Кәсіпорында капиталдың оңтайлы құрылымын құру мәселелері

КІРІСПЕ

І. КӘСІПОРЫН КАПИТАЛЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖӘНЕ БАҒАСЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Кәсіпорынның қаржы ресурстары және капитал ұғымдары
1.2. Капитал құрылымын қалыптастырушы факторлар
1.3. Капитал бағасының және капитал құрылымының өзара байланысы

ІІ.«ТАЛДЫҚОРҒАН ЭЛЕКТРМЕН ҚАМСЫЗДАНДЫРУ» АҚ КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫН ЖӘНЕ БАҒАСЫН ТАЛДАУ
2.1. «Талдықорған электрмен қамсыздандыру» АҚ техникалық.экономикалық сипаттамасы
2.2. Кәсіпорын капиталының құрылымын және оны қолдану тиімділігін талдау
2.3. Кәсіпорынның меншікті айналым капиталының құрылымын талдау

ІІІ. КӘСІПОРЫНДА КАПИТАЛДЫҢ ОҢТАЙЛЫ ҚҰРЫЛЫМЫН
ҚҰРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Қазақстандық кәсіпорындардың капитал құрылымының
қалыптасу ерекшеліктері
3.2. «Талдықорған электрмен қамсыздандыру» АҚ қазіргі капитал құрылымын оңтайландыру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |5 ... ... ... ... ЖӘНЕ | |
| ... ... |8 ... ... ресурстары және капитал ұғымдары |12 ... ... ... ... |16 ... ... және ... құрылымының өзара байланысы | |
| | | ... ... ... ҚАМСЫЗДАНДЫРУ» АҚ КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫН ЖӘНЕ | |
| ... ... |22 ... ... ... АҚ | |
| ... ... |22 ... ... ... және оны ... | |
| ... ... |26 ... меншікті айналым капиталының құрылымын талдау | |
| | |33 |
| | | ... ... ... ... | |
| ... МӘСЕЛЕЛЕРІ |37 ... ... ... ... | |
| ... ... |37 ... электрмен қамсыздандыру» АҚ қазіргі капитал | |
| ... ... ... |40 |
| | | ... |47 |
| | | ... ... ... |52 ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы, төлем және несие қабілеттілігі оның қажетті
қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуімен тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ағымды активтердің
құрамы мен көлемі, олардың өтімділігі, капиталды қалыптастырудың меншікті
және ... ... ... және ... ... қатынасы, таза
(меншікті) айналым капиталының болуы және басқа өзара байланысты факторлар.
Капиталы құрылымы және ... ... ... ... қаржы
менеджментінің базалық концепцияларының бірі ... ... ... тек
тартылған және меншікті капитал ... ... ... ғана ... ... ... капиталдың рентабельділігіне де басты назар
аудару керек. Бұл түптеп келгенде кәсіпорынның нарықтық бағасының ... ... алып ... ... өз ... ... ... меншікті
қаражаттарға арқа сүйейді. Олардың ... ... ... ...
бизнестің дамуының бірден-бір көзі болып табылады. ... ... ... ... ... мәселелерін шешу
үшін жеткіліксіз, сол себепті кәсіпорындар өз ... ... ... ... ... ... ... айтсақ, қарыз қаражаттар
тарту кәсіпкерлікті дамытудың басты шарты болып табылады.
Дегенмен де ... ... ... ... мен ... берушілер
үшін үлкен тәуекелдермен байланысты. Несие берушілер үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
үшін төлем қабілеттілігіне нұқсан ... ... ... ... анықтау басты мәселе болып табылады. Осы ... ... ... ... көздерінің ең оңтайлы, ұтымды құрылымы қандай болу
керек?», «Өндіріске инвестицияланатын капиталдың қандай деңгейі ... ... ... ... қарыз қаражаттар ... ... ... ... ... ... қалыптастырған
дұрыс?» деген сұрақтар туындайды. Бұл үшін ... ... ... ... ... мен ... ... Міне, осы аталған
сұрақтар диплом жұмысының негізгі зерттеу ... ... ... ... – капитал құрылымын талдаудың теориялық ... ... ... ... кәсіпорын деңгейінде капиталдың
оңтайлы құрылымы қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... сәйкес жұмыс өз алдына келесідей сұрақтарды қарастыруды міндет
қойып отыр:
кәсіпорын капиталының құрылымы мен бағасының экономикалық негіздеріне ... ... ... және оның ... ... ... талдау;
капиталдың оңтайлы құрылымын қалыптастырудың қазіргі таңдағы мәселері мен
оларды жетілдіру жолдарын қарастыру.
Диплом жұмысы үш тарауға бөлінген және ... ... мен ... алға ... ... және міндеттеріне сәйкес келеді.
Бірінші тарауда кәсіпорынның қаржы ресурстарының және капитал ұғымы,
капиталдың құрылымын қалыптастырушы факторлар, ... ... ... капитал бағасы арасындағы өзара байланыс қарастырылатын болады.
Екінші тарау кәсіпорындардың ... ... мен ... ... көздерін талдауға арналады. Осы ... ... ... ... оның ... жағдайына әсері талдауға
алынады.
Талдау жұмыстары Қазақстан Республикасының электроэнергетика ... ... ... ... электрмен қамсыздандыру» АҚ-ның (АО
«Талдыкорган Электроснабжение») ... ... және ... да ... беру ... ... ... негізінді жүргізіледі.
Үшінші тарау барысында қазақстандық кәсіпорындарда капитал құрылымын
қалыптастырудың ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымын қалыптастыру
арқылы оның қазіргі қиын қаржылық жағдайын жақсарту шаралары ... ... ... ... ... пәні ... нарық
жағдайларында кәсіпорындардың капитал құрылымын қалыптастыру барысында
пайда ... ... ... ... объектісі. Зерттеу объектісі ретінде Талдықорған қаласының
электроэнергетика саласында қызмет көрсететін ... ... ... қоғамының қаржы ... ... ... ... зерттеу жұмысының ... ... ... ... және шет елдік ғалымдардың еңбектері,
сондай-ақ мерзімді ... ... ... ... ... алынған объектіні қарастыру барысында экономикалық, қаржылық,
салыстырмалы, статистикалық және логикалық әдістер қолданылды.
Жұмыстың ... ... ... ... ... АҚ-ның қаржылық есебінің мәліметтері, ... ... ... және заңнамалық актілері,
Қазақстан Республикасы Президентінің қаулылары, Қазақстан ... ... ... ... ... мәліметтері, «Ирбис» ақпараттық
Агенттігінің қаржы нарығы туралы мәліметтері қолданылды.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы – ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыру мәселелерін
шешу барысында қолданыла алады.
І. КӘСІПОРЫН КАПИТАЛЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖӘНЕ
БАҒАСЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Кәсіпорынның қаржы ресурстары және капитал ... ... ... ... кәсіпорын алдында өзінің
өндірістік қызметін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету ... ... ... ... – бұл ... ... ақшалай табыстардың, түсімдердің және кірістердің жиынтығы болып
табылады. Олар бюджеттің, банктердің, жеткізіп ... және ... ... ... ... өтеу үшін қолданылады. Сонымен
қатар, қаржы ресурстары ұдайы ... ... және ... ынталандыру мақсатында да қолданылады.
Қаржы ресурстарының қалыптасу көздері ретінде кәсіпорынның меншікті
қаражаттары мен олардың тартқан қаражаттары қарастырылады.
Бастапқыда ... ... ... құру ... яғни ... ... ... қалыптасады. Оның мөлшері өндіріс процесіне
инвестицияланған негізгі және айналым қаражаттарының мөлшерін ... ... ... ... негізінен табыстың және амотизациялық
аударымдардың есебінен қалыптасады. Олармен қатар қаржы ... ... ... ... істен шыққан мүлікті сатудан түскен
қаражаттар, түрлі ... ... ішкі ... ... және т.б. /1/
Қаржы ресурстарының басым бөлігі, ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... бойынша, қаржы нарығында
жұмылдырылады. Бұл ... ... ... басқа да бағалы
қағаздарды сату, сондай-ақ түрлі несиелер түріндегі несиелер қолданылады.
Түрлі көздерден қалыптасатын қаржы ресурстары кәсіпорынға қаражаттарды
жаңа ... ... ... ... етіп тұрған кәсіпорынды
қажет ... ... және ... ... ... ... ... дайындауға және өндіріске енгізуге мүмкіндік
береді.
Кәсіпорындар ... ... ... бағыттар бойынша қолдана
алады, солардың ішіндегі ең негізгілері мыналар:
қаржылық міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... салықтар төлеу, несиенің қолданғаны үшін
банктерге пайыздар ... ... ... несиелерді қайтару, сақтандыру
төлемдері);
өндірісті дамыту және техникалық ... үшін ... ... ... инвестициялау;
қаржы ресурстарын басқа фирмалардың бағалы қағаздарына салу;
қаржы ресурстарын ынталандыру және ... ... ақша ... бағыттау;
қаржы ресурстарын қайырымдылық мақсаттарына, демеушілік бағыттарға қолдану.
/2/
Өндірістік процестің ... ... ... ... ету үшін ... ... маңызды роль ойнайды. Нарыққа өту жағдайларында олардың
ролі арта түсуде. Қаржы ... ... ... шығындар және күтпеген
оқиғалар болған жағдайда да ұдайы ... ... ... ... ... ... қабілетті. Қаржы резервтерін меншікті
қаражаттардың есебінен ... өзі ... өзі ... оның
басқарушылық құрылымдары (нормативтік аударымдар негізінде), арнайы
сақтандыру ұйымдары (сақтандыру әдісімен) және ... ... ... ... ... ... ... өзгеріп отыратын қоғамның
қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... салған және осы айналымнан табыс алып келетін
қаржы ресурстарының бөлігі капитал деп аталады және ол ... ... ... ... ретінде қызмет етеді. Басқаша айтатын болсақ, капитал ... ... алу ... ... салынған және инвестицияланған қаржы
ресурстарының бір бөлігі ... ... ... ... ... мен ... капиталының
айырмашылығы мынада: кез-келген уақытта ... ... ... көп ... оған тең ... Бұл ... кәсіпорынның ешқандай
міндеттемелерінің жоқтығын және оның барлық қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... ресурстарына
қаншалықты жақын болса, кәсіпорын ... ... ... істеп жатыр
дегенді білдірмейді.
Капитал кәсіпорынды құрудың және оның дамуының басты ... ... ... ... ол ... ... ... материалық және материалдық емес қаражаттардың ... ... ... ... ету процесінде капитал меншік ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етеді. Міне, дәл осы жағдай қаржы ресурстарын қаржылық ... ... ... анықтайды, ал олардың тиімді қолданылуын қамтамасыз ету
қаржы менеджментінің өте ... ... ... ... ... каиталы деп әдетте оның қолындағы барлық қаржы
ресурстарының ... ... Сол ... ... капиталын түрлі
белгілері бойынша классификациялау керек (1 ... ... ... ... ... және ... капиталды бөліп көрсетеді.
Меншікті капитал кәсіпорынның меншік ... ... ... жалпы құнын көрсетеді. Оның құрамында жарғылық, қосымша,
резервтік капитал, бөлінбеген табыс және басқа да резервтер ... ... ... ... ... ... ... бүкіл өмірінің ішінде ... ... ... ... ... қарай оның жарғылық капиталы
акцияларды шығарудан және әрі қарай сатудан, жарғылық ... ... ... қалыптасады.
Кәсіпорынның жарғылық капиталы оның кредиторларының мүдделерін
кепілдендіретін мүлкінің ең төменгі мөлшерін көрсетеді. ... ... ... ... негізгі көзі болып табылады. ... деп ... ... оның ... ... ... тіркеледі және
бекітілген тәртіп бойынша тіркеуге алынады. Оның ең ... ... ... ... ... ... кәсіпорын жарғысында белгіленген мөлшерде табыстан
аударымдар есебінен қалыптасады, алайда оның мөлшері ... кем ... Жыл ... ... ... ... таза ... кем дегенде 5% үлесі
аударылып отыруы ... егер ... ... капиталы жарғыда
көрсетілген мөлшерге жетпейтін болса. Резервтік ... ... ... ... ... жабу үшін, сонымен қатар облигациялар
бойынша қарыздарды жабу және меншікті ... ... алу үшін ...... қызметінің түпкі қаржылық нәтижесі және меншікті
капиталдың маңызды компоненті болып табылады. Табыс кәсіпорынның шаруашылық
қызметін ... және ... ең ... ... бірі
болып табылады. Табыс арқылы кәсіпорынның ғылыми-техникалық және әлеуметтік-
экономикалық даму шаралары қаржыландырылады, еңбекақы ... ... тек ... ішкі ... ... қана қоймай,
соымен қатар мемлекеттік бюджеттің, бюджеттен тыс ... ... ... ... көзі ... ... ... капитал кәсіпорынның қызметін қаржыландыру үшін ... ... ақша ... немесе басқа да мүліктік құндылықтарды
қамтиды. Кәсіпорынның қолданып ... ... ... ... ... қаржылық міндеттемелерін білдіреді.
Инвестициялау объектісіне қарай негізгі және айналым капиталдарын
бөліп ... ... ... ... ... тек негізгі
құралдарына салынған қаражаттарды ғана емес, ... ... ... ... активтерге салынған қаражаттарды білдіреді. Айналым капиталы – бұл
кәсіпорын капиталының айналым (ағымды) қаражаттарына салынған ... ... ... ... ... ... ... бар: өндірістік,
несиелік және спекулятивтік. Өндірістік капитал кәсіпорынның шаруашылық
қызметін жүзеге ... үшін ... ... ... сипаттайды. Несиелік капитал ... ... ... ... ... ... қаражаттарын сипаттайды, және
бұл жерде коммерциялық банктердегі ... ... ... және т.с.с. ақша құралдарына салынған қаржылық инвестициялар
туралы сөз болып отыр. ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында, яғни сатып алу және сату
айырмасынан пайда көруге ... ... ... барысында
қолданылады. /7/
Капитал қозғалысы кезінде оның мобильділігін бағалау қажет. Бұл
кәсіпорын осы ... ... ... ... ... ... несиелерін жапқаннан кейін қанша айналым қаражаттарының қалатынын
және қалған айналым қаражаттары жаңа өндірістік циклды бастауға ... ... ... ... ... идея, іскерлік байланыстар, ... ... ... ... өндірістік құпиялар, ... ... және т.б. ... ... емес ... ... Материалдық емес капиталдың бұл түрі барлық уақытта да өзінің
құнына ие бола бермейді, алайда жиі жағдайларда ... алып ... ... ұйымдастыруда үлкен маңызға ие. /8/
1.2. Капитал құрылымын қалыптастырушы факторлар
«Капитал» ұғымы экономиканы зерттеуші адамдардың санасына ... ... ... келеді. Бұл ұғымды зерттеу шаруашылық субъектінің тиімді
жұмысын қамтамасыз ету үшін өте маңызды. Капитал өнімдер мен ... үшін ... ... болып табылады. Осыдан келе, ... ... ... ... ... алып келетін ақша қаражаттары мен мүлік
деп қорытынды жасауға болады. «Капитал» – бұл ... өсіп ... ... ... де ... болып саналады. Бұл анықтамаларда оның ұлттық
байлықтың қозғалысы ... ... ... ... ... тұрғысынан капитал дегеніміз шаруашылық қызметтің
мақсаттарына қол ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады. Бұл категорияға деген басқа
көзқарас капиталды алға ... ... қол ... ... ... ... қарамағындағы барлық мүліктердің, ақшалай және ... ... ... ... ... қарастыруға мүмкіндік береді. Кез-
келген тұлға бұл категорияны (ұғымды) өзінше түсіндіре алады. ... ... ... ... ... ... табыс алуға
септігін тигізуі тиіс, ал олардың жекелеген ... ... ... ... ... ... өндірістік процеске салынған қаражаттарды да
жатқызады. Бұл құн тұрақты ... ... ... ... ... ... ... заттарының және өндірістік құралдардың
тозуының құны ... және ... ... және ... ... айнымалы капиталды қамтиды.
Тауарлар әрбір қоғамда өндірілуі және дайын түрде тұтынушыға ... ... ... ... ... тек ресурстардың үш түрі
қолданылған ... ғана ... ... ... ... ... күші,
адамдардың білімі, таланты), табиғи ресурстар (жер, су, пайдалы қазбалар
және басқа да ... ... және ... ... ... мен ... шикізаттар, материалдар және т.с.с.).
Өндірістің бірінші реттегі факторларының (еңбек және ... ... ... ... және ... қалыптасты.
Өндірістік мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... ... үш ... да ... ... біз ... көптеген түрлерінің ішінен оларды баланс
баптарының қалыптасу прициптеріне сәйкес ... ... ... ... ... және ... капиталын, меншікті және ... ... ... ... ... ... ... өнімді
өткізгеннен кейін толықтай кәсіпкерге қайтады. Негізгі капиталға жұмсалған
шығындар мұндай жылдамдықпен қайтуы мүмкін емес. /10/
Баланс ... ... бір ... ... ... болып табылады. Ол кәсіпорынның қарамағында бар мүлікті және оның
міндеттемелерін қорытындылайтын қолайлы құрал болып ... ... ... мен ... ... оның ... кезеңдегі
меншікті капиталы болып табылады.
Схемалық түрде баланс екі ... ...... ұзақ мерзімді активтері мен ағымды қаражаттарының
баптарын қамтиды (негізгі құралдар, материалдық емес активтер, ... ... ... ақша ... инвепстициялар және т.б.);
меншікті капитал және міндеттемелер – меншікті қаражаттардың (жарғылық
капитал, ... ... ... табыс және басқалар), ұзақ мерзімді
және ... ... ... ... ... ... қарыздар және басқалар).
Баланс бойынша активтер меншікті капитал мен қарыздық міндеттемелердің
(пассивтердің) қосындысына тең болады. Яғни ... ... ... қаражаттарының орналастыру объектілерін көрсетсе, пассивтер осы
қаражаттардың қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан, материалдық негізгі құралдар сауда, өндірісі
және тағы сол секілді түрлі салаларда кәсіпкерлік қызметті ... ... ал ... емес ... ... ... үй және ... спорт саласында, әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... жалпы құны олардың
қалыптасу көздерінің құнына тең болады. Қаражат көздерінің әрбір түріне
баланстық есеп ... жеке бабы ... Бұл ... ... ... ... және ұзақ мерзімді қаражаттар түрінде көрініс
табады, ал осы мүліктерді жабу ... ... ... ... ұзақ ... және ... мерзімді қарыз капитал және меншікті
капитал көрініс табады.
Нақты капитал (ресурстардың жиынтығы ... ... және ... қамтиды. Оларды бөліп тұрған шеңбер ... ... ... ... ... ... ... Бұл
айырмашылықтар өркендеуі нақты капиталды дұрыс қолдануға тікелеу тәуелді
болып келетін кәсіпорындар үшін аса ... ... ... ... (бұл ... ... рентабельділігі олардың айналым
жылдамдығына байланысты анықталады, ал негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... кезде
экономиканы дамытуға негізгі құралдардың үлесінің басым үлес алуы тән, ... ... ... деңгейі кезінде экономиканың икемсіздігі орын
алады. Кәсіпорын балансында нақты ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлінеді: ғимараттар мен құралдар, шикізат,
материалдар және басқа да өндірістік мақсаттағы айналым ... ... ... және ... ... ... ... ақшалай несиелер, материалдық несиелер (лизинг
негізінде алынған құралдар) жатады. Олар ... ... ... ... ... ... ... маңыздылыққа ие болады және
кәсіпорынның өндірістік қызметінде қолданылады.
Әрбір кәсіпорын баланстық ... құру ... ... ... және ... ... ... көңіл бөледі. Басқадай ... ... ... ... ... ... ... өзгерістеріне байланысты болуы мүмкін: кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ол сенімді болып
саналады. Айталық, жалпы капиталының құрылымында 75% меншікті ... ... ... ... 45% құрайтын ... ... ... болып табылады.
Аталған көрсеткіш жалпы ... ... ... көздердің
(жарғылық капиталдың, резервтік ... ... ... ... ... сипаттайды. Аталған коэффициенттің ең ... мәні 0,5-ке тең деп ... және ол ... ... деп ... Бұл ... ... өсуі кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығының өсуін куәландырады, ал бұл болашақтағы қаржылық
қиындықтар көру тәуекелін төмендетуге ... ... Бұл ... оның динамикалық тұрғыдан өзгерісі бойынша жүргізу қажет. /12/
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын есептеу үшін ... ... де ... қажет: абсолюттік сомадағы меншікті айналым
қаражаттарының артықшылығы немесе жетіспеушілігі; ... ... және ұзақ ... ... қаражаттардың сомасы; запастар мен
шығындарды қалыптастыру үшін негізгі көздердің жалпы сомасы).
Активтердің құны мен ... ... ... ... ... ... деп аталады. Негізгі баланстық теңдеуден шығатын тұжырымдама ... ... ... меншікті капиталына тең болуы тиіс. Практикада
бұл ереже, әдетте, қадағалана ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі бойынша активтердің жалпы
көлемінен кейбір баптарды алып тастау қарастырылады (мысалға, сатып алынған
құндылықтар бойынша қосылған құн ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін және басқаларды).
Пассивтердің мөлшері де түзетуге жатады – атап айтар болсақ, бұған
мақсатты ақысыз, қайтарымсыз қаржыландыру ... ... ... ... ... есептелген таза активтер әдетте меншікті
капиталдың ... ... аз ... ... етіп ... кәсіпорында
жарғылық капитал – бұл ... ... бір ... ... яғни
акционерлік қоғамдар жарғылық капиталды таза активтердің мөлшеріне тең
ететіндей етіп өздерінің жарғысын ... ... ... ... ... мен ... капиталдың айырмасын есептеп алып,
тағы да бір маңызды көрсеткіштің қалыптасу әдістемесін көрсетуге болады –
меншікті айналым ... ... ... меншікті (таза) айналым
капиталының мөлшерін. Әлемдік ... ... ... бұл ... үшін ... ... ... де термин қолданылады. /13/
Меншікті айналым капиталының бірегейлігі мұнда екі маңызды көрсеткіш –
табыстылық пен тәуекел – ... ... ... тіреледі. Меншікті
айналым капиталының мөлшерін ... ... ... ... ... тәуекелін төмендетеді. ... ... ең ... ... ... ... сол себепті олардың «таза»
мөлшерінің болуы (қысқа мерзімді ... бос) ... ... ... ... жаңа ... немесе жаңа қызмет
түрлеріне қайта бағыттауға ... ... ... жағынан, ұзақ уақыт
бойы меншікті айналым қаражаттарының үлкен мөлшерлерін қамтамасыз ... ... ... ұзақ ... ... табысты объектілерге
инвестициялару мүмкіндігін төмендете береді. Бұл, өз ... ... ... ... ... оның ... ... аса көңіл бөлінбейтінін білдірсе керек.
Меншікті айналым капиталының ... таза ... ... ... ... алып ... ... жобаларды асыруға бағытталған
инвестициялық қызметті білдіруі мүмкін. Алайда, бұл жағдайда қысқа мерзімді
міндеттемелердің ... ... ... етілу деңгейі төмендейді, ал
бұл мүмкін болатын банкроттылық тәуекелін өсіре түседі. Меншікті ... ... ... ... ... білдіреді, өйткені
оның қарамағында бар ағымды активтер қысқа ... ... ... ... ... Сол ... ... талаптары оның негізгі
құралдарына қарай – ғимараттарға, өндірісітік құралдарға, көлік ... ... да ұзақ ... ... қарай бағытталуы мүмкін. /15/
1.3. Капитал бағасының және капитал құрылымының ... ... ... ... ... үшін ... ... осы капиталды алушы компания үшін оның (капиталдың) ... ... үшін ... ... ... – аталған қаражаттарды
басқа объектілерге, мысалға, банктік депозитке, салу нәтижесінде ... ... ... байланысты альтернативті шығындар болып табылады.
Бұл жерде капитал бағасын өлшеу құралы ... ... ... ... ... ... ала ... компания банкке пайыздар
төлеп отыруға ... ал ... ... тартылған капиталдың
бағасын анықтайды. Банк үшін ... ... ... ... ... ... компнияның қызметінің тәуекелімен деңгейлес басқа
жобаға салу арқылы ... ... ... ... тең ... ... де ... бойынша пайыздардың мөлшері альтернативті табыстардан төмен
болса, банк компанияны несиелеуден бас тартады. Сол ... ... ... капитал бағасы инвестордың альтернативті шығындарынан төмен
болмауы тиіс.
Жаңа капитал тартуды ... ... ... ... ... ескеруі қажет, өйткені олардың деңгейі тартылатын
капитал ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын маңызды фактор – компанияның және оның
жүзеге асыратын жобасының тәуекел деңгейі болып табылады. ... ... ... болса, соғұрлым тәуекелді өтеу үшін инвестордың талап
ететін табыстылық ... де ... ... Сәйкесінше тартылатын
капиталдың бағасы да ... ... ... ... ... ... асырушы екі компания капиталды да бірдей бағамен ... ... ... Жобалардың экономикалық тиімділігін бағалау процесінде дәл осы
баға назарға алынуы ... ... ... келетін болжамды ақша ағындары
тартылатын капиталдың бағасына тең бірдей мөлшерлеме бойынша ... Бұл ... ... ... потенциалды жобалар қарама-қарсы
нәтижеге – табысты және ... – алып ... ... ... Мұндай
қателіктерді болдырмас үшін қандай-да бір компаниялардың тәуекел деңгейі
туралы ... ... ... ... ... ... концепциясы қаржының тиімділігіне бағалау
принциптерімен толықтай қамтылады: ... ... ... ... осы ... тартылған капиталдың бағасынан жоғары болса, онда
кәсіпорын тиімді жұмыс істеп ... ... сөз. Тек осы ... ... ... таза келтірілген құн жасайды, яғни меншік иелерінің
капиталын арттырады. Бұл ... ұзақ ... ... ... сөз ... өйткені «инвестициялау» ұғымы байланысты өтімді қаражаттарды ұзақ
уақыттарды ... ... ... ... ... қаржыландыру үшін кәсіпорын жоспарлап отырған жаңа
капиталдың бағасын ғана анықтайды. ... бар ... ... ... ... талдау үшін ғана біршама құндылығы болуы мүмкін, алайда ол
қаржы ... ... ... ... табылмайды. Капиталдың құнын білу
қаржылық шешімдерді негіздеу сатысында ... бұл ... ... ... ... бағыттарын және оларды қаржыландырудың тиімді
көздерін ... ... ... мерзімді капиталдың құрылымы бір текті емес: ол меншікті және
қарыз ресурстардан тұрады. Меншікті ... – бұл ... ... ... ... Кәсіпорынды қаржыландырудың маңызды ішкі көзі болып
табылатын амортизация туралы да ... ... ... ... ... ... – бұл, ең ... кәсіпорынның эмиссиялық
облигациялары және ұзақ мерзімді банктік несиелер. Көптеген ... үшін ... ... әлі ... дейін қол жеткізбес болып
саналады, алайда оларды алмастыра алатын ұзақ мерзімдерге (30 жылға дейін
және одан да ... ... ... бүкіл әлемде жоқ. /17/
Меншікті және қарыз капитал арасында артықшылықты акциялар аралық орын
алады, олар ... ... ... да, ... ... ... ... аталған капитал түрлерінің әрбірі де ... ... ... ... ... ... болмайды. Тіпті табыс пен
амортизацияның ... де ... ... ... ... табылады. Оларды
қолданғаны үшін төлем – бұл инвесторлардың кәсіпорыннан алатын табыс.
Кәсіпорын ... ... ... бүкіл таза табысты алудан бас тартуға
келісім бермес еді, егер де осы табыстың бір ... ... ... ... ... ... да ... табыс алып келетініне
сенімді болса. Теориялық тұрғыдан, амортизациялық аударымдармен жағдай ... ... ... кәсіпорынның аударған амортизацияын алуға заңды
құқығы жоқ.
Инвестицияларды жобалай ... ... ... ... ... ... бағасын да қарастырады. Қаржының ... ... ... ... ... түрлерінің толық бағасын есептеудің
қажеттілігін қарастырады. Баланстың пассив бөлімі барлық ... ... ... ... де ... ... ... етуі тиіс.
Балансты зерттей отырып, активтің нақты бабы қандай ресурстар көзімен
қамтамасыз етілгені туралы дәл басып айту қиын: ... ... ... оң ... ... ... көрсетеді, мысалға, 50% меншікті
капитал, 10% ұзақ мерзімді және 40% ... ... ... (2 суретті
қараңыз). /16/
|а) Баланстағы активтер мен | |б) ... мен ... ... ... ... | |қаржы-ландыру өздерінің өзара |
| | ... ... |10% |40% | |30% |20% |50% ... ... ... | ... ... |мерзімді |мерзімді | |акциялар |қты | |
| ... ... | | ... | ... |10% |40% | |30% |20% |50% ... | | | |1 жоба | | ... | | | | | | |
| | | | |2 жоба | | ... | | | |3 жоба | | ... | | | | | | |
| | | | |4 жоба | | |
| | | |
|2 ...... қаржыландырудың және инвестициялық жобалардың ... ... ... ... ... қорлар ұзақ мерзімді қаржы көздерінен, ... ...... ... ... ... ... деп
қарастыруға болады. Алайда, мұндай пікір жалпы баланс бойынша қорытынды
мәліметтердің ... ... ... ... ... Мысалға, егер
кәсіпорынның меншікті айналым қаражаттары болса, олардың қандай ... ... ... ... ал ... ... қарыз қаражаттар көздері
есебінен сатып алынғаны туралы дәл басып айтуға болмайды. Мысалға, ... ... ... және ... ... тең ... ... ал тауарлық құндылықтардың жартысы қарыз көздерден
қаржыландырылады. Тауарлық запастарды оларды ... ... ... ... ... ... ой ... басына келетінін айту қиын.
Менеджерлердің қолында оларға берілген барлық капитал шоғырланады,
және олар бұл капиталды инвесторларға барынша ... ... алып ... ... ... ... Осы ... инвестицияларды
жоспарлау кезінде қандай-да бір жобаны ... тек ... ... ... ал ... бір ... ... асыру үшін қосымша
акциялар эмиссиясын жүргіземіз деп қарастыруға болмайды. Қаржы менеджерлері
инвестициялардың жалпы ... ... ... толық қаржыландыру
сомасының көздерін іздестірулері қажет. Жекелеген жобалардың табыстылығы
тартылатын ... ... ... ... орташа бағасымен салыстырылуы
қажет, өйткені инвестициялардың әрбір теңгесі ... ... ... ... ... ... ... акциялардың және
облигациялардың көмегімен секілді (2 сурет, б). /16/
Бұған қоса ... ... ... ... оның ... ... ... қалыптасады: меншікті және қарыз қаражаттардың.
Сәйкесінше, жалпы капиталдың ... ... ... үшін оның ... ... ... алу ... Тартылатын капиталдың ... ... ... ... ... қатынасы капитал
құрылымын сипаттайды. Шамалы болса да арзан капитал көздерінің үлесін
арттыра ... ... ... ... ... төмендете алады. Ең
арзан қаржыландыру көзі – ... ... ... ... практика
көрсетіп отыр, өйткені кредиторлар қаражат иелерімен салыстырғанда барынша
артықшылықты жағдайда болады: олар өздерінің салымдарын кері ... ... ... ... ал ... ... ... жағдайда олардың
талаптары акционерлердің талаптарынан бұрын қанағаттандырылады. ... ... неге осы ... ... ... кәсіпорындарда меншікті
капиталдың салмақ үлесі басым, бұл олар үшін тиімсіз емес пе? ... ол ... ... ұмтылуы тиіс, ал қарыз капиталдың үлесі 100%-ға
жақындауы тиіс. ... ... ...... пен ... теңгерімділігін қамтамасыз ететін құрылым болып табылады.
Капиталдың оңтайлы құрылымын қалыптастыру, яғни меншікті және қарыздық
қаржыландыру көздерінің ... ... ... ... ... ... ... мәселе болып табылады. Сол себепті осы мәселені шешуге ең ... ... ... ... ... ... ... мен Франко Модильянидің еңбектері арналғаны да таң қаларлық оқиға
емес. Бұл ... ... ... ... ... мен ... жоқ болуы кезінде және кәсіпорындар мен жеке тұлғалардың несие
ресурстарына қол ... ... ... ... ... капитал
құрылымы оның бағасына әсер етпейді деген парадоксалды қорытынды ... ... ... мынаған келіп тіреледі: қарыздық қаржыландырудың
өсу деңгейіне қарай қаржы тұтқасының әсері де өсе береді, яғни ... ... ... ... оның капиталының бағасы өседі және
қарыздық қаржыландырудың бар ... ... ... ... ... жағдайларында кәсіпорын иелеріне банктерден несиелерді өздері алуға
немесе алынған ақшаларға жаңа акциялар ... ... ... де ... Оларға бұл жұмысты капиталды барынш тиімді орналастыру міндетін
мойнына жүктейтін қаржы менеджерлеріне тапсырудың қажеті жоқ. ... ... ... ... оның бағасына әсер етпейді, сол
себепті ... ... ... ... ... ... іздеудің қажеті жоқ, олар өздерінің ... мен ... ... ... бағыттау керек. Алайда, дәл осы әлемдік
практика көрсеткендей, көптеген ... ... ... ... ... оңтайландыруға көп көңіл бөледі, бұған қоса, аталған
мәселені шешу ... ... ... функцияларының бірі болып
табылады. Аталған ... ... ... ие: ... ... Миллер мен Модильянидің өздерінің ... алғы ... әлі де ... Әлі де ... ... ... ... жоқ, трансакциялық шығындар мен салықтар бар, ал жеке тұлғалардың,
заңды ... ... ... ... қол ... ... Сол ... капитал құрылымын оңтайландыру оның
бағасының төмендеуін ... етуі және ... ... игілік
жағдайларын арртыруы әбден мүмкін. Аталған әсердің маңызды факторларының
бірі ретінде несиелер бойынша ... ... ... құнына жатқызу
мүмкіндігі болып табылады, басқаша айтқанда, бұл сомалар салық салынатын
табыстан алынып ... ... ... ... таза ... яғни олар ... және оның ... аталғандай «салықтық
қорғанысты» қамтамасыз ете алмайды. /18/
Сонымен, тиімді мөлшерде қарыздық ... ... ... капиталдың жалпы бағасын төмендетуге алып келеді. ... ... яғни ... ... тиімді капитал құрылымын
жасап шығару қаржы ... аса ... ... бірі болып
табылады. Оны сәтті орындау үшін кәсіпорынның жалпы капиталының ... ... ... ... игеру қажет.
ІІ. «ТАЛДЫҚОРҒАН ЭЛЕКТРМЕН ҚАМСЫЗДАНДЫРУ» АҚ КАПИТАЛ ҚҰРЫЛЫМЫН ЖӘНЕ БАҒАСЫН
ТАЛДАУ
2.1 «Талдықорған электрмен қамсыздандыру» АҚ техникалық-экономикалық
сипаттамасы
«Талдықорған электрмен ... ... ...... ... Электро» ЖШС деген атпен құрылған. Алғашқы электр қуаты өндіру
қуаты жылына 294560 ... ... ... қоғамның және оның атқарушы
органының орналасқан жері (заңды мекен-жайы): Қазақстан ... қ, ... к-сі, 11-үй. ... ... қамсыздандыру» акционерлік қоғамы ( әрі қарай
«Акционерлік ... ... деп ... құрылтайшылардың келісімінің
негізінде құрылған және Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің,
Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар ... ... ... ... заң ... және осы ... ... әрекет
етеді. /20, 21/
Бірінші кезекте, яғни 1994 жылы кәсіпорында ... ... ... Оның ... жылына 27260 т/КВт болатын Талдықорған қаласына
өңдіріске шығарылды.
1995-2000 жылдар кәсіпорын өмірінде маңызды оқиға болып ... ... ... үлкен көлемде электр энергиясын өңдейтін үлкен көлемде және
аса қатты қуаты өндірісін қосқан кезеңі болды.
2003 жылы ... ... ... ЖШС ... ... АҚ ... алды.
«Талдықорған электрмен қамсыздандыру» АҚ қызметтері нарықтағы өз орнын
таба білді және ... ... тек ... қаласында ғана емес, оған іргелес
жатқан аудандар мен ... да ... ... ие ... отыр. Сол себепті
кәсіпорын мамандары қызмет сапасы жақсарту және көлемін арттыру жұмыстарын
үздіксіз жүргізуде. Фирма өз ... ... ... ... ... ... ... асырады, сол себепті де кәсіпорын
әрдайым тынымсыз қозғалыста, тұтынушылар үшін ... ... ... ... ... жаңа ... енгізуде.
Кәсіпорындағы ішкі бақылауды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... бөлімі әрекет етеді. Аталған бөлімнің
құрамында өндірістік ... ... ... ... ... Бюро,
механикалық-физикалық зерттеу бөлімі қызмет ... ... ... ... ... сәйкес қызметтің сапасына және
өндірістік жұмыс орындарының тазалығына жауап береді.
«Талдықорған электрмен ... ... ... ... іргелес жатқан қалалары мен аудандарына, елді ... ... ... кәсіпкерлік арқылы жүргізіледі. ... ... ... ... ... арқылы қызмет етеді. Қазіргі
кезде кәсіпорынның көмегімен 900 адам жұмыс орындармен қамтамассыз етілген.
Акционерлік қоғамның жарияланған Жарғылық капиталы – ... ... елу) ... ... ... ... ... капиталын
ұлғайтуға Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Жалпы жиналысының
немесе соттың шешімімен ... ... және ... ... жол
беріледі.
Акционерлік қоғамның органдары: 1) жоғарғы орган – Акционерлердің
Жалпы жиналысы; 2) басқару органы – ... ... 3) ... ... ... ... орган (Басқарма) немесе атқарушы орган қызметтерін ... ... ... ... ... 4) ... ... бақылауды жүзеге асыратын орган – Ішкі аудит қызметі. /22/
Кәсіпорынның негізгі ... ... 1 ... /22, 23, ... ...... ... қамсыздандыру» АҚ қызметінің технико-
экономикалық көрсеткіштерін талдау.
|Көрсеткіштер ... ... % |
| |2003 |2004 |2005 ... |2 |3 |4 |5 |6 ... ... өткізуден |971003 |644818 |654585 |66,4 |101,5 ... ... мың ... | | | | | ... ... ... |1513442 |1458063 |1427448 |96,3 |97,9 ... жылдық құны, мың | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... |93,3 |
|орта-ша жылдық құны, мың | | | | | ... | | | | | ... ... қоры ... ... |142681 |110,8 |112,5 |
|5. Жұмысшылардың орташа |809 |838 |939 |103,6 |112,1 ... ... адам | | | | | ... 1 ... орташа |11795,1 |12617,1 |12662 |107 |100,4 ... ... ... | | | | | ... ... ... мың |1358248 |1248515 |1172826 |91,9 |93,9 ... | | | | | ... ... ... ... |1183481 |1137285 |86,1 |96,1 ... | | | | | ... ... |950639 |601666 |662924 |63,3 |110,2 ... құны, мың теңге | | | | | ... ... ... мың | | | | | ... |20364 |43152 |-8339 |211 |--- |
|1 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... Таза ... мың ... | | | | |
| |15040 |705 |704 |4,7 |99,9 ... ... |1200,3 |769,5 |697,1 |64,1 |90,6 ... ... қор | | | | | ... теңге |0,64 |0,44 |0,46 |-- |--- ... ... ... қор| | | | | ... ... |1,56 |2,3 |2,2 |--- |--- ... ... | | | | | ... |1,6 |0,12 |0,2 |---- |--- ... деңгей, % | | | | | ... ... ... ... ... ... ... |
|АҚ қаржылық есептері ... ... ... ... ... ... жатқан
жұмыстары тиімді ме, әлде тиімсіз бе екенін анықтай аламыз. Егер тиімсіз
болса, оған қандай іс ... ... ... ... ... Яғни ... ... тиімсіз болуына әсер еткен факторларды
жою. Осы бөлімде 1 кестеде көрсетілген негізгі көрсеткіштерді талдап, ... мен ... ... ... ... ... тырысамыз.
1 кестені қарастыратын балсақ 2 жыл бойынша мәліметтер ... ... бар ... ... Енді сол ... анықтап талдап шығуға тырысайық.
1) Өнімді өткізуден түскен табыс 2004 жылы 2003 ... ... ... ... ал 2005 жылы ... ... өскен. Мұның себебі
кәсіпорын өзінің өндірістік активтерін тиімді қолданбай отырғанында болып
отыр.
2) Өткізілген өнімнің ... құны 2005 жылы 2004 ... ... ... оның ... шикі зат пен ... ... өсуі,
кәсіпорында жаңа технологияларды пайдаланбауы және ... өсуі әсер етуі ... ... ... 2004 жылмен 2003 жылды салыстырғанда 211 мың теңгеге
төмендеген, ал келесі жылы кәсіпорын ... ... де ... ... ... ... негізгі себептерінің бірі өнімді шығаруға
кеткен шығындардың өсуі болуы мүмкін.
4) Кезең шығындарына тоқталатын болсақ, бұл ... 2005 ... ... салыстырғанда 183914,0 мың теңгеге өсіп отыр және 163,5%
құрайды. Оның ... 2005 жылы ... ... және ... бойынша
шығындардың жоғарылауы мүмкін.
5) Негізгі қызметтен түскен табыс 2005 ... 2004 ... 1,4% ... Ол ... емес ... ... табыстың
төмендеуі және өткізілген өнімнің өзіндік құнның төмендеуі әсер етуі
мүмкін.
6) ... емес ... ... ... 2005 жылмен 2004 жылды
салыстырғанда 19,5% артқан, осылайша өндірістен ... ... ... ... ... табыстың есебінен жабылып отыр.
7) Салық салғанға дейінгі табыс 2005 ... 2004 ... ... мың ... төмендеп, 97,3% құрайды. Оның себебі тауардың өзідік
құнының өсуі, жалпы табыстың ... ... ... Таза ... 2005 ... ... 2004 жылы өзгеріссіз қалған,
ал өткен жылы айтарлықтай 470%-ға төмендеп кеткен. Оның ... ... ... өсуімен және жалпы табыстың төмендеуі және салық салғанға
дейінгі табыстың төмендеуі әсер етуі ... Бір ... ... ... 2005 ... 2004 жылмен салыстырғанда 0,03-
ге өсіп тұр.
Рентабельділік кәсіпорын табысының қалыптасуының сипаттайтын басты
көрсеткіштері ... ... ... да олар ... ... ... және салыстырмалы анализ жасауда міндетті түрде ... ... ... ... рентабельділік көрсеткіштері
инвестициялық ... және баға ... ... ... ... ... ... өнім рентабелділігі 2005 жылмен
2004 жылды ... ... ... отыр. Оның себебі жалпы
табыстың ... және ... ... ... өсуі ... ... Сату ... 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда -2,9%-ға
төмендеп отыр. Оның себебі өнімнің өзіндік құнының өсуі болуы мүмкін.
12) ... саны 2005 ... 2004 ... ... 101 ... оның ... ... және сатылымның көлемін арттыру мақсатына
сәйкес болса керек.
13) Бір ... ... ... 2005 ... 2004 ... 72,4 теңгеге төмендеген, ал 2003 ... ... 430,8 ... ... ... Оның ... ... ақының өсуі
болуы мүмкін.
14) Жалпы жұмыскерлердің еңбек ақы қоры 2005 ... 2004 ... 6967,0 мың ... ... 103,1% ... Ол ... ... табыстың өсуімен және еңбек өнімділігінің өсуімен байланысты
болуы мүмкін.
15) Бір жұмысекрдің орташа айлық еңбек ақысы 2005 жылмен 2004 ... -431,0 ... ... 99,0% ... ... ... орташа жылдық құны да 2003-2004 жылдары 33,2%-
ға, ал есепті жылы 2,1%-ға төмендеп ... Оның ... ... мен
өндірісті ұйымдастырудың төмен деңгейде болуы мүмкін.
Негізгі капиталдық пайдалану деңгейі бір жағынан фондтар құрылымын
қалыптастыруда кәсіпорының ... ... ... ... ... өнімді шығару барысында өндірісті ұйымдастыру мен технология.
Негізгі капиталды пайдалануды бағалайтын бірнеше көрсеткіштер бар. ... ең ... ... ... қор ... қор
сыйымдылығы саналады.
17) Қор қайтарымдылығы 2005 ... 2004 ... ... ... ... ... 2003 жылмен салыстырғанда 0,2%-
ға төмендеп кеткен.
18) Қор сиымдылығы 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда ... ал 2003 ... ... ... ... Оған әсер ... жылы жалпы табыстың төмендеуі және өнім мен сату ... әсер етуі ... ... ... 2005 ... 2004 ... ... 642,2 мың
теңгеге өсіп, 138,7% құрайды. Оған әсер ... 2005 жылы ... ... ... 13468,0 мың ... ... мен қызметкерлердің тізімдік
санының ұлғаюы болып табылады.
2.2. Кәсіпорын капиталының құрылымын және оны қолдану
тиімділігін талдау
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорын ... ... ... оның ... ... аса ... ... табылады. Бұл шаруашылық
субъектілерінің дербестігімен және өздерінің қаржылық-шаруашылық қызметінің
нәтижелері үшін ... ... ... коммерциялық әріптестері және
контрагенттері алдында толық жауапкершілік ... ... ... және ... ... оны ... ... туралы
баға бере алмайды. Сол себепті кәсіпрын капиталын кәсіпорынның қаржылық
жағдайыммен байланыстыра ... ... ... ... ... – бұл ... ... қолда барын, олардың
орналастырылуын және қолданылуын ... ... ... ... қаржылық жағдайы – бұл оның ... ... ... мен капиталды қолдануын, мемлекет пен
басқа да шаруашылық субъектілері ... ... ... ... ... ... және құрылымын талдау кәсіпорынның барлық
мүлкінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті немесе қатысты ... ... ... ... ... ал бұл, өз кезегінде, қолда бар
резервтердің және оларды қаржыландыру көздерінің бағасын анықтап береді.
Қаржылық есептің ... ... ... ... ... ... олардың қолда бары, құрамы, құрылымы және ондағы орын ... ... ... ... құрылымын және оның жекелеген
топтары талдау олардың ұтымды орналастырылуын бағалауға мүмкіндік ... ... ... жұмысын оң жағынан сипаттайды, өйткені
оның әрі қарай дамуының дәлелі болып табылады. /26/
«Талдықорған ... ... АҚ ... есебінің мәліметтері
бойынша активтердің құрамы мен орналастырылуын талдау үшін талдау кестесін
құрамыз (2 кесте).
2 кесте – «Талдықорған электрмен қамсыздандыру» АҚ ... ... ... мың ... ... ... % ... | | |
| |2003 |2004 |2005 ... ... ... ... ... |97,3 |
|Ұзақ мерзімді активтер: |467438 |370101 |402313 |79,2 |108,7 |
| ... емес ... |447 |336 |236 |75,2 |70,2 |
| ... құралдар |466991 |369765 |402077 |79,2 |108,7 ... ... ... |94,3 |
| Тауарлық-материалдық |162646 |147177 |145994 |90,5 |99,2 ... | | | | | |
| ... ... ... |93,8 |
| Ақша ... |3022 |5250 |3462 |173,7 |65,9 ... көзі: 2003-2005 жылдардағы «Талдықорған электрмен ... АҚ ... ... |
2 ... ... нақты құнын көрсететін валюта балансы есепті
кезеңде 2,7%-ға, немесе 48636 мың ... ... ... яғни ... ... ... ... Ал 2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда
активтердің құны 10,7%-ға, немесе 213644 теңгеге кемігені көрініп тұр. ... ... ... жағынан сипаттайды, өйткені оның әрі қарай даму
перспективаларын көрсетпейді.
Активтерді ... ... ... ... ... және ... неге ... көңіл бөлінгені, «Талдықорған электрмен ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге басты назар аудару қажет. Бұл үшін ең алдымен
кәсіпорынның өндірістік потенциалын білу керек, оны ... үшін ... ... ... ... бір әдістеме бойынша активтердің құны негізгі құралдардың,
өндірістік запастардың және ... ... ... ... ... ... ... өндірістік потенциалын
сипаттайтын ... ... ... ... ... қоса ... ... құнын және орнатылатын
құралдардың құны қарастырылады. Бұл әдістеме кәсіпорында болып жатқан ... және оның ... ... ... ... 2 ... мәліметтері қолда бар қаржы ресурстарын ұзақ
және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Ағымды активтер 2003 жылы 1525045 мың теңгені құраса, онда олар ұзақ
мерзімді активтермен салыстырғанда айтарлықтай ... ... ... ... ұзақ ... ... ... үш жылда тұрақсыз екендігін
байқауға болады. 2003 жылы ... құны 467438 мың ... ... ... олар 370101 мың ... ... ал 2005 жылы олар 2004 ... қайтадан өскен және есепті жылы 402313 мың теңгеге жетіп
жығылған.
Солардыңы ішінде материалдық емес активтер В том ... 2003 жылы ... ... ... 2004 жылы 336 мың теңгені, ал 2005 жылы олар тағы ... мың ... ... ... ... жылы ... емес ... мың теңгені құраған. Негізгі құралдар да 2004 жылы 2003 ... ... ... ал 2005 жылы 2004 ... ... ... өскен, нәтижесінде олардың құны есепті жылы 402077 ... ... ... ... ... ... кеткен. Егер 2003 жылы бұл
көрсеткіш 1525045 мың ... тең ... онда 2004 ол 1408738 ... ал 2005 жылы ... ... 1327890 мың теңгеге азайған, яғни 5,7%
төмендеген.
Сонымен, 2 ... ... ... ... ... көрсеткіштерге ие екенін көрсетеді. Оларды жекелеген элементтер
бойынша зерттеу мынадай қорытындылар жасауға ... ... ... ... – ақша ... мен ... ... инвестициялар 2004
жылы 2003 жылмен салыстырғанда 73,7% өскен, ал 2005 жылы 2004 ... ... ... мобильділігі 34,1% төмендеген, ол барынша
мобильді ... ... ... ... мен ... ... жалпы ағымды активтердің құнына қатынасы ретінде анықталады.
Бұл көрсеткіш 2003 жылы небәрі 0,2% құраса, 2004 жылы – 0,4%, ал 2005 ... 0,1%, ... ... Бұл ... ... ... ... дайын
қаражаттардың үлесін көрсетеді.
Бұл көрсеткіштен кейін ағымды ... ... ... ...... ... ... яғни ағымды активтердің
құнын кәсіпорынның ... ... ... ... Ол ... жабу
үшін қаражаттардың үлесін көрсетеді. Коэффициенттің мәні неғұрлым жоғары
болса, соғұрлым кәсіпорынның үздіксіз ... ... ... ... есеп ... ... ... Қаржылық тұрғыдан оның ... ... оң ... болып табылады: кәсіпорын мүлкі ... ... бұл ... ... ... ... өскенін,
оларды қолдану тиімділігінің өскені болады. /27/
Талдауға алынған кәсіпорында бұл коэффициенттің мәні 2003, 2004 ... ... ... 0,76; 0,79 және 0,76 ... Ол мынадай жолмен
есептелген:
Км (2003) = 1525045/1992483=0,76
Км (2004) = 1408738/1778839=0,79
Км (2005) = 1327890/1730203=0,76
Активтерді ... ... ... келесі көрсеткіш – бұл
мобильді және иммобильді қаражаттардың қатынасы болып ... Ол ... ұзақ ... ... ... бөлу арқылы анықталады. ... ... және ... мәні ... ... ... ... компанияларда аталған
көрсеткіштің мәні 0,5-тен төмен болмауы тиіс. /28/ Оның ... ... ... ... кәсіпорнындағы мәні 2003, 2004 ... ... ... 3,26; 3,81 және 3,3 ... және ол ... (2002) = 1525045/467438=3,26;
Киммоб (2003) = 1408738/370101=3,81;
Киммоб (2004) = 1327890/402313=3,3
Ең ... ... ... ... ... міндеттемелері
кепілдендірілген, ағымды активтермен қамтамасыз етілген деген тұжырымдамаға
сәйкес, мұндай тұрақтылықтың белгісі: ағымды және ұзақ мерзімді ... ... ... капиталдың меншікті капиталдың қатынасы
коэффициентінен үлкен.
Кәсіпорынның жалпы мүліктеріндегі ... ... ... ... ... ... ... сомасының 50%-нан кем
болмауы тиіс. Біздің мысалымыздағы кәсіпорында неізгі құралдардың құнының
коэффициенті 2003 жылы 22,4%, 2004 жылы 20,8%, ал 2005 жылы 23,2% ... бұл ... ... ... сәйкес келмейді, демек ол тиісті 50%-дық
құннан ... ... ... ... ... ... ... (қарыз) капиталдың нақты мөлшері анықталады, ... ... ... ... ... ... ... оларға тиісті
бағалар беріледі. Негізгі көңіл меншікті капиталға ... ... ... көздерінің запасы – бұл қаржылық тұрақтылық запасы
болып табылады.
Меншікті капиталдың мөлшерін ғана емес, оның жалпы ... ... ... де ... ... Ол ... кәсіпорынның қарыз қаражаттардан
қандай деңгейде тәуелді екенін және қандай деңгейде ... ... ... ... ... коэффициенті меншікті капиталдың бүкіл өндіріске салынған
капиталға қатынасы түрінде мына формула бойынша анықталады:
Кн= ... ... Кн – ... ... Ск – меншікті капитал; Ак ... ... ... ... ... бұл ... мәндері келесідей:
Кн (2003)= 458283/1992483 = 0,23
Кн (2004)= 459073/1778839 = 0,26
Кн (2005)= 451027/1730203 = 0,3
«Талдықорған ... ... ... ... ... ... талдау үшін арнайы кесте құралық (3
кесте).
3 кесте – «Талдықорған электрмен қамсыздандыру» кәсіпорПоказатели нының
негізгі көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2003 ж. |2004 ж. |2005 ж. ... |
| | | | ... |
| |мың. тг|% |мың тг |% |мың тг |% |+/- |% ... ... |458283 |23 |459073 |25,8 |451027 ... |98,2 ... ... | | | | | | | | |
| ... ... ... |
| Ұзақ ... |158952 |10,4 |136285 |10,3 |141891 ... |104 |
|қарыз | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... |х |0,23 |Х |0,26 |х |0,26|- |х ... | | | | | | | | ... |х |0,29 |Х |0,34 |х ... |х |
|Меншікті және қарыз | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |х |3,35 |Х |2,88 |х ...... | | | | | | | | ... |х |0,31 |Х |0,33 |х ...... ... 2003-2005 жылдардағы «Талдықорған электрмен ... АҚ ... ... |
3 ... ... ... ... қаржыландыру
көздеарінің соңғы жылдары қысқарып кеткенін байқаймыз. Айталық, 2003 жылы
олар 1992483 мың ... ... 2004 жылы мың 1778839 ... құраған, ал
2005 жылы 1730203 ... ... ... яғни ... жылы бұл
көрсеткіш 48636 мың теңгеге, немесе 10,7% төмендеген. Мұндай өзгерістер
негізінен қарыз капиталдың ... ... ... атап ... 2005 ... оның көлемі жылы теңгені құрап, соңғы жылы 3,1%, ... 40590 ... ... де, ... ... ... 2004 және 2005
жылдары алдыңғы жылдармен салыстырғанда 0,03 пунктке өсіп, нәтижесінде 0,26-
ға жетіп жығылған.
Тартылған қарыз қаражаттардың ... ... де ... ... ... ... жылы 2003 олардың үлесі 77% құраса, 2004 жылы 74,2, ... жылы 2004 ... ... 0,3% ... 73,9%-ға жетіп жығылған.
Тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш – бұл ... және ол ... ... = Пк:Ак или Кз = 1- Кн, ... Кз – ... ... Пк – тартылған қарыз капитал; Ак
– авансталған жалпы капитал.
Біздің қарастырып отырған кәсіпорында ... ... ... ... (2003) = ... = 0,770 ... Кз = 1 – 0,230 = 0,770
Кз (2004) = 1319766/1778839 = 0,742 немесе Кз = 1 – 0,258 = ... (2005) = ... = 0,739 ... Кз = 1 – 0,261 = ... ... кәсіпорынның жалпы капиталындағы ... ... ... Бұл үлес ... ... ... ... кәсіпорынның
сыртқы қарыз қаражат көздерінен тәуелділігі де жоғары ... ... ... сипаттайтын келесі көрсеткіш – бұл
қаржыландыру коэффициенті, яғни меншікті капиталдың ... ... және ол ... ... ... ... Кф – қаржыландыру коэффициенті; Ск – меншікті капитал; Пк –
тартылған қарыз ... ... ол ... ... (2003) = ... = 0,299
Кф (2004) = 459073/1319766 = 0,348
Кф (2005) = 451027/1279196 = 0,353
«Талдықорған электрмен қамсыздандыру» Акционерлік ... ... 2003 жылы 0,299, 2004 жылы 0,348, ал 2005 жылы 0,353 тең. ... мәні ... жоғары болса, соғұрлым банктер мен инвесторлар
үшін аталған кәсіпорынды қаржыландыру сенімді және ... ... ... ... бұл ... жыл ... өсіп келе ... аталған кәсіпорынды қаржыландыру мүмкіндігінің өскенін байқауға
болады.
Батыстық фирмаларда жоғарыда ... ... кері ... ... және меншікті капиталдың қатынасының коэффициенті кеңінен
қолданылады және ол тартылған ... ... ... ... ... есептеледі: /29/
Кз/с = Пк:Ск, ... Кз/с – ... және ... ... ... ... Пк
– қарыз капитал; Ск – меншікті капитал.
Аталған көрсеткішті 2003-2005 жылдар бойынша қарастыралық:
Кз/с (2003) = 1534200/458283 = 3,348
Кз/с (2004) = ... = ... (2005) = ... = ... ... активтерге салынған меншікті қаражаттарға қанша қарыз
қаражаттар тартқанын ... ... ... бұл ... келесідей
мәліметтермен сипатталады: 2003 жылы – 3,348; 2004 жылы – 2,875; ал ... – 2,836. ... ... бұл ... 1-ден ... ... ... қаржылық тәуелсіздігі мен тұрақтылығы критикалық ... ... ... ... ... жағдайда да жауап біржақты ... Ең ... ... ... ... қалу үшін кәсіпорында бұл
көрсеткіш ағымды және ұзақ мерзімді активтердің қатынасы коэффициентімен
шектелуі тиіс.
Кәсіпорынның ... ... ... ... үшін
жоғарыда келтірілген көрсеткіштермен қатар инвестициялау коэффициентін ... ... Бұл ... ... ... ... ... бөлу
арқылы анықталады және батыстық ... ... ... ... ол ... ... бойынша анықталады: /29/
Ки=Ск:Ос ... Ки – ... ... Ск – ... ... Ос ... құралдар.
Біздің кәсіпорын бойынша бұл көрсеткіштің мәні мыналарға тең:
Ки (2003) = 458283/466991 = ... (2004) = ... = ... (2005) = ... = ... мәліметтер кәсіпорынның меншікті капиталы тек негізгі құралдарды
ғана емес, сонымен қатар қаржылық ... ... да ... соның ішінде
ағымды активтерді де, сатып алуға жұмсалатынын көрсетеді.
Сонымен, талдау ... ... ... ... ... ... қаражаттардың үлесі айтарлықтай басым болып
келеді және ... ... ... ... үш есе жоғары. Аталған
құбылыс ... тек ... ... ғана ... жалпы
табыстылығына және қаржылық жағдайына кері әсерін тигізіп ... ... ... ... капиталының құрылымын талдау
Капитал құрылымын талдау барысында зерттеушілер үшін ... ... ... ... ... туралы мәліметтер маңызды
болып табылады. Бұл талдаушылар үшін кәсіпорынның қаржылық ... ... ... не ... ... ... мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кәсіпорын активтері мен олардың
қалыптасу көздерін салыстыра отырып, ... ... ... ... қабілеттілігі туралы шешімдер ... ... ... қызметті жүзеге асыра отырып, кәсіпорын ... мен ... ... алуға, көлік және басқа да тұтынылған
қызметтерді төлеуге, материалдарды ... ... ... ... ... Сол себепті үнемі өтімді ақша қаражаттарына ... яғни ... ... ... ... ... Меншікті айналым
қаражаттары ағымды активтер мен ағымды міндеттемелердің айырмасы ретінде
анықталады, яғни олар ... ... ... ... таза ақша
қаражаттары болып табылады. Олардың ең төменгі тиімді мөлшері жалпы ағымды
активтердің ... ... ... ... /30/
Меншікті капиталды зерттеу барысында меншікті айналым капиталының
құрамында болған өзгерістерге ... ... ... яғни меншікті
капиталдың қандай бөлігі ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау үшін меншікті ... ... ұзақ ... ... ... алып тастау қажет.
Біздің зерттеуіміздегі кәсіпорында меншікті айналым капиталының көлемі
2003-2005 ... ... ... ие:
Сос = 458283 – 467438 = -9155
Сос = 459073 – 370101 = 88972
Сос = 451027 – 402313 = ... ... ... талдаудың нәтижесінде «Талдықорған
электрмен қамсыздандыру» кәсіпорны меншікті ... ... ... ... ... ... ... екенін байқауға болады.
Алайда, мұндай тенденция әрқашан да ... ... ... ... бермейді, өйткені белгілі бір деңгейге дейін қарыз
капиталды қолдану кәсіпорынның меншікті ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері куә.
Нарық жағдайларында маңызды талдау сипаттамасы ретінде кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығы ... ... ... – бұл ... ... ... ... көрсеткіштер. Қандай-да бір
шаруашылық операциялардың нәтижесінде кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... мен шығындарды қалыптастыру көздерін ... үшін ... ... ... қаражаттарының болуы;
запастар мен шығындарды қалыптастырудың меншікті және ұзақ мерзімді
қарыздық көздерінің ... ... ... ... болуы;
запастар мен шығындардың қалыптасуының негізгі көздерінің жалпы көлемі.
Бұл көрсеткіштердің көмегімен қаржылық жағдайдың типтері анықталады:
/26/
(6)
Қаржылық тұрақтылықтың 4типін бөліп ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдай өте
сирек кездеседі, қаржылық тұрақтылықтың ең ... ... ... ... ... жауап береді: Фс (О; Фт (О; Фо (0; т.е. S= {1,1,1};-
қолайлы тұрақтылық кәсіпорынның төлем ... ... ... Фс< 0; Фт(0; Фо(0; яғни ... ... жағдай төлем қабілеттілігі бұзылады, алайда меншікті
қаражаттарды толықтыру арқылы оны қайта қалпына келтіруге ... Фс

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Меймандастық индустриясының дамуы мен қазіргі жағдайы41 бет
Мемлекет дамуының экспортқа бағытталуы73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь