Қазақстанның егемендік алуы және дамуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

І. КСРО.ның күйреу себептері туралы
1.1 КСРО.ның ыдырауы және ТМД.ның құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Н.Ә. Назарбаевтың саяси портреті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

ІІ. Қазақстанның егемендік алуы және дамуы
2.1 Қазіргі кезеңдегі Қазақстандағы әлеуметтік.экономикалық және саяси жағдайлар ..23
2.2 Қазақстан республикасының сыртқы саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.3 Республикамыздағы мәдени құрылыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
Пайдалынлған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
        
        КСРО-НЫҢ КҮЙРЕУІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАННЫҢ
ЕГЕМЕНДІК АЛУЫ
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.............................. 3
І. КСРО-ның күйреу себептері туралы
1.1 КСРО-ның ыдырауы және ТМД-ның құрылуы ………………………..…..7
1.2 Н.Ә. Назарбаевтың саяси ... ... ... алуы және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және саяси
жағдайлар ………………………………………………………………………..23
2.2 Қазақстан республикасының сыртқы саясаты………………………..……37
2.3 Республикамыздағы мәдени құрылыс……………………………..……….43
Қорытынды ………………………………………………51
Пайдалынлған әдебиеттер тізімі ………………..……...……..54
Кіріспе
“Қасиетті ... жері ... ... атының тұяғымен
жазып кеткен жер”
Н.Ә.Назарбаев
Тақырыптың өзектілігі. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, Еуразияның
кіндік тұсында жаңа мемлекеттің пайда ... көк ... ... 15-ші ... аяқ ... барады. Осы он жылдан астам уақыт аралығында
елімізде бір ... ... ... болып өтті. Біздің мемлекетіміздің
тәуелсіздікке қарай басқан әрбір қадамын оңай болды деп ... айта ... жас ... алдында тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін
оны орнықтыру, қалыптастыру, нығайту сияқты қыруар жұмыстар тұрған болатын.
Оның ... бұл ... ... кеше ғана тоталитарлық режимде болып,
демократияның не екенін білмеген елде және ... ... ... ... ... елде іске ... өте қиын болатын. Десек те, ... ... ... уақыт аясында біраз шаралардың атқарылғаны белгілі.
Ең бастысы ежелгі қазақ жерінде Республикадағы ... көш ... ... ... елімізді мекендеуші 130-ға жуық ұлттар мен
ұлыстардың бірлігі қамтамасыз етілді.
Саяси салада ... ... ... ала отырып, кең көлемді саяси
процестерді атқарудың сәті түсті. Кейбір ішкі ... ... ... ... ... ... билік
құрылымдарының барлық сатыларының рөлі белгіленіп, ішкі саясат саласының
басты ... ... іске ... келеді.
Экономикалық салада еліміз нарықтық қатынас жолын таңдай отырып,
тәуелсіздіктің ... ... ... ... дағдарысты,
бағаның құнсыздануын жеңе білді, ішкі өнім тұрақтанып келеді. ... ... ... ... біршама қалыптасып, экономикалық өсу
көрсеткішіне қол жеткізілді. Еліміз шетелдік ... ... ... ... ... ... ... шықты.
Сырқы саясат саласында Қазақстан Республикасы қолында ... ... ... да, одан бас ... ... ел болды. Сол арқылы ол барлық
елдермен тең құқықты, тең ... ашық ... ... паш ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың сырқы саясат саласында
салиқалы-сабдарлы қадам жасау, көптеген бейбітшілікке ... ... ... ... іске ... ... ... саясатын баянды ете
түсті.
Мәдени-рухани салада баяу да болса тіліміз, әдет-ғұрып, ... ... ... ... ... келеді. Қазақ тілі мемлекеттілік тілге
айналды. Рухани жан-дүниеміз ... ... ... құндылықтарымызбен
қайта қауышудамыз. Мәдени процестер саласында көптеген нәтижелерге қол
жеткізілді. Қазақ ұлтының өнері әлемдік ... ... ... лайықты
бағасын алуда.
Тақырыптың тарихнамасы. Тақырыптың зерттелеу мазмұнына тоқталар болсақ,
тәуелсіздік құжаттары бітіру жұмысымыздың ... ... ... ... Бұл ... тәуелсіздіктің алдыңғы баспалдағы болып табылатын
1990 жылы 25 ... ... ... ... ССР ... ... Декларацияны /1/ айтуымызға болады. ... ... ... ... ... Заңы /2/, 1993 /3/ ... және 1995 /4/ жылдары ... ... ... ... ... жатқан демократиялық өзгерістер
өзінің көріністін тапты. Тәуелсіздік алған ... ... ... елде
болып жатқан өзгерістерді талдау арқылы Қазақстан басшысы ... ... ... айқындауға аударды. Атап ... ... ... ... мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы”/5/ деген еңбегінде жаңа тарихи жағдайға байланысты
еліміздің ... ... ... ... ... ... “Қазақстанның болашағы – қоғамдық-идеялық ... /6/ ... ... ... ... одан әрі күшейіп, нығаюында қоғамдық
ынтымақтастық пен жарастықты іске ... ... ... ... /7/ одан кейін шыққан “Тарих толқынында” /8/ атты аса ... ... ... ... ... ... сақтаудың
басты шарты – қазақтар мен ... және ... да ... өкілдерінің
достығын нығайту, Орталық Азия халықтарының бірлігін сақтау, аймақтың тең
құқылы негізде ... ... ... ... ... ... нығайту ең басты өзегі ретінде қарастырады. Н.Ә.Назарбаевтың
өмірбаяндық ... ... ... ... жылдардағы Қазақстанда
болған саяси және экономикалық өзгерістер ... ... ... ақ
жолы” /9/ еңбегі әрбір Қазақстандық үшін ... ... ... Конституциясы талаптары мен қағидаларын іске асыруда
Президентіміздің “Қазақстан - 2030” /10/ ... ... ... ... ... жазу ... ... Н.Ә.Назарбаевтың
“Сындарлы он жыл”, /11/ “На пороге ХХІ века” /12/, “Без правых и ... , 2005 ... ... ... ... ... ... жолдауы” /14/ т.б. еңбектері кеңінен қолданыс тапты.
Осы уақыт ішінде КСРО-ның күйреуі мен Тәуелсіз Қазақстанның ... ... жаңа ... мен ... ... мен монграфиялық
еңбектер, оқу құралдары, ғылыми мақалалар жарық көрді. Қ.С. Қаражанов /15/
Ал енді біз бұл ... жазу ... ... ... от ... к ... /16/, Е. Бабақұмаров., Ю
Бөлектаев., К.Көшербаевтың “Казахстан сегодня: мир политических ... Ж.Х ... ... ... ... ... еңбектері КСРО-ның ыдырауы және Қазақстанның егемендік
алуын жайындағы ... ... ... К.В. ... ... Президент Республики Казахстан – Н.Назарбаев” /19/
атты еңбегінде Н.Ә.Назарбаевтың қоғамдық-саяси қызметі жайында баяндалады.
Д.И.Салқынбектің “Тәуелсіз Қазақстанның ... /20/ атты ... ... ... ... ... кезеңінен бастап, қазіргі
уақытқа дейінгі аралықты қамтиды. Автор осы жылдар ... ... ... ... ... ... ... өткен саяси процестер мен ішкі,
сыртқы жағдайларды жан-жақты ашып, нақты деректермен талдайды.
Республикамыз тәуелсіз ел ... ... ... ... ... ... жалпы бұқаралық ақпарат құралдарына, оның ішінде баспасөз
тарихына деген теориялық және ... ... ... 1991 ... бүгінгі күнге дейінгі Қазақстан Республикасының тарихын,
мәдениетін, қоғамдық-саяси т.б. ... ... ... ... орны өзгеше. Қазақ баспасөзін тарихи дерек ретінде зерттеген тарихшы
ғалым Қ.Атабаевтың ... ...... тарихының дерек көзі” /21/
еңбегін ерекше атап өтуге болады. Ғалым бұл ... ... ... тарихымен байланыстыра зерттеуді ... ... ... ... пайда болу, қалыптасу және даму тарихын еліміздің тәуелсіздік
алуына байланысты қайта зерттеу, оның жүріп ... ... қилы ... бейнелеу мерзімді басылымды Қазақстан тарихы дерегі ретінде алатын
орнын, атқаратын қызметін жан-жақты ашып ... бұл ... ... ... қатысты жаңа тың мәліметтер беретінін баса айтады.
Тәуелсіз еліміздің тілін, ... ... ... мен ... ... қазіргі қазақ баспасөздерінде жиі жазылып та айтылып та
жүр. ... ... ... ... “Егемен Қазақстан”, газеттерінің тақырыбының
ауқымдылығы, актуальдығы жағынан жоғары тұрғандығын баса айту ... ... ... ... тіл ... /22/ атты
кандидаттық ғылыми диссертациясында Қазақстандық мерзімді басылымдардың тіл
мәселесін көтері, қазақ баспасөзінің ана тілі үшін ... ... ... – Қазақстандық саяси ахуалдың ажырамас бөлігі екендігін ... ... ... қоғамдық-саяси және
мәдени өмірін зерттеуде, “Қазақ тарихы”, “Ақиқат” т.б. ... ... ... мен ... ... ... ... деңгейдегі зерттеулерді қарастыра келіп, біз ... ... ... дейін зерттелмеген, ғылыми талдау ... ... ... ... мен ... т.б. ... алда әлі
де ғылыми талдауды, сараптауды қажет етеді деп санаймыз.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті. Бітіру жұмысы КСРО-ның күйреу себептері
мен ... ... ... ... ... дамуы барысында орын алған
проблемалық мәселелердің себебін анықтауды ... ете ... осы ... ... әлеуметтік-экономикалық, қоғамдық-саяси, мәдени дамуын,
бір жүйеге ... ... ... ... ... ... орай бітіру жұмысының алдына мынандай міндеттер қойылды:
- КСРО-ның күйреу себептерін нақты ... ... ... Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың өмірі мен атқарып отырған қызметіне
нақтылы баға беру;
- Тәуелсіз Қазақстан ... ... ... және мәдени өміріне байланысты мәселелерінің көкейтестілігі мен
оларды шешу ... ... ... баға ... ... ... ... мәдениет құрылысының проблемаларын
жүйелі түрде зерттеп, білім беру мен ғылым саласы және көркем ... ... ... ... ... ... қызметі мен рөлі сарапталады.
Жұмыстың мерзімдік шегі. 1990-2006 жылдар бітіру ... ... ... ... ... кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған
деректер тізімінен тұрады.
1.1. КСРО-ның ... және ... ... ... ... және оның ... ондаған жаңа ұлттық
мемлекеттердің құрылуы - ... ... ... ... ... ... ... тездетуге және жүзеге асыруға әсер еткен саяси күштер, жеке
тұлғалар болды.
1990 жылдың аяғы 1991 жылдары КСРО-ның экономикасы және ... ... да ... кері ... ... ... ... орын алған
экономикалық күрделі мәселелер, экономикалық дамуда ... ... ... Одақ ... технологиялық жағынан артта қалуы, сондай-ақ
оның өндірісі шығарған тауарлардың бүкіл әлемде ... түсу ... еді. Оның ... Ұлы Отан ... ... ... Одағы халық
шаруашылығын аяғына дейін қалпына ... ... ... ... екі есе және одан да ... ... Құрама Штаттарымен әскери,
әскери техникалық, стратегиялық бағытта ... ... айту ... ... Одақ ... ... өнім, ұлттық табыс, еңбек өнімділігі
артпады, оның ... ... КСРО ... жыл ... ... артта
қалып отырды. Соған қарамастан, Одақ ұзақ жылдар бойы әскери-стратегиялық
тепе-теңдікті, ... 1949 жылы ... АҚШ ... НАТО және КСРО
бастаған Варшава шарты /1955 жж./ ... ... ... үшін ... Екі ... ... және социалистік/ теке
тіресі кеңінен етек ... 1950 ... 1990 ... ... ... жылда,
әскери шығын 20 триллион долларға жеткен /20, 5/. Ал ... ... ... ... мен әскери-өндірістік комплекспен байланысты
өндірісте планетаның 60-80 миллион ... ... ... ... ... 5 пайызы соғыс мақсатына жұмсалған. Әрине, мұндай зор шығындар
экономиканы да орасан зор зардаптарға ұшыратты.
Бұрынғы кеңестік ... ... тым ... ... негізінен
қызмет етуге бағытталды. Кеңестер одағында әскери-өнеркәсіп кешеніне ... ... ... ... қажеттілігі кедергісіз қанағаттандырылып
отырды. Бұлар ұлттық жалпы өнімнің едәуір ... ... Ол ... ... шаруашылығы өніміне қосылғанмен, шын ... ... ... аслыған масылдық еді. Осыған қарамастан Кеңестер
Одағының әскери ... ... ... ... ... қалды. Мұндай артта қалушылықтың зардабы таяу Шығыстағы, Африка
елдеріндегі, Ауғаныстандағы ... ... ... рет ... алып,
соққы жегенінен айқын көрінген еді.
1979-1989 жылдардағы ... ... ... ... ... оның ... саяси бағытына халықаралық ... ... Ол ... және ... мемлекеттер арасындағы шиеленістің
жаңа айналымын бастап берді. Ауғанстандағы ... елге жыл ... 5 ... ... Бұл ... ... Кеңес отбасылары жақындарынан және
туыстарынан айырылды. Соғыс ... да ... ... тигізді.
Республикадан оған 21979 адам қатысты. Олардың ішінен 780-дей адам ... 393 адам ... ... 22 адам хабарсыз кетті /16, 35/.
КСРО-ның экономикасының артта қалуы 1970 ... ... ... халық шаруашылығы жоспарының орындалмауынан өз көрінісін тапты.
Экономикалық артта қалуы, ... ауыл ... ... өріс алды.
1965 жылдан кейін ауыл шаруашылығына 1 триллион сомға жуық қаржы жұмсалды,
бірақ бұл ақша ... ... ... ... /1990 ж. ... ... КСРО-да тек ауыл шаруашылығындағы қордың қайырмасы ... үш есе ... бір ... ... бес ... өнімін өндірді, ауыл шаруашылығында 80 пайыздан астам адам қол
еңбегімен айналысты.
Жалпы ... Одақ ... ... ... тоқырау кезеңінде
экономиканың басты көрсеткіштері өспеді, қайта төмендеп кетті. Егер ұлттық
табыстың өсу қарқыны сегізінші ... – 41 ... ... ... 28 пайыз, оныншы бесжылдықта 21 пайыз, он бірінші бесжылдықта –
17 пайызға азайды. ... жыл ... ... ... ... Жалпы КСРО-ның
өмір сүрген соңғы 18 жыл ішінде 1972-1990 жж. жоспарлар 13 рет орындалмаған
/17, ... ... ... ... ... да өз ... ... жоқ. Біз соңғы кезге дейін ... одақ ... ...... республика болды деп мақтанышпен айтып келдік. Оған
негіз бар еді. ... ... ... қоғамдық өнім шығаруда РСФСР мен
Украинадан соңғы үшінші, өнеркәсіп өнімін ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке өткізілетін астықтың 20
пайызы, әрбір төртінші тонна еті, ... ... ... жүн, тапсырылатын
қаракөл елтірісінің үштен бір бөлігі тиді.
Бірақ бұл ... ... ... ... кезге дейін жете
пайдаланылмады. Оның әр түрлі ... бар еді. ... ... шаруашылығының құрылымы бір жақты дамып, оның аса ... ... ... ... Ауыр ... ... түсті және қара
металлургия, мұнай-газ және химия өнеркәсібі басым дамыды. Оның ... ... ... ... ... ... ... жасау және
халыққа қажетті тауарларды шығару салалары артта қалды. Мәселен, ... ... ... ... ... 17,1 ... ғана ... ал
Одақ бойынша бұл көрсеткіш 27,4 пайыз еді. Қазақстанда қазіргі кезеңдегі
талапқа сай құрал-жабдық жасау, радиотехника, ... ... және ... үшін ... ... ... ... жетіспеді.
Екіншіден, республикаға халық тұтынатын тауарлардың 60 пайызға жуығы
сырттан әкелінді, ал іште өндірілетін ауыл ... ... ... ... ... терінің тең жартысы, жүннің 70 пайызы ... ... ... ... тек ауыл ... ғана ... ... өнеркәсіпте де орын алды. Мәселен, Торғай облысында алюминий жасау
үшін қажетті шикізат боксит ... ол ... ... ... ... айналдырылды, ал глинозем алюминий шығару үшін Сібір
кәсіпорындарына жіберілді. Атырау, ... ... ... мұнай
Орал қаласына 200 шақырым қашықтықтағы Орынбор облысының жеріне айдалып,
онда қайта өңделді. ... ... ... ... ... ... түрлері ұсталып, қара уылдырық алынса, оны дайындап өңдеу,
консервілеу ... ... іске ... ... ... шет елдерге бір миллиард сомға дейін алтын қорына тең бағалы
өнімдер шығарып келсе де, одан ... ... бір тиын да ... ... ... тауарлар барынша арзан бағамен
шығарылып, ал шеттен тек қымат, дайын ... ... ... тек 1988
жылдың өзінде республикадан сыртқа шығарылған тауар 6,7 миллиард сом болса,
сырттан шығарылған тауар – 13,8 ... ... ... нәтижесінде аса бай
Қазақстан өне бойы басқа республикаларға ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуы көп жылдар бойы тек
қарабайыр жолмен, яғни ... ... ... ... ... ... ғана
іске асырылды. Өндірістік күштің өсуі, оны тиімді пайдалану дәрежесінен
артта қалды. ... ... ... ... ... ... ... экономикалық күші жете пайдаланылмады.
Бесіншіден, аграрлық секторда дақылдардың түсімі, малдан алынатын өнім
әр шаруашылықта әр ... ... еді /20, 7/. 1987 жылы ... ... ... ... ... бірі экономикалық жағынан
тиімсіз шаруашылықтар болды. Суармалы егістің түсімі де басқа жерлермен
салыстырғанда ... ... ... ... мен ... ... 70-ші
жылдардан бастап 80-ші жылдардың аяғына дейін ... жан ... ... ... ... ... салыстырғанда 12 ... ... ... ... ... дейін Қазақстандағы жағдайды
мадақтап, әсірелеп көрсету, ерекше орын алды. Оған жылдық есеп ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштерді негізсіз
көбейтіп көрсетудің елеулі әсері тиді. ... ... ... ... саяси өмірінде жаңа одақтық шарқа қол қою мәселесі кеңінен талқыланып
жатқан болатын. Бірақ бұл одақ қандай одақ ... ... пен ... ... ... заңдық қатынас қалай жүзеге асырылады
деген сұрақтар төңірегінде қызу талас жүрген еді. Оның ... дәл ... жер ... ... кейбір республикалар арасында ұлтаралық
қақатығыстар болып жаты. Бұны ... ... ... ... ... ... ... түсіндіргісі келеді. Ал шын
мәнісінде бұл ұлтаралық қақтығыстардың ... ... ... ... ... – соңғы 70 жыл бойы ... ... ... ... бұрмалаушылықтың салдары болды. Мәселен, 1920 жыл мен
1930 жылдар аралығында одақтас ... мен ... ... 30 ... жуық ... 1930 жыл мен 1960 жылдар аралығында тағы
да 20-ға жуық өзгеріске ұшыраған. Сол ... ... ... ... бойынша шекараны өзгертіп ойларына келгенін істеген. Бір ғана
Қазақстанды мысал ретінде алып қарастырсақ, 1924 жылы ... ... ... Қызылордаға көшіріліп, Республиканың батысындағы 650
мың шақырымға жуық территориясы Ресей Федерациясына берілді. 1960 ... ... ... төрт ... ... ... ... 1972
жылы бұл төрт ауданның 2-уі ғана ... 2 ... сол ... ... ... /20, 9/. ... сорақы қолдан жасалған іс-
әрекеттер басқа да респубдикалардың басында бар жағдайлар.
Кеңестер Одағының құлауының ... ... ... айтқанда, ондағы
саяси-идеологиялық бірлік пен біртұтастық сол сексенінші жылдардың соңы мен
тоқсаныншы жылдардың басында-ақ ... ... ... ... атап ... Бұл кезде бұрынғы Кеңес Одағы елдерінде бұрын болмаған ұлт ... Ең ... – олар таза ... ... ала ... Сумгаиттегі,
таулы Карабахтағы, Вильнюстегі, Ферғанадағы оқиғалар ұлттық мәселеллерді
шешудің ешқандай бағыт-бағдары жоқтығын ... ... ... мәлімдемелер, тұжырнамалар, бағдарламалар ұлтаралық қатынастар
мен оны шешудің жолдарын нақты көрсетіп бере алмады. Ел ... ... ұлт ... ... терең түсінбеді, оның теориялық базасы
жасалмады. Ақыр ... ... ... ... ал ... әкеліп тіреді. Бұған мысал ретінде Қазақстанда болған 1986 ... ... ... ... бірқатар ұлт республикалары Одақтан бөлініп шығу, ... ... ... ... ... ... Міне, осының
нәтижесінде 1988 жылдың қараша – 1989 жылдың мамыр ... ... ... ... Литва, Латвия республикалары өздерінің егемендігі
туралы алғашқы құжаттарын қабылдады. ... олар КСРО ... ... ... мемлекетке айналды.
Сонымен бірге, одаққа кірген барлық Республикалар 1990 жылы өздерінің
егемендіктері туралы Декларациясын ... 1990 жыл 25 ... ... ... ... ... Советтік Социалистік Республикасының мемлекеттік
егемендігі туралы Декларацияны ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен орталық арасындағы
қарым-қатынастары айқын көрсетілді /1, 10/. Сөйтіп, 74 жыл бойы өмір ... ... ... ... аяқ ... ұлттық тәуелсіздік пен мемлекеттік
егемендік мәселелері бірінші кезекке ... ... ... заң ... ... бұл құжат қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің кезектен тыс он
төртінші сессиясында қабылданды. Талқылаудан кейін заң ... ... ... тіл туралы Қазақ Социалистік Республикасының ... ... Бұл заң ... ... тұрақтандыруға және ұлтаралық
қатынасты едәуір жақсартуға мүмкіндік ... ... ... ... қазақ тілі болып жарияланып, орыс тілі ... ... ... ие ... 1989 жылы ... толықтырулар енгізіліп, қазақ тілін
өркендетудің Мемлекеттік ... ... онда ана ... материалдық қолдау көрсету, тілді дамыту ісі көтерілді. Бір жылдың
ішінде, яғни 1990-1991 жылға ... ... ... саны 482-ге
көбейді, ал республика бойынша оның жалпы саны 1677 болды /22, 142/. ... ... ... 4 ... ... ... Республикада
бірінші рет қазақ тілінде іс жүргізетін және машина басатын мамандар
даярлайтын ... ... ... ... 1988 ... Компартиясы Орталық Комитетінің қаулысымен ... ... ... құрбаны болған Ш.Құдайбердиев, А.Байтұрсынов,
М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, ... ... ... ... ... ақталып,
есімдері қайта оралды. Қазақстан Компартиясы Ораталық Комитетінің 40-шы
жылдардың екінші жартысы мен 50-ші жылдардың бас ... ... ... ... ... ... ... күші жойылды. Сондай теріс
пиғылды қаулылардың қатарына 1947 жылғы 21 қаңтарда ... ... КСР ... Тіл және ... ... ... ... қателіктері туралы”
қаулысы да бар еді.
1990 жылы 24 сәуірде жоғарғы Кеңес Президент лауазымын бекітіп, ол
өзінің ... ... ... ... Комитетінің Бірінші хатшысы
Н.Назарбаевты республиканың бірінші Президенті етіп сайлады. ... ... ... ... ... етіп ... ... дайындады.
1990-1991 жылдары Жоғарғы Кеңес “Мемлекеттік билік пен басқаруды жетілдіру
туралы” және “жергілікті өзін-өзі ... және ... КСР ... ... ... ... заңдар қабылдады. Бұл заңдар
республиканың билік ... мен ... ... ... ... болды. Республика үкіметі өзінің сыртқы саясатын дербес жүргізуге
мүмкіндік беретін аса ... ... ... ... қабылдады:
“Қазақ КСР-індегі меншік туралы”, “Қазақ КСР сыртқы экономикалық ... ... ... ... КСР-індегі еркін экономикалық аймақтар
туралы”, “Қазақ КСР-індегі шетелдік инвестициялар туралы” және т.б. ... ... ... ... тигізіп, ол 1990 жылы 1,5 есе ... ... және т.б. ... ... ... қызметті
жақсарта түсті. 1990 жылы қарашада Сауд Арабиясымен бірлесіп, бірінші рет
шетелдіктердің ... ... Банк ... ... жылы ... ... және нарықтық қатынастарға
көшудің бағдарламасы” қабылданды. Бұл ... ... ... ... өтудің басты шарты ретінде қарастырылды. Мемлекеттік
меншікті жекешелендіруді екі ... ... ... ... деп ... ... кезең (1991-1993) мемлекеттік тұрғын
үйді купон ... ... жеке ... ... және әлеуметтік, мәдени
және тұрмыстық объектілерді жекешелендіруді қамтыды. “Үлкен жекешелендіру”
деп ... ... ... ... ... ... ... жеке меншігіне беруді жүзеге асырды.
1990 жылы 25 қазанда республиканың ... ... ... ... ... ... ... қабылдады. Бұл декларацияда
негізінен мына мәселелерге мән берілді: КСРО мен Каз КСР арасындағы ... ... ... ... ... ... саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени-ұлттық құрылыстарға
байланысты барлық мәселелерді дербес ... ... өз ... ... заңдарын бұзатын КСРО заңдарының ... ... ... өз ... ... қол ... бөлінбейді және оның
келісімінсіз өзгертілмейді; Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... әскери құрамалары, олардың әскери базалары
орналаса алмайды; Қазақсатн өзінің дербес ішкі әскерін, ... ... ... ... ұстауға құқылы. Қазақ КСР халықаралық
қатынстарды дербес, өзінің ... сай ... ... ... жаңа одақтық шарт жасасу және Қазақ КСР жаңа ... үшін ... ... ... туралы арнайы бапта көрсетілді.
Орталық пен Республикалар арасындағы ... ... ... ... осындай жағдайда жаңа Одақтық шартқа қол қою мәселесі күн тәртібінде
тұрды. 1991 жылы 19 ... ... ... ... ... ... ... туралы (ТЖМК) жарияланды, Фороста демалып жатқан
КСРО Президенті ... ... бұл шын ... ... төңкеріс
жасауға жасалған әрекет еді.
1991 жылы ... ... ... М.Горбачевтың Ново-Огоревадағы
резиденциясында одақтас респуликалардың басшылары жиналып, қызу талқылаудан
кейін жаңа ... ... қол қою ... 20 ... деп белгіленді.
Төңкерісті ұйымдастырушылар вице-президент Г.Янаев, премер-министр
В.Павлов, МҚК-нің төрағасы В.Крючков және тағы ... елде ... ... Олар ел ... ... үш ... бойы ... үйінде қамауда ұстап, өз еркімен Президенттік ... ... ... ... ... ... 19-20 ... әскери бөлімдер күшімен
Россия Жоғарғы Кеңесінің үйін басып алуға бірнеше рет әрекет жасады. ... ТЖМК №1 ... ... ол “КСРО Конституциясы мен заңдарына қайшы
келетін билік және ... ... ... мен шешімдерінің күші
жойылсын, митінгілер мен демонстрациялар жасауға тыйым салынсын, бұқаралық
ақпарат құралдарына бақылау орнатылсын” деген ... ... жер ... 0,15 ... жер бөлуге және еңбекақыны арттыруға уәде берді.
Ельцин бастаған Ресей Федерациясының ... ... ... Соның
нәтижесінде төңкерісшілер Ақ үйді ... ала ... 21 ... ... ұшырап, оны ұйымдастырушылар тұтқындалды.
М.Горбачев ... ... ... Бас прократура бүлікшілерге қарсы
қылмыстық іс қозғады. Төңкерісшілердің неге осы күндерді таңдап алды ... ... олар ... де жаңа ... шарқа қол қойдырмауды
ойластырған. Өйткені, жаңа ... ... ... ... ... құқықтар беру көзделген болатын. Бұл санасы шовинизммен уланған
кейбір КСРО-ның басшыларына ұнамады. Олар сол бұрынғы ... ... ... келді.
Бұл күндері Қазақстандағы жағдай бір қалыпты болды. 20 тамызда
Н.Назарбаев арнайы ... ... ... ... ... заңға, конституцияға сәйкес келмейтінін айтты. Осы оқиғадан кейін
Одақтық шартқа ... ... ... Бұл ... ... ыдырауын
жеңілдетті. 24 тамыз күні Н.Назарбаев КОКП Орталық Комитеті ... ... ... оның ... ... мәлімдеді, өйткені, КОКП Орталық
Комитеті өзінің әрекеттерімен бүкіл болған күндері өз ... ... алға ... ... 1991 ... тамызында тоталитарлық жүйені
қалпына келтіру әрекеттері және содан кейін орын ... ... ... ... ... ... тамызда Қазақстан Президентінің “Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан аумағындағы КОКП
мүліктері мемлекет меншігіне айналды. 1991 жылы 29 ... ... ... ... ... жабу ... ... қол қойды.
28 тамызда Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Пленумы болып,
онда Н.Назарбаев ҚКП ОК-нің Бірінші хатшысы ... ... алып ... жылы тамыздан кейін КСРО-ның ыдырау процесі жеделдей түсті. КСРО халық
депутатарының бесінші (кезектен тыс) съезі “Өтпелі ... ... ... Заң ... ... өкілеттілігін КСРО Мемлекеттік кеңесіне
берді. М.Горбачевтің Орталықты сақтап қалуға ұмтылған жанталасынан нәтиже
шыққан жоқ. Республикалардың басым бөлігі ... ... ... ... ... ... ... түрде 12 республика қалды.
1991 жылы 7 қыркүйек күні таңертеңгі сағат 10-да ... ... ... ... тыс ... ... ... Ұзаққа созылған
пікір-таластан кейін, съезд Қазақстан Компартиясын ... жаңа ... ... ... қабылдады. Жаңадан құрылған партия Социалистік партия деп
аталды. 1991 жылы қазанда Қазақстан ... ... тыс ... ... онда ... ... өзгерту туралы шешім шығарды. Қазақстанның
Жастар одағы деп аталатын болды. Сөйтіп, партиядан кейін іле-шала комсомол
да, кейін ... ... да ... өмір ... тоқтатты. Кәсіподақтар
жекелеген тәуелсіз ұйымдарға таратылды. Олар партиялық ... ... ... тыс ... ... ... ... қолдау таба алмады.
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1991 жылғы 16 қазандағы қаулысында 1991 жылғы
1 желтоқсанында Президент сайлауын ... ... ... қабыдады. 1991 жылы
1 желтоқсанда Қазақ КСР ... төте ... ... ... Дауыс
беруге қатысқандардың сайлаушылардың ... ... ... ... ... немесе бұл 98,78 пайыз болды. Соның нәтижесінде,
Н.Назарбаев ... ... ... сайлаған Қазақсатнның тұңғыш ... ... 1991 жылы 10 ... ... ... ... ... Социалистік Республикасын Қазақстан Республикасы деп атау туралы
шешім қабылдады. Идеологиялық бояуы бар бұрынғы атауы өмір шындығынан ... еді. 1991 жылы 16 ... ... ... ... ... /2, 20/ ... заңы қабылданып, бұл күн
тәуелсіздік күні деп жарияланды. Қабылданған құжаттың 1-ші ... ... ... ... және құқықтық мемлекет
екендігі айқындалды. Қазақстан аумағы біртұтас, бөлінбейтін және ... ... ... ... ... ... қазақ ұлтымен тарихи
тағдыры ортақ республиканың барлық ұлттарының азаматтары біртұтас Қазақстан
халқын ... ... Ол ... пен ... биліктің бір
қайнар көзі болып табылады. 3-ші тарауда мемлекттік билік пен ... ... ... ... ... ... үш ... заң шығарушы, атқарушы және сот биліктері айқындалған.
Қазақстан Республикасының Елбасы және оның атқарушы билігі Президент
болып табылады. ... ... ... ... ... ... жүйе ... атап көрсетілген және меншіктің түрлерінің
алуандығы мен олардың бәрі тең екендігі ескерілген. Жер және оның ... әуе ... ... және ... ... өзге ... ресурстар
мемлекеттің айрықша меншігінде болады деп жарияланды.
Қазақстан Республикасы әлемдік қауымдстықтың толық ... ... ... Ол ... ... ... мен ұлттық мемлекеттілігін
нығайту жөнінде шаралар қабылдайды.
1991 жылдың ... ... ... ... басшылары
(Шушкевич, Б.Ельцин, Кравчук) Белоруссияда Беловеж келісіміне қол қойды.
Онда саяси одақ ... ... ... республикалардың Одақтан шығуы
объективтік процесс және тәуелсіз мемлекет құру ... ... ... отыр ... ... ... ... отырған тоғышар саясаты елді терең
экономикалық және саяси дағдарысқа алып ... ... ... тұрмыс
деңгейі төмендеп кетті, қоғамда әлеуметтік шиеленіс, ұлттар мен халықтар
арасындағы қайшылықтар мен қақтығыстар күшейді деп атап ... ... ... ... кірген барлық мемлекеттердің, жаңа достық Одағы – Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығын /ТМД/ құруға жол ашты. Сол ... ... ... және ... ... ... қарсы қойылуы үлкен
зардаптарға ұрындыруы ықтимал еді. Сондай келеңсіз жағдайларға жол ... 1991 ... 13 ... ... ... Азия ... Н.Назарбаев, С.Ниязов, И.Каримов, А.Ақаев, Р.Нәбиев жиналды.
Кездесудегі ашық ... ... ... бұрынғы республикаларды ортақ бір
достыққа біріктіру жолдарын іздестіруге шешім ... Бір ... ... ... ... ... қалыптастыру
процесінде егемен мемлекеттер достастығы туралы шешімдер мен құжаттарды
дайындауға бұрынғы одақ ... ... ... ... ... ... құрушы барлық құрылтайшы ретінде танылатын
болсын және тексте олар мәртебелі келісуші деп атап көрсетілсін ... ... ... ... ... ... мемлекеттер достастығының тең құқылы құрылтайшылары болуға ... ... ... ... одақ ... оң қабақ танытып
отырғанын ескерген Н.Назарбаев ... ... ... бірігіп, шешім
қабылдау үшін Алматыда бас қосуды ұсынды.
Бұл ұсыныс қабылданды. Кездесуге бұрынғы ... ... ... – А.Муталибов (Әзербайжан), Л.Тер-Петросян (Армения), С.Шушкевич
(Белоруссия), Н.Назарбаев ... ... ... ... Б.Ельцин (Ресей), Р.Набиев (Тәжікстан), С.Ниязов (Түркменстан),
И.Каримов (Өзбекстан) және Л.Кровчук (Украина) қатысты /20, 7/. 1991 ... ... ... ... ... Декларациясына қол қойды.
Алматыда қабылданған декларацияда Минскідегі айтылған ... ... ... ... Жаңадан құрылған достастық мемлекет
басшылары және ... ... ... ... ... ... ... жалпы бағыттағы көкейтесті саяси және ... шешу ... ... ... ... ... басшылары
Біріккен Ұлттар Ұйымы алдында бұл Тәуелсіз мемлекеттердің ... ... ... ... мүше етіп алу ... шешім қабылдады. Сонымен
қатар бұрынғы КСРО-да жасалған ядролық ... және оған ... ... ... іске асырып отыру жөніндегі келісімге қол қойылды. Тәуелсіз
Мемлекеттердің Достастығы /ТМД/ осы кезге дейін ... ... қол ... ... ... ... ... орындалуын өз
мойындарына ... деп ... ... ... ТМД-ы өзінің
ұйымдастырушылық, атқарушылық ұйымдарын ... Осы ... ... ... – мемлекет басшыларының кеңесі, үкімет ... ... ... ассамблеясы жасақталды. 1993 жылдан бастап
Минскіде ТМД-ның Атқарушы хатшылығы ... ... ... ... ... Қорғаныс министрлерінің кеңесі және басқалар
құрылды. ... және екі ... ... ... әзірленіп, қол
қойылды. ТМД құрылып қалыптасқаннан кейін, бұл ... ... ... де ... ... ... Мәселен, әлеуметтік-
экономикалық шиеленіс белең ала ... ... ... ... ... елеулі проблемаға айналып, экономикаға кері
әсерін тигізді. Екіншіден, ... ... ... шаруашылық
байланыстарына тұрақсыздық элементін кіргізіп, үшінші ... ... ... ... ... ... жағдай көп ретте бүгінгі күнге дейін
сақталып отыр. ТМД ... ... шын ... өз ... жоқ және ... ... іске ... күйде бола алмады.
Әлеуметтік-экономикалық және саяси дағдарыс салдарынан ТМД-ға ... ... ... әскери қақтығысқа дейін барып жатты.
1.2 Н.Ә. Назарбаевтың саяси портреті
Тұңғыш ... ... ... Назарбаевтың аса қиын да
мәртебелі ... ... ... қуанышы мен сүйінішін күнде
көгілдір экран, радио, түрлі ... ... ... ... біліп отырамыз.
Қазір міне, Қазақстан 1991 жылдан бастап әлем таныған тәуелсіз мемлекеттке
айналды. Бұл ... ... ... ... ... ... елшілігі
мен өкілеттілігі жұмыс істейді. Қазақ елінің осындай ... ... ... зор ... сіңіргенін ешкім жоққа шығара
алмайды.
Елбасының ел үшін, халық үшін істеген іргелі істерін санамалап ... ... Ол ... ... ... ... қарудан бас тарқан әлемде
бірінші ел Қазақстан болды. Өз ... отау ... ... ... ... ... ... жүзеге асырды. Қытаймен, Ресеймен, Өзбекстанмен,
Қырғыз елімен шекараны ресми жүйеге келтірді. ... ... ... ол ... танытты. Халықаралық құқыққа сай Қазақстанның тарихи
рөлін, беделін көтеруді ... ... ... ... ... ... етті, өзін де, халқын да барша дүниеге мойындатты. Оларға қазақ деген
халық, ел барын таныта ... ... ... ... ... ... жүзіне сапар шегіп, елінің белсенді ... бола ... ... кез ... ірі ... дамушы елдердің басшыларымен
тең отырып, мәселе шешуде өзінің қабілетті саяси қайраткер екенін танытты.
Ойы да, тұлғасы да, өзін ... да ... кем ... ... ... ... ... да іскер басшысы екендігін дәлелдей білді.
Халықаралық зор ... ие ... Бұл ... “Атамұра” баспасынан шыққан
“ХХІ ғасыр: әлем саясаткерлері Н.Ә.Назарбаев туралы” атты кітапта: эпиграф
ретінде алынған еуропа ... ... мен ... ... ... Президенті Борис Джорждің Н.Назарбаев “Қазіргі
заманның ең атақты көрнекті лидерлерінің бірі” /18, 24/ ... ... ... Ли Куан Юдің ... Назарбаев республика басында тұрса,
Қазақстанның табысқа жету мүмкіндігі көп ... ... ... келтірсек
те жеткілікті. Елбасының әлемдегі бағасын осы екі сөз ... ... ... әлем ... жер шары ... осы ... саяси
қайраткерлердің алдыңғы шеңберінде келеді. Бұл, біз, ... ... ... зор ... Ал қарапайым қалың жұрт үшін Н.Назарбаев
несімен сыйлы, несімен ... Ең ... ол ... ... ... ... сөйлеп, мүддесін жақтаулығымен, ұлтына адалдығымен қымбат. ... ол ... ... өсіп ... жоқ, ... ауылдағы қайнаған
қызу тіршіліктің нақ ортасында ... ... ... ... ... ... ... үшін мансап – қызығу, құмарту нысанасы ... ұмыт ... Ол үшін – биік ... өз ... туған жеріне, төл
топырағына адал қызмет етудің құралы ғана.
Сондықтан да ел басқару тізгінін қолға алғаннан бері халыққа ... оның ... ... ... ... елбасының еш ойы болған
жоқ. Бар күш жігерін, ақыл-ойын, жинаған ... ... осы ... ... ... ... ... өмірбаянына тоқталып өтсек.
Халқымызға мәлім, Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев – 1940 жылы 6 шілдеде ... ... ... ... отбасында дүниеге келген. 1948 жылы бірінші
класты туған ауылындағы мектепте бастады. 1958 жылы ... ... ... ... ... ... ... аттанды. Онда
ол небәрі 18 жаста еді /23, 3/.
1960 жылы техникалық училищені ... ... ... ... ... ... ... домна пешінің шойын құйғыш
машиналарының шойын құюшы, Қарағанды металлургия комбинаты домна ... ... ... жылы ... ... Н.Әбішұлы Днепродзержинскіден екінші дәрежелі
горновой болып оралған екен. Екі жылдай ондағы ... ... ... ... ... ... институтында сақталған №
1672-ші нөмірлі куәлігінде былай деп ... ... ... ... курс ... ... № 8 в г. ... области. Решением экзаменационной комиссии Назарбаеву Н.
присвояна квалификация второй горновой восьмого ... ... 26 ... 1960 ... /23, 7/.
Алайда, жаңа домна пешінің бастығы В.Долматов “екінші горновой” деген
дәрежесі бар маманды алғашқыда ауыр бетонға салды. ... ... ... ... ... ... Біраз уақытша газовщик болып істеп жүрді. Үш-төрт
ай өткен соң төртінші дәрежелі горновойға көтерді. 1961 жылы оған ... 1963 жылы одан да ... ... ... ... ... ... аға горновойы міндетін атқарды. “Еңбек екпіндісі” ... ... ... болды /19, 42/. Қазақстан комсомолының Х съезінде, ... ... ... болып қатысты. Дүниежүзі жастарының Хельсинки қаласында
өткен фестиваліне де барды. Енді бір жолы ... ... ... ... ... 1960 жылы 1 ... күні ... комиссия 1-
домнаны қабылдау актісіне қол қойып, тұңғыш Қазақстан шойынын ағызуға
рұқсат еткен ... ... 15 ... ... қалалық газетіне басылған “Молодым
везде у нас дорога” деген суреттемеде Борис Яговитовтың ... ... пен ... ... қол ... ... көпке жария
етілді. Бұдан кейін, келесі 1962 жылы 25 қазанда ... ... ... ... жетекшісі Василий Веретенниковтың ... ... ... ... ... Ол ... шойынын еселеп, от
дариясын күндіз-түні ағызып жатқан екі алып ... ... ... ырғағына
шолу жасалыпты.
Үстіміздегі 1999 жылдың 10 қаңтарындағы Президентті сайлау алдында
Қарағанды облысы сайлаушыларымен Нұрсұлтан ... ... ... болатын: “Қарағанды жерінің менің жеке басым үшін ерекше де ыстық
екенін сіздер ... ... Осы ... ... ... ... ... таныған азамат, елдің тұтқасы болып аттандым” /9, 17/.
Шынында да, Президентіміздің жастық дәурені негізінен осы ... ... ... ... архивті ақтарғанда жиі ұшыратамыз.
1967 жылы Қарағанды металлургия ... ... ... техникалық оқу орны) және КОКП ОК-нің жанындағы жоғарғы ... ... 1969 жылы ... қалалық партия комитетінің өнеркәсіп
және транспорт бөліміне меңгеруші болып ауысады.
Қазақстан ЛЖКО ... ... ... комитетінің бірінші
хатшылығына, Қарағанды металлургия комбинатының партия комитетінің хатшысы
(1969-1971 жж.), сосын қалалық партия комитетінің екінші ... ... жж) ... Екі ... соң, ... ... ... хатшысы (1973-1977 жж.) міндетін атқаруға кірісті. Екі жылдай (1977-
1979 жж) Қарағанды ... ... ізгі ... ... талай
жақсылықтарды дүниеге келтірді.
1984-1989 жж. Н.Ә. Назарбаев – ҚПК ОК-нің бірінші хатшысы. 1990 ... ... ... ... ... І-сессиясында Қаз.КСР-інің Президенті
болып сайланды.
Қазақстан Республикасының Конституциясында былай деп көрсетілген:
“Қазақстан Республикасының ...... ... ... және ... саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және
халықаралық қатынастарды Қазақстанның ... ... ... ең жоғары
лауазымды тұлға”.
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ел экономикасы барлық байланыстарынан
айырылып, дағдарысқа ұшырады. Құлазып, шөгіп қалған ... ... ... міндеті алға қойылды. Қаржы тапшылығы бой ... ... ... көздерін игілікке айналдыруға көп қаржы қажет ... ... ... ... ... ... жасау, оларды елге тарту көп
күш-жігерді талап етті.
Қаңырап қалған ауылдарды жаңғырту, реформалау ... ... ... ... жасақталды. Ауыл жылдары жария етілді. Селоға көңіл бөлу
күшейді. Ауыл-аймақта қайта жаңғыру ... ... ... күйі ... ... сенімі артты, нарықтық саясатқа бетбұрыс жасалды. Нарықтық
сана қалыптаса бастады. Өз ... өзі ... ... ... ... ... ... жер егуге дағдыланды. Елді мекендерді қалпына келтіру, жол
қатынастарын жақсарту, ... ... ... ... ... ... алынды. Ел ішінде жаңа тұрмыс, жаңа кәсіпке ... ... ... ... ұлттық рухтың есеюі мемлекеттік саясат
деңгейіне көтерілді. Елбасының ... ... ... бағдарламасы
жасалып, жүзеге асуда. Ежелгі руханияттың көрнекті туындылары ... ... ... аса ... Көне мұралар, дала ойшылдарының
еңбектері жарыққа шығып, өз оқушыларын тапты.
“Мәдени ... ... іске ... ... соңғы Жолдауында
өткенді пайымдау арқылы қазіргі заман мәдениетін жан-жақты дамыту ... ... көне ... ежелгі ғасырдың туындысы болғанымен ғана
қымбат ... ... ... ... ... жарауымен қымбат.
Елбасы оқу ағарту, білім беру ісін жаңа ғасыр деңгейіне көтеруді
ұсынды. Білім ... ... ... ... ... техникалық
және кәсіптік білімді меңгеру қажеттігі алға қойылды.
1992 жылы 16 мамырда ... ... ... ... өзінің
“Қазақстан егеменді мемлекет ретінде қалуыптасуы мен дамуының стратегиясы”
атты еңбегінде ... ... ... ... жасауға және
оның басым бағыттарын таңдауды негіздеуге кіріскен болатын. Бұл ... ... біз өз ... ... сүйгіш бағытын жариялаймыз
және әлемнің ... ... ... ... ... Кез келген әскери жанжалдың апатты салдарға әкеліп соғатыны
жөніндегі өзіміздің жауапкершілігімізді түсіне және сезіне отырып:
- ... ... ... басым мақсаты ретінде
бейбітшілік сақтауды мойындаймыз;
- саяси, экономикалық және ... да ... ... ... ... және күш ... ... қабылдаймыз;
- ядролық қарусыз мемлекет мәртебесін ... және ... ... туралы шартқа қосылуға ұмтыламыз;
- қалыптасқан шекаралардың бұзылмауы, ... ... ... ... принциптерін ұстанамыз”, деп басты-басты бағытымызды
атап көрсеткен ... /5, ... ... өзінің “Ғасырлар тоғысында”,
“Тәуелсіздігіміздің бес ... т.б. ... ... дүниежүзілік
еңбек бөлінісі процестеріне, капитал мен ресурстардың ... ... ... ... ... және азиялық экономикалық
одақтармен ... ... ... алда ... ... ... ... /7, 18/.
Біздің сыртқы мүмкіндіктеріміз, ең алдымен, еліміздің географиялық,
геосаяси және ... ... ... Президент
Н.Ә.Назарбаевтың бағдарлауынша, Қазақстанның мүмкіндігі, ең ... ... ... ... түйіскен торабында орналасқан ... ... ... болашағы Азиямен де, Еуропамен де,
Шығыспен де, Батыспен де ... ... - деді ... ... жағдайына көз салсақ тоғыз жолдың
торабында орналасқанын, шекараларымыздың өнбойында өз өнімімізді өткізудің
аса ірі де ... зор ... ие ... ... ... ... жерле “Қазақстан - 2030” стратегиялық бағдарламасының аса құнды екенін
мойындамасқа шара жоқ.
1997 жылғы қазанда Президенттің ... ... ... ...... ... бағдарламасы талдап-белгіленді.
Президент Назарбаевтың беделінің арқасында, 1999 жылдың көктемінде
оның Қытай басшылығына жеке ... ...... өзендер
жөніндегі Қазақстан-Қытай келіссөздерін бастауды жеделдетті.
Қазақстанның Америка Құрама Штаттарымен саяси, әскери, экономикалық
қатынастарының маңызы ... 1994 жылы 14 ... ... ... пен АҚШ Президенті Клинтон қол қойған “Демократиялық ықпалдастық
Хартиясының” баға жетпес маңызы бар. Шығыс Еуропа мен ТМД ... ... ... ... ... қолы жетпеген. Онда Қазақстанның дүниежүзілік
қауіпсіздікке ... ... оның ... ... ... ... сақтауға сіңірген еңбегі атап көрсетілген. Хартияның он
жетінші бабында екі ел арасындағы қауіпсіздік, ... ... ... қоршаған ортаны қорғау, ғылым, денсаулық сақтау, т.б. ... ... мен ... ... /10, ... ... 10 қаңтарынан 7 жылдық мерзімге созылған өкілеттілікпен
Қазақстан Республикасының Президенті болып ... ... ... ... ... 4 кандидат тіркелді. Олар: Коммунистік партия
өкілі С.Ә.Әбділдин, Сенат депутаты ... ... ... ... ... және ... ... сайлауға дауыс беру үшін жасалған тізімге
енгізелген 8.419.283 сайлаушының дауы беруге – ... ... ... 87,05 ... қатысқан. Дауыс беру қорытындысында
Н.Ә.Назарбаев жеңіске жетіп, ... ... ... Президенті
болып сайланды. Н.Ә.Назарбаев Республика Президенті болып сайланған он жыл
уақыт ішінде еліміздің тәуелсіздігін, мемлекеттің ішкі-саяси тұрақтылығын,
халықтың ... ... ... ... ... ... ... тұрарлық шаралар іске ... ... ... ... ... өзін көрсете білді. ... көп ... ... ... ... елдерге қарағанда соңғы он
жыл ішінде ешбір қақтығыссыз-соқтығыссыз алға басып, дамып келе жатыр.
Мұның өзі ... ... үшін ... ... ... ... ... бастау қиын емес, қонатын жерден көл табылады, қол бастау ... ... ... ел ... шаршы топта сөз бастаудан қиынды көргем
жоқ”, деген екен Бұқар жырау бабамыз. ... ... ... ... ... сөздің жүрекке жетпейтіні осыдан-ақ аңғарылса керек .
Сондықтан халқының қадір-құрметіне бөленіп, аялы ... ... ... ... ... ... түскенде тебіренбей қалмайды. Ал
халық алдында тағдырдың таразыға түсер сайлау сияқты ұлы ... ... ... Оның ... ол Елбасын белгілейтін Президент сайлауы болса
жұрт алдындағы жауапкершілік деген тіптен бөлек. Елін он бес жыл ... ... ... өткен Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың да таяуда
осындай күйді бастан кешіргені шексіз. Бірақ ... ұлың ... сен ... жарар ол” деп ұлы Абай айтқандай, сүйсінер ісі шаш етектен
келетін сүйер ұлына ... тағы да ... ... ... ... етіп қайта
сайлады. Бұл елім деп еңіреп туған ерге ... ... ... ... ... ... ... дау жоқ.
Халық қашанда Қазақстанның тәуелсіздігін баянды етіп қана қоймай,
бүгінгідей биікке көтеріп, ... ... ... ... ... да, ол ... сөз еткеніміздей алыстан толғап,
алдағыны болжайтын, ақыл-ойы алғыр, парасат пайымы ... ... ... ... қайраткер. Сондықтан оның өзі қашанда көптің көңілінен шығып,
сөзі көкейдегіні дөп басып, көкірекке ... ... /24, ... басымыздың іздемпаздығы мен іскерлігі қақында сөз қозғалса, оның
мемлекетіміздің ішкі және сыртқы саясатын ... ... ... ... пен ... ... терроризмнің тіміскі
әрекеттеріне, әсіресе, ядролық қаруларға қарсы күрес ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Оның әлем алдындағы абырой-
беделін биіктетіп отырған да осындай ... ... ... ... ... ... болса керек.
Шындап келгенде, Нұрсұлтан Назарбаевтың назарынан тыс ... ... жоқ десе де ... ... игі ... баршамыз бүгінде көріп те
отырмыз. Елбасымыздың сара саясаты, батыл бағдары ... біз - ... ... ... ... ... жолымызды бағамдап, тарихымызды бүгінгі көзқарас
тұрғысынан таразылайтын мүмкіндік бар. ... ... ... ... ішінде ата-бабаларымыз сан ғасыр арман еткен игі ... ... Енді ... ең ... ... ... ... қарап
оны өзінің стратегиялық әріптесі ретінде сыйлап, қастерлейді. Демек,
кешегімізді екшеп, келешегімізге көз ... ... ... ... ... ... біртуар перзенті, тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан
Назарбаевты жоғарыда айтқанымыздай, Алатаудың асқар шыңдарынан самғап ... ... ... ... ... ... егемендік алуы және дамуы.
2.1. Қазақстандағы қазіргі кезеңдегі саяси процестер
1991 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан Республикасы өзінің ... ... 260 ... жуық ... ... ... халқымыз азаттық
алып, өз алдына дербес тәуелсіз мемлекет құруға ... ... ... ... тәуелсіздігін алғанан кейін, Қазақстанның тәуелсіз
мемлекет ... ... көре ... ... ... Қазақстан
тәуелсіздік алуға дайын емес еді, Қазақстанға тәуелсіздік кенеттен келді,
басқа одақтас республикалар ... ... ... ... да өз ... ... ... мәжбүр болды – деген
сияқты неше ... ... ... таратты.
Ал шын мәнінде Қазақстанға тәуелсіздік кенеттен келеген жоқ. Қазақ
халқы өз тәуелсіздігі жолында жүздеген ... ... ... ... бастап, Кенесары Қасымұлы, Исатай мен ... ... Есет ... ... ... батырлар, ХХ ғасырдың бас
кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... және сол жолда мерт болғандарын ешкім де ... ... ғана ... ... ... дүр ... ... ыдырауына жол
салған 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы да осы қазақ халқының бостандығы ... еді. ... да, ... ... ... емес еді ... тек сандырақ болып қала бермек.
Еліміздің тәуелсіздігінің құқықтық негізін қалаған ... ... ... ... ... ... заңы да 1991 жылы 16 желтоқсанда жарыққа шықты. Жеті тарау,
18 баптан тұратын бұл заңның негіздеріне ... ... ол ... ... Оның ең ... ... ... делінген: Қазақстан
Республикасы – тәуелсіз, демократиялық және ... ... Ол ... ... ... ... ... өзінің ішкі және сырқы
саясатын дербес белгілеп жүргізеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... бөлінбейтін және қол ... ... - деп ... және ... ... ... ... жойылып, жаңа құқықтық жүйе құрылып, Қазақстанның жаңа
заңдары қабылданатын болды. Елімізде тұратын барлық адамдар ... ... ... ... ... халқы деп аталып ... ... көзі осы ... ... деп негізде құрылатыны жарияланды. Болашақта
еліміздің демократиялық, құқықтық негізде құрылатыны ... ... ... ... өз ... ... үшін ... қарулы
күштерін құратын болды. Ішкі-сырқы саясатымызды өзіміз қалыптастырып,
өзіміз жүргізетін болдық. ... ... ... жаңа ... және оны тек ... ... ... Мемлекеттік билік
үш буынға бөлінеді:
1. Заң шығарушы
2. Атқарушы
3. Сот (2) /2, 5/.
Сонымен КСРО-ның ыдырауы нәтижесінде Еуразияның ... ... ... ... ... ... географиялық жағынан Ресей, Қытай және
мұсылман әлемінің ортасында ... ... ... ... ... ... қарай қадам басқан еді.
Ұлттық мемлекетіміздің жаңа шаңырағы көтерілгеннен кейін, кезек
күттірмей іске ... ... ... ... және ... ... ... реформалау тұрды. Еліміз демократиялық ел
болып жарияланғаннан кейін ... ... ... ... ... ашық ... ... болды.
Осындай саяси күрделі кезеңде Президентіміз Н.Ә.Назарбаев елімізде
саяси реформаларды жүргізуді ... ... ... ... ... жолмен өркениетке даму, мемлекетті нығайту, елімізде тұрып
жатқан 130-ға жуық ұлттар мен ... ... ... және де басқа
толып жатқан ... ... ... кезекте қолға алды.
Алғашқы жұмыс Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігін білдіретін
оның туы, елтаңбасы және әнұраны болатыны белгілі. Осы мақсатты 1992 жылы
қаңтар айында ... ... ... ... құрып, бәйге жариялады. Елтаңбаға
жарияланған бәйге ... 245 ... ... туға 51 ... ... ... 132 ... түсті /20, 10/. Жоғарғы Кеңес бұл жұмыстарды
талқылай келе Шота Аман ... мен ... ... ... ... ... ... Туды, қабылдауға шешім қабылдады. Ал Мемлекеттік
әнұран бойынша белгілі ақындар М.Әлімбаев, ... ... ... ... ... ... алынды. Әнұранның музыкасы бойынша бұрынғы
авторлар М.Төлебаев, Л.Хамиди, Е.Брусиловскийлердің музыкасы ... ... ... ... 1992 жылы 4 ... жаңа мемлекеттік нышандарды
бекітті.
Еліміздің тәуелсіздігінің алғашқы жылдарындағы жүргізілген үлкен ... бірі – ... ... алғашқы Конституциясын талқылап,
қабылдап заңдық іргетастың негізін қалау болды.
Алғашқы Конституцияның жобасы Жоғарғы ... ... ... жылы маусым айында бүкілхалықтық талқылау үшін баспасөзде жарияланды.
Жобадағы Кеңестің қызу талқысына түскен мәселелер негізінен: мемлекетімізге
ұлттық ... ... ... жеке ... ... ... құрылысына байланысты, мемлекттік тілге, басқару
формасына және азаматтық алуға байланысты ... ... ... ... кейін оған бұқара халық, қоғамдық ұйымдар мен
партиялар ... ... ... ... ... арқылы өздерінің
көзқарастарын білдірді.
Конституцияның жобасындағы ... ... ... ... билейтін қазақ ұлты Мемлекеттілігінің түрі ретінде” /2, 10/ ... ... ... өзге ұлт ... ... ... егер де ... қазақ ұлтының мүддесі негізінен қорғалып,
ұлттық мемлекет құрылатын болса, біздің жағдайымыз қандай ... ... ... алаңдаушылығын білдірген еді. Олар Тәуелсіз Мемлекеттің
ежелгі қазақ ... ... ... ... ... ... өз ... Отанында құрып, өзінің ... мен ... ... ... ... бар ... астамшылдықпен қарап,
түсінгісі келмеді. Бүкілхалықтық талқылау ... ... ... ұлты ... түрі ... ... Республикасы өзінің
барлық азаматының құқық теңдігін ... ... ... ... келді.
Жобадағы үлкен талас тудырған мәселенің бірі-азаматтық мәселе болды.
Жобада Қазақстан азаматтығын алған азамат екінші бір ... ... ... яғни қос азаматтыққа жол берілмейтіні айтылды. ... ... орыс ... өкілдері қарсы шығып, Қазақстан
мен Ресей қос азаматтығын алғысы келді. Республика ... елу ... өзге ұлт ... ... ... ... ... жол беруге
болмайтын еді. Өйткені, қос азаматтыққа жол берілген жағдайда еліміздің
халқының тең ... ... өзге ... де ... ... ... ... қатер тудырар еді. Қос азаматтықтың бұдан да басқа
толып жатқан қиындықтары мен запрдаптары жеткілікті ... ... ... жол ... ... ... ... болып табылатын
адам басқа мемлекеттің азаматы болып ... /11, 10/ ... ... ... ие ... ... тілге байланысты екі жақты ... ... ... тілі ... тіл. Ал орыс тілі ... қарым-
қатынас тілі болсын десе, екінші көзқарас бойынша, қазақ тілімен қатар орыс
тілі де мемлекеттілік тіл статусы ... ... ... ... ... қағажу көріп, екінші қатарға ығыстырылған қазақ
тіліне мемлекеттілік тіл статусын беріп, оның ... ... ... ... ... ... ... туған шақта, онсыз да дәрежесі жоғары
болып келген отыс тіліне де мемлекеттілік тіл статусын ... ... емес еді. Егер олай ... ... ... тілі екінші қатарға
ығыстырылып, бұрынғы кейпіне қайта түсетіні белгілі. Оған қоса қос тіл, ... ... ... ... ... ... ұрандар әр
жерден айтылып қалып жаты. Сондай-ақ, тек қазақ тіліне ғана мемлекеттік ... ... орыс ... ұларалық қарым-қатынас тіл статусы берілмесін
деген көзқарастар да үстем болып тұрды.
Пікірталас нәтижесінде: Қазақстан ... ... тіл ... ... Орыс тілі ұлтаралық қарым-қатынас тілі болып табылады. Мемлекет
ұлтаралық қарым-қатынас тілі мен басқа да тілдердің ... ... ... ... ... еркін дамуына қамқорлық жасайды /22, 140/– деген
қорытынды жасалынды.
Әкімшілік мемлекеттік құрылыс туралы жобада: Қазақстан демократиялық,
зиялы және біртұтас ... ... ... жері тұтас, ол
бөлінбейді және оған қол сұғуға бомайды делінді. Болашақ Конституциядағы
бұл ... ... ... ... сеператизмді жақтаған орыс ұлты
өкілдерінің кейбіреулері қарсылық білдіріп, Конституцияда ... ... ... ... ... Олар біртұтас қазақ жерін әр
түрлі автономиялық құрылымдарға бөліп, бөлшектеуді ұсынды. Бұндай ... ... ... ... 1992 жылдың қазан айында Конституция жобасын бүкіл халықтық
талқылаудың ресми қорытындысы жасаланды. Соған сәйкес, төрт айға ... ... жуық адам ... баспасөзде 500-ге жуық материалдар
жарияланды.
1993 жылы қаңтар айында ... ... ... ... тұңғыш Конституциясын талқылау және ... ... ... жылғы 28 қаңтарда 12-і сайланған Қазақстан Республикасының
Жоғарғы Кеңесінің тоғызыншы ... ... ... тұңғыш
ата заңы қабылданды. Онда: біз, Қазақстан ... ... ... ... ... бола отырып, қазақ мемлекеттілігінің
бұлжымастығын негізге ала отырып, адам ... мен ... ... ... ... ... мен құқықтық мемлекет құруға бекем ... ... ... пен ... ... ... үшін және ... үшін лайықты өмірді қамтамасыз етуді қалай отырып, ... ... және ... ... ... ... /3, 5/ – ... Бұл Конституцияны қабылдауға
Жоғарғы Кеңестегі 312 депутаттың 309-ы ... ... ... болатын.
Бұл бірінші Конституциямыз елімізде демократияны дамытуда құқықытық
мемлекеттің алғашқы ... ... ... ... ... ... байланысын дамытуда үлкен рөл атқарды.
Мемлекетіміздің тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдардағы ... ... ... ... ... бірі ... болды. Құлаған Кеңес Одағының соңғы жылдарында (1990 ж.)
сайланған Жоғарғы Кеңестің сол кезде 360 ... бар ... ... ... Қазақстан” газетінде Жоғарғы Кеңестің 43 халық
депутатының өз ... ... ... ... жөніндегі үндеуі
жарияланды. Үндеуде: “Республика жергілікті кеңестердің өзін-өзі ... және ... ... ... ... ... ... өзі
өкілетті өкіметтің бүкіл үйеге терең дағдарысқа ... ... ... айтылып”, жаңа ізденіске шақырады.
Сөйтіп, 70 жылдан аса ... ... өмір ... ... билігі
жойылып, Жоғарғы Кеңес таратылды. 1993 жылы 10-шы желтоқсанда Қазақстан
Республикасындағы заң ... және ... ... ... ... ... Бұл жарлыққа сәйкес заң шығарушы ... ... ... ... ...... ... кеңесі, аудан мен
қалаға қалалық және аудандық маслихат ... ... ... ... әкімшілік билігі енгізілді. 1993 жылы 17 ... ... ... ... ... ... жарияланды. Соған сәйкес, бес жыл мерзімге жаңа мажоритарлық сайлау
жүйесімен Праламентке 177 депутатты сайлау енгізілді. 1994 жылы 7 ... ... Жаңа ... ... ... депутаттардың құрамына 42 адам
Президент тізімі бойынша, 75 адам ... ... 59 адам ... ... жылы ... айынан жаңа парламент өз жұмысын еліміздегі саяси және
экономикалық қиын жағдайда бастады. Кеңестер ... ... жаңа ... ... ... ... ... оқиғалар өрбіп
жатқанда, елімізде саяси тұрақсыздық жасауға ... ... және ... ... ... қоздырып жаты. Мәселен, В.Жириновский деген
арандатушы бірнеше күн қатарынан Ресей теледидары арқылы ... ... ... ... ... ұлы ... ... қайта
қоздыратын арандатушылық мәлімдемелерін жасады. Ол ... ... бес ... ... жері, кезінде большевиктер
ол жерлерді Қазақстанға жасанды түрде қосып ... ... ... керек деп, екі елдің арасындағы саяси жағдайды ушықтыруға
тырысты. ... ... ... ... ... істер Министірлігі
Жириновскийдің сандырағын ұлтаралық қақтығыстарды өршітуді, ішкі саяси
жағдайды тұрақсыздандыруды ... ... ... ... ... ... таратты.
Көп ұзамай Әілет Министірі Н.Шәйкенов ... ... ... ... ... туралы бұйрыққа қол қойды. ... ... ... ... ... бұл ... ... әрекеті жасалынды. 1995 жылы ақпан айында Степногорск қалалық советі:
Біз Қазақстанның барлық деңгейдегі ... ... ... ... бағынуын талап етеміз. Бұл талап орындалмаған жағдайда одақтық
азаматтардың еркін ұлттық дамуы туралы заңына ... ... ... ... ... ... ... қаулы қабылдады.
Ақмолодағы лакомотив депосының диреторы В.Ч.Скорик деген біреу Ресей ... ... ... пен Парламент құруға шақырады. “Лад” ... ... ... ... ... ... жерлерде ұлттық-мәдени
автономия алуға үндеді. Тіпті еліміздің астанасын Ақмолаға ... ... ... ... ... ... салғандықтан, қалының тағдырын солар
ғана шешеді деп те сандырақтады. Тәуелсіз еліміз өзінің ... ... ... бұндайлардың талайын бастан кешірген болатын. ... ел ... ... ... ... ... да табылмай қалған
жоқ. Мәселен, әртүрлі жеңіл жолмен тез байып, қалталарын ... ... ... ... ... ... ... секілді
саудагер жастардың Республикалық “Казахстанская правда” газетінің бетінде
жарияланған: Жер сатылсын, Мемлекеттілік тіл екеу – орыс және ... ... ... /20, 18/- ... ... ел ішінде үлкен наразылық туғызған
болатын.
Сонымен тәуелсіз ел тарихында жаңадан сайланған Жоғарғы ... ... ... ... ... ... қойған мақсаттарын орындай алмай, 1995
жылдың көктемінде тарауға мәжбүр болды.
Сондықтан да, Конституцияға сәйкес Президент Праламентті ... заң ... ... ... болдырмау үшін Жоғарғы Кеңестің
1993 жылдың 10 желтоқсанындағы ... пен ... ... ... ... беру” жөніндегі заңына сүйеніп, заңдық күші бар маңызды
жарлықтар шығара бастады. Бұндай ... 1995 ... ... айы ... айы ... яғни елімізде заң шығарушы биліктің жоқ кезінде
шығарылған болатын. Аталған кезең ... ... ... ... заң күші бар, ... саны 136 жарлық шығарылды.
1995 жылы 25 ... ... ... ... ... 2000 ... дейін ұзарту жөнінде республикалық
референдум болып өтті. Референдум қорытындысына сәйкес оған ... 91 ... ... ... 5 ... ұзартуды жақтап дауыс
берді. 1995 жылы шілде айында Президент Праламенттің жаңа сайлауын ... ... ... ... ... жаңа ... ұсынды. 1993 жылы жаңа Конституцияны қабылдағаннан кейін арада екі
жыл ... жаңа тағы бір ... ... ... ... болды
деген заңды сұрақтың туатыны рас.
1993 жылғы Жоғарғы Кеңесте қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа
Конституциясы ескі ... ... ... мен ... ... ... нәтижесінде ортақ ... ... ... нарықтық қатынасқа көшуіміз, жеке меншік секторын
дамыту, мемлекет иелігінен ... ... ... Конституцияда
көрсетілген әлеуметтік жеңілдіктермен, мемлекеттік меншік құқығымен сәйкес
келмей қарама-қайшылықтарға ұрындырады. Елімізде заң ... ... ... ... арасындағы талас-тартыс мәселелерді шешу жолы ... ... де ... ... ... ... Президенті
Н.Ә.Назарбаев жаңа Конституцияны қабылдаудың қажеттігі, 1993 ... ... ... ... ... ... “Оның кемшіліктері
мен нақтылы әлеуметтік-экономикалық және саяси ахуалдан алшақтығы бірден-ақ
қылаң ... Онда ... және ... ... еңсеру
тетіктерінің көп ұзамай-ақ атқарушы және заңнаманы органдардың арасындағы
қайшылықтардың ушығуының себебіне айналды. Бұған ... сот ... ... ... бәрі ... ... мемлекеттік құрылысты
жетілдіру, әлеуметтік-экономикалық реформаларды дамыта беру жолында кедергі
болып көлденең тұрды”/25, 2/.
1995 жылы 30 тамызда өткізілген жаңа ... ... ... ... ... 90 ... ... олардың 89
пайызы еліміздің жаңа негізгі заңы үшін дауыс берді. 30 тамыз ...... күні ... ... 9 ... ... ... негізгі тарауларын тарақтап айтатын болсақ: “Жалпы ережелер” деп
аталатын бірінші бөлімде: “Қазақстан Республикасы өзін ... ... және ... ... ретінде орнықтырады. Қазақстан
Республикасы – ... ... ... ... ... ... бірден-бір бастауы – халық. Халық пен ... ... ... ... ... ... ... Конститциялық
өкілетті шенінде Парламенттің құқығы бар. Қазақстан Республикасында
мемлекеттік тіл – ... ... ... ұйымдарда және жергілікті өзін-
өзі басқару органдарында орыс тілі ресми түрде ... тілі мен ... ... және ... деп ... екінші бөлімде: еліміздің азаматтарның
құқықтары мен бостандықтары, міндеттері мен ... ... ... алдындағы кепілдіктері баяндалған.
“Президент” деп аталатын үшінші бөліме: “Қазақстан Республикасының
Президенті-мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және ... ... ... ... ел ... және ... қатынастарда
Қазақстанның атына өкілеттік ететін ең жоғарғы лауазымды тұлға. Республика
Президенті болып тумасынан Республика ... ... ... 40 ... мемлекеттілік тілді еркін меңгерген, “әрі ... ... ... бойы ... ... ... ... алады” – делінген.
Конституцияда ... ... ... еліміздегі Президенттік
басқару жүйесі бекітілді.
“Парламент” деп аталатын төртінші бөлімде: ...... заң ... қызметін жүзеге асыратын республиканың ең
жоғарғы өкілді ... ... ... негізде жұмыс істейтін ... ... және ... тұрды. Сенат әр облыстан, Республикалық
маңызы бар қаладан өкілдікті ... ... ... ... ... құралды.
“Үкімет” деп аталатын ... ... ...... ... ... жүзеге асырады, атқарушы органдардың
жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет ... ... ... ... алдында жауап береді, сондай-ақ
заңда көрсетілген тәріпте республика Парламентіне есеп ... ... бұл ... ... ... оның атқаратын міндеттері мен
өкілеттіліктері, үкімет басшысы премьер Министрдің өкілеттігі баяндалған.
“Конституциялық кеңес” деп ... ... ... ... ... ол ... ... даулы мәселелер, қабылданған заңдардың
конституцияға сәйкестігі, Республиканың халықаралық шарттарын бекіткенге
дейінгі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару өзін-өзі басқару” деп аталатын
сегізінші ... ... ... органдар – маслихаттардың өкілеттігін,
олардың қарауына жататын мәселелерді, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... тоғызыншы бөлімде: қорытынды және өтпелі ережелер жиынтығы
баяндалады /26, 3/ сонымен, жаңа ... ... 1995 жылы ... екі ... ... ... ... палата – Сенатқа 45
депутат, төменгі палата – ... 67 ... ... 1996 ... ... ... ... өзінің заң шығару қызметіне кірісіп кетті.
1997 жылы қазан айында еліміздің ... ... – 2030 ... ... өсіп өркендеуі, қауіпсіздігі
және әл-ауқатының артуы” деп аталатын Қазақстан халқына жолдауы ... ... ... Н.Ә.Назарбаев: “Біз қандай мемлекеттің
іргесін тұрғызғымыз келеді және оған жетудің жолдары қандай болмақ. ... ... ... ... алсақ, күш-қуатымызды, уақытымыз бен
ресурстарымызды жөнсіз зая кетіруден сақтандырамыз.
Біздің алға қарай тұрақты жылжуымыздың басты шарты біздің қоғамымыздың
алға ... ... қол ... біртұтастығы, халықтың барлық
жіктері мен топтарының ортақ міндеттерді ... ... ... топтасуы деп атап көрсетілді.
Еңбекте 2030 жылдары Қазақстанның ... ... ... ... үшін ұзақ ... ... ... мен оларды іске асыру
старатегиялары көрсетілген.
Ол мынандай ұзақ мерзімді жеті ... ... ... ... Аумақтың тұтастығын толық сақтай ... ... ... мемлекет ретінде дамуын қамтамасыз ету.
2. Ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның топтасуы.
3. ... ... мен ішкі ... ... ... ... ... негізделген экономикалық өсу.
4. Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мен ауқаты.
5. Энергетика ресурстары.
6. Инфра құрылым. Әсіресе көлік және байланыс.
7. Кәсіби мемлекет /10, ... жылы 30 ... күні ... Республикасының өмірінде ерекше
маңызды саяси оқиға болды. Президент Н.Ә.Назарбаев ел ... ... ... ... ... ... әсер ... шешім қабылдағанын –
елдегі демократиялық процестерді одан әрі ... бел ... ... ... ... басшысын сайлауды мерзімінен
бұрын өткізуді, оны міндетті түрде баламала негізде өткізуді жақтайтынын
айтты. Соған ... 1998 жылы 7 ... ... Республикасының
Конституциясына өзгерістер мен толықтырулыр енгізу туралы” заң қабылданды.
Бұл өзгерістер бойынша Президенттік билік мерзімі бұрынғы бес ... ... ... ... ... ... елу ... астамы дауыс
беруге қатысса, сайлау өткізілді деп ... ... ... жасы ... ... ал ерекше жағдайларда алпыс бес ... ... ... ... ... ... ... мәжілісінің
депутаттарын сайлау партиялық тізімдер арқылы да жүргізілетін ... ... ... ... ... ... 10 орын ... жылы қаңтар айында елімізде тұңғыш рет баламалы негізде Президент
сайлауы болып өтті. 10 қаңарда өткен ... ... ... ... 81,75 пайыз дауыс жинаған Н.Ә.Назарбаев жеті жыл
мерзімге еліміздің Президенті болып сайланды.
1999 жылы 1 қазанда елімізде ... рет ... ... ... ... болып өтті.
Сайлау қорытындысы бойынша 10 орынның төртеуін Отан партиясы,
коммунистік, ... және ... ... екі ... ... Бүгінгі
күні бұл партиялар ... ... ... мәжілісте талқылынып,
қабылданып отырған заңдардың қабылдануына ат салысып келеді.
Тәуелсіздік жылдарында ... ... ... саяси шаралардың
бірі – Республикамыздың астанасын Алматыдан Ақмолаға ауыстыру ісі ... ... іске ... ... жағынан алғанда былайша жүзеге
асырылған еді:
1994 жылдың 6 ... ... ... Жоғарғы Кеңесі
Қазақстан Республикасының астанасын көшіру ... ... ... жылдың 15 қыркүйегінде Қазақстан Республикасы ... ... ... ... заң күші бар ... шықты.
1997 жылдың 20 қазанында Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... етіп жариялау туралы жарлығы
қабылданды.
1997 жылдың 10 желтоқсанында Ақмола қаласы Қазақстан ... ... ... жылғы 5 сәуірде Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен
Ақмола қаласына ... ... ... ... ... үшін,
ол Қазақстан экономикасының басым бағыттарының тізіміне енгізілді.
1998 ... 6 ... ... ... Президентінің Ақмола
қаласының атауын Астана қаласы атауына өзгерту туралы және ... ... және ... ... құру туралы Жарлықтары шықты.
1998 жылдың 20 мамырында Астана ... ... ... ... ... ... 9-10 маусымында Астананың Қазақстан ... ... ... тұсаукесері болды.
2000 жылдың 10 ақпанында Қазақстан үкіметі Астана қаласын ... ... ... ... қабылданды.
2001 жылдың 19 наурызында елбасының Жарлығымен Астана ... ... ... ... дамытудың “Астанатың гүлденуі –
Қазақстанның гүлденуі” атты мемлекеттік бағдарламасы бекітілді.
2001 жылдың 29 ... ... ... ... – жаңа ... ... ... аймағын құру туралы Жарлыққа қол қойды.
2002 жылдың 27 сәуірінде астананың жарты миллионыншы тұрғыны ... ... ... ... ... және ... ... дұрыс шешім болғанын өмірдің өзі дәлелдеп келеді.
Қазақстан республикасы өзін демократиялық ел деп жариялағаннан кейін,
демократиялық қоғамның маңызды шарттарының бірі ... ... ... ... саяси өмірінде саяси партиялар маңызды қызмет атқара бастады.
1994 жылға дейін Қазақстанда арнайы Әділет ... ... ... ... мен қозғалыстар болды.
Партиялар
1. Қазақстан социалистік партиясы, төрағасы Е.Ертісбаев
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... төрағасы О.Сүлейменов
4. Қазақстан комунистік партиясы, бірінші хатшысы М.Төлепбаев
5. Қазақстан халықтық-кооперативтік партиясы, ... ... ... ... ... қозғалысы О.Сүлейменов
2. Азат азаттық қозғалысы, төрағасы Х.Қожахметов
3. Қазақстан жұмысшы қозғалысы, төрағасы И.Виньков
4. Лад республикалық ... ... ... ... ... жылдары партиялардың саны көбейіп, 2001 жылға ... ... ... ... ... бағыттағы 17 партия болды. Оған
кейіннен құрылған Ауыл, Орыс партиясы (Отандастар), “Ақ жол”, “Асар” ... ... ... ... партиялары қосылды /20,25/.
Сөйтіп елімізде көп партиялық жүйе шын ... ... ... ... жалғастырып келеді.
2002 жылы 15 қарашада еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан
халықтары Ассамблеясының ІХ ... ... ... одан ... және ... ... ... талдап жасайтын,
тұрақты кеңес құру жөнінде ... ... ... ... басты
мақсаты еліміздегі әртүрлі қоғамдық қозғалыстар мен партиялардың сан қилы
саяси күштердің ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық пен саяси тұрақтылықсыз қоғамның
өрге басуы ... ... ... бұл ... ... ... халықтың
күтер үміті мол.
1999 жылы 10 қаңтарда елімізде баламалы түрде 7 жыл мерзімге Президент
сайлауы ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық жағынан өте қиын кезеңдерді басынан кешірді. ... ... ... ... ... ... ... бірінен
соң бірі тоқтап жатты, соған орай, жұмыссыздық ... ... ... ... жаппай тапшылығы үдей түсті. Асқынған инфляция шарықтап
кетті. Бұның барлығы тікелей халықтың тұрмысына әсер ... ... ... ... өту ... көп ауыртпалықтар туғызды. Реформалар
салмағы қарапайым халықтың иығына түсті. ... ... ... ... ... шикізат беруге және оны өндіруге ғана
бағытталуы, оның басқа мемлекеттердің экономикасымен өзара ... ... ... ... ... ыдырауы, экономикалық оқшауланған аймақтардың
құрылуы бұрынғы тауар өткізу мен сатып алу ... ... ... ... ... өзі де ... ... процесіне себепші болды. Мәселен,
1991-1993 жылдар ... ... ... ... 2 200 ... ... ... басқа елдері сияқты, нарықтық экономика жолына 1992
жылдың қаңтарынан аяқ басты. Алғашқы кезде елімізде өзара ... ... ... шешу қажет болды:
- Экономиканы тұрақтандыру және дағдарыстан шығару;
- Нарықтық қатынастарды құру және дамыту.
Нарықтық қатынастар мен нарық тетіктерін ... кең ... ... ... өте ... еді, ... экономикалық ескі тетіктерді
оған жарамайтын, ал жаңалары тек қалыптаса бастаған болатын.
Осындай ... ... ... Ресей үкіметі бағаны тез
ырықтандыруға, қатаң ... және ... ... ... шапшаң жүргізуге, яғни “есеңгіретіп емдеу” саясатына
негізделген реформаның стратегиясын ұсынды.
Бұл Кеңестік ... ... ... экономикаға көшудің
оңтайлы жолы және түбегейлі өзгерістердің стратегиясы болатын. Бұған дейін
бұндай жолға кеше ғана ... ... ... ... ... ...... Венгрия, Руминия көшкен болатын. Бұл жол, алғашқы кезде
халыққа өте ауыр тиетін, бірақ қиындықты тез ... жолы ... жол ... ... ... Бірақ бұл жолда екі көзқарас, яғни
ескі көзқарас пен жаңа нарықтық қадам үнемі бір-біріне қарама-қарсы ... ... ... ... ... сияқты ТМД-ның кейбір елдері
осы жолды таңдап алды.
Қазақстан Республикасы 1991 жылы ... ... іс ... дара экономикалық саясаты мен өз реформасы өзінің ұлттық ... соң, 1993 ... ... ... қана ... ... ... дейін біздің Республикамыз өздігінен институционалдық реформалар
жүргізуге ғана ... ... ... ... қол ... еді.
Еліміздің алғашқы кездегі әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясы
Президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың 1992 жылы ... ... ... ... ... мен ... стартегиясы” және 1993 жылы жарық
көрген ... ... ... – Қазақстанның дамуының кепілі” деген
еңбектерінде жарияланды /5, ... ... ... ... реформаның алғашқы кезеңі
1992-1993 жылдардың аралығы болып табылады. Бұл ... ... ... құрудан, яғни жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға ... ... ... ... дейінгі аралықты қамтиды. Бұл
алғашқы кезеңде біздің экономикалық саясатымыз көрші ... ... ... ... ... ... экономиканың заңдық базасы
құрылды. Сытрқы экономикалық қатынас, оның ішінде шетел капиталын тарту,
банкі ... ... ... ... ... ... кезеңі 1993 жылы қараша айында ұлттық
валютамызды енгізуден және өзіміздің ... ... ... Ұлттық теңгеміздің енгізілуі еліміздің
экономикалық және саяси өміріндегі үлкен маңызды ... ... ... кеңірек тоқталуды жөн көріп отырмыз. 1993 жылы 3 қарашада Мәскеуде
Ресей мен ... ... ... ... сом
аймағынан шығатындығы туралы шешімі хабарланды. 5 қарашада Президентіміз
Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... шаралар туралы”
жарлыққа қол қойды. Жарлықта КСРО Мемлекеттік банкісі мен Ресей банкісінің
1961-1992 жылдары шығарылған ... ... ... ... айналысы тоқтатылуына байланысты осындай банкноттарды Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... өсіп ... мұның
өзі елдің бүкіл қаржы жүйесін бүлдіруге, ... ... ... ... ... ... төмендеуіне әкеліп соқтыратыны айтылды.
Қазақстан Республикасы үшін өз ұлттық валютасын енгізу оңай ... жоқ. ... ... ... ... жаңа “рубль” аймағында қаламыз
деген үміт ақталмады. Ресей жағы ... ... ... талаптар қойып, оған дейінгі барлық келісімдерді жайына қалдырды.
Сөйтіп оқиғаның даму барысы Республиканың өз ... ... ... алып ... ... теңгемізді енгізу кезіндегі қиын да жауапты ... ... ... ... өзінің “Ғасырлар тоғысында” деген
еңбегінде: “12 қарашаны мен ақшаны енгізу күні деп жарияладым. Жиырма күнге
жетер ... ... ... ҰҚК ... ... операцияны өткізуге
жұмылдырдым. Ең қиыны – ақшаны ... ... ... ... Ол ... ... ... атқарылып шықты. Бәлкім, дүние жүзінде жаңа
ақшаны енгізу тап осылай тез әрі ... ... ... жоқ ... - ... /7, ... жылы 12 қарашада Президентіміз ... ... ... ... ... ... Конституциясы мен
Жоғарғы Кеңестің маған берген өкілеттігіне сәйкес мен 15 қарашадан бастап
елімізде ұлттық валюта ... ... ... ... қол ... ... ... тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қалыптасуы мен дамуының жаңа,
шын мәніндегі кезеңі басталады. Біз үшін оның ... қана ... ... да аса ... – деп ... ... Елбасы ақша айырбастау тәртібінің
бүге-шегесіне дейін талдап ... тек ... ... сол үлгілердің
500 сомы 1 теңгеге жуық болатыны, 16 ... ... ... ... ... әр адамға 100 мың сомға дейін айырбастауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... оның ... жылдық тарихына
көз жіберсек, сарапшылар оны шартты түрде үш кезеңге ... ... ... ... Ол 1993 ... 1996 ... орта шеніне дейін
созылды. Бұл ұлттық теңгеміздің ең бір қиын кезеңі болды. Рубль аймағынан
шығарылған ... ... өз ... ... ... ... ... жүргізу арқылы өтелмеген төлем проблемасын шешуге, сонан соң қаржы
рыногындағы жағдайды қалыпқа түсіруге әрекет жасады.
Екінші ... – 1999 ... ... ...... секторы, оның
инфрақұрылымы жедел дамыған жылдар болды. Бұл инфляция мен ... ... ... ... ... ... ақша
рыногындағы ставкаларды сапалық жаңа деңгейге дейін ... ... Осы ... ... өзге ... ... 1998 ... қаржы дағдарысының әсерін және 1999 жылғы теңгенің ... ... ... ... банк ... ... ... 1999 жылы Қазақстаның басты сауда әріптесі болып
табылатын ... орын ... ... ... едәуір құнсыздануы осы
мемлекеттің валютасына ... ... ... ... ... ... тауарларымыздың, кәсіпорындардың және жалпы еліміз
экономикасының бәсекелестік қабілеті төмендеп ... Бұл өз ... ... ... бойынша теріс сальдоның өсуіне, алтын-валюта
резервтеріне және жалпы ішкі өнімнің төмендеуіне ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын ұстап тұру үшін
алтын-валюта қорымыздан 700 млн. доллар жұмсаған. Міне, осындай ... ... мен ... ... 1999 ... 5 сәуірінде теңгенің еркін
өзгермелі айырбас бағамы режиміне көшу туралы шешім қабылдады.
Ұлттық теңгені енгізудің ... ... ... ... ... Ол
нақты секторды дамыту тұжырымдамасымен сипатталады. Бұл орайда әлемдік
шикізат ... ... ... ... ... банк ... нығаюына, қуатты институционалдық инвестор-жинақтаушы зейнетақы
қорларының құрылуына және ... ... ... 1.8 % ... ... ... құрайды. Ал ұлттық банктің таза халықаралық резервтері 3 млрд.
доллардың ... ... ... ... ... тұтас алғанда
4.8 % млрд. долларға жетіп отыр.
1995 ... 1 ... ... ... жаңа заң ... ... саны
бұрынғы 4-тен енді 11-ге дейін қысқарды, олардың алым көлемі ретке ... ... ... ... лайықтанды. Елімізде мемлекеттік
меншікті жекешелендіру жоғарғы қарқынмен жүргізілді, реформа жылдары ... ... 16 мың ... ... оның ішінде
экономиканың экспорттық секторына жататын ... ... ... ... жылы еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаев әлеуметтік-экономикалық
реформаның алғашқы кезеңдерінде ... ... баға бере ... біз ... да ... ... ... көлемде шеше алмадық,
бұларды ендігі ... ... ... ішінде жүзеге асыру керек, олар:
- кәсіпорындар мен экономиканың аса маңызды секторларының ... ... ... ақырына дейін жеткізу;
- қаржы (банк) секторына реформа ... ... ... ... ... оңдау және оның шығыс бөлігін
ұтымды ету;
- төлемсіздік проблемаларын шешу және “әлеуметтік ... ... ... – деп атап ... ... (8).
Сонымен қатар Президент үкіметтің алдына: 1997 және 1999 ... ... мен ... секторын реформалауды түпкілікті
аяқтауды, барлық төлемсіздіктерді анықтауды, қаншалықты қиынға ... ... ... ... ... ... қойды.
Еліміз 1992 жылдан бастап нарықтық қатынасқа ... ... ... жаппай жекешелендірілді. Өйткені жекешелендіру
экономикалық реформалар саясатының басты бағыттарының бірі ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындардың үлес салмағы 80
пайыз, соның ішінде өнеркәсіпте – 86, ... – 95, ... ... ... – 96 ... ... ... “Жеке меншік кәсіпорындарда 4.7
миллион Адам жұмыс істейді, бұл экономикада жалпы еңбекпен қамтылғандардың
пайызын құрайды. ... ... жуық ... ... ететін 400 мыңдай
шағын және орта бизнес нысандары жұмыс істейді” /25, ... ... ... ... ... ... өз ойларын
ортаға салды. Қазақстанның ұзақ мерзімді стратегиялық мақсат-мұраттарының
баянды боларына сенім білдірді /27, ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік алғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... нормаларды сақтай отырып, барлық елдермен тең ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді және өзінің ішкі, сыртқы саясатын дербес
жүргізеді делінген. Осы алғашқы ... ... ... ... ... отырып, өзінің сыртқы саясатын қарқынды ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және нығайту міндеті тұрды.
1992 жылы 2 наурызда Қазақстан БҰҰ-ға мүше болып қабылданғаннан кейін,
біздің еліміздің халықаралық байланысқа шығуына ... жол ... ... ... 140-қа жуық ... ... ... таныды. Қазақстан 50-ге
жуық мемлекеттерде өз ... ... ... ... ... 47 ... ашылып жұмыс істеуде. 200-ден аса ... ... өз ... ашты. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі
аралықта 50-ге жуық әртүрлі ұйымдардың мүшесі ... ... ... ... ... ... ... жылдары
күрделі міндеттер тұрды. Бұл міндеттер туралы Президентіміз Н.Ә.Назарбаев
“Ғасырлар тоғысында” атты ... ... деп ... ... ... шын сипатын тануымыз керек болды. Екіншіден, Қазақстанда
халықаралық ... ... оның ... мен ... ... етуіміз керек болды. Үшіншіден, әлемдік шаруашылық жүргізу мен
экономикалық ... ... ... ... ... ... сыртқы
саясатымыздың қалыптасу кезеңі осындай өрелі міндеттерді жүзеге ... ... жылы ... ... ... ... 47 ... еліміздің
Президенті алғаш рет тәуелсіз мемлекеттің басшысы ретінде сөз ... ... ... ... ... ... шығынды 1 пайызға қысқартып, оны әлемде
бейбітшілікті нығайту үшін БҰҰ-ның қорына ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік пен сенім шаралары
жөніндегі ... ... ... Бұл ... ... ... ... ұсыныс қадамдары болатын.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету
мәселесі күн тәртібінде маңызды орын ... ... ... ... ... сияқты ядролық қаруы бар мемлекеттердің ортасында орналасуы және
оңтүстігінде мұсылман мемлекттерімен ... ... ... назар аудару міндет етті. Сөйтіп, 1992 жылы ... ... ... ... ... ... ядролық қаруды таратпау және
қазақ жерінде орналасқан барлық ядролық қаруды Ресейге алып кету ... ... ... ... ... тану ... Лиссабон
хаттамасына қол ... Осы ... ... АҚШ ... ... ... Қазақстан жерінде орналасқан ... ... жою, ... ... ... АҚШ 84 ... ... қаржы бөлді. Қазақстанды ядролық қарусыз ел ету ... ... 1991 жылы 29 ... ... ... ... Семей
ядролық полигонын жабу жөніндегі жарлығынан бастау алған ... ... ... бас ... жөніндегі ізгі қадамдарына
жауап ретінде 1994 жылы 5 желтоқсанда ... ... ... жөніндегі кеңестің Будапештегі жоғары дәрежелі кездесуіне үш
ядролық мемлекеттің – Ресейдің, ... және ... ... ... ... ... меморандумға қол қойды. 1995
жылы ақпанда ... ... ... ... берді. 1995 жылы
26 мамырда Қазақстан жеріндегі барлық ядролық қарулар тасып ... ... ... елге ... ... ... ... бас кезінде ТМД-ның бірлескен әскери күштерін сақтап қалу
және құру ... ... ... ... ... ... өз ... күштерін құруға көшті. 1992 жылы 7 мамырда
Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... ... күштері” құрылды. Сөйтіп,
бұл күн еліміздің қарулы күштерінің құрылған күні ретінде тарихқа енді.
Қарулы күштер ... ... 1993 жылы 11 ... ... бекіткен
Республикамыздың әскери доктринасы жасалды. Ол: соғыстың ... алу ... ... ... ТМД ... одақ және ... ... негізделді.
Әлемдегі геосаяси жағдайдың өзгеруіне байланысты, ... ... ... ... ... ... қару мен
есірткі тасымалының күшеюіне ... ... ... ... 2000 жылы 10 ақпанда жаңа әскери доктринаны
бекітті.
Қазақстан Республикасы ТМД әскери одақпен қатар ... ... ... да ... ... күш ... ... 1994
жылы Қазақстан Еуразиялық одақты құру туралы бастама көтерді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды одан әрі тереңдету, шаруашылық іс-әрекеттердегі
заңдық құжаттарды бір ізге келтіру ТМД-ның шекарасын бірлесіп қорғау, ТМД-
ның ... ... бір ... ... ... отыру болатын
/20, 57/.
Қазақстан өзінің сыртқы саясатында бейбітшілік пен ... ету ... ... ... ... ... Мәселен, 2001
жылы 15 маусымда Қытайдың Шанхай қаласында “шанхай бірлестігі” деп аталатын
бірлескен ұйым ... ... ... Ресей, Қытай, Қырғыстан, Тәжікстан
кірді. Кейіннен бұл ұйымға Өзбекстан мемлекеті қосылды. Ұйым аймақтық
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... пікір
алмасу, қарым-қатынасты реттеу және өзара келісім ... ... ... ... ... 2001 жылы 11 ... ... Нью-Йорк
қаласында орын алған террористік әрекеттен кейін дүние жүзі ... ... ... ... үшін күш ... келеді.
Қазақстан Республикасы сыртқы саясат саласында дүние жүзі ... ... ... мен екі ... ... ... ерекше
ден қойып келеді.
1992 жылы мамыр айында ... мен ... ... ... және ... ... туралы келісім-шартқа қол қойылды. ... ... екі ... шекарасының мызғымастығы және
территориясының тұтастығына, ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, 1994 жылы және 1995 жылы екі елдің
Президенттері Н.Ә.Назарбаев пен Б.Н.Ельциннің кездесулерінде екі ... ... жуық ... ... қол қойылды.
2003 жыл Қазақстанның Ресейдегі жылы деп жарияланды. Осы жыл ... ... ... ... ... және ... ... жалғасын
табады деп ойлаймыз.
2004 жылы қаңтар айында Қазақстандағы Ресей ... орай ... ... ... ... ... сапары болды.
Сапар барысында екі елдің шекарасын белгілеуді аяқтау, Ресейдің Байқоңыр
ғарышын айлағын пайдалану мерзімін 2050 ... ... ... ... ... ... ... мақсатында өзінің “Ангара” деп аталатын
ракетасын ұшыру сияқты негізгі мәселелерге қол ... ... ... ... мұнай компаниясы мен Ресейлік “Лукойл” мұнай компаниясы
арасында Түпқараған және Аташ мұнай көздерінде бірге ... ... ... қол ... Республиксының тәуелсіз ел болғалы бері Түркия мемлекетімен
де ... ... өте ... ... келеді. Тілі, діні бір Түркия
мемлекеті ең бірінші ... ... ... ... ... да ... ел ... өзінің ең тұңғыш елшілігін Түркияның
астанасы Анкарада 1992 жылы 29 қазанда ашқан болатын. Содан ... ... мен ... ... ... тығыз экономикалық, саяси және
мәдени байланыстар өрістеп дамуда. 1991 жылы қыркүйек айында ... ... ... Бұл ... 73 Қазақстандық және 183 ... ... ... банк және биржалардың басын біріктірген
болатын.
Қазақстан Республикасы өзінің сыртқы ... ... ... мемлекет Қытаймен қарым-қатынасқа ... мән ... ... Қытай мемлекетімен арадағы қатынас ушығып кеткен болатын. 1991
жылы желтоқсан ... ... ... ... мен ... Республиксының
үкіметі екі ел арасындағы сауда-экономикалық байланысты дамыту ... ... ... және өзара тиімділік негізінде сауда-
экономикалық келісімін жасады. 1992 жылы ақпанда ... ... ... ... қол қойылды. 1992 жылдың сәуір айынан бастап Қытай
мемлекетімен темір жол қатынастары орнатылды. ҚХР-ы мен ... ... ... өту тұстары туралы мәселелерді реттеу жөніндегі
келісімінің маңызды ... ... ... ... ... ... үлкен болды. 2002 жылы еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қытай
арасындағы тату көршілік, достық және ынтымақтастық ... ... ... ... мен ... Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше болуы,
шекаралас болуы өзара түсіністікке, ынтымақтастыққа жол ашып ... ... мен және ... ... де екі ... ... дамып келеді. Жапония мемлекеті біздің елімізге ірі
қаржы құюшы елдердің бірі болып табылады. 1991 жылы ... ... ... ... зауыты құрылысының консорциумы өз жұмысын бастады. Құрылыс
жобасын Жапонияның ... ... ... ... 1994 жылы ... ... “ІТОСНИ” фирмасы Қарағанды металлургия комбинатында кокс
газын тазарту цехының ... ... ... ... қол ... компаниялары еліміздегі жол құрылыстарын, көпірлерді еліміздегі
жол құрылыстарын, көпірлерді және тағы басқа ... ... ... ... ... ... Жапонияның Қазақстанға тікелей тартқан
инвестициясы 336 млн. долларға жетіп, ... ... ... ... ... тоғызыншы орын алып отыр.
Еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаев ел басшысы ретінде 1990 ... ... ... ... ... ... еді. 1992 ... екі елдің арасында толық дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.
Соның нәтижесінде Кореяның “Самсунг” фирмасы ... ... ... Ал сол ... “Самсунг” компаниясы Қазақстанның мысын
игеріп келеді.
2003 жылы ... ... ҚР ... ... ... ... сапар жасады. Президент оларды инвестиция және сауда
көлемін ұлғайтуға шақырды.
Қазіргі уақытта елімізде Корей ... ... ... 180 ... ... 50-ге жуығы бірлескен кәсіпорындар. Корей ... ... ... ... ... телекоммуникациялық
инфрақұрылымдар мен электрондық жабдықтар салаларын ... ... ... ... “Дэу”, “Эн-Ти-Си” компаниялары Қазақстанда
жемісті еңбек етіп ... ... ... Иран ... 1992 жылы ... айында дипломатиялық қатынас орнату туралы
келісімге қол қойды. Қазақстаның Таяу және Орта ... ... ... ... Сауд ... ... дипломатиялық және экономикалық
байланыстарды дамытуға ерекше көңіл бөліп келеді.
Қазақстан ... ... де ... және ... ... да дамытуға мүдделі болып ... 1994 жылы ... Сауд ... ... ... негізінде бірсыпыра
келісімдерге қол қойды. Сауд Арабиясы елі жаңа астанамздағы ... ... ... ... қайтарымсыз қаржы бөліп, көмегін көрсетті.
Египет елімен дипломатиялық қатынас орнағаннан ... ... ... ... Қазақстанда Қазақстан Египет Ассоциациясы құрылып жұмыс
істеп ... ... ... ... мәдени орталығы құрылысын салу үшін
қайтарымсыз 15 миллион ... ... ... Сол ... ... Әл-Фараби даңғылының бойында Ислам мәдени орталығы мен Нұр
Мүбәрак Ислам университеті бой көтеріп, ... ... ... 1995 жылдың желтоқсанында Қазақстанның ... ... ... ... ... болуы ірі иевестициялық
мүмкіндіктері бар мұсылман ... ... ... ... ... ... мүше елдермен, оның ішінде ең алдымен ... ... және ... ... ... ... Бұл ... экономика саласында ілгері өркендеуі мен табыстары
біздің жас ... үшін ... ... болып табылады және сауда-
экономикалық ... ... ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасы алыс шетелдермен сыртқы қатынаста ... ... ... ... ... ... ... қуатты мемлекеттірдің
ішінде АҚШ Қазақстанның тәуелсіздігін ... бірі ... ... АҚШ-пен саяси, экономикалық, дипломатиялық және мәдени
қатынастарды ... ... ... маңыз беріп келеді. 1992 жылы
мамыр ... ... ... ... ... ресми сапары
барысында Президент Дж.Буш екеуі үш келісімге қол ... олар ... және ... ... ... ... үшін ... қалады. 1993 жылы 6 сәуірде Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... құру ... қол қойды. Ол 40 жыл мерзімге жасалап, алынған пайданың 80 ... 20 ... ... ... ... ... келісілді. Қазақ
жеріне алғашқылырдың бірі болып келеген “Шеврон” компаниясы Қазақстандық
мұнай-газ ... ... ... ... ... ... шетелдік
компаниялардың Қазақстан экономикасына инвестиция ... ... ... өзі ... 1993 жылы 1 ... ... ... болса 2002 жылы 13,1 миллион тонна мұнай өндіруге қол жеткізді. Ал
американдық “Филлипп Морис” компаниясы ... ... ... ... ... стратегиялық мүддесі – Қазақстан экономикасында американ
бизнесінің кеңеюіне саяси құралдармен жағдай ... ... өз ... ... ... ... шетелдердің инвестициясын тарту
мәселесінде АҚШ бірінші орында тұр. 2001 жылы 3 мамырда Қазақстаның ... ... ... ... ... ... вивице-президент
Р.Чейнинмен кездесіп, Президент Н.Ә.Назарбаевтың жеке жолдауын табыс ... ... АҚШ ... ... ... мол қоры бар ... игеруге белсене әрекет етуде. Н.Ә.Назарбаев өзінің “Сындарлы он
жыл” деп аталатын ... он жыл ... ... ... ... зор жетістіктер мен проблемалық мәселелерді зерделей
келе Каспийге байланысты АҚШ-тың ұстанымы жөніде былай деп ... ... ... Каспий аймағында зор ынта таныта бастағаны ... Ақ ... ... ... Каспий аймағының маңызына мән
беруі бірден байқалады. АҚШ-тың ... ... бұл ... орны арта ... ... ... ол мына тұрғыдан көрінеді: Баку-
Жейхан құбырын тарту жобасы бұрынғысынша қолдау тауып ... ... ... ... ... қоры ... кейін Вашионгтонның
бұл аймаққа ынтасы тіпті жандана түсті” /11, 156/.
Еуропалық Одақ ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан елдердің бірі – Италия
Республикасы. Италия ... аса ірі ... ... ... ... ... ... түрлері: мұнай, табиғи газ, ... ... ... ... мыс, мырыш, қара металл, мақта, ... ... ... ... ... ... аяқ ... тағам өнімдері, көлік құралдары, химиялық және фармацевтикалық
өнімдер құрайды. Қазақстанда 42 қазақстандық-итальяндық бірлескен ... ... ... ... ... ... халықаралық қатынстағы Республикамыздың табысты қарым-
қатынастарын қорытындылай ... ... ... әлі де болса қарым-
қатынасты алға жылжыту қажет екеніне назар аударуымз ... ... ... ... ... 2000 жылы 6,5 млн. доллар болса, 2001 жылы
45,1 миллионды құраған. Яғни ... ... ... ... ... Ал
Үндістан мен Қазақстаның арасындағы тауар айналымы бар-жоғы 51 млн. ... ... ... көзін тауып дұрыс жолға қоя білсек
анағұрлым жақсартуға, экономикалық қатынасты өсіруге болады.
Пәкістанмен ... ... ... ... да 3,54 млн. долларды
құраған. Австралиямен экономикалық ... ... қасы ... ... Н.Ә.Назарбаев дүниежүзілік қауымдастықпен байланысымызды
және сырқы саясатымызды кеңінен ... ... ... ... ... Республикамыздың сыртқы саясатын былайша тұжырымдайды:
“Біз халықаралық жанжалдардан іргемізді аулақ салып ... ... ... ... ... сынақты бірінші болып тоқтаттық.
Барша мемлекеттердің бәрімен де тату-тәттілікке ұмтылудамыз. Бұл ... бен ... ... ... көрген емес. Сенімге де солай ие болып
отырмыз” /11, 47/. Қорыта айтқанда, Қазақстан ... ... ... келеді. Осының бәрі – Республикамыздың болашағы зор екендігін
дәлелдейді.
2.3 Республикамыздағы мәдени құрылыс.
Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейінгі қоғам ... ... бірі ... ... ... ... айрықша назар аударыла
бастады. Өйткені, еліміз тәуелсіздік алғанан кейін, бұрын қағажу ... ... ұмыт бола ... ... жалпы
мәдениетіміздің даму деңгейін көтеріп, қолдану аясын ... ... Осы ... ... ... “Ия, ... халқының ұлттық
ерекшеліктері, оның баға жетпес рухани мұралары сақталып дами түсуі керек”
... сөзі өте ... ... деп ... ... ... ұлтты ұлт
ретінде танытатын басты ... бірі – оның ... ... ... мәдениетімізді тану, таныту, дамыту, өркендету, төңірегінде
алдымызда атқарылар қыруар ... ... ... ... ... ... бір бөлігі – білім саласы.
1990 жылдан басталған бүкіл одақ көлеміндегі терең экономикалық және саяси
дағдарыс білім беру саласына өте ауыр ... ... ... ... ... ... орта мектепте және жоғарғы оқу орындарында
тәлім-тәрбие, ... беру ... ... ... ... ... қана пайда болған жоқ еді. Ол проблемалардың түпкі ... ... ... ... орыс тілінен басқа халықтардың
тілін қоғам өмірінен барынша шектеу, аластату, ығыстыру ... ... ... ... орыс ... ... үшін оны ... орта мектепте,
жоғарғы оқу орындарында дұрыс жолға қойып, айрықша көңіл бөлінді. Керісінше
орта мектептерде, жоғарғы оқу орындарында басқа ... ... ... ... ашу ... кеми түсті. Орта мектептерде, жоғарғы оқу
орындарында білім беруде тығырыққа тірелген ұлттық ... бірі - ... ... ... 1950 ... ... тың ... 700-ге жуық
қазақ мектебі жабылса, “1950-1970 жылдар аралығында бүкіл Қазақстан бойынша
1314 қазақ мектебі жабылған” /29, ... тілі – ... тіл, ... ... тәуелсіз мемлекет
болғаннан кейін соңғы 70 жыл ішінде айырылып қалған рухани мұраларымыз бен
тілімізді дамыту бірінші ... ... Осы ... ... 10 ... ... балабақшалары мен қазақ мектептерін ашу ... ... ... ... ... ... мектептерін ашу, балабақшадан
бастап жоғарғы оқу орындарының жай-күйі, жетістіктері мен ... ... ... оқытудың барысы жөнінде қыруар жұмыстар тұрған еді.
Көптеген журнал оқырмандарының қазақ тілі ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы қалай деген сұрағына Қазақ ССР ... ... ... ... Тіл ... заң ... кейін бір ғана оқу
жылының ішіндегі қазақ мектептерінің өсу көрсеткіші туралы ... деп ... ... оқу ... ... ... 1048 ... 203 аралас
балабақша; 2530 қазақ, 1159 аралас мектеп болса, 199-1990 жылғы оқу жылында
бұл ... Тек ... ... ... ... оқу жылында жаңадан төрт
қазақ мектебі мен 52 балабақшаның жанынан қазақ тіліндегі топтар, сыныптар,
бөлімшелер ашылған” /30, 46/.
Сонымен ... Тіл заңы және ... ... 2000 ... ... ... тілін және басқа ұлт тілдерін дамытудың мемлекеттік
бағдарламасы қабылданғаннан кейін кейбір аймақтарда оны іске ... ... ... атақарылды.
Жалпы деректерге сүйене отырып, білім министірлігі және ... ... ... арқасында қазақ балабақшаларының, орта
мектептердің саны жылдан-жылға баяу да болса өсіп, Тіл заңының ... ... ... ... көз жеткізуге болады. 1989 жылдан
1994 жылдар аралығында, ... ... ... ... орта ... сандық көрсеткішіне кеңінен тоқталсақ, ондағы жағдай былайша
көрініс береді. 1994 жылы ... ... 2424 ... және ... 4223 топта 283,4 мың бала қазақ тілінде тәрбие алған. ... ... ... 175,1 мың ... көп ... қараңыз) /31, 2/.
1- кесте.
Мектепке дейінгі балабақшалардың өсу қарқыны
| |1989 |1990 |1991 |1992 |1993 ... ... |1185 |1667 |1958 |2237 |2424 |+1239 ... | | | | | ... саны | | | | | | ... |751 |1227 |4444 |4171 |4223 |+3472 ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |108,3 |229,3 |268,5 |271,7 |283,4 |+171,1 ... саны | | | | | | ... | | | | | | ... жылдан бастап республикамыздағы қазақ балабақшалары мен
мектептерінің өсу ... ... ... Оның себептері мен
кемшіліктері әр алуан болатын. Ең бастысы, Қазақстан ... ... алу және ... ... ... ... 3 тармағының,
сондай-ақ Қазақстан Республикасы “Білім ... ... ... 2, ... ... мемлекеттік және білім беру жүйесінің ғимататтарын
басқа мақсатта пайдалану және өзге ... ... ... ... ... ... тағы бір ... 1994-1995 оқу жылынан
бастап, мектептерді оңайландыру, қысқарту деген науқан кеңінен жүріп, соның
салдарынан Республикадағы ... ... ... ... ... қалды. Бұл қысқартуладың астарында бюджетке кететін ... ... ... ойдың жатқанын аңғару қиын емес еді.
Осы орынсыз қысқартуларға ... ... ... ... ... мәдениет және денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ... дейін Республика
бойынша 344 мектеп-интернат ауылдарда тұратын, сол ... де ... ... ... өзге білім алу мүмкіндігі жоқ 6875 ... қыл ... ... ... ... ... жыл ... 549 күндізгі
мектеп, соның ішінде 97 кәсіптік-техникалық, 3125 мектепке ... ... тыс, 184 жас ... спорт мекемелері қысқартылған”/32,
2/.
1997 жылдың 1 қарашасына дейін мектептен қол үзіп қалған ... 26900 ... ... ... бұл проблемалық мәселелерді БҰҰ-ның деректері де
растай түседі. БҰҰ-ның деректері бойынша 1998 жылға дейін Республикамызда
білім алу ... 2,5 есе ... /33, ... ... беру ... қордаланған мәселелердің ушыққаны соншалық,
ендігі ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев 1997 жылы Республика активінің ... ... ... ... ... ... былай деп ашына айтты:
“Бүгінгі ауылдағы жағдай ... ... ... Біз үшін және ... үшін ... ... құбылысты мен білмеймін. Тіпті сұрапыл соғыс
жылдарында да мұндай жағдай болып көрген жоқ, ... ... ... ... ... кез ... ... үшін бұл масқара болатын, олар
барын ... ... ... ... орталықтағы және жергілікті
жерлердегі өкімет, ... ... ... ... ... мен еліміздің
болашағы туралы айтып отырман, ол ... ... ... ұлт ... ... ... бірі – тіл
мәселесі болып отыр. Соған байланысты Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... қанағаттандыру мақсатында”, 1993
жылы 5 сәуірде Президенттің жарлығымен тіл комитеті құрылды. Бұл құрылған
тіл комитеті ... ... орыс және ... ұлт ... ... ұшін біршама істер ... ... ... ... қарамастан Қазақстандағы барлық ұлттық диаспоралардың жинақы
тұрған жерлерінде, ана тіліндегі балабақшалар, орта мектептер ашылған.
1996 жылғы мәлімет ... ... 2484 ... 2486
мектепке дейінгі ортыс тілінде, 72 мектеп және 6 мектепке дейінгі мекеме
өзбек тілінде, 14 ... пен 8 ... ... ... ... тілінде, 2
мектеп тәжік тілінде, 3 мектеп түрік тілінде, 1 мектеп неміс тілінде білім
береді. ... ... ... ана тілі ретінде 16 облыс пен Алматы
қаласында 110 жалпы білім беретін ... 427 ... ... 320 ... алады. Көкшетау облысында поляк тіліндегі оқитын сыныптар саны 401-ге
өскен /35, 2/.
“Саясат” журналында ... ... ... барлық облыстары мен
Алматы қаласында 1996 жылы Қазақстанның даму ... ... ... ... ... бойынша славяндардың 65,4 ... 68,4 ... және өзге ... ... 66,7 ... этникалық
қатынстарды жақсы деп бағалаған. Сондай-ақ славяндардың 11,7 ... 8 ... ... ... ... 7,8 ... этникалық
қатынастарды өте жақсы деп бағалаған /36, 68/.
Республикамыз нарық қатынасына ... ... ... беру ... ... ұшырады. Нарық заңына сай мемлекеттік оқу ... жеке ... оқу ... ... ... Республикамызда оқу жоспары
сан-салалы балабақшалар, мектептер, ... ... ... ... ... ... ... білім саласы бойынша шет мемлекеттермен
тікелей байланысқа көшті. ... ... ... ... ... мүмкіндік туды. Біздің жастарымыз 20 мемлекеттің оқу орындарында
білім алуды. Олардың ... ... ... елдер: АҚШ, Англия, Франция,
Германия, Түркия және т.б. да мемелекеттер де бар. Олар ... ... ... ... банк ... ... ... мамандықтар бойынша білім алуда.
Мемлекетімізде болып жатқан экономикалық қиындықтарға қарамастан,
дарынды жастарды озық ... ... оқу ... ... ... ... үшін ... Республикасы Президентінің
“Болашақ” халықаралық стипендияларын белгілеу ... ... ... 1993 жылы 5 ... № 1394 ... ... байланысты қаржы жағынан қолдау жасау, кандидатураларды іріктеуді
жүзеге асыру және білім саласында ... ... ... Президенттің “Болашақ” атты 250 халықаралық стипендиясы
белгіленді. Министрлер ... 1994 ... ... жыл ... осы мақсатқа
қажетті валюта қаражатын бөлу тапсырылды.
Сонымен қатар, Республикамыздағы қазақ мектептеріндегі білім ... ... ... ... ... ... де ... ХХ
ғасырдың бас кезіндегі ағартушы ғалым А.Байтұрсынұлы 1913 жылы жарық көрген
“Қазақша оқу ... ... ... ... ... неше түрлі
кемшіліктер көбі түзелгенде оқумен түзеледі. ... ... ... ... тәрбиеленуі бәрінен бұрын ескеріп, бәрінен жоғары қойылатын
жұмыс” – деп жазуы, бүгінгі күні де ... ... жоқ /37, 252/. ... мектеп – біздің ұлтымыздың ертеңі, болашағы. Біздің ұлтымыздың ұлт
болып қалыптасуының кепілі.
1993-1996 жылдары Білім министірінің ... ... ... атқарған
Ш.Беркімбаева қазақ мектептері басынан кешіріп отырған мынандай ... ... ... “1996 ... ... ... ... оқу
жасындағы қазақ балаларының 58 пайызы ғана қазақ ... ... ... қазақ балаларының 56 пайызы, ... ... ... ал Солтүстік Қазақстанда әрбір үшінші қазақ ... ғана ... ... ... Алматы қаласының өзінде 193-1996 жылдар аралығындағы
үш жылда 435 бала орыс мектептеріне ауысып кеткен. 1996 жылы ... 615 ... 244 ... ... және 27 ғана орыс ... ... Қазақстан облысынан жаратылыстану және математика циклы бойынша
бес пәннен қазақ ... ... тек 5 ... ... орыс ... ... қатысты. Осындай жағдай қазақ мектептері басым Атырау, Маңғыстау,
Қызылорда, Талдықорған, Жезқазған, Жамбыл облыстарынан да ... ... ... ... ... ... да жоқ емес. 2003 ... ... ... бойынша ең жоғарғы 101-120 балл ... ... 207-і, яғни 70 ... ... белгі” белгісін алған 205 оқушының
131-і – ... ... ... ... ... ... табылады /39,
2/.
Республикамыз нарықтық қатынасқа көшкеннан кейін жоғары білім саласы
да елеулі ... ... ... ... оқу ... ... ... қайта құрылды. Еліміздегі жоғарғы оқу орындарында болып ... ... ... ... ... деп ... ... айту қажет, Республикамызда орта білім ғана емес, жоғары
білім жүйесін одан әрі ... ... да ... ... ... Мәселен, Астанада ұлттық музыка академиясы, Атырауда мұнай және
газ институты ашылады. Бірқатар мемлекеттік ... оқу ... ... ... саны азайтылды” /40, 2/.
Қазақстан Республикасының 1997-1999 жылдардағы жоғарғы оқу орындары
жөніндегі жалпы ... ... ... /41, ... ... |Оның ... ... ... ... |
| | ... | ... |
| | ... | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |108 |37 |111 |52 ... | | | | ... | | | | ... |272,7 |12,7 |280,8 |25,0 ... (мың ... |8,0 |182,4 |12,9 ... |97,4 |4,7 |98,4 |12,1 ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... және |61,7 |5,7 |64,1 |9,4 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... адам | | | | ... | | | | ... ішінде |43,5 |3,6 |47,5 |5,0 ... ... |18,2 |2,1 |16,6 |4,4 ... | | | | ... және | | | | ... | | | | ... ... күні ... ... зәру ... ... мамандарды даярлайтын жоғарғы оқу орындарына мемлекет ... аса ... Шет ... ... ... ... ... бермей барлық мамандық иелерін өз Республикамызда дайындауымыз
керек. Еліміздің жоғарғы оқу ... ... ... ... мен ... ... ... уақытта да жалғасатыны белгілі. Сондықтан да
бұрынғы ... ... ... ... ...... мен технология ғасыры болып отырған таңда,
Республикамыздың ғылыми сол дамудан артта қалмай ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы ғылым салалары: машина жасау,
кибернетика, радиоэлектроника, радитехника, ... ... ... ... Қазақстанның табиғи байлығын игеруде ғылыммен санаспастан, тек
шикізат өндіруге бағытталды. Ғылыми зерттеудің ... күрт ... “1985 жылы ... ... бір зерттеудің экономикалық
тиімділігі 1980 жылмен салыстырғанда екі есе төмендеді. Республиканың бірде-
бір ғылыми мекемесі елде құрылған ... ... ... ... /42, 411/.
Ғылым саласындағы қазақ тілінің жағдайы да өте нашар деңгейде ... ... ... ... ... ... атқарып отырған қызметіне
талдау жасап: “Қазақстан ғылымының ордасы, Қазақстан Республикасы ғылым
академиясында жыл ... ... ... ... 90 ... орыс тілінде,
10 пайызы ғана қазақша шығып келді. Ғылым академиясының 27 ... ... 7,5 мың ... ... 20 ... ғана ... сөйлей
алады, қазақ тілінде еңбек жаза алатындардың саны академияда 5 ... - деп ... /43, ... ... ... ... ... отыз мыңға жуық
адам еңбек етуде. Елімізде 45 театр, 25 филармония, 90 музей, жеті ... ... ... ... ата заңынын бастап, басқа да қабылданған
заңдарымызда Республикамызды мекендеуші әр алуан халықтардың тілін, ... ... ... барлық мүмкіндіктер берілеген.
Мәдениет туралы заңда Қазақстан ... ... ... ... ... қорғау деп аталатын 37-бабында былай ... ... ... өкілдерінің діни және мәдени өзіндік
ерекшелігін қорғауға, соның ішінде ұлттық ... ... ... ... ұйымдарын құруға, балаларды, жасөспірімдерді өз
халқының ... ... ... ... мәдени
байланыстарды кеңейту ісіне ... ... ... ... қорғалады. Ұлттық мәдениет ұйымдары ... ... ... ... ... істейді” /44, 16/.
Еліміздегі мәдениет саласындағы толғағы жеткен проблемалық мәселелер
мен ... ... ... ... істер жөнінде Президентіміз айта келіп,
музыка өнеріне ... ... ... еді. ... толы ауыр ... ... музыка академиясы мен симфониялық оркестр, Ә.Дінішев
атындағы театр, ... және ... ... ... ... ететін гитарашылар мен ... ... жас ... ... ... атап ... мүмкін
емес. Б.Аюхановтың “Алматының жас балеті” мен ... ... ... ... базасы жасақталуда” /45, 2/.
1995 жылы Республика ... ... ... ... қолдаудың қоры” деген қоғамдық қор құрылды. Осы ... ... 1996 жылы ... ... “Қарағанды
суретшілері” көрмесі ұйымдастырылды.
Мәдени құндылықтарды қорғау және қалпына ... мән ... 1994 жылы ... және табиғи мұраларды қорғау жөнідегі
дүниежүзілік ... ... ... қаласындағы Қожа Ахмет Иассауи
мавзолейін дүниежүзілік мәдениет ... ... қосу ... тарапынан жүргізілуде.
Сонымен қатар, Тәуелсіз Қазақстан мәдениетінің қалыптасу кезеңдері
қиыншылықтар мен қарама-қайшылықтарды да ... ... ... дамуда жоспарды экономикадан нарықтық ... ... ... ... өнім ... құлдырап, соның салдарынан
мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... ... рухани дүниеміздегі ұлттық
рухтың оянуы, экономикамыздағы ... ... ... қатар
жүріп, жүздеген мәдениет және білім ошақтарының жабылуымен, халықтың ... ... ... тұспа-тұс келді. Нәтижесінде, еліміздегі
рухани-мәдениет саласында дағдарысты құбылыс алып, рухани дүниемізге өзіміз
ие бола ... ... ... ... ... бара ... ... әсіресе электронды баспасөз бүгінгі таңда Қазақстанның ... ... ... ... ... ... олардың
шешімін таба алмай отыр. Қазір Республикамыз алыс және таяу шет ... ... теле және ... бағдарламалары нөпірінің астында қалды. Оларды
ешкім талдап жатқан жоқ” – деп атап көрсеткен болатын ... ... /46, ... ... өз халқымыздың ұлттық музыка ... ... ... ... американдық, батыс еуропалық
музыканың жетегінде кеткендейміз. Мұндай ... ... ... ... ... тиюде. Қазіргі заманда жастар арасында музыканың ықпалы өте
күшті екенін ... ... ... өнерінің болашағы қалай болар деген
сұрақ ... ... ... 30 ... ... ... 50 ... кино,
70 пайызы теледидар көрсе, 90 пайызы музыка тыңдайды екен” /47, 70/.
Сонымен бірге халық әндерімізді кеңінен насихаттамау, оның алға ... ... ... ... кейінгі жас ұрпақтың ұлттық
өнерімізден біртіндеп қол үзе ... ... ... ... ... ... бар, қаражаты бар қалталы азаматтарымыз ... ... жиі ... ... насихаттаудан жалығар емес. ... ... ... ... “тек қана шет елдік талғаммен санасу, тек
қана шет ... ... пір ... ... мен ... шет ... ғана
көзімен парақтау, мемлекеттік-ұлттық киелі шараларымыздың мәртебесіне ... ... ... бұт ... ... ... ... мұның
бәрі сайып келгенде, мәдениет туралы объективті ғылыми пайымның мемлекеттік-
ұлттық деңгейде басшылыққа ... ... деп ... /48, ... елі ... ... қол астына кіргеннен кейін және Кеңестік
дәуірде ұлан-ғайыр даламыздағы ... ... дала ... ... ұшырады. Ұлы тұлғаларымыздың мұралары тонауға түсті. Белгілі
композитор Е.Рахмадиев Мәдениет Министірі болып ... ... ... жерінен
тоналған асыл мұралардың тізімін жасау, жинастыру жұмыстарын қолға алған
екен. Өкініштісі осы басталған жұмыстар аяқсыз қалды. ... да ... ... ата қонысына қайтару жөнінде алдымызда қыруар
жұмыстардың тұрғанын айта ... ... ... ... – 15 жыл. ... ол ... ... Өйткені ғасырларды құшақтап, аясына алған уақыт талай халықтың,
талай ұлы империялардың тәуелсіздігін көрген.
Тәуелсіздік шын мәнінде ауқымды да ... ... Ол ең ... ... Біз ... ел болып, күштілерге басымызды имей, біреудің
ескі-құсқы ел ... ... ... ... ... ... ... салада Кеңестер Одағы ұлы мемлекет ... ... ... ... жүйесі сынды, жұмысшы табының ... ... ... ... ... диктаты құлдырады.
Ата тарихымызды зерделеуге, ұлттық тарихи сананы қалыптастыруға бел
байлап шықтық, ана тілімізге мемлекеттік ... ... ... ... бой ... бет ... жылғы сәуірде Республика Жоғарғы Кеңесінің ұйғаруымен Қазақ КСР-
і Президенті мансабы тағайындалды. Жоғарғы кеңестің сол ... ... ... сайланды. Қалай болғанда да, өкімет билігі мен
экономиканың нашарлауы жағдайында Қазақстанда ... және ... ... ... ... ... ... енгізілуі заңды
құбылыс еді. Жоғарғы Кеңестің сессиясы, бірқатар айтыс-тартыстан ... ... ... айының 25-і күні қазақ КСР-нің ... ... ... ... Бұл декларация Республика өміріндегі аса
маңызды саяси оқиға болды. Онда Қазақстанның ... ... ... ... ... бұл ... шынайы мемлекттік тәуелсіздікке сай келмейтін
тұстары да болды.
Қалай ... де, ... ... ... ... қабылдануының үлкен тарихи маңызы болды. Бұл ... ... ... ... ... ... еді. Қазақстанның
тәуелсіздік жариялауына қарсы күштер әлі де белді болатын. Қазақстанда орыс
автономиясын құру ... ... ... ... қосу ... ... тұратын орыс тілді халық өкілдерінің құқықтары
аяққа тапталып жатыр ... ... ... ... ... ... Қазақстанның тәуелсіздік алуына қарсы күштер, демократияның
қарсыластары, империяшыл психологиядан арыла алмай жүргендер ... да, ... ... ... арпалысса да, олар тарих
көшін тоқтата алмады.
1991 жылдың қысына қарай қалыптасқан саяси ахуал – 1991 ... ... және оның ... ... ... және оның ... бөлігі
Қазақстан Компартиясының ыдырауы, КСРО-ның өмір сүруін тоқтатуы, одақтас
Республикалардың жеке ... ... ... ...... ... жариялау ісін күн тәртібіне қойды. Ақырында тамыз бүлігінен
кейінгі төрт ай ... аса ... ... ... ... ... ... зор тарихи маңызы бар ұлы оқиғамен аяқталды – 1991 ... ... ... ... мемлекеттік тәуелсіздігі жөнінде
конституциялық заң қабылданды. ... ... ... ... ... ... айтқанда, “Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі
туралы заң” тарихи маңызы зор құжат болды.
Тәуелсіздік Қазақстанға оңайға түскен жоқ. Бұл ... ... ... ... ... сан ... ... қаза тапты, аштан
қырылды, шетелдерге ... ... ... қауымын жоғалтты, тілі мен ұлттық
мәдениетінен айырылуға таяды. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... алуына оның аумағында тұратын
басқа жұрт өкілдері де - орыстар, украиндар, немістер, өзбектер, ... ... үлес ... ... кейінгі мерзімде Қазақстанның жаһандық
қоғамдастыққа төте еніп, оның белсенді бір мүшесіне айналуы қазақ халқын
ассисилияциялау, ... ... ... ... ... ... күлін көкке ұшырды. Халқымыз ұлт ретінде жойылып кету қаупінен
құтылды. Ұлттық тіл, ... ... ... ... ... ... ... жолын қайта табуына мүмкіндік берді. Большевиктер ... ... ... ... ... ата ... оралуына жол
ашылды. Мемлекетіміз ... ... тең, ... ел болу ... ... тікелей саяси және экономикалық байланыстар нығайып
келеді. Осындай мемлекеттің азаматы болу ... ... оның ... ... байлығын молайтуға, қауіпсіздігі мен қорғаныс қуатын күшейтуге
ұмтылу – баршамыздың қаситетті парызымыз.
Пайдалынылған ... ... ... ССР ... ... туралы Декларация. Алматы, 1990.
2. Қазақстан Ремспубликасының Тәуелсіздік туралы Заңы. – Алматы, ... ... ... ... Алматы, 1993.
4. Қазақстан Республикасының Конституциясы, Алматы, 1995.
5. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә.. Қазақстанның болашағы – қоғамдық-идеялық бірлігінде.
Алматы, 1993.
7. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар ... ... ... 1996.
8. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. Алматы, 1999.
9. Назарбаев Н.Ә. Әділеттің ақ жолы. Алматы, 1991.
10. ... Н.Ә. ... – 2030. ... ... ... Алматы, 1997.
11. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. Алматы: Атмамұра, ... ... Н.А. На ... ХХІ ... ... 1996. ... ... Назарбаев Н.А. Без правых и левых. – Москва, 1990.
14. Назарбаев Н.Ә. 2005 ... ... ... ... ... халқына жолдауы. Алматы, 2005.
15. Қаражанов Қ.С.
16. Абдильдин С. ... ... от ... к ... 1993. Гл. ... Бабакумаров Е., Булуктаев Ю., Кушербаев К. Казахстан сегодня: мир
политических партий. Алматы, 1995. Гл. 2.
18. ... Ж.Х. ... ... ... ... Алматы, 1996.
19. Жигалов К.В.., Султанов Б.К. Первый Президент ... ... ... ... деятельности 1991-1993 гг.). Алматы, 1993.
20. Салқынбек Д.И. Тәуелсіз Қазақстанның тарихы. Алматы, 2004.
21. Атабаев Қ. Қазақ баспасөзі – ... ... ... ... Алматы,
2002.
22. Белғара Б. Қазақстан баспасөзіндегі мемлекеттік тіл мәселесі. Алматы,
2000.
23. Әзиев Ә. Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... ... 2000. – шілде.
24. Ақтаев С. Сүйер ұлына сенді елі. // ... 2006. – ... ... Н. Конституция – кемел келешектің кепілі. //Егемен
Қазақстан. 2002. -30 тамыз.
26. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы: Атамұра, ... ... Н. ... қабілетті қоғам үшін. // Жас Алаш. -2004. -17
қаңтар.
28. Сыртқы саясат неге сылбыр? // Түркістан. – 2003. -13 ... ... ... -1996. № ... ... Ш. Тіл ... заңды жүзеге асыру жолында. // Қазақстан
коммунисі. – 1990. № 2.
31. Ана тілі. -1994. – маусым.
32. Көшербаев Қ. Тәлім мен тәрбие ... ... ... // ... -1997. ... Егемен Қазақстан. -1998. – 14 қаңтар.
34. Назарбаев Н. Еліміздің болашақта гүлденуі бүгіннен басталады. // Қазақ
әдебиеті. – 1997. – қараша.
35. ... ... – 1997. – ... Саясат. -1997. № 7.
37. Байтұрсынов А. Ақ жол. Алматы: Жалын. -1991.
38. Қайран Ә. Қазақ мектебіне қалай қарайсыз? // Қазақ әдебиеті. -1996. ... ... Ж. ... реформасы елдіктің ісі // Қазақ әдебиеті. -2004. -2
сәуір.
40. Егемен ... -1998. -3 ... ... -1997. № ... ... ... очерктер. –Алматы:Дәуір, 1994.
43. Ақиқат. -1991. № 3.
44. Мәдениет туралы Қазақстан Республикасының Заңы. ... Жеті ... ... Н. ... байлық пен мәдениет қоғамның басты құндылықтары.
// Егемен Қазақстан. -2000. -18 ... ... Н. ... ... – бірігу, қоғамдық прогресс және
әлеуметтік серіктестік болуға тиіс. // Егемен Қазақстан. -1993. ... ... ... 1990. № 1.
48. Сейдімбек А. Тәуелсіздік және рухани мәдениет. ... ... 1999.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Егемен Қазақстанның саяси проблемалары3 бет
Қазақ жері туралы ерте кездегі географиялық мағлұматтар78 бет
Білім беру жүйесінің басты сипаты11 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға қылмыстық құқықтық сипаттама65 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының геометриалық түсініктерін қалыптастыру жолдары47 бет
Беларусь Республикасы63 бет
Бюджеттік хұқ25 бет
Егемен қазақстанның сыртқы саясаты11 бет
Жаһандану туралы ақпарат5 бет
Көктүріктер мемлекетінің іргесін қалаған тайпалар жүйесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь