдары болған жоқ. Қаржы
саласының ... ... ... құқықпен (монопольно) өзіне қаратып,
барлық кіріс көздерін халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге жұмсап ... ... ... ... ... жалпы өнімнің заттай құрылымының ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар соғыс-өнркәсіп кешеніне жұмсалғандықтан халық
игілігіне қолдануға болмаған. ... ... ... ... ... ол тек тұрмыстық игіліктің өткір кемшілігін ғана
емес, ... ... ... ... кемшілікті де тудырды. ... ... мен оны ... жаңа ... ... ... еді.
Нарықтық экономика – адамзат өркенниеттілігінің ең жоғары жетістігі
және ... ... ең ... түрі екендігін дүниежүзі
мемлекеттерінің көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдеген ақиқат ... ... ... үшін ... ... жаңа ... ... тек ашық нарыққа өту ғана емес, соынмен ... ... ... субъективизмнен бас тарту болды.
Шаруашылықты нарық әдістерімен жүргізу ... ... ... ... ... ... Қаржы нарығы – мемлекеттің бүкіл ақша
қорларының жиынтығы. Бұл қорлар ... әр ... ... мен ... ... ... отырады және үнемі қозғалыста болады.
Қазіргі кезде дүниежүзінде АҚШ-тың, Еуропа бірлестігі мен ... ... ең ... қорларды иемденуде. Ал Қазақстан Республикасының нарықтық
экономикаға өтпелі кезеңінде оның ... ... қоры мол, ... ... ... ... ... қаржы нарығы біріне-бірі байланысты және бірін-бірі толықтырып
тұратын, бірақ әрқайсысы өз алдында ... ... үш ... ... ... ... ақша нарығы және қолма-қол ақша
қызметін атқаратын қысқа мерзімді төлем ... ... ... ... жатады. Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... ... ... ... инфляцияға ұшырауда. Егер ... өнім ... 5%-ке, ал ... ақша – ... ... онда ... өнімді сату да оңайға түседі. Онда экономикаға ... ... ... ... жалпы ұлттық өнім жылына сол 5%-ке, ал айналымдағы
ақша 10-20%-ке және одан да көп ... онда ... ... ... ... төмен кетеді (21(.
Екіншіден, қарыз капиталының нарығы, яғн қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиені
қайтарылуына көзі жеткенде ғана жоғары ... ... ... ... өзінің айналым қаржысы жоқ қәсіпорындар алуына мәжбір. Негізгі
қорларды құруға және ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несие беріледі.
Үшіншіден, бағалы қағаздар нарығы. Бұр нарықтың кейбір ... ... ... ... ... ... 70 жыл бойы оның
ешқандай өсу белгісі болған жоқ. Ал ... ... ТМД ... ішінде Қазақстанда басталған нарық қатынастары даму және одан ... үшін ... ... ... ... ... ... қатынастарын және
мемлекет пен жергілікті ... ... ... саясатын өзгертуден
басталды. Нарық ең бірінші меншікте жеке меншікендіру және мемлекеттік
кәсіпорындарды ... ... ... ... егемен жас
мемлекеттер бюджет тапшылығынн толтыру мақсатында бұрыңғы үйренген әдіс ... ... ... ... оның ... ... ... бірі – қысқа мерзімді мемлекеттік вексельдерді шығарумен
айналысуда. Жергілікті басқару органдары да дәл осы ... ... ... нарығы экономикның кез-келген саласының өз қажетіне
ақша қорын жасауына жол ... ... ... ... осы ... ... ... жабылғанша пайдалануға болады, ал облигацияны шығару несиені
банктен алудан ... ... ... Бұд ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қаржы нарығына мемелекеттік үстемдікті жойған кезде, ол әкімшілік
емес, тек экономикалық заңдардың ... ... ... Егер қаржы нарығы
жеке меншікке негізделсе, әрине оның әкімшілік тәсілмен ... етуі ... ... ... ... ... меншікке өткенде бүкіл
табыстың салық төлегеннен кейін қалғаны өз меншігінде болады. Кәсіпорындар
уақытша бос ... ... ... ... ... ... ... сай келгенде ғана оларды есеп-шоттарда сақтайды. Сонымен,
шаруашылықты экономиклық әдістермен жүргізу - ... ... ... ... ... көбейіп, қоғамда әлеуметтік оң өзгерістердің
болуының кепілі.
Бағалы қағаздар нарығы ... ... онда ... ... тауарымен өзгешеленеді. Ол өзгеше тауар – бағалы ... ... ... ... ... ... ... яғни олар
бойынша табыс алу құқы және ... ... ... ... ... ... айтқанымыздай, бұл тауарды өз құны аз ... өте ... ... сатуға болады. Бағалы қағаздардың көрсетілген құны (номиналы) өте
төмен болғанымен, мысалы, өндіріс ... ... ... ... бір ... ... Егер ... қағаздарға нарықтық сұраныс
оның ұсынысынан жоғары ... онда оның ... ... ... ... ... (керісінше де болуы мүмкін). Мұндай нарықтық
бағаның номиналдыдан ауытқуы, бағалы қағаздардың “жалған ... ... ... ...... ... ... түріндегі белгісі, яғни
өндірістік капиталдың оқшауланып шыққан бір бөлігі.
Бағалы қағаздар ақша ... ... ... ... ... ... “символы” болғандықтан оны “қордың
құндылықтары” деп те атайды. Сонымен қатар, бағалы қағаздар ... ... та ... ... тек сол құралды пайдаланып, нақты құндылықтарға
қол жеткізуге немесе сол ... бір ... ... ... Сонымен бағалы қағаздар нарығы капитал нарығының, яғни ақша ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бағалы қағаздар нарығы – нарықтық экономикада ... ... ... ... Бұл ... ... ... қатысты. Капиталды инвестициялау деген оның капиталға мұқтаж
өндіріс ... ... ал ... ... ... сол саладан кері
алынуы. Капиталдың мұндай айналыс механизмі мынадан түсінікті. Мысалы,
кейбір тауарларға ... ... ... сұраныс өссе, онда оған сәйкес
бағасы да өседі. Демек, оларды өндіруден пайда да ... ... ... өніміне сұраныс азайып, олардың экономикалық тиімділігі кеміп,
ондағы капитал өніміне ... өсіп ... ... ... ... осы ... ... қамтамасыз ететін құрал. Олар уақытша бос
капиталды сату-сатып алу ... ... ... ... ... экономиканың тәжірибесінде капитал ең алдымен қоғамға шын
мәнінде қажетті өндіріске орналасады. ... ... ... ең
үйлесімді құрылымы пайда болып, тапшылықсыз экономика қалыптасады: қоғамдық
өндіріс негізінен қоғамдық сұранысқа сай болады. Бұл ... ... ... ... ... еліміздегі Мемлекеттік жоспарлау
комитеті басқарған орталықтанған жоспарлы экономика 70 жыл бойы ... ... ... ете алмады. Ал нарықтық ... ... ... ... ... ... жеткізетіні ақиқат шындық.
Кәсіпорынның қосымша капиталға ... ... ... Олардың бастылары – негізгі қорды құру және ескі ... ... ... ... Бұл ... ... тікелей байланысты. Сонымен қатар ... ... бір ... ... ... тұрады. Соныдқтан кәсіпорын қажетті
қаражатты белгілі бір уақытта, яғни ... ... ... қолайлы
кезінде алғаны жөн. Қазақстан ... әзір ... ... жоқ. ... банктік несие әрі қымбат, әрі шектеулі, ал бағалы
қағаздар нарығы жаңадан қалыптасу кезінде.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар ... ... алу ... ... ... және облигация сияқты бағалы қағаздарды
шығаруға және оларды тіркеуге екі ... ... ... ... ... қатысушылардың оларды талқылауына 2-4 жеті, оларды сатып алу –
сатға және есеп айырысуға 2-3 жеті уақыт кетеді ... ... ... ... ... өзіне қажетті капиталды жинап, оны басқару құқына ... ... ... ... нарығы – Экономикалық өрлеуді көп жағдайда
қаржыландыратын ең оңай және қолайлы ... ... ... ... қағаздар нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас
бөліктері болуы қажет. ... ... пен ... ... мен ... қатысушылар
3. нарықтық инфрақұрылым яғни ... ... қор ... ... және т.с.сс
4. нарықты реттейтін және өзін-өзі реттейтін жүйелер
Нарықтың осы құрамдас бөліктері қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... жүйені реформалауды тереңдету жолында
қабылданған Қазақстанда мемлекеттік меншікті жеке ... ... ... ... нарығының негізгі субъектілері – акционерлік
қоғамдардың құрылуын тездетуде шешуші роль атқарды.
Дегенмен, экономиканың ... ... ... бағалы
қағаздар нарығы болуы мүмкін емес.
Бағалы қағаздар нарығының даму ... көп ... ... әл-
ауқатына байланысты. Себебі бағалы қағаздарға сұраныс халықтың тұрмысын
айқындайды. Сондықтан халықтың табысының өсуі – ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының құрылымы және ... ... ... ... ... ... сипаттағандай
бағалы қағаздардың ең көлемдісі және ең өтімдісі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік бағалы ... ... ... ... банк – оның ... ... ... агенті,
сонымен бірге мемлекеттік бағалы қағаздардың дилері. ... ... ... бұл ... ... бағалы қағаздарды шығару мен
оларды айналымға түсіру шарттарын анықтаушылар.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың түрлері:
❑ мемлекеттік қазыналық вексельдер;
❑ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мерзімді ноталары;
❑ Жеке меншіктендіру ноталары;
Мемлекеттік қазыналық вексельдер мен ... ... ішкі ... ... мөлшерінде мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру мақсатында Қаржы министрлігі шығарады. Ал ... ... банк ... ... ... ... ететін қаржы қорын
толтыру мақсатында Ұлттық банк ... Жеке ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындарды жеке меншіктендіруге
пайдаланылды, ал оның ... ... жеке ... қолында осы күнге дейін
сақталуда. Кәсіпорындар банкротқа ұшырап, жұмыс істемей тұрған қазіргі кзде
жеке меншіктендіру ... ... ... ... оны ... дивиденд түсіре қойған жоқ.
Бағалы қағаздар нарығын реттеу мемлекеттің ең маңызды міндеті. ...... ... ... ... заңды мүдделері мен
құқығын сақтауды қамтамасыз ету.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ісін
бағыттау мен реттеу мемлекеттік органдарға жүктелген. Республикада ... ... ... ... ... ... ... Қаржы
министрлігі, Ұлттық банк, Мүлікті ... ... ... комитет
және Жеке меншіктендіру жөніндегі Мемлекеттік комитет саналады. Осы бағалы
қағаздар нарығын реттейтін мемлекеттік органдардың ең ... - ... ... ... ... ... 1995 жылдың қантарында
анықталып, сол жылғы сәуірдің ... ... ... “Бағалы
қағаздар және қор биржасы туралы” жарлығына сәйкес оның ... ... және ... бекітілді.
Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссия оның төрағасы және төрт
комиссия мүшелерінен ... Олар ... ... міндеттелген
жауапкершілікпен толық өкілеттілікті атқарады. Комиссия төрағасы мен оның
мүшелерін ... ... 5 жыл ... ... ... ... де осы жолмен босатылады. Комиссияның тұрақты қызметін
қамтамасыз ету үшін оның ... ... ... ... ... ... ... нарығының қызметін толық
қамтамасыз ететін инфрақұрылым құрылып бола қойған жоқ. Оның ішінде бағалы
қағаздар нарығында ... ... ... толығынан реттейтін
жеткілікті нормативтік заң актілері жоқ. Сол сияқты бағалы ... ... келе ... ... ... түрде хабарлайтын
ақпарат құралдары аз. Бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ала ... концепцияға жүгінгені дұрыс.
Дүниежүзілік тәжірибеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу ... ... ... ... органдар уәкілі қатысумен тікелек
араласу, сонымен қатар іс-шаралар арқылы нарыққа жанама араласу.
Тікелей араласу ... ... ... ... қағаздар нарығы мәселелері жөнінде заң шығаратын
өкілетті органдардың жұмысы;
❑ Осы ... ... ... үкімет органдарының қаулылары
мен бұйрықтары;
... ... ... ... жаңа ... ... ескілерін өзгертетін басқа да мемлекеттік оргнадардың іс-
шаралары. Негізінен, бұл бағалы қағаздар нарығына ... ... ... ... ... ... айналуына
шек қою немесе оны тоқтату, бағалы қағаздарды тіркеу және т.с.с.
жұмыстар;
Жанама араласу тетітеріне мыналар жатады:
Несие үшін ... ... ... ... ... ақша ... ... көлемін мемлекеттік бақылау;
❑ Мемлекеттің салық саясаты;
❑ Депозиттерге, несиелерге, қарыздарға үкімет кепілдігі;
❑ Қарыз капиталы нарығына мемлекеттің ... ... ... орта және ұзақ ... ... ... ... міндеттемелерін және с.с шығару) арқылы мемлекет пен
корпорациялардың арасында несие үшін тікелей ... ... ... ... экономикалық саясаты (шетел валютасы мен алтын
операцияларын, экспорт ... ... және с.с ... ... ... ... іс-шаралары (саяси байланыстарды
ұлғайту ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік органдарға, не арнаулы ұйымға
(бағалы қағаздар жөніндегі комиссияға), не Қаржы ... ... ... ... ... ... ... заңдарды шығарып,
олардың орындалуын тексерумен конгресте құрылған Бағалы қағаздар және ... ... ... ... Жапонияда бұл сұрақтар Қаржы
министрлігінде қаралады.
Реттеуші органдар инвесторлардың қаржысын ... ... үш ... ... ... ... шаруашылық субъектілері ретінде қызмет істейтін
барлық бағалы қағаздар нарығына қатысушыларды, ... ... ... ... ... бар ... тіркеу. Тіркеуден өтетін
барлық кандидаттар қаржы жөнінен белгілі бір ... сай ... ... ... керекті мөлшерде өз капиталы болғаны жөн. ... ... ... ... тіркеуші органдар тіркеуден өткізбеу
құқын алады.
Екіншіден, экономиканың ... ... ... ... ету. Ол, ... ... қағаздарды шығару мен оны шығарушылар
туралы анық та толық хабар беретін эмиссия проспектісін ... ... Оған ... ала белгілі бір адамдар ғана біліп және тек солардың
арасында орналастырылатын жеке ... ... ... Одан басқа
эмитенттер бұқаралық ақпарат беттерінде үнемі қаржы есебін, фирманың басшы
адамдары туралы өзгерістерді жариялап ... ... ... ... ... ... ... тексеру
және ондағы құқық тәртібін сақтау қызметімен де ... ... ... заң бұзушылардың кез келгенін тексеріп, ... шара ... ... ... ... құқы бар. Ол үшін оларға
үлкен өкілеттік берілген, мысалы, бағалы қағаздарға және ақша ... ... ... ... және с.с ... ... ... қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу тәсілдерімен
қатар нарықтың өзін-өзі реттеу іс-шараларының да маңызы зор. Оның ең ... ... – қор ... Ол бағалы қағаздар нарығына бақылау жасаумен
қатар оған ... ... ... ... ереже шығарып,
оның орындалуын қатаң қадағалап отырады.
Айта кететін жай, қазіргі кезде, Қазақстанда екі қор ... ... ... ... ... және ... ... қор биржасы
жұмыс істейді. Екі биржада да сату көлемі әзірше төмен жағдайда. Биржадан
басқа бағалы ... ... ... ... ... ... да болады.
Оның бірі, инвестициялық бизнеске қатысушы – ... ... ... ... ... ... кейбір жетіспеу
жағдайлары кезінде құрылып, кейбір ассоциация мүшелерінің кесірінен ... ... ... ... ... ... Сонымен,
маманданған қауымдастықтың бағалы қағаздар нарығының дұрыс қызмет істеуіне
бағытталған іс-әрекеттері көп жағдайларда осы тұрғыдағы мемлекет мүддесімен
сай ... ... ... ... етіп, оның міндетін атқаратын
кәсіби мамандар, яғни делдалдар. Ол жұмыс баға белгілеу үшін және ... ... ... техниканы қажет етеді. Ол үшін қазіргі
уақытқа сай нарыққа әдейі дайындалған кәсіби ... ... ... ... ... және ... ... жағдайды шешетін
психологиялық дайындықтары болуы шарт. Соынмен бірге бағалы қағаздар ... ... ... ... мен ... сезімталдылығын да
бағаламауға болмайды.
Бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары:
1. Брокерлер – делдал ретінде келісімге қатынасатын адамдар. ... ... ... ... ... ... ... өкіл емес,
ешбір жақтың шарттық қатынастарына қатспайды, ол жекелеген тапсырмалар
негізінде жұмыс істейді. Брокерге әрбір жеке келісімді жасасуға ... ... Ол тек сол ... ... ... ... міндетті.
2. Дилерлер - өз капиталымен келісім жасайтын делдалдар.
3. Джоберлер – нарық конъюнктурасын бақылаушылар.
Осы мамандармен қатар ... ... ... банк ... ... қызметкерлері және нарық қызметін реттейтін ереже-
нормалар шығаратын ... ... мен заң ... ... ... нарығындағы брокерлер құқықтық тұлға ретінде тіреклген
маманданған фирма қызметкерлері. Батыс Еуропа мемлекеттерінде олар не ... не ... ... ... ... Жаңа егемен мемелекеттерде
олар жауапкершілігі шектеулі ... ... ... құрылған. Салық
төледен жеңілдік алу мақсатында кіші кәсіпорын ретінде ... ... қоры өте аз. ... бұл фирмалар өз капиталымен қарызға
алған капиталын өсіру мақсатында клиенттер санын көбейтуге ұмтылуда.
Құрылымы ... ... ... ... ... бөлім, кеңес
беретін бөлім, бағалы қағаздарды сату ... және ... ... ... ... ... 15-25 адам ... жасайды.
Брокерлік фирманың қызмет аясына мына міндеттер кіреді:
1. консалтинг
2. бағалы қағаздарды бірінші және екінші нарыққа орналастыру
3. инвестициялық қорларды құру және оны ... және ... ... ... ақша нарығында бірсыпыра ерекше қызмет
көрсетеді, атап айтқанда, банктік несие ... ... ... ... ... оынң ... биржалық келісімді сақтандыру.
Брокерлер өз қызметінде мына түпкі бастамаларды басшылыққа алады:
1) ... ... ... шарт ... ... ... ... келеді, оның ішінде бағалы қағаздарды қайдан сатып алу
жөнінде (қор биржасынан ба, әлде биржадан тыс ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Бірақ алған
тапсырма көлемінде бағалы қағаздарды таңдауда өз құқын пайдаланады;
3) брокер тапсырманы орындағаны ... ... ... ... ... және ... қағаздарды сатудан түскен қаржыны (өзіне
делдалдық үшін сыйақы қалдырып) ... ... ... ... ... ... ... тіркеуі қажет. Ол жөнінде клиент
көшірме талап етуге құқы бар.
5) Клиент брокерге ... ... ... ... үкім бере
алады;
Сонымен бірге, брокерлік фирма мен клиент арасындағы келісім ... ... ол ... жазбаша құжатта көрсетіліп, заңды күшіне енеді.
Брокерлік фирма өз клиенттерінен ... ... ... ... ... ... (әсіресе клиент сатып алушы болса). Кепілдік ретінде
мыналар ... ... ... ... ... ... ... кемі 25%-тін немесе 100%-ін құрайтын сома брокердің шотына
түсірілуі керек;
3) Брокердің атына ағымдағы шот ... ... ... сақтандыру полисі және с.с кепілідктер.
Осылар жөнінде брокерлік фирма клиентке ... ... ... ... ... клиентке несие беріп, бүкіл операцияларды өз
есебінен ... ... Бұл ... брокерлік фирманың табысына
делдалдық үшін сыйақы, несие үшін ... және ... үшін ақы ... бұд ... ... ... тек ... қызмет тшегінен шығып,
олардың іс-әрееті дилерлік фирманың ... ... ... ... нарығының кәсіби мамандары көбеюде.
Тек олардың бір-бірімен ... ... ғана ... ... қызметін
және бағалы қағаздардың өтімділігін қамтамасыз етеді.
Бағалы ... ... одан әрі ... акционерлік қоғамдардың
пайда болумен және мемлекеттің қызметімен ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлуге болады. Бірінші топ, бағалы
қағаздар нарығына негізгі қатысушылар: мемлекет, жергілікті әкімшілік, ірі
ұлттық және халықаралық ... ... ... ... ... ... бар. Сондықтан олар шығарған бағалы қағаздар ешбір қиындықсыз
өтеді. ... топ, ... ... ... бағалы қағаздар
операциясын жүргізетін қаржы-несие институттары. Олар: коммерциялық және
инвестициялық ... ... ... ... ... ... көпшілігі әр түрлі инвесторлардың яғни заңды және ... ... ... ... ... ... ... жұмсау
мүмкіндіктерін іздестіреді. Үшінші топ, жеке ... яғни ... оның ... ... кәсіпорындардың бағалы қағаздары әрқашан қауіпті
болады. Статистика деректері дәлелдегендей, олардың төрттен үш ... ... ... ... тек ... бір ... ғана ... табысқа
жетеді екен. Төртінші топ, бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары, яғни
брокерлер мен ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар операциясын жүргізуге жеңілдік береді.
Қазақстанда бағалы қағаздарға ... ... - ... және ... ... инвестициялық институттар. Мемлекет
эмитентті заң жүзінде белілейді. Эмитент – ... ... ол ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Ал инвесторлар жеке
немесе заңды тұлға болуына құқылы. Олар ... ... өз ... ... ... ... - заңды тұлға. ... ... әр ... болады, мысалы, коммерциялық және инвестициялық банктер,
әр түрлі қорлар. Бағала қағаздар нарығына ... - ... ... лицензия, ал жеке тұлғалар мамандығы туралы аттестат алулары
шарт.
3 ТАРАУ. ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҚТАРЫН ДАМЫТУ – ... ... ... ЕТУ ... ... ... ... қаржы
ұйымдарының іс-әрекеті
Қазіргі уақытта халықаралық ұйымдарға мүше болу және ... ... ... – егеменді, тәуелсіз мемелекеттердің маңызды
істерінің бірі. Реформалар жолына ... ... ... ... талаптанып
жатқан Қазақстан үшін халықаралық ұйымдардың қызметіне кең көлемде араласу
– бүгінгі күннің көкейкесті мәселесіне айналып отыр.
Халықаралық ... ... ... ... ... үшін ... іс-
қимылдарын жан-жақты зерттеу қажет.
Қазіргі халықаралық қатынастардың ерекше белгісінің бірі ... ... арта ... Бұл ... ... ... шеңберінің
кеңейіп, күрделенуін, көпжақты дипломатияның дамуын, сөйтіп ... ... ... ... айту ... халықаралық қатынастарды тек қана екі жақты ... ... ... маңызы бар мәселелердің көбеюі олардың шешімін
табу жолында халықаралық ... ... ... ... Халықаралық ұйымдарды негізіненекі категорияға бөліп қарастыруға
болады. Олар: үкіметаралық ... ... және өз ... қоғамдық
негізде атқаратын мемлекеттік емес ұйымдар.
Халықаралық ұйымдардың пайда ... ... ... ... ... және ... ... және экономикалық ... Көне ... құл ... мемлекеттер кезеңінің өзінде
халықаралық келісім-шарттар, ... ... ... халықаралық
құқықтың классикалық институттары – ... мен ... ... ... ... ... ... халықаралық бас қосулар кездейсоқ емес,
оқтын-оқтын жүзеге ... және ... ... дйындап, шақыру
үшін тұрақты органдар құқрылып өз қызметтерін дәйекті түрде жүзеге асырған.
Міне, дәл осындай органдар ... ... ... ... көзі,
бастауы болды.
Халықаралық ұйымдардың пайда болып дамуына дүниежүзілік сауда, сондай-
ақ, діни конфессиялар да әсер ... Ал ... ... ... ... ... жүз ... бұрын қалыптаса бастады. Олардың
құрылуы халықаралық қатынастардың кеңейіп, күрделіленууімен, ... ... ... ... ... байланысты. Мұның
өзі халықаралық-құқықтық мәселелерді реттеп отыру талаптарынан туындаған
еді.
Халықаралық ... ... ... ... сол ... халықаралық құқықтың бірқатар нормалары мен институттары қызметінің
қалыптаса бастағаны да әсер етті.
Бірінші дүниежүзілік ... ... ... 50-ге ... ... ... атқаратын халықаралық ұйымдар пайда болып, өз жұмыстарын
кірісті. Одан кейінгі жылдары халықаралық ұйымдардың саны ... ... ... ... ғасырдың 80-жылдары олардың саны 20000 жуықтады.
Соңғы уақытта Халықаралық ұйымдар санының күрт өсуі ... ... ... және ... ... ... экономикалық қатынастардың қарқынды дамуында XX ғасырдағы
ғылыми-техникалық прогрестің ... ... де өз ... ... ... ... маңызды түрделі пайда болды. 60-
жылдары орталық жүйенің, 80-жылдары ... ... ... ... ... саны ... ондағы халықтардың белсенділігі
арты және олардың ... ... ... ... ... ... ... қатынастар да жоғары қарқынмен дами бастады.
Қазіргі халықаралық қатынастардың даму тенденциясының күрделі де,
қайшылықты болуы қызмет ... ... ... ұйымдардың эволюциясын,
сонымен қатар жаңа халықаралық ұйымдарды құруды талап етіп ... ... ... өсуі және ... ... ... ... өз
кезегінде халықаралық қатынастардың құрылымы мен жүйесіне игі әсер ... ... ... ... ... ұйымдардың бір қалыпты қызмет атқаруына кедергі бола алмайды.
Қайта мұндай түсініспеушіліктер мен ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін халықаралық ұйымдардың
таптырмас құра екендігін дәлелдейді. Олардың беделін арттыра түседі.
Халықаралық жағдайдың өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдарын қайта құруға
ұмтылса, басқа біреулері өз қызметтерін ... ... ... ... және ... ... ... 1909
жылы Брюссельде (Бельгия) құрылған Халықаралық ... ... ... Бұл ... емес ... мақсаттарына халықаралық
ұйымдарды тіркеу және олардың қызметтерін ... ... ... ... ... оларды мүдделі елдерге таратып
беруі ... ... ... баспасөз органдары бар. ... ... ... мен ... ұйымдардың жылнамасы”. Бұл басылымдарда
үкіметаралық және үкіметтік ... ... ... ... ... ... қатынастарға байланысты іс-қимылдары жөніндегі
мәліметтер жарияланып отырады.
Халықаралық ұйымдар халықаралық қатынастар жүйесінің ... ... Бұл ... ең ... және ... ...... Мемлекеттер
халықаралық құқықтың басты субъектілері. Сондықтан халықаралық ұйымдарды
халықаралық қатынастар жүйесінің екінші деңгейдегі элементі деп ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіндегі
орны мен рөліне қарай жіктеледі.
Бұл ұйымдардың ең беделдісі, әрине, Біріккен Ұлттар Ұйымы. БҰҰ-ның
халықаралық ... рөлі ... ... ... ... бір ... ... қатынастардағы атқаратын рөлі болар-болмас.
Халықаралық ұйымдар қызметі ... ... ... ... олардың қарама-қарсы екі тенденцияны ымыраға келтіру
мүмкіндіктері жатады. Бұл ... ... жағы ... пен ... ... ... ... жағы өздерінің біраз
құқығын келісімді мақсаттарға жету үшін халықаралық ... ... ... ... ... да біз ... ұйымдарды үкіметаралық және
үкіметтік емес деп екіге бөлеміз. ... ... ... ... нәтижесінде құрылады. Мұның өзі жарғыда (көпжақты
келісім-шартта) тиянақталады. Қажет ... ... ... нақты актілермен
толықтырылады. Халықаралық үкіметаралық ұйымдардың ... ... ... ... өз ... бұл ... ... көздері болып есептелінеді.
Үкіметаралық ұйымдардың құқық субъектісі ретіндегі нақты көтерер жүгі
жоғарыда аталған ... ... ... ... ... бұл ұйымдарға
объективті түрде ... ... ... жасап, халықаралық
қатынастардың элементі болцына ... жол ... ... ... ұйым ... ... ... ала отырып, басқа
ұйымдармен белгілі байланыс нысандары арқылы ара-қатынастарын жөнге келтіре
береді. Толыққанды халықаралық құқық, субъектілеріне Біріккен ... ... оның ... ... ... ... ... ұйымдардың анықтамасын беру үшін, бұл ұйымдардың маңызды
ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... кескін-келбетін, олардың әлеуметтік аспектілерін, қазіргі
халықаралық ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі элементтерінің өзара қимыл әрекеттерін талдау
қажет. Бір айта кететін жай халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... экономикалық үлес
салмағына қарамастан заңдық тұрғыдан тең елдер деп ... де ... ... ... ... ... ... бес белгісін (элементін)
қарастыруға болады (23(:
1. Келісімдік негіз. Мұның мәні ... ... құру ... ретінде көпжақты халықаралық келісім-шарт есептеледі. Келісім-
шарттар халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... ... болуы. Халықаралық ұйымдардың белгілі бір
мақсатта құрылуы ... ... ... ... ... ... ... сай ұйымдық құрылымы, яғни ... ұйым ... ... ... ... ... жүйесінің болуы.
4. Ұйымдардың дербес халықаралық құқықтары және міндетері болуы,
олардың ... еркі бер ... ... ретінде қалыптасуы.
5. Халықаралық құқық талаптарына сай құрылуы, яғни халықарлық ұйымның
өз қызметін халықаралық құқықтың жалпыға бірдей принциптері мен ... ... ... ортақ белгілері мен ... ... ... ... ... анықтамасын беруге болады.
Халықарлық (мемлекетаралық) ұйым дегеніміз – халықаралық ... ... ... және ... ... ... ... мекемелері
бар, халықаралық құқық талаптарына сай белгілі ... ... ... ... құрылған мемлекеттердің халқаралық бірлестігі.
Халықаралық ұйымдардың қызметтері дегеніміз - ... алға ... мен ... орындауға бағытталған іс-қимылдар жиынтығы.
Халықаралық ұйымдардың қалыптасқан және дәстүрлі аспектілерінің бірі
... ... ... ... ... ... ұйымдардың
қызметі көптеген жағдайларда дипломатия шеңберінен әлдеқайда кең. Соғ\ңғы
уақыттарда олардың қызметі ақпаратты-жүйелеу шектерінен ... ... сай жаңа ... қамтитын өзіндік, дербес оперативті
функцияларды ... ... ... ежелден келе жатқан дәстүрлі функцияларының
бірі – ақпараттық қызмет. Бұл қызмет екі ... ... ... ... ұйым ... ... ... жән қызметінің негізгі
бағыттары жөніндегі құжаттар ... ... ... ... қатынастардың көкейкесті мәселелерін қамтитын баяндамалар мен
шолуларды, рефераттарды жарыққа шығарады.
Халықаралық ұйымдардың ереже шығармашылық қызметінің екі нысаны ... ... ... халықаралық құқық ережелерін жасауға тікелей
қатысуы;
2. халықаралық ұйымдардың жекелеген ... ... ... ... өзі ... нұсқаулар, актілер жасап
қабылдау арқылы жүзеге асады.
Халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... қатарына жарғылар, көпжақты конвенциялар, пактілер және
бақылауды жүзеге асыруды қарастыратын әр түрлі нысандағы құжаттар топтамасы
жатады.
Екінші ... ... ... ... ... экономикасын
қалпына келтіру және тұрақтандыру мәселелерін шешу мақсатында 1944 жылы
Бретон –Вудсте (АҚШ) екі ұйым ... ... қор (ХВҚ) ... қайта құру және даму банкі (ХҚҚДБ) құру ... ... Қор ... ... ... ... ... үшін, ал Банк
оған қатысушы-елдердің ұзақ мерзімді экономикалық дамуын ынталандыру үшін
құрылған. ХВҚ ... ... ... ... органы ретінде өз
жұмысын 1947 жылы наурызында бастады. Штаб-пәтері ... ... ... ...... Кеңесі қатысушы-елдердің қаржы
министрлерінен немесе орталық банктердің басқармаларынан тұрады, Кеңес жыл
сайын шақырылады. Атқарушы органы – ... ол ... ... ең ... бар ... 6 ... және ... белгілеріне байланысты
сайланған басқа елдердің 16 ... ... ... оған ... белгіленген квотаға сәйкес
төленген жарналарынан құрылады, оның ... ... ... мен халықаралық сауда-саттыққа ... ... ... ... жарна бірен-сарандап алтынмен (квотаның
төрттен бірі) және бірен-сарандап ұлттық валютамен ... ... ... сәуірінен квотаның төрттен бірі ХВҚ бекіткен қатысушы-мемлекеттің
валютасымен есептелетін болды.
Мақсаты: ... ... ... ... ... ... мүше елдердің ұлттық валбталарының тұрақтануына, олардың
төлем балансы мәселелерін қысқа ... ... ... шешуіне
көмектеседі.
Алғашқы кезде Қорға 49 ел мүше ... ... оның ... 8 ... құралды. Қазіргі кезде мүшелерінің саны төрт есе ... ... ... 16 есе ... ... ... ... өткендеген
мемелекеттердің шектеуулі континетіне, ал қалған бөлііг көптеген ... ... ... ... ... әрбір мемлекеттің дауыс
саны оның капиталдағы үлесіне сай бекітіледі.
Қорда ең көп дауыс саны – АҚШ ... ... және ... ... (30%-ке жуығы). Соңғы жылдары дамушы елдердің - мұнай
экспортшыларының - ... ... және ... сәйкес олардың дауыс саны да
көбеюде. ... ... ... ... үшін қатысушылардың 85% дауысы
қажет болса, кейбір жағдайларда 70% дауыс жеткілікті ... ... ... ... ... сауданың және валюталық ынтымақтастықтың дамуына
көмек көрсету;
❑ валюталық паритеттің тұрақтылығын ... және ... ... ... ... ... үшін кез-келген қатысушы-елге несие
ресурстарын беру.
Қатысушы –елдер ХВҚ-ны ... ... ... ... ... туралы,
экономикасының, төлем балансының жағдайы және т.б. ... ... ... міндетті.
Халықаралық қайта құру және даму банкі (ХҚҚДБ) – ... ... оның ... ... ... ... өз ... 1946 жылы
маусымында бастады. Банктің өз жұмысын кеңейту барысында туыстас ... ... ... ... корпорациясы (ХҚК),
Халықаралық даму ассоциациясы (ХДА), ... ... ... ... (ХИТРО) және Инвестицияларды қорғау жөніндегі көп ... ... ... кзде осы ... бірігіп Әлемдік Банк тобын (ӘБ)
құрайды, оның штаб –пәтері ... ... Ал ... – осы ... буыны – оны әлемдік банк деп атайды. Бұл топ дамушы елдердің нарық
құруына, ... ... ... серіктес болып, халқының
өмірлік деңгейін көтеруге жәрдемдеседі.
Әлемдік банк ... ең ... ... ол 200 ... ... ... иеленеді, қазіргі кезде оның құрылтайшыларының саны
180 мемлекетке жетті. Олардың әрқайсысы ХВҚ ... ... ... ... ... ... және оның ... органдарында дауыс
құқы бар. Оның ірі акционері – АҚШ (17% дауысы бар).
Мақсаты: өндірісті ұлғайту үшін күрделі ... ... ... ... жеке ... ... ... ынталандыру,
халықаралық сауданың тұрақты түрде өсуіне жағдай жасау және т.б.
Банктің басқару органы – басқармалар Кеңесі – қатысушы-елдердің ... ... ... банктердің басқармаларынан тұрады. ... ... ... банк ... жаңа елдерді қабылдау,
акционерлік капитал мөлшерін ... ... ... тоқтату және т.б.
сол сияқты мәселелерді шешеді. ХҚҚДБ және ХВҚ-ның басқармалар Кеңестері жыл
сайын біріккен отырыстар өткізеді.
Банктің ... ... ... директорлар Кенесі бақарады,
Кеңес штаб-пәтерде (Вашингтонда) орналсқан, ол жеті сайын ... ... ... ... ... ... ... болып
саналады. Кеңес 24 адамнан тұрады, олар – ірі акционерлердің бір-бір ... 19 ... ... ... ... Аймақтық өкілдер бір немесе
бірнеше ... ... ... ... бөлу, қаржылық сметаны бекіту,
қызметкерлерді қабылдау және қызметтен босату ... саны 7000 ... ... ... ... ... ұсынады.
Әлемдік банктің атқаратын негізгі қызметтері:
❑ кең спектрлі бағытта, яғни днсаулық сақтау, білім беру және ... ... ... инфрақұрылым және экономикалық саясат
реформасына дейін дамушы елдерге көрсетілетін ... ... ... ... ... талдау және кеңес беру іс-шаралары;
❑ көрсетілетін қызметтердің, сондай-ақ жүргізілетін жобалардың мазмұны
мен құрамын үнемі түзету;
❑ бай жіне кедей елдерге ... ... ... ... ... ... үнемі пайда тауып (1 млрд. долл. астам), оны өз қажетіне
жұмсайды, ал акционерлерге дивиденд төлемейді.
50-жылдардың орта ... ... ӘБ ... ... ... соғыстан зардап
шеккен Батыс Еуропа елдері экономикасының дамуын ынталандыру болды. ... 1947 жылы ... ... ... оның ... саясаты өзгеріп,
қазір ресурстарының негізгі бөлігі Азия, ... ... ... және ... ... елдеріне бөлінеді.
ӘБ өз облигациялары мен басқа да бағалы қағаздарын әр түрлі ... ... ... компанияларына, корпорацияларына, басқа
банктеріне, сондай-ақ жеке тұлғаларға сатып, аса пайдалы жағдайда ресурстар
тартумен шұғылданады. Себебі оның ... ... ... ең ... және ... ... қағаздар болып есептеледі. Сондай-ақ оның
акционерлік капиталы мен бөлінбеген пайдасы да ... көзі ... ... ... мемлекеттерге қарызды 15-17 жылға коммерциялық банктерден
гөрі төмендеу проценттік мөлшермен береді. Әрбір жарты жылда мөлшер ... ... ... ол ... 7-7,5% аралығында болып өзгерді. Қарыздың
негізгі сомасын өтеуді баста умерзімі бес жылға кейін ... өзі ... ... 50 ... ... ... ... іске асыру
үшін 300 млрд. долл. Асатын займды әлемнің 140 ... ... Бұл ... ... екі есе көп. Оған қатысушылар саны әлем елдерінің ... ... ол ... масштабта әрекет етуге мүмкіндік береді. ... ХВҚ әр ... ... ... олар ... және ... ... ӘБ тобының басқа бөлімшелерінің ... ... ... ... даму ... (ХДА) – ... ... 1960 жылы ең
кедей елдерге процентсіз займ беретін несие ұйымы ретінде ... 154 ел бар. ... ... 30-40 ... ... және ... ... 10 жылға шегеріп, процентсіз несие береді. Қазіргі кезде
мұндай несиені әрбір ... ... ... 835 ... ... ... Несие берудің мақсаты – дамыған елдердің кедей елдерге экспорттаған
тауарларын қолдау.
ХДА заңды дербес ұйым болғанмен, көп ... ӘБ ... ... ... ... ... ... сомасы 6 млрд. долл. болатын
125-тен ... ... ... ... ... ... (ХҚК) 1956 жылы экономикасы нашар
дамушы елдердің жеке меншік кәсіпорындарын тікелей инвестициялау ... ... ... ... ... 170 ел ... Ол әлемдік нарықта
өте жоғары рейтингісі бар өзінің облигацияларын шығарады, қажетті тартылған
ресурстардың тек бестен бір ... ғана ӘБ ... ... ... ... ... капиталына инвестициялық
қаржы салуға құқығы бар. Ол жаңа кәсіпорындар ашуға және бұрынғыларын қайта
құруға қаржы береді.
ХҚК-ның негізгі принциптері мыналар:
❑ жоба ... ... ... ... 25%-ін ... ... акцияларының тек 35%-не дейінгісін сатып алу;
❑ кәсіпорынды ... ... ... ... ... 3 ... 15 ... дейінгі мерзімге беріледі. Корпорация жылма-жыл
200 жоба бойынша 3 млрд. доллар сомасындағы займ ... ... ... көп ... ... ... - ... филиалы ретінде 1988 жылы құрылған. Қазір ... 110 мүше ел ... ... дамушы елдерге жеке меншік инвестицияларды ... Бұл ұйым жеке ... ... ... ... ... өзінің кеңестік қызметтерін ұсынады. Инвестициялық
шиеленістерді реттуші Халықаралық Орталық 90-жылдардың басында құрылған.
ХҚҚДБ-ның филиалы.
Қазақстан ХВҚ пен ... 1992 жылы мүше ... ... қаржылық
ұйымдарға мүше болып кіру мақсатында Қазақстанды 1992 жылдың ... ... ... ... ... ... ... және даму банкіне, Халықаралық қаржы корпорациясына, Халықаралық даму
ассоциациясына, Инвестицияларға кепілдік беру ... көп ... ... ... ... ... халықаралық орталыққа мүшелігі
туралы” арнайы заң қабылданды (24(.
1993 жылдан бастап Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... жету бағытындағы
жалпыэкономикалық стратегияны қолдап келеді.
Инвестициялық таластарды реттеу жөніндегі халықаралық орталық (ИТРХО)
1966 жылы инвестицияны кеңейтуді ынталандыру үшін, яғни ... мен ... ... және ... келіссөздер жүргізуге жағдай
жасау үшін құрылған. Сондай-ақ бұл орталық шетел инвестициясын ... ... ... де шұғылданалы, ол үшін құқықтық ... және ... ... ... ... ... оның 126 мүшесі
бар, ал қаралған даулы істердің жалпы саны 30-дан астам.
Азия даму ... (АДБ) – ... ... ... ... ... мекеме. 1966 жылы құрылған. Штаб-пәтері ... ... ... 54 ел мүше.
АДБ жарғысы бойынша банк тек мүше болған ... ... ... АДБ ... ЕҚДБ ... ... ... Банктің ережесі бойынша
капиталының 20 пайызы төленуі қажет, ал ... 80 ... ... болса кез-
келген кезде талап етіле алады. Құйылған қаржы кепілдік қоры ... ... ... Оның 81 пайызы алтын немесе конвертация жасауға
болатын валютадан, ал ... ... ... ... ... мұше ... ... банктерінің капитал жұмсалымдар бойынша
түсімдерден аударған және өз ... ... ... ... қоры ... қор ... ... дамыған елдердің экономикасын және әлеуметтік
инфрақұрылымдарын жақсартуға жеңілдікпен несие беру үшін пайдалынылады.
АДБ облигация ... ... ... ... ... тартады.
Несиені беретін негізгі бағыттары – экономикалық және әлеуметтік
инфрақұрылымдар, агроөнеркәсіп объектілері, ауыл ... ... ... ... өнеркәсіп. Банктің несиесі ең ... ... ... ... мемлекеттік бірлескен кәсіпорындарға, әсіресе
дамып келе ... ... ... – сенімді қарыз алушы ртінде
бағытталады.
Қазақстан АДБ-ға 1994 жылдың ... мүше ... ... 1994 ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметі мен АДБ өкілдігі арасында ... ... қол ... даму ... өз ... 1975 жылдан бастады. Банктің негізгі
кеңсесі Сауд Аравиясындағы Джидде қаласында ... ... ... олар – ... ... ... Куала-Лумпур (Малайзия) және Алматы
(Қазақстан) қалаларында орналасқан. Банктің ... ... ... (ИКҰ) ... ... ... олардың саны 52.
Банктің жарға капиталы 6 млрд. ... ... Ол сома 800 мың ... ... ... шотының есептесу бірлігі болып саналады, ал ... ... ... ... бір арнайы векселіне тең. Оған мүше
мемлекеттердің банктің жарғылық капиталындағы үлестері ... ... – 16,6%, ... – 6,7%, ... – 8,3%, ал ... ... ... Тәжікстан, Қазақстан, Мальдив, Суринам. Джибути, Комор елдері
біріккенде 0,4% құрайды.
Ислам даму банкін құрғандағы негізгі ... ... ... ... ИҚҰ-ға мүше болған және болмаған мұсылман елдеріне ... ... ... ілгерілеуі үшін қаржылай көмек көрсету. Әсіресес ИҚҰ-ға
мүше ... ... ... ... ... ... ... көбірек көңіл бөлу.
1976 жылы банк 2 мыңға жуық ... ... оның ... ... пен ... көмекке байланысты 12 млрд. ислам динары жұмсалды.
Бүгінгі кезде халықаралық және ... ... ... ... берілген қаржы мөлшері 170 млн. АҚШ долларына жетті.
Шариғат негізіне сүйеніп, банк ... ... ... ... үй, ... және т.б. ... сондай-ақ
әлеуметтік-экономикалық сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне пайыссыз несиелер береді.
Банк өнеркәсіп және ауыл ... ... ... жобаларға
қаржы бөлуге қатысады, тез арады пайда келтіретін ... ... ... мерзімінен кейінірек қайтаруға мүмкіндік жасайды.
Банк өзіне мүше болған мемлекеттерге техникалық көмек, кеңес ... ... ... ... ... ... ... үшін зерттеу жұмыстарын және ... ... ... кезінде оқыту
жұмыстарын жүргізеді.
Банк өз портфеліндегі 1 млрд. АҚШ доллары тұратын ... ... ... ... және сатады.
Ислам даму банкіне Басқарма бастығы жетекшілік ... ... ... ... ұсынады. Басқарманың Төрағасы болып оның мүшелері
кезек-кезек сайланады. Басқарма жыл ... ... және ... ... ... ... жыл ... жиналады. Банкіні ұйымдастыруды шұғыл
басқару үшін 11 адамнан тұратын, атқарушы директорлардан ... ... Оның 5 ... ... ал ... алтауы сайланады.
Жарғы капиталына ең көп үлес қосқан (Сауд Аравиясы, Ливия, Туркия,
кувейт, Иран, Біріккен араб ... ... ... мемелекет
ішінен 5 ел бір атқару директорын тағайындайды, ал 6-ын ... ... ... өз араларынан 8 жыл мерзімге банк Президентін
сайлайды. Сайланған Президент – ... ... ... Басқарманың
төрағасы, сонымен қатар ол банктің әкімшілік аппаратының да ... ... ... ... кеңсені 3 жыл басқарады, одан кейін
жаңадан сайлауға түседі,
Ислам конференциясының ұйымына мүше ... кез ... ... ... ... ... шарттарны және мерзімін сақтай отырып
банкке мүше бола ... банк тілі – араб ... ал ... үшін - ... және
француз тілдері болып табылады.
Еуропаның қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) 1990 ... ... ... және ... ... ... ... экономикаға өтуіне көмек
көрсету мақсатында құрылған. Оның құрылтайшыларына барлық Еуропа елдерімен
қоса, Албания, АҚШ, ... ... ... Египет, Израиль, Жаңа
Зеландия, ... ... ... ... ... ЕЭО және Еуропалық
инвестиция банкісі жатады. Сонымен ... бұл ... ... Чехословакия және Югославия ... ... ... ... ... Банк ... бойынша ХВҚ мүшелері ЕҚДБ-нің мүшесі бола
алады. ЕҚДБ-ның штаб-пәтері Лондонда орналасқан.
Банктің жарғысында ... ... ... ... және ... ... бері арқылы бұрыңғы ... ... ... ... жеке және ... ... ... қолдау
көрсетеді.
Қазақстан Еуропалық банкке 1992 жылы мүше болып ... ... Банк ... екі ... ... ... ... техникалық
ынтымақтастыққа, әсіресе кадрлар даярлау ісіне көңіл ... ... ауыл ... ... ... ... мен ... нақты инвестициялар тарту көзделеді.
Халықаралық есеп айырысу банкі (ХЕБ) – алғашқы халықаралық дәрежедегі
банк. Ол 1930 жылы ... ... ... ... ... және ... үкіметаралық келісімі негізінде құрылған. Бұл мемлекеттер сондай
– ақ Швейцариямен осы ... ... ... ... ... қол
қойды. Аталған мемлекеттердің ... ... ... оның ... арасында АҚШ- тың Морганның банкирлік үйі бастаған кеибір
комерциялық банктері болды. ХЕБ- ны құруды мақсат - ...... ... ... ... және олардың арасындағы
халықаралық есеп аиырысуды қамтамасыз ету деп жариаланды. 1932 жылы ... тағы да 19 елі ... ... орталық банктері ХЕБ – ның әрі құрылтайшылары, әрі оның
клиенттері болып санылды. ... ХЕБ – ны ... ... халықаралық
банкі деп жиі атайды. Онда Федералдық резервтер жүйесі АҚШ-тың өкілі болып
қатыспаса да, ол ХЕБ – мен ... ... ... ... ... ... ай сайын өтетін мәжілістерде және ХЕБ–ның жалпы
құрылтайшылар жиналысында ... ... ... ... ... мүшесі қатысады. ХЕБ-ның дәстүрлі басқарушысы болып Батыс Еуропа
елдері саналады, бірақ АҚШ өз ықпалын артыра түсуде.
Қазіргі кезде ХЕБ ... ... ... астам мемлекет есептеледі, оның
ішінде екінші дүниежүзілік соғысқа дейін оған кірген бұрынғы ... ... ... ... Венгрия, Польша және т.б.
қатысушыларының құрамы мен ... ... ... ... оның ... ... ... валюта-несие ұйымынан
халықаралық ұйымға айналуын сипаттайды.
ХЕБ-ның қызметін акционерлердің Жалпы ... мен ... ... ал ... өзі шын ... ... есеп ... палатасы
болып саналады. Банктің жарғысына ... оның ... ... ... ... ... қолайлы жағдайлар жасау және қатысушылардың
мемлекетаралық есеп ... ... ... жақ ... ... ... ... табылады. Банк депозит-ссудалық, қорлар және басқа
операцияларды, оның ішінде алтынмен операциялар жүргізеді, сондай-ақ валюта-
несиелік ... ... ... ... ... ... ... валютасы болып швейцарлық алтын франк қаюылданған, ал АҚШ
доллары акционерлерге дивиденд ... үшін ... ... ... ... ... қолдау мақсатында 60-жылдардың
басынан бастап арнаулы операцияларды жүргізе бастады – ол ... ... ... ... Ол ... валютасына сұраныстың
күтпеген өсуін қамтамасыз ету үшін қатысушылардың орталық банкісімен “своп”
операциясын жүргізу тәжірибесін ... Одан ... ХЕБ - ... ірі экономикалық хабарлама-зерттеу орталығы. Ол басқа халықаралық
несие-қаржы ұйымдарымен белсенді ынтымақтастық саясатын жүргізеді.
2. . ... ... ... және олардың даму болашағы
Әлемдік аренада бұл ұйымдардың пайда болуының XX ... ... ... ... ... ... және дамушы елдердің
аймақтық ынтымақтастығы мен экономикалқы интеграциясының кеңейуі әсер етті.
Аймақтық банктерге жататындар:
❑ 1959 жылы құрылған Америка аралық даму ... ... ... 1964 жылы ... Африкалық даму банкі (АфДБ), Абиджанда
орналасқан;
❑ 1966 жылы ... ... даму ... ... ... ... ... осы аймақтардағы дамушы елдерденбасқа ... ... ... ... және АҚШ, Жапония қатысты, олардың
саны банк мүшелерінен 1/3 ... ... ... көп ... ... Ол ... ... мүмкіндіктерін кеңейтуге әсерін тигізеді.
Олардың мақсаты бір-біріне ұқсас: сол аймақтарды дамыту жобаларын ұзақ
мерзімді несиелеу; ... ... ... ... өз ... және әлеуметтік қорларға қаржы тартуда бірдей үлгідегі
операциялар жүргізіп, ... ... ... ... ... ... көбіне ӘБ тобының үлгісімен жүргізеді.
Батыс Еуропа ынтымақтастығындағы аймақтық валюта-несие ұйымдарының
мақсаты – 1993 жылы ... ... сай ... одаққа қосылған
елдердің біріккен экономикалық, валюталық және саяси іс-шараларын нығайту.
Еуропалық одақ ... ... ... ... ... банк (ЕИБ) ... орналасқан, 1958 жылы
құрылған, несиені 7 жылдан 12 жылға дейін, ал дамушы ... 30-40 ... ... ЕИБ ...... одақ аймақтарындағы артта қалған
елдерді дамыту, кәсіпорындарды қайта құру, ... ... ... ... ... дамыту.
Банктің жарғылық капиталында оған мүше - дамыған ... мол, ... ... ... ... және Италия сияқты елдердің
үлесі 15 ... евро ... ... ... ... ... резерв
капиталының үлесіне тиеді. Банк облигацияларды үнемі эмиссиялау арқылы
еуропалық және ... ... ... ... ... Банк ... ... энергетиканы, көлікті, тедебайланысты
дамытуға бағытталған жобаларға береді. Мысалы ... ... ол ... ... ... ... ... жобасының 30%-ін
қаржыландыруды жоспарлауда, жобаның жалпы сомасы 2,2 ... евро ... ... және ... ... ... ... іс-
шаралар жүргізетін ЕИБ-тен басқа да кіші масштабты несие-қаржы ұйымдары бар
(мысалы, аймақтық Еуропалық даму қоры және ... ... ... даму қоры (ЕДҚ ) 1958 жылы ... ... екі жақты ресми
көмек көосету бағдарламасын қолдау үшін құрылған.
Еуропалық валюта институты (ЕВИ). Ол 1973 жылы ... ... ... ... орнына 1994 жылы құрылған, орналасқан жері
Франкфурт-на-Майне. Оның құрамында он екі орталық ... ... осы ... ақша және ... ... жүргізіп, Еуропа орталық
банктері жүйесін құруға және біртектес валюта енгізуге мүмкіндік туғызатын
ұлтаралық орагн. Бұл институттың ... – ЭКЮ ... және мүше ... ... ... ... 1998 ... шілдесінен бастап бұл
институт еуро шығаратын Еуропалық орталық банк деп ... ... ... арасында ерекше орынды Еуропалық
қайта құру және даму ... ... ... Ол 1990 жылы құрылған, орналасқан
жері - Лондон. ЕҚДБ-ның басты мақсаты – ... және ... ... оның ... ТМД ... ... ... қалыптастыруға
көмек беру. Қазіргі уақытта оның құрылтайшылары - 60 ... ... ... ... ... аймақтарының кейбір елдері (АҚШ, Жапония)
және ЕО, ЕИБ ... ... ... ... ... 20 ... евро
құрайды.
ЕҚДБ-нің ресурстары ХҚҚДБ ресурстарына сай ... Бұл ... ... ... ... бірге өндірісті қайта құруға және
инфрақұрылымды ... ... қоса ... ... ... көрсетуді несиелейді. Банктің айрықша қызмет көрсететтін ортасы –
қаржылық ... ... ... көлік, телебайланыстық инфрақұрылым,
ауыл шаруашылығы. Сондай-ақ ол шағын бизнесті қолдауға да көп көңіл ... ... ... бірі – ... жеке ... ... олардың құрылымдық қайта құрылуына және ... ... ... ... осы ... ... кеңес беру.
1997 жылы 143 жаңа жобаларды жүзеге ... үшін Банк 2,3 ... ... ... құрылғанынан бері 1998 жылға дейін Банк 600 ... ... 14 ... евро ... ... 1998-2001 жыолдарға арналған
Орта мерзімді даму ... бір ... ... ... ... евроға дейін, ал олардың жалпы сомасын 15 млрд. евроға ... ... ... экономикаға өту барысында 1992 жылдан
бастап ӘБ тобына және одан кейінгі жылдарда бірсыпыра аймақтық несие-қаржы
институттарына мүше болып кіруде. (4 ... ... ... ... тең ... ... ретінде өзінің нарықтық даму ... ... ... табуда. Мысалы, ҚР ЕҚДБ мүше болып кіріп, жалпы сомасы 3
млн. долларға тең техникалық көмек ... ... ... Банк ... және орта ... ... жобасын жүзеге асыруға 100 млн.евро
көлемінде заем ұсынды. 1994 жылы ... Азия даму ... ... ... доллар көлемінде гранттар мен техникалық көмек ... Олар ... ... ... жобаларын, Алматы ауа бассейінің
экологиясын жақсарту, банк ісін дамыту және т.б. жобаларды ... ... ... ... және аймақтық несие-қаржы ұйымдарына
мүше болуы
|Ұйымның атауы ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... валюта қоры |Мүше |“Қазақстан ... |
|- ХВҚ | ... ... |1992 жыл, |
| | ... ... ҚР-ның |26 маусым |
| | ... | ... ... құру ... ... |Алматы, |
|және даму ...... | ... |1992 жыл, |
| | ... қайта құру |26 маусым |
| | ... даму ... | |
| | ... туралы” ҚР-ның | |
| | ... | ... ... ... ... ... ... – ХҚК | ... |1992 жыл, |
| | ... ... |26 ... |
| | ... ... | |
| | ... ... заңы | ... даму ... ... |Алматы, |
|ассоциациясы – ХДА | ... |1992 жыл, |
| | ... даму |26 ... |
| | ... ... | |
| | ... ... заңы | ... ... ... |Алматы, ... ... | ... |1992 жыл, |
|көп жақты агенттік - | ... |26 ... ... | ... ... көп| |
| | ... агенттікке мүшелігі| |
| | ... ... заңы | ... ... ... ... |
|реттеу жөніндегі | ... |1992 жыл, ... ... - | ... ... |26 маусым |
|ИТРХО | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... | ... ... құру ... ... ... |
|және даму банкі - ЕҚҚДБ | ... ... жыл, |
| | ... құру және даму |25 ... |
| | ... ... ... | |
| | ... заңы | ... даму ... - |Мүше |“Қазақстан ... ... | ... ... |1993 жыл, |
| | ... ... ... |4 қараша |
| | ... ... заңы | ... даму ... - ... ... даму банкіне |Алматы, |
|ИДБ | ... ... ҚР |1993 жыл, |
| | ... ... |25 ... ... ... банк – |Мүше |1. “Қазақстан | ... ... | ... ... |1994 жыл, 8|
| | ... ... |шілде |
| | ... ... | |
| | ... пен дамудың| |
| | ... ... ... құру | |
| | ... ... | |
| | |2. ҚР ... | |
| | ... Республикасы, | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | |пен ... Орта ... | |
| | ... құру ... | |
| | ... ... | |
| | ... ҚР Жоғарғы | |
| | ... ... | ... жылдары экономикадағы нарықтық өзгертулер республиканың қаржы
нарығының тұрақты позитивті ... ... ... нарығы әрекеттерінің
өзгеруі, ең алдымен - ... ... сай ... көрсететін банктік
сектордың өзгеруіне қатысты болды. Соңғы ... ... ... ... сенімі арта түсті, ал ол, өз кезегінде ұлттық, ... ... ... алып келді. Сақтандыру және зейнетақы
жинақтау нарықтары дамып келе жатыр, ол экономиканың ... ... ... ... үшін қаражат жинауға әсер етеді.
Қазіргі замаңғы ғаламданудың ерекше белгілерінің бірі ол несие және
инвестициялық ресурстарды ... ... ... ... ... жаңа технологиялар, инновациялардың өсіп келе
жатқан ... ... ... ... ... ... көрсетіп
отырғандай, ғаламдану процесі ұлттық қаржы ... мен ... ... ... ... қызметі мен ... ... ... ... нарығы субъектілері қатысуын кеңейту
және мүмкіндік беру мақсатында халықаралық ... ... ... ... ... табылады.
Қаржы нарықтары - елімізге шетел капиталы ... ... ... ... ... ... ... орталықтарына қаражат салудың біршама
тәуекелінің артуына байланысты (АҚШ, Жапония), көптеген ... ... ... ... үшін ... Сонымен қатар, осыған байланысты посткеңестік ... бір ... ... кейін оның инвестициялық
тартымдылығы өсе бастады. Мұндай жағдай әлемдік инвестициялық институтардың
аймақтық офистерінің орналасуына алып ... ... және ... ... ... жүз жылдың ішінде пайда болды. Олар халықаралық
экономикалық қатынастарды реттеу үшін ... ... ... ... ... ... және ... банктер және банк
емес институттар кіріп, әр түрлі ғаламды немесе аймақтық ... мен ... ... ... қаласын аймақтық қаржы орталығы ретінде дамыту
үшін осы жұмыстың екінші ... ... ... ... етеді. Жоғарыда аталып кеткен лдік және жергілікті шарттар
өте ... ... ие ... отыр. Мемлекетіміз әрі қарай өсіп-өркендеуі
мен экономикалық жоғары жетістіктерге, ал ең бастысы осы жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... белсенді
қызмет ету үшін осы талаптар мен ұсыныстарды орындауды ұстану қажет деген
ойдамыз.
Сонымен қатар мемлекетіміздің ... ...... қаласының қаржы
орталықтарының біріне айналуына Қазақстан Республикасының халқы, ең бастысы
өзіміз, еліміздің жастары ... ... ... септігін тигізіп, дамытуға тырысамыз!
Қазіргі уақытта “Алматы қаласы өңірлік қаржы ... құру ... ... ... бұл ... орталығы ерекше құқықтық режимде жұмыс жасайтын
болады. Оның ерекше айырмашылықтары, ол заңды тұлғалар – АӨҚО ... ... ... функцияларын орталықтың үәкілетті органымен
бекітіледі, және “бір терезе” принципімен жұмыс жасайтын болады.
Алматы ... ... ... орталығын құру жобасы бойынша қазақстандық
үкіметтің кеңесшісі болып Boston Consulting Group компаниясы болды. Алматы
қаласы өңірлік ... ... ... ... ... ... ... жасайтын
арнайы зона формасы ретінде қарастырып отыр. АӨҚО нақты ... ... ... ... ірі және ... ... компаниялар, Ресей, Украина және Орта Азия ... ... ... ... қор және ... бағалы
қағаздар бойынша АӨҚО брокерлері, қамтамасыз етілген активтер және басқа
шетел эмитенттер кіреді.
АӨҚО ... - ... ... ... пай ... ұйымдары, қазақстандық банктер және компаниялар, ... ... ... ... басқа ірі және орташа жеке инвесторлар, шетел
инвесторлары, исламдық ... ... ... ... ... құру үшін 2006 ... ... 1,5 млрд. теңгеден астам ақша бөлу қарастырылып отыр (25(.
Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығын құру – ол ... ... ... замаңғы әлемдік қаржы кеңістігі сферасына ену болып табылады.
Алматы қаласында аймақтық қаржы орталығының құрылуы және ... ... ... басты кезеңдерінің бірі болып
саналуы қажет. Еліміздің Пезиденті ... ... ... ... орталығының құрылуы стратегиялық міндеттердің бірі болуы ... ... ... ... өңірлік қаржы орталығына айналуы үшін, Үкімет
және қала әкімшілігі тарапынан үлкен дайындық жұмыстары жүргізілуі тиіс.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Международные ... и ... ... ... – М., ... и статистика, 1994. – 592б.
2. ҚР Президенті Н.Назарбаевтың ... ... ... ... – 2006. – 2 ... ... международных валютно-финансовых и кредитных отношений. Учебник
/ Котелкин С.В., Тумарова Т.Г., Круглов А.В. и др. М., 1998.
4. ... И.Я. ... ... ... Учебное
пособие. М., 1995.
5. Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые ... ... ... – Алматы: Экономика, 2005. – 298б.
6. Кидуэлл ... и др. ... ... ... и ... СПб., ... Михайлов Д.М. Мировой финансовый рынок. – М., 2000.
8. Ельченко С. На финансововм рынке Казахстан. //Caspian ... ... - №4. – ... ... Б. Стабильность поступательного риска. Макроэкономические
показатели РК в 2002 году и ... ... ... ... //Caspian research. – 2002. - №4. – 60-63б.
10. Обеспечить устойчивость ...... ... ... банка
// АльПари. – 2001. - №1-2. – 8-9б.
11. Рост ВВП Казахстана составил 9,2%. www.utro.ru/news/2006/12/29/
12. ... ... путь к ... ... ... ... рынка Казахстана по итогам 2003 года // ... ... ... – 2004. - №2. – ... ... ... События, факты, комметарий // ... ... ... – 2004. - №1. – 2-5б.
15. Правительство одобрило концепцию валютной либерализации //Панорама. –
2003. - №3. – 7б.
16. Платежный баланс и ... долг ... ... 9 месяцев 2003
года // Квартальное приложение к ... ... ... – 2004. – ... – 86б.
17. Статистический бюллетень //Национальный банк Республики ... ... - №10. – ... Концепция развития города Алматы как регинального финансового центра.
//Қаржы-қаражат. – 2002. – №1. – ... ... Б. ... ... на ... тапе развития
государства. //Каржы-каражат. – 2005. - №6.- 18-21б.
20. Жатканбаев Е., ... А. ... ... ценных бумаг
Казахстана: проблемы и перспективы. //Саясат. – 2005. - №8. – 14-17б.
21. Арыстанбаева С. ... ... ... ... на ... ... ... //Каржы-каражат. – 2005. - №4. – ... ... М.Б., ... В.Ю. Рынок ценных бумаг Казахстана: проблемы
формирования и развития. – Алматы: Казахстан, 1998. – 300б.
23. Байгісиев М. Халықаралық экономикалық қатынастар: Оқі ...... 1998. – ... Международыне экономические отношения: Учебное пособие/Под ред.
Р.Е.Елемесова. - ... ... ... 2001. – ... ... ... в первом чтении проект ... и ... ... – 2006. – 10 наурыз.
26. Ақша, несие, ... ... ... басқарған
Ғ.С.Сейтқасымов. – Алматы: экономика, 2001. – 466б.
27. Финансы / Родионова В.М., Вавилов Ю.Я., Гончаренко Л.И. и др. Под ... В.М. – М.: ... и ... 1995. – ... ... В.Д., ... К.К. ... – Алматы.: Каржы-Каражат, 1997.
– 472б.
29. Монтескье Ш. ... ... / ... ... и ... проф. Баскина М.П. – М.: ... ... ... 1955. – 799б.
30. Антология экономической классики: в 2-х томах / предисловие ... – М.: МП ... 1991. – т.1. – ... ... В.Г. К ... о ... финансов. – Тбилиси.: Издательство
Тбилисского университета, 1989. – 103б.
32. Эванс Дж. Международные финансы: рыночный подход / ... с ... Г. Под ред. ... Р.Е. – ... ... жолы, 2001. –
418б.
33. Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс ... ... ... ... ... 2001. – ... Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта ... Оқу ... ... 2000. – ... ... С.В. ... финансовая система: Учебник. – М.:
Экономистъ, 2004. – ... ... У. ... как один из ... «игроков» финансового рынка
Казахстана. //Каржы-каражат. – 2005. – №1. – ... ... С. ... ... ... рынка Казахстана.
//Саясат. – 2004. - №2. – ... ... Ж. ... ... с международнымии финансовыми
институтами: политическая оценка. //Каржы-каражат. – 2000. - №3-4. ... ... М.Г. евро и его ... на ... и финансовые рынки. – М.,
2001.
40. Коттл С., Мюррей Р.Ф. Анализ ценных бумаг. – М., ... ... О.К. ... кредит, банки. – М.: Финансы и статистика, 2000.
42. Матук Ж. ... ... ... и ... стран. – М.:
Финстатинформ, 1994.
43. Операции с ценными бумагами в ... ... ... ... ... и др. – ... ... Первозванский А.А., Первозванская Т.Н. Финансовый рынок: расчет ... – М.: ... – М, ... ... И.Г. Международные финансовые кризисы: причиные и ... и ... – 1999. - №2. – ... ... Р., Танкибаева Д.О. О ... ... ... ... и его ... уроки прошлого и прогнозы ... – 2000. - №5. – ... ... П. ... ... ... в ... странах //МэиМО. –
1999. - №1. – 34-48б.
48. Осипова О.А. Финансовый рынок и ... его ... в ... – 1996. - №1. – ... Жоламан Р., Есенов Б. Причины нестабильности современной финансовой
системы ... ... ... ... – 2001. - №7. – ... ... стран по регионам, по доходам, по ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
Қазақстан мен таиландтағы туризм дамуының қазіргі жағдайы.56 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Жауапкершілік орталықтары бойынша есепті ұйымдастыру17 бет
Алматы қаласының техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалы27 бет
Облыс орталықтарының дамуына географиялық талдау72 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет
«БИОС» жшс-ң қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау және бағалау63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь