Қазақтың ұлттық ойындарын оқу-тәрбие процесінде қолдану әдістемесі

Кіріспе

І.Негізгі бөлім
Бастауыш мектептің оқыту процесінде ұлттық ойынды қолданудың теориялық негіздері.
1.1 Бастауыш сыныптағы оқыту әрекетінің ерекшелігі
1.2 Ойынның теориясының қалыптасуы және оқу.тәрбие процесіндегі орны

ІІ.Қазақтың ұлттық ойындарын оқу.тәрбие процесінде қолдану әдістемесі
2.1 Қазақтың ұлттық ойындарын оқу процесінде қолданудың тәжірибелік әдістемесі..
2.2 Қазақ мектептерінде ұлттық ойындарды оқу процесінде қолдану жағдайы
2.3 Ұлттық ойындарды оқу процесінде қолданудың тиімділігінің эксперименттегі нәтижесі


Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        ЖОСПАР:
Кіріспе
І.Негізгі бөлім
Бастауыш мектептің оқыту процесінде ұлттық ойынды қолданудың теориялық
негіздері.
1.1 Бастауыш сыныптағы оқыту әрекетінің ерекшелігі
ІІ.Қазақтың ұлттық ойындарын оқу-тәрбие процесінде қолдану әдістемесі
2.1 ... ... ... оқу ... қолданудың тәжірибелік
әдістемесі..
2.2 Қазақ мектептерінде ұлттық ойындарды оқу процесінде қолдану жағдайы
2.3 Ұлттық ойындарды оқу процесінде қолданудың ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік білім кеңістігіне енуі білім
беру саласына жаңа талаптар қояды. Бұл талаптарды жүзеге асыруда нарықтық
экономика ... өз ... ... ете ... ... ... бейімделу қабілеті бар болашақ ұрпақтың қажеттігі
белгілі. ... ... 2015 ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасында «әлемдік білім беру кеңістігіне ықпалдастырылған және жеке
тұлға мен қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыратын көп деңгейлі үздіксіз
білім берудің ... ... ... деп ... . Сол сатылардың
бірі мектепке дейінгі ұйым және ... ... ... ... ... ойынды дұрыс бағытта ұйымдастыру арқылы жүзеге аспақ.
Балалар ойындарының тәрбиелік маңызын жоғары ... ... ... деп ... ... ... ойынның маңызы зор, ересек
адам үшін еңбектің, ... ... ... ... болса, нақ сондай
маңызы бар. Бала ойында қандай болса, өскесін жұмыста да көп ... ... ... ... ... ... алдымен ойында
басталады».
Ойынның негізгі ерекшелігі балалардың қоршаған өмірде - адамдардың
өмірін, ... ... ... бала ... ... ... ... болып табылады. Ойында бөлме теңіз де, ... да, ... жол ... да ... ... ... ... ойынның
өздері ойлаған түпкі ниеті мен мазмұнына лайықты маңыз береді.
Ойын қызметінің тағы бір ... - оның өз ... ... ойын ... ... жасаушылар болып табылады. Ойын процесінде
сөйлеу қарым-қатынасы үлкен роль атақарады. ... ... ... әсер ... ... ... ниеті мен мазмұнын анықтайды. Ойында
сөзбен уәделесу ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... мен ... қоршаған өмірдің ... ... ... бірдей көзқарастың пайда болуына және дамуына ... ... Кіші ... ... балалардың ойын әрекетінің теориясын
және қазіргі балалар өміріндегі орнын зерттеу
Зерттеу объектісі: Кіші мектеп жасындағы балалардың ойын ... ... кіші ... ... балалардың ойын әрекетін
ұйымдастыру процесі
Зерттеудің көздері. Қазақстан Республикасы мемлекеттік құжаттары; ... ... ... жеке тұлғаның дамуындағы
ойынның рөлі ... ... ... ... ... ... ұлттық ойынды қолданудың теориялық
негіздері
1.1 Бастауыш сыныптағы оқыту әрекетінің ерекшелігі
Бастауыш сыныпта ... ... ... ... ең алдымен педагогика
ғылымдарының заңдлықтарына бағыталады. «Дидактика» гректің «дидактос» деген
сөзінен қалыптасқан, мазмұны – үйрету, білдіру ұғымдарына ... ... ... ... ... ... ақыл-ойын тәрбиелеу,
білім берудің теориялық жолдарының амал-тәсілдерін ... ... ... оқыту, тәрбиелеузаңдылықтарының негізінде
әрбір жеке пәндердің әдістемесі ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің негізінде осы пәндердің
әдістемесі жасалады. Дидактикалық ... ... ... ... Бұл ... жеке ... қарастыруға болмайды.
Бастауыш сыныптардағы ғылым негіздерінің оқытылу, олардың теориялық
негіздерін білдіру, меңгерудің заңдылықтары баланың психологиялық ақыл-ой
қаблеттерімен бірлікте ... ... ... ... ... берілген білімді саналы қабылдауға баулудың амал-тәсілдерінің негізі
сабақ барысында қалыптастырылады.
Баланың ақыл-ойы ... ... ... ... оқумен, іскерлігімен
көрінеді. Бастауыш сыныптарда берілетін білім мазмұны белгілі бір пәннің
бағдарламалық ... ... ... ... процесінде теориялық
және практикалық мәселелер оқу ... мен ... ... ... ... ... ... Жүйелілік және
бірізділік ұстанымы бастауыш сынып оқушыларының оқу-танымдық ... ... ... ... ... өз ... жұмыс істеуге,
күнделікті сабаққа жауапкершілікпен қарауға үйретеді.
Педагогикада оқушылардың ... ... мен өз ... ... ...... дамытушы өзегі екендігі айталады. Бастауыш сынып
оқушыларының ойлауы нақты ... ... бұл оның өмір ... ... Ал, ... өмір ... бір жүйеге келтіруге
үйретуде ойындардың маңызы зор. Білім негізі бастауыштан ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуында ойындардың
маңызы ерекше. Дидактикалық ойындар ... ... ... ... әрекеттерін қалыптастыра алады. Бастауыш мектептердегі
оқу әрекетінде ойын ... орын ... Кез ... ... үшін ерте ме, ... оның ... біртұтас дүние ретінде танитын, ... ... және ... мен ... ... өзі қолданатын
түсініктерге назар аударатын сәті келеді, – деп Л.С. ... әр ... ... ... ерекше, жаңа ғылыми қадамына назар салуды көздеген.
Білімді жобалап, ягни, алдын-ала анықтап, ... ... бір ... ... саналы бағыттылуға ұмтылдыру, өмірлік іс-
әрекеттерді өз бетінше және керкейту – оныц ... ... ... туралы айтқанда біз жас ерекшклік шектерін және оның өміріне,
денсаулығына және даму ... ... ... ... ... ... ... Қиын – мәдени-табиғи ескерілмеген бірде-
бір айта алмаймыз. Біздің көз алдымызда бастауыш сынып ... ... ... ... туралы көріністер шұғыл өзгеріп кетті.
Бастауыш мектеп ... ... ... ... деп және үйрену
ептілін тәрбиелеу талабы бүгінгі күні ешкімді таң ... ... ... ... ... өз оқу ... ... бола
алмау ересектің әділ наразылғын: бастауыш мектептерді бітіруде ... ... бала орта ... ... ... қояды, негативизм
және невротизмнің жасөспірімділік қиындықтарын тудырады, ал ... ... ... ... ... ... ... езінің өмір
сүруге дайын еместігн байқайды. Бастауыш мектеп бағдарламасында оқушының
рефлексивті даму мүмкіндіктері туралы сабақ ... ... ... ... мүлдем сай келмейді ол кезде бұл сұрақ валюнтаристі болып
көрінетін. Себебі, мұндай ... ... бала ... ... ... ... болды. Калыпты бастауыш сынып оқытушысы ғылыми
ұғымдарды қалыптастыруға да, ... ... ... да ... ... ... ... болып керінеді.
Бұл болжамды негінен ала отырып, бастауыш ... ... ... ... ... жағдайын пайдалана отырып
жасаған еңбектері мынаны көрсетті: бастауыш мектеп ... ... ... ... орындауы оларды теоретикалык санамен ойлау негіздерінің
дамуына көп ... әсер ... ... ... ... ... ... психологиясына деген қызығушылықтар қатарын көруге болады. Көптеген
жаттығулар мен ойындар, ... ... ... керуде. Көптеген
оқытушылар мен психологтар оқу ... ... ... ... көңіл бөлу жеткіліксіз деген шешімге келді, сонымен қатар арнайы
жаттығу, ... ойын ... ... ... оқушылардың ойлау
процестерін, киялдау, есте сақтау сияқты танымның тәсілдерін ... ... көп ... бөлінген.
Осы жұмыс процесінде кейбір жаңа бағыт бойынша тәжірибелер жинақталып,
көбіне жеке сұрақтар арқылы ойын ... ... ... ... ... Танымдылықты көрсетуге бағытталған жұмыстарды ойын
формасында ... ... ... өмірден жеңіл материалдарды
пайдаланып, балаларды ... ... ... ... шешу ... ... сәтсіздіктердің себептерн мойындауға, өзінің шешімін
басқалардың жұмысымен салыстыру арқылы үйретуге болады.
Кейіннен балаларға күрделендіріп, оқу материалы түрінде ... ... ... ... ... Бұл ... ... сабақтарда екі жақты қиындытарға
кездесетіндігімен ерекшелінеді: бір жағынан, оларга оқылатын
материалдың өзі ... ... ... ... ... ... ... жағынан, оған өзінің түсінігіне кұрылған материалды
игерудің әдіс-тәсілдері де қиындық туғызады. Нәтижесінде оны
игеру ... ... ... ... ... ал ол өз ... ары қарай бұл әдіс-тәсілдерді еш
жерде пайдалана алмаған сон, оқылатын материал жеткіліксіз бола
береді. Осылайша, ... ... ... ... ... ... тұйық орта пайда болады, бала осы тұйық ортадан
өз бетінше шыға алмайды.
2. Тапсырманы орындаудағы әр түрлі бағыттардың өзара
алмасуы және ... ... ... ... ... ... бала өзіне таныс, кенеттен пайда
болатын интеллектуалды әдістер жиынтығы қолданады, ол әдістер
жиынтығы бір жақты, тиімді емес, шектеулі, кейде ... ... ... ... ... ... жене сабактың
жалпы эмоционалдық жағымды ортасын қалыптастыру. Бала үшін
оқуда кездесетіп ...... ... ... ... ... болып келетін толық интеллектуалдық
кедергілердің қатарымен ... және бұл ... ... іске ... ... емес ... тренинг жағдайы балаға сабақ жайын аз мөлшерде еске түсіру
керек. Басқа ... езін ... ... өз ... ... күліп сейлесуге
мүмкіндік беру қажет. Жетекші оларды әр уакытта ынталандырып, мақтап,
жарыстың ... ... ... ... ... ... ... тыс
жағдай міндетті түрде болуы керек. Ескерте кететін жағдай, сабақты
интеллектуалды ... мен ... ... ... көру ... ... ... Дамытушы ойындардың жүргізілу реті. Көптеген ... ... ... ... ... қиялмен, еспен байланысты болып
келеді. ... ... ... ... операциясымен байланысты тәсілдермен
жүргізіледі. Егер де топта таным процестерінің, дамуы толық емес ... сол ... ... ... ... Мысалы, балалар материалды есте
сақтау мен жаңғыртуда қиындыққа ... ... онда ... ... ... ... сон ... ойынға кешу керек.
III. Ойын сабағына қатысушылардың жасы мен ... ... ... ... ... ... ... бір жастағы ойыншыларды
алған абзал. ... ... ... ... ойында бір-бірінен жауап
күтіп, бастамшылық ... ... ... ... әртурлі интеллектуалдық деңгейдегі балалардың жоғары деңгейдегілері
стандартты жауап берсе, ... ... ... ... ... ... ... соларға сеніп кетуі мүмкін.
Демек, балалардың интеллектуалдық деңгейін анықтау– ете қиын жағдай.
Үлгерімнің көрсетуінше сүйеніп ... ... ... ... ... емес. Орта үлгерімді балалар озат оқушыдан интеллектуалдық дамыған
болуы мүмкін. Бүны ... ... ... ... ... 2-3
сұрақтың нәтижесінде алуға болады. Сонымен қатар, әрбір топта бір немесе
бірнеше ойынға қатыспай ... ... ... Бұл ... алдымен сол
ойыншыға жеке сұрақ қойып, оған ... ... ... ... ... ... көз ... сүйеніп, 7-10 бала ойыншымен жұмыс істеу нәтижелі ... өз ... ... және әр түрлі интеллектердің диапазонына да
жақсы әсер етеді.
IV. Өткізілген сабақтардың тиімділігін ойын ... ... ... дәстурлі интеллектуалды
жене мимикалық тестерді орындау жетістіктеріненэ оқушылардың
жалпы үлгерім ... мен ... ... ... ... критерийлердің жиынтығынан көруге болады.
Кейінгі жылдарда алынған мәліметтер бойынша сабақ жүргізудің тиімділігі
турлы жағдайларда белсенділік танытып, оқу процесне 12-13 ... ... 96 ... ... ... ... тестіні нәтижені орындауы
46 пайызға, ... ... ... мен ... 50-70 ... ... Ойын ... келем! мен жүргізілу аралықтарына
келсек, нақты бекітілген сабақтың саны жоқ. Оның мөлшеріне
көптеген факторлар әсер етуі ... ... ... қорытындыны
алу үшін ойын тапсырмаларын 2-3-тен кем бермеу керек. Мысалы,
ойлау төңіегіне 12-14 сабақ, қиялдауға 16-18, еске 8-10 ... ... ... ... орын тәртәбін жақсы менгеріп, қазақ
тілндегі дыбыстарды ... ... ... ... Ойын дәл, анық, түсінкті
жеткізу оқушының сөздік қорының молдығына байланысты. Қазақ тілі ... ... ... сездд анық, айқын айту, бірқалыпты орташа дауыспен оқу,
буынға екпінді ... ... ... оқи білу, т.б. шарттар қойылады.
Әрине, оларды орындау үшш, мұғалімнің әр сабақты ... ... ... ... ... оқушыларға қойылатын талаптың, жаңа сабақтың мақсаты,
т.б.), сабақтың әр кезеңін әдістемелік ... сай ... ... ... тіл ... оқушының ойлау кабілетімен тығыз байланыста
болғандықтан, мұғалім ... ... ... жан-жақты дамытып, керкейтіп
отыруы тиіс. Оқулық ... ... ішкі ... ... ... ... тікелей оқушылардың өз жұмыстарымен (қабырға газеті,
жолдастары туралы, үй ішіне жәрдем, т.б.) ... ... ... ... ... ... ғана ... материал оқушылардың
күнделікті іс-әрекетімен ұштасып, оларға жаңа сөз, ... ... ... тигізеді немесе жыл мезгілдеріне байланысты мәтіндерді еткенде, өз
ана тілінен алған біліммен, ... өз ... ... ... қай ... ... негізделіп үйретілген (ауызша,
жазбаша) сөз, сөз ... ... ... ... ... ... – әр оқушы ойын қысқа болса да, өз бетінше айтып,
жазып ... ... ... ... осы талаптарды сабақ мақсатына қарай ұштастыра жүргізсе, оқушы
қазақ тілін тәуір меңгеріп, өз ойын ауызша жеткізе алатын болады.
Ойын сабақтарын аптасына 2 ... өту ... ... ... ... ... балаларға бір жағынан, кеп салмақ түсірілмейді
және уақыт жетіспеушілігін сезінбейді. Екіншіден, олар алған интеллектуалды
дағдылар ... ... ... ... ... да ... ... ойын тапсырмаларын тренингте ғана емес, үйлерінде ... ... ... ... ... ойын ... өз бетінше
орындауы да мүмкін.
Әрине, оқушыларға арналған интеллектуалдық; тренингтерді ұйымдастырудың
барлық; жақтарын бұ баяндамада ... ... ... ... ... байланысты, сабақтың етуіне, жас ерекшелігіне, ... ... ... ... толықтыруға болады.
Бірақ; сабақ; түгелі мен ойын түрінде өтілмеуі тиіс. Балалардың іс-
әрекетіне, проблеманы шешу түрлеріне жиі ... ... ... ... ... ойын сабақтары барысында оқушылардың бір-бірімен ой алмастыруға,
өзінің сезімдерін, эмоциялық ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелерә бұл бағыттың тиімділігін оқу практикасы
барысында ... ... ... жақсаруымен ғана емес,
өздерін еркін ... ... ... және ... ... ... ішкі ойын жеткізе алмау мүмкіндіктері деңгейін, т.б.
көптеген бастауыш мектеп оқушысына тән ... даму ... ... теориясының қалыптасуы және оқу-тәрбие процесіндегі орны
Ойынның материалға, мазмұнына, ... ... ... оның ... деңгейіне байланысты бірнеше түрлері бар. Ойын
туралы ХХ ғ. зерттеулер пайда болды. Тұңғыш рет ойын бала үшін ... ... ... психологы-философ В.Вунд, орыс философы 1912 ... ... ... ... Плеханов бұл проблеманы зерттейтін
адамзат қоғамының бір ... ... деп ... ... өнер ... арасында генетикалық жалпылық бар деп айтты. Плехановтың пікірі
бойынша қоғам ... ... ... ... ... Плехов ойынның
әлеуметтік мазмұнын ұрпақтан-ұрпаққа берілетін мәдениет деп түсінеді.
Еңбек құралдары күрделенуіне байланысты бала ересек еңбегінен ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп
ересектер балаға еңбек әрекетінің жаттықтыратындай ойыншық дайындаған.
Алғаш рет Фребель ... ... ... ... ... ... ... ойынды саралау принципін негізін ақыл-ойынның ықпал етуі
(ақыл-ой ойыны)
2. Ішкі сезім ойындардың сыртқы орган (сенсорлық ойындар).
3. ... ... ... ... ... психологы ойынның педагогикалық мәніне байланысты былайша
жіктеледі:
1. қимыл-қозағлыс ойыны
2. ақыл-ой
3. сенсорлық
4. еркін дамытушылық
Ойынның үшеуін қарапайым қызметі бойынша ... ... ... ойынның арнаулы қызметі бойынша «арнаулы» бұл ойындарға инстинг
жетілдіру мақсаттары ... Оған ... аң ... күту ... ... ... дейінгі педагогика балалар ойынының жіктелуі
баланың ... және ... ... рет осы ... П.Ресга бұл теорияны Н.Крупская жалғастырды. Лесгафтың пікірінше
мектепке дейінгі ... жаңа ... жаңа ... ... ... ақыл-ой еңбегінің саналы түсінгендігін түсінетін кезең
болып саналады.
6-7 жастағы баланың ... орта ... ... ойын арқылы көрініп,
мазмұны иметациямен беріліп. Ал ұйымдастырылуы бойынша дербестігін көрсетіп
ешқандай ересектердің ... Ал ... ... ... ересек көрсетіп берген ойындар ойнайды.
Лесгаф балалардың ойынын 2 түрге жіктеген:
1. иметациялық ойындар (еліктеу)
2. ... ... ... әрбір ойынның түрінде педагогикалық ұйымдасуына белгілі ... ... бала ... ... қажетіне, сол сияқты «Баланы отбасында
тәрбиелеу» ... ... те ... 8 жасқа дейінгілері балалар үйінде
тәрбиелеу. Балалар бақшасының аздығына байланысты қимыл-қозғалыс ойындары
тек қана ... ғана ... ... осы ... ... ... ойынын былайша топтастырған:
1. шығармашылық ойын
2. ережелік ойын
Бала мен бала ... ... ... сынып оқушылар іс-
әрекетінің негізгі түрі - ойын орасан зор роль атқарды.
Ойын теориясына Н.К.Крупская елеулі үлес ... ... ... ... онда өмір ... бейнеленетінін атап көрсете
келе, ол ... ... ... ... жөніндегі әсер мен ұғымды
кеңейтудің құралы деп ... ... ... ... үшін - деп ... ол,
- ойынның айрықша маңызы бар, ойын олар үшін – оқу, ... олар үшін – ... ойын олар үшін – ... мақсаты, формасы».
Ойын бастауыш сынып оқушылары үшін айналадағына танып білу тәсілі.
Ойын мен ойын ... ... ... ... ... қоғамда
өмір сүретіндігімен байланысты.
Ол алғашқы айлардан бастап-ақ маңайындағылармен қарым-қатынас жасйды.
Ақыл-ой ... ... ... материалистік
дүниеге көзқарасты қалыптастыру; Ақыл-ой ... яғни ... ... және ұзақ ... ... ... жатады.
Дүниеге көзқарасты қалыптастыру ең маңызды ... ... ... табиғат және әлеуметтік орта туралы ғылыми-материалистік білімдердің
негіздерін игеру және адамды осы негізде дербес ... ... және ... ... тура келетін жаңа, бұрын өзіне мәлім емес табиғат пен
қоғам құбылыстарын дидактикалық ойнауда ойлауды дамыту болып табылады.
Баланың ... ... ... ... ... дидактикалық
материалистік көзқарастардың негіздері адамдардың ... және ... ... өзгерістерге қатынасын түсінуді, сондай-ақ қоғам дамуының
заңдары мен табиғат пен қоғамды ... ... ... бұқарасының тарихи
ролін танып білуде қамтиды.
Сонымен балалардың дүниеге көзқарасын ... ... ... өздері түрлі оқу пәндерін оқып ... ... пен ... дамуының заңдылықтары туралы білім негіздерімен
қаруландыру ... ... күш ... мен ұзақ ... ... ... ... жасайтын ақыл-ой күштерінің дамуы өте күрделі міндет
болып табылады да, психология әлі жеткілікті зерттеп үлгермеген, педагогика
игермеген салаларға қатысты ... ... ... ... ... ... ... даму дәрежесін:
негізгі ой әрекетті мен операцияларын жасауға (анализ, синтез, салыстыру,
қорыту, клссификациялау және ... ... ... сан ... ... оқу ... ортақ әдістерді бөлуге және жаңа ... ... ... яғни ... ... заңдылықтарының келуін
болжап білуге ақылдық дамығандық дәрежесін ақыл-ой күштері деп түсінуге
болады.
Абстрактылы ойлау елеулі емес ... ... ... аулақтануға,
жалпы және елеулерін бөліп алуға, сөйтіп осы негізгі абстрактылы ұғымдарды
тұжырымдауға, ... ... ... ... те ақыл-ойдың дамуында өте маңызды болып
табылады. Егер де балалар оқып үйреніп ... ... ... ... ... ... қимылдарында қолда бар ұқсастықты табатын болса,
тасымалдау мүмкін болып саналады.
«Тасымалдау немесе генерализациялау» ... ... ... пен
дағдыларды анықтау) қазіргі кезде – ғылыми информация қауырт өсіп отырған
кезде ... ... ие ... ... адам ... ой еңбегінің мәдениеті
игерумен де.
Оқу - адамның жеке басы ... ... ... Ой ... ... ... бір ... ұстанатын болса, едәуір артады, бұл
әрекет жұмыс, оқу құралдарын және оқу материалдарын т.б. көрінеді.
Дербес танымдық қызметке қабілетті дамыту да ... ... ... міндеттеріне саналады.
Дербес танымдық қызметке қабілеттілік жалпы мәдени ой-өрісін ұлғайтып,
өздігінен білім алу және адамды жан-жақты дамыту үшін де керек.
Дербес танымдық ... ... ... ... ... дербес
жұмыс істеу іскерліктер мен дағдыларын ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу іскерліктері мен дағдылары,
сөзсіз ой еңбегінің ... мен де ... ... бұл ... ... үшін оны тиімді де ойластырып ұйымдастыру керек.
Дербес жұмыс істеудің іскерлігі мен дағдыларын өзін алатын болсақ, ең
алдымен, қандай салада болса да ... ... үшін ... ... ... ... ... Бұлардың қатарына: шүйіліп, мұқият
жұмыс істей білу, қиыншылықтарды жеңуге табандылық, ... ес және ...... ... ... көру ... ... кітаппен
жұмыс жасау, байқау және жазба жүргізе білу ой әрекетінің бірқатар ... ... өзін ... білу жатады.
Дербес танымдық қызметке қабілеттілікті қалыптастыру үшін қажетті
жалпы қасиеттер, ең алдымен, оқу тәрбие ... ... ... ... ... ... ... үшін ақыл-ой қызметінің
ерекше формасы ретінде сол шындықтың өзі тударған мотивтердің орасан ... ... ... ... ... ерекше эмоциональдық тұжырымдауға жол
ашады, бұлардың негізіне танымның өзін ... ... және ... ... ... ... мүдделері мен қуанышы алынады.
Еріктілік өте жиі дербес танымдық қызметке деген аса күшті ойысулардың
бірінен саналады.
Қарым-қатынас жасау мен қоғамдық ... ... ... ... -
тілді бірте-бірте меңгереді. Балалар ересектер өміріне белсенді қатысқысы
келеді, бірақ бұл ықылас әлі оның ... ... ... Ойында
үлкендердің қызметіне еліктеп, өзінің шамасы келмейтіндей ... ... мен ... ... ... ол сондай өзіндік жолмен қоршаған өмірге
етене араласады.
Балалар ойындарының тәрбиелік маңызын ... ... ... ... деп ... ... өмірінде ойынның маңызы зор, ересек
адам үшін еңбектің, жұмыстың, қызметтің қандай маңызы ... нақ ... бар. Бала ... қандай болса, өскесін жұмыста да көп жағын сондай
болады. Сондықтан келешек ... ... ... ойында
басталады».
Ойынның негізгі ерекшелгі ол балалардың қоршаған өмірде - адамдардың
өмірін, қимылын, іс-әрекеттерін, олардың бала ... ... ... ... ... ... ... бөлме теңіз де, метро
станциясы да, темір жол вагоны да ... ... ... ... ... ... түпкі ниеті мен мазмұнына лайықты маңыз береді.
Аса ... ... әрі ... ... «Актердің өзімен
жұмыс істеуі» деген кітабында балалар ойынын сипаттай келіп, былай деді:
«бала ойынының ... – ол өз ... ... Бала ... «солай
болған екен» десе бітті, оның қиялы шарықтай жүре ... ... ... тағы бір ... ... ... ... неге сене алатынын,
нені елемеу керек екенін біледі».
Ойын қызметінің тағы бір ерекшелігі - оның өз ... ... ойын ... ... ... ... ... процесінде сөйлеу қарым-қатынасы үлкен роль атақарады. Сөйлесе
жүріп баллар ... әсер ... ... ... ниеті мен мазмұнын
анықтайды. Ойында сөзбен уәделесу ұйымдастырушылық қызмет атқарады, балалар
арасында өзара түсінісу мен ... ... ... ... ... ... ... көзқарастың пайда болуына және дамуына
көмектеседі.
Дидактикалық ойын сонымен бірге ... ... ... ... ... болып табылады. Оның арғы тегі ... ... ... ... көп ... үйрететін ойындар жасаған халық
педагогикасында жатыр. Күлдіргіштерде, ойын ... ... ... ... ... «Саусақ санау» ойындарында анасы баласының назарын
қоршаған ... ... ... ... ... ... ойында балалардың ойын әрекетіне тән ... ... ... мазмұн, ойын әрекетті, ереже, нәтиже бар.
Дидактикалық ойынның зор маңызы балалардың дербестігі және ойлау мен
сөйлеу ... ... ойын ... бірі - ... Ережелер оқыту
міндеті мен ойын мазмұнына қарай ... және өз ... ... ... мен ... ... ... мінез-құлқын, тәрбиеші
мен балалардың өзара қарым-қатынасын ұйымдастырады және бағыттайды.
Дидактикалық ойынның нәтижесі - қандай ... ... ... ... керек емес, балалардың білімді игеруде, ақыл-ой қызметін ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушылардың түйсіну және қабылдау қабілетін дамытуға,
ұғымдарын ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие процесінде қолдану әдістемесі
2.1 Қазақтың ұлттық ойындарын оқу процесінде қолданудың тәжірибелік
әдістемесі
Халқымыздың тарихи мәдени мұраларының түрлері сан ... ... ... да ... оның ... қызмет етуге бағытталған. ... ... ... бірі – ұлт ... ... ойынды
халық педагогикасының құрамды бір бөлігі деп тегін айтпаса керек, адам
басласы жасаған жеті ... ... ... етіп осы ... ... де ... емес.
Қазақ халқы материалдық мұраларға қоса мәдени қазыналарға да аса абй
халықтардың бірі. Сондай қомақты дүниелер қатарына ұлттық ... ... ... бен ... ұрпақтарымыздың оны оқып үйрене отырып,
өздерінің кім екендеріне барлау жасауына, ата-бабаларының жүйелеріне зер
салуына, көздеген ... ... жете ... сөйтіп «мәңгүрттік»
атаулыға тосқауыл қоюларына септігін ... ... ... ... өте ертеде туып, оның көші-қоны
жағдайларына үйлесімді жасалғандай әсер ... ... ... көне жырларының, эпостары мен лиро-эпостарының
қай-қайсысын алып қарасақ та, олардың өн ... ... ... ... ... ... ... кездестіреміз. Ол-ол ма,
осы жырлардың негізгі кейіпкерлері – болашақ ел қорғаушылардың ... ... ... ойын үстінде көрінеді. Сол ойын арқылы
шынығып, өзінің бойындағы табиғи дарынын шыңдай ... ... ... ... ... Ең ... ел ... қабілетті шаршы топтың алдында ... ... да, ... да) ... ... жеңіп алуға тиіс болған. Сондай-
ақ талапты жас ойын ... ... жасы ... ... ... ... ... тер төгетінін байқаймыз.
Ойын өнер ретінде әдебиет пен мәдениеттің сан ... ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындары туралы қағаз бетіне түскен алғашқы ... ... ... Оны ... ... ... ... таныстырған
Италия саяхатшысы Плано Карпини болды. ХІІІ ғ. Еуропа халқына монғол халқын
таныстыруға шыққан.
Одан кейінгі ... ... ... бай ... ... және оның ішінде ұлттық ойындардың тәрбиелік маңызы туралы пікір
айтқандар К.А.Покровский, А.И.Ивановский, ... ... ... Н.Пантусов, П.П.Пашин, А.Шике, О.Әлжанов т.б. болды.
Неміс ғалымы А.Гумьболт өздерінің достарына жазған бір хатында былай
дейді: «Мен өмірімде ... ... ... ... мұндай үлкен тарихтан
осынша материал жинап көрген емес едім, бірақ бұл кең дүниенің ... да ... ... ... ғ. ... жартысында қазақ даласын аралаған поляк халқының өкілі
А.Янушкеевич естен кетпейтін есетліктер жазды. Сонымен бірге ... ... ... сөз ете отырып, оның табиғатпен астасып, халық
тұрмысын, әдет-ғұрпымен, қоршаған ... ... ... сөз ... ... ой-арманға меңзейтін шытырман оқиғалы, ғажып – қиял
әңгімелер, тіл дамыту, ой-өрісін ... ... ... ... ... жұмбақ, мақал-мәтелдер, нақыл сөздер, балалар ертегілері,
балалар ойынын, ойын сауық жоралғыларын туғызды.
Баланың әртүрлі ойындары мен ойнауы және өзі туып , өмір ... ... ... ... мен ... ... қиялын қозғап,
творчестволық шабытын оятып, алғашқы іс-әрекетке ... осы ... ... ... ... білуіне алғашқы қадам жасайтын туралы бағалы
пікір болып табылады.
Қазақ ұлт ... ... өте бай және әр ... болып келеді. Атап
айтқанда: ойын-сауық, тұрмыс-салт ойындары, дене шынықтыру, спорт және
оймен келетін ... ... ... ұлт ойындары – ауыз әдебиетінің бір
саласы.
Қазақтың қай ойыны болса да айтыс, өлең жырмен өріліп, көрермендер мен
тыңдаушыларға өрелі ... ... ... әсер ... Сөйтіп дүниені танып-
білуге, арналған бейнелі, жүйелі оймен астасып, қабысып жатады.
Мұндай мақсатты ... ... ... ... бір жүйеге негізделген ұлт ойындарының бояуы қоюланып, ... ... ... ... да ... тамаша мүмкіндіктер туғызады.
Ойын тегінде адам ... ... ... ... да ... ... болатындықтан, ойын үстінде ... ... ... ... ... ... мол. Ойынның тіл дамытуға
ролі мол, ... ... ... ... ... ... сөзбен де
ойнайды». Осы сөзбен ойнағанда, өз ана тілінің нәзік қасиеттерін үйренеді,
тілдің мазмұнын ұғынады. Сонымен нақтылай ... ұлт ... ... ... атаулы, біздің пікірімізше, тіл меңгерудің негізгі тіл меңгерудің
құралдарының бірі ... ... Ойын ... бала еш нәрсеге тәуелсіз
Өзін еркін ұстайды, ал еркіндік дегеніміз барлық ... ... ... ойын ... ... баға ... құралы ретінде де
айтарлықтай ролі бар. Ойын үстінде бала тілдің ішкі иірімдерінен, халықтың
ойлау ... сөз ... ... ... ... тілдік,
психологиялық ерекшеліктерін жете түсініп білуге мүмкіншілік алады.
Қазақтың ... ... тағы да бір ... – оған өлең сөздің
араласып келіп отыратындығында. Егер ойын барысында тақпақ өлең жолдары
кездеспесе, оны ... ... өз ... ... ... Олар ... өлең ... ән салады. Кейде суырып салма өлеңдер де осы ойын үстінде
өмірге келе береді. Мақал-мәтелдер мен жұмбақтар, жаңылтпаштар орындалады.
Ұлт ... ... ... ... адам үнемі ізденісте, толғаныста
жүреді. Оның осылай іштей толғануы ілгері ... ... ... ... ... бір ауыз өлең ... мақал-мәтелдеп сөйлемейтін қазақты
кездестіру қиын болған.
Қазақ ұлт ойындарының бір қыдыруы ... ... ... ... Олар ... ... ... мен математикалық, философиялық
ойлануды дамытуға негізделіп жасалғандай. Солардың төресі – ... ... ... ... фотосуреті мен ойнау тәртібін қағз бетіне
алғаш түсірген этногроф Н.Пантусов 1906 жылы: «Бұл ойын өте көне және ... ... ... Ол ... үш ордасының ойынының тарихы жайлы
Н.Пантусовтың көрсеткенінен гөрі ... ... ... тың ... Қазақ ССР Ғылым академиясының корреспондент ... ... ... ... ... «Тоғыз құмалақтың» тас
бетіне қашалып салынған таңбалары табылды. Ғалым мұны біздің ... ... ... ... ... көне ... ... келетін ойындарды сөз еткене шахмат, ... ... ... ... ... ... аты ... еңбегінде
дойбы ойыны қазақтарда бар, бірақ ол біздікі, Еуропа ойыны дейді. «Мұнымен
қоймай, - деп ... ... ... ... ... ... басына қашап
сызғанын да көрдік (Алакөл ауданынан).
Баланы еңбекке тәрбиелеу ойыннан басталады. Баланың ... ... ... өзі, ... ... алғашқы баспалдағы болып
саналады.
М.Жұмабаев баланың ойыны туралы: “Баланың қиялы, әсіресе, ойында жарыққа
шығады. Ойын балаға ... бір ... ... да бала ... ... ... нені көрсе, соны істейді. Мысалы: қазақ
баласы біреуі ат ... ... ... құрық салады. Шырпыларды тізіп-тізіп
көш ... ... мал, ... қыз ... - деп ... тән ойын ... бала ... психологиясын суреттейді .
Адамдардың ертеден келе жатқан ... ... ... ... ... ... қиын ... Сондай қазақ халқының
арасында кең тараған жұбату жырының ірі (ермек ...... ... ... өмір ... ... бір ... малда
екенін, оны бағып-қағу қажет ететінін кішкене баланың ... ... ... ... ... ... тұр – ... бар,
Сен тұр – жылқыңа бар,
Сен тұр – сиырыңа бар,
Сен тұр – түйеңе бар,
Ал сен тұр балаларға бидай қуырып бер!
Осы ... ... ... ... ... бұл ойындардың тек
типологиялық ақындықты ғана ... әр ... ... ... ... анық ... - ... Э.С.Литвин пікірінің
дұрыстығына біз де көз жеткізе түсеміз .
Сонымен қатар өлеңдегі төрт түлікті күнделікті тіршілігінің ... ... ... ата ... ... балалар ойындары мен ұлттық
йындарында да ... ... ... ... ойындар туралы
Ш.Уәлиханов “Ұлт ойындарының қалыптасуы тек балаларға ғана керектігімен
дамып қойған жоқ, ... ... ... ... ... ... демалыс уақытын өткізудегі еңбектің бір түрі ... ... - деп ... ... да бізге жетіп отырған көптеген ұлттық ойындарды “Ақ ... ... ... үлкендердің ойнағанын білеміз.
Бала өмірінде ойын ерекше орын алады және жас баланың өмірді танып білуі,
еңбекке қатынасы, психологиялық ерекшеліктері осы ойын ... ... ... ... да ... ой құбылысының көрінісі, дүниені ... ... мен ... ... ... ... ... қиын емес.
“Халық мұғалімі Байтоғайұлы Малқай бала өміріндегі ермекті баланың еңбегі”
- дейді, демек, ...... ... да бала еңбегі – ойын. Ендеше ойын
балалардың күнделікті тіршілігі, адамның ... ... ... ... ... күзгі, қысқы істелетін кәсібі сияқты тіршіліктің түрі.
Балалардың да өзіне меншікті бала ... ... ... бар. Ол ... жас уақытындағы ойыны”. Қазақ балаларының негізгі ойындары асық,
құмалақ [түйенің, қойдың], бес тас, доп ... ... бәрі осы ... ... ... ... ойындардың түрлері мен ойналу ережелері, әдіс-тәсілдері ... ... ... ... ... тәрбиеде алатын орны жайлы Т.Иманбеков
өзінің “Балалар бақшасында ұлттық ойындардың ойналуы” атты диссертациясында
кеңінен тоқталғандықтан біз оған ... ... жөн ... ... орай ... ... тобында ойналатын ұлттық ойындар:
“Соқыр теке”, ... ... ... талапай”, “Ұшты-ұшты”, “Арқан тарту”,
“Түйе мен бота”, “Айгөлек” т.б. балаларды көпшілікке, жедел ойлануға, іштей
жинақтылыққа баули ... ... ... ... ... ... ... маңызын: “Ойын - балалық шақтың игілікті қимылы. Ойын
әрекетінде бала тіршілігінің тәрбиелік мәні зор ... ... ... ... өзін ... ... істеу еркі ойын үстінде
дамып, жетіле түседі”- деп ... ... ... ... өз ... ... ... .
Сайып келгенде, жоғарыда аты аталған ойындар қазақ халқының ғасырлар бойы
рухани баии түсуіне еңбек етіп келеді және ... ... да ... ете
береді демекпіз.
Ұлт ойындары – ата-бабамыздан ... ... ... мен бүгінгіні
байланыстыратын баға жетпес байлығымыз, асыл қазынамыз. Күнделікті тұрмыста
пайдаланудың ... сай ... ... пайдасы орасан зор. Ойын
баланың алдынан өмірінің есігін ашып, оның ... ... ... ... ... ... В.А.Сухомлинскийдің сөзімен айтқанда:
«Ойынсыз ақыл-ойдың қалыпты дамуы да жоқ және ... да ... ... ... ... ... үлкен жарық терезе іспеттес, ол ... ... ... ... ... ... өзін ... дүние туралы түсінік
алады. Ойын дегеніміз ұшқын, білімге құштарлық пен еліктеудің маздап жанар
оты. Қазақтың ... ... ... ... ... ... ... атап өтуге болады.
№1- кесте. Т.Ж.Бекботчаеваның ұлттық ойынды жіктеуі
|№ |Қозғалыс мақсаты және сипаты |Жасына қарай ... ... |
| | | ... ... ... |Ойыншықпен ойын ... ... ... |
| | ... ойын ... |
| | | ... |
| | ... |сипаттағы ойын |
| | ... ойын | ... ... жүгіру, секіруге | | |
| ... | | ... ... ... қою ... ойын | | ... ... ойын | | ... ... ... ... | | ... |Үстел үсті ойын | | ... ... ... бар ... | | ... |Ат-спорттық ойын | | ... ... ... | | ... ... үш ... ... жіктеп, қозғалыстың мақсаты, сипаты,
жас ерекшелігіне қарай және құралдарды қолдануы қарай бөлген. ... ... ... ... ... ... осындай ғажайып нәрсе, ақыл-ой
жетекшісі, денсаулық ... өмір ... ... Оныі ... ... ... және ... мектепте қоданатын ойын түрлері баршылық.
Е.Сағындықовтың негізіг ұлттық ойындарды үш топқа бөлген: ойын сауық
ойындары, дене ...... ... ... ... ... деп ... 2-кесте. Е.Сағындықовтың ұлттық ойынды жіктеуі
|Ойын топтары ... ... ... |
|1. Ойын сауық ойындар |Көп ... ... ... |
| ... ... және | |
| ... ... |
| ... ... ... шынықтыру |1. Тез қимылды талап |Атпен ойындар ... ... ... ... Орда ... |
| |2. Жәй ... ... |
| ... ... | ... Оймен ойналатын |Математикалық |Тоғыз құмалақ, шатыраш,|
|ойындар ... ... ... жаңылтпаш, |
| ... ... ... |
| ... | ... ... ойлауды талап ететін ойындарында «Қойлар»
ойыны, онда 100 ... неше ... ... неше ... ... деп ... етеді. Математикалық ойындар балалардың ойлауын ... ... ... ... аз қимылды талап ететін ойындар сабақта сергіту
сәттерінде және ана тілі, қазақ тілі сабақтарында қоддануға болады.
6-7 жастағы ... ... ... қолданудың зерттеген
М.Тұрыскелдинаның ойынды жіктеуі тән мәдениетін және дене тәрбиесі ... ... ... ... ... «Ке ... атты оқу-
әдістемелік құралын оқу-тәрбие процесінде қолданудамыз.
№3 кесте. М.Тұрыскелдинаның қозғалыс ... ... |Тән ... ... |Ой ... ... |Әлем халықтарының |
| |ойындар. Бой ширатар | ... |
| ... | | ... ... ... |28 ... көрсетті |13 ойынды тізді |
|2. |Эстафета | | ... ... ... | | ... ... ... ... | | ... тілі және ... тілі сабақтарында «Ақ сандық, көк сандық», ... ... доп» ... ... Очсы аталған ойындардың қазіргі таңда
бастауыш мектете қолдану жағдайын анықтау мақсатында эксперимент жұмыстары
жүргізілді. Оның нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... оқу процесінде қолдану жағдайы
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... ... өзінде баланың танымдық және
психологиялық мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... маңызды екеніне көзін жеткізу қажет. Бұл ... ... ... ... ... керек, өйткені
осы жастағы балалар әсершіл әрі ұғымтал келеді. Бала бастауыш ... ... ... ... ... ... ... да жүйелі
баяндап, жанындағы адамдармен ... ... ... қарым-қатынас
жасауды үйренуге, алған білімін түсініп, өмірде қолдана білуді талап ететін
дағдыларды толық ... ... — деп атап ... беру ... мен оқу ... ... жеке-жеке тоқталсақ,
қазіргі жалпы орта білім беретін мектептің ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін белгілегенде
оқушының, жеке тұлғаның ерекшеліктерін ескеру мәселесі және оқушылардың оқу-
танымдық әректін ұйымдастыруға ерекше көңіл бөлу ... ... ... мән ... ... ... ... мен тәрбиелеу процесінде
оқушылардың оқу-танымдық әрекеттерін дамыту қажеттілігі қоғам талаптарынан
да туындайды. ... ... ... қаблетті адамдарды қажет етеді, өйткені
қазіргі кезеңде мамандық атаулыныңы ... ... ... ... ой қызметін, мол шығармашылық мүмкіндікті талап етеді.
Тәрбие мен ... ... ... оқытудың қоғамның мұқтаждығына
байланысты. Оқыту екі жақты процесс. Осы процесс барысында оқушының ақыл-
ойы, танымы, дағдысы ... жеке ... ... ... бастайды.
Оқытудың білім беруфункциясы оқушыға нақты білім ауқымын ... ... ... ... ... ал тәрбиелік бағыты — оқушылардың ой-
өрісі, танымы, сезімдеріне игі ықпалетіп, мінез-құлқының ... ... ... ... ... ... ... және даму процестерімен
тығыз байланысты. Оқытуда, әсіресе, бастауыш сынып оқушыларының жас ... ... ... ... ішкі ... әсер ету ... ... дамытудың маңызы зор. Бастауыш сынып оқушылары ... ... ... мен ... көзбен көріп, қолмен ұстап,
байқау, сипау, сезіну арқылы қабылдап, таным қаблеттері дами бастайды.
Заттар мен құбылыстар туралы ... ... ... Бастауыш
сынып оқушылары естігенін, көргенін оқулықтағы ... есте ... ... ... ... ... олардың оқу-танымдық
әрекетін одан әрі дамыту мақсатында дидактикалық заңдылық негізінде амалдар
мен тәсілдер қарастыру қажет. Оқушылардың ... ... ... көп ... қол ... ... ... дәстүрлі оқытуда
білім беру мазмұнындағы білмдік мазмұнға ғана басым көңіл бөлінеді. Бұл ... ... ... ... сай ... ... ... оқу-танымдық
әрекеті және шығармашылық қаблдеттерін шектеуге әкеледі.
Дидактикалық ойындар мазмұны бойынша сан алуан түрге бөлінеді, атап
айтсақ, ... ... ... ... құрылымы бойынша сюжетті – рольдік ойындар, жаттығу ойындар, драмалық
ойындар, шығармашылық ... ... ... деп ... ... ... — білім беру үрдісінде баланың қызығушылығын оята
отырып, игерген білімдерін тиянақтау болса, мұғалім өз тарапынан нақты бір
дидактикалық ойын түрлерін ... ... ... ... ... ... мен ақыл-ой қаблетін дамытуға, олардың түрлі дағдылар
мен ... ... қол ... ынталы болуы қажет. Сабақ
барысында дидактикалық ойындарды пайдалану ... ... ... ... ... білімдерін өмірде қолдана білуге, танымдық
қаблеттерін артыруға ықпал етеді.
Нақты сабақтарда тақырыптарға сай ойын ... ... ... ... тартымдылығы артатыны даусыз. Бастауыш сынып оқушыларының оқу-
танымдық әрекетін дидактикалық ойындар арқылы қалыптастыру туралы ... ... ... ... ... ... екендігін
айтуымыз керек. Ал оқушылардың нақты бір пәнге қызығушылығын арттыру құралы
ретінде ойынның маңызы орасан зор. ... ... ... ... да ойын ... рөл атқарады. Ойын арқылы балалар өмірден көптеген
мәліметтер алып, білімін жетілдіреді. ... ... ойын ... ... ... артады, оқушылардың сабаққа деген
ынтасы мен қызығушылығы артады.
Қазақтың ірі оқымыстысы ғалым А. Байтұрсынов «Бала оқытуды ... ... адам ... ... ... нәрселерін өзі жақсы білерге керек,
екінші балалардың табиғатын ... ... ... танитын адам боларға
керек. Оны білуге баланың туғаннан бастап, өсіп жеткенше тәні мен ... ... ... ... білуге керек» деген тұжырым айтқан еді. Бастауыш
сынып оқушыларының ой-өрісінің дамуы оны ... ... мен ... ... Сондықтан, оқу танымдық ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық ойындардың маңызы
зор.
2.3 Ұлттық ойындарды оқу процесінде қолданудың тиімділігінің
эксперименттегі ... ... әр ... ... ... ... ... ортаны,
заттар мен құбылыстардың түрлі қасиеттерін ... ... ... ... ... Сондықтан да ересек адамдар балалардың әр нәрсенің мән-
жайын танып білуге ... ... ... ... бағыт-бағдар беріп
отыруы тиіс. Өйткені, әр заманның өзіне тән экономикалық, саяси-әлеуметтік
және идеологиялық ерекшеліктері болатыны айқын. Сол ... ... ... тәрбиесіне деген өз талабы, өз ерекшелігі бар.
Білім беру ... ... ... мен ... ... ... ... ісіне ұлттық сипат беруге, ... ... ... сай ... ... ... күш ... Қазақ
халқының мәдениеті мен дәстүр-салтын оқып үйрету үшін ... ... ... ... бірі болып табылады. Халықтық тәрбие – ... ... ... ... жаңарып, жаңғырып, шым болаттай ширығып, бізге
толыққанды боп жеткен баға ... бай ... Ол ... ... ... ... ... және салт-дәстүрлерімен біте қайнасып,
бірге жасап келе жатқан құнды қазына. Қай заманда ... ... ... бірі – ... да саналы, тәртіпті де еңбек сүйгіш ұрпақ
тәрбиелеу екені көпке мәлім. Әр халық ұрпағының ... да ... әділ ... ... ... ... қамқор, ар-ұяты мол, кішіпейіл болып
өскенін ... Ол үшін ... ... талай ғасырлар бойы жасап, әріден
келе жатқан әдет-ғұрпына, салт-дәстүріне арқа сүйейді.
«Тәрбие – бала ... ... ... басталады» деген сөздің
жаны бар. Бесік жырын, ана әлдиін естіп халық ... ... ... ... ... ... ... қастерлейтін мейірімді де
тәрбиелі азамат өсіп ... ... ... ... ежелден жас ұрпақты сегіз
қырлы, бір ... ... ... ... тұтқан. Баланы үнемі қамқорлыққа алып,
жан-жақты тәрбиелеп отырған. ... ... ... ... мен ... таңда ұрпақ тәрбиесінің негізіне айналуы – ел мүддесі, ... Бұл ... ... ... халықтық төл салт-
дәстүрлерін ... ... ... ... ... – балаларға сол тұрғы
да білім тәрбие беруіміз қажет-ақ.
Қазақ халқы мәдени мұраларға бай ... ... сөз жоқ. ... ... ... ... ұлттық ойындарды жатқызамыз. Қазір бізге жеткен
ұлттық ойынымыз: тоғызқұмалақ, асық т.б. ... көне ... ... балаларды рухани адамгершілікке тәрбиелеуде ерекше орын
алады деп айтуға ... Елін ... ... ... бөленген ер жігіттердің ең алдымен ұлттық ойындарда
сайысқа түсіп, одан ... көп кісі ... ... ... ... шеберліктерін көрсеткендіктері айтылады. «Асық ойнау»
өте ерте заманда пайда болып, біздің ата-бабаларымыздың ... ... бойы өмір ... ... ... Бөбектерді тәрбиелеуде де
ұлттық ойындардың берері мол. ... ... ... т.б. ... ... тіл ... негіз салады деп есептелген.
ОЙЛАУ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ
Тақырыбы: Сүт қалай ұйықтады? (Оспанхан Әубакіров)
Сабақтың мақсаттары: а) Білімділігі. Оқушыларды мысал ... ... ... ... ... ... Өз ойына қорытынды
жасай білуге дағдыландыру.
ә) Дамытушылығы. Оқу мен жазу ... ... ... дамыту. Мысал
ертегі «сүт ұйып қапты», «айран ашыпты» «айран бықырапты» т.б. сөз
тіркестерін пайдалана ... ... ... ... ... ... ... тағам түрлерін, олардың пайдасын, жасалу
жолдарын білгізе отырып, асты қадірлеу, дұрыс тамақтану мәдениеттілігіне
үйрету. Жақсы мен жаман әдет- қылықтарды ажырата білуге ... ... Жаңа ... ... ... Сұрақ- жауап, ой қозғау, бес жолды өлең құрастыру,
топпен жұмыс, Венн диаграммасы, ДЖИК СО стратегиясы.
Сабақтың көрнекілігі. Сюжетті суреттер, ... ... ... ... ... кезеңі. Оқушыларды түгелдеу, назарларын сабаққа
аудару.
ә) Оқушыларды топқа бөлу.
Үй рапсырмасын сұрау.
Үй тапсырмасын төрт ... төрт ... ... беру ... топ а) ... кім?
ә) Мысалдың басқа көркем шығармалардан қандай айырмашылығы бар?
Б) Мысал неліктен «Тәкаппар» деп ... ... ... ... ... ... бөліктерге бөлуге болады?
2 топ «Балықтың мақтануы» бөлімін мәнерлеп оқып, мазмұнын әңгімелейді.
3 топ ... ... тап ... бөлімін оқып, мазмұын әңгімелейді.
4 топ «Өкініш» бөлімін оқып, ... ... ... Жаңа ... ... ... біздер өткен сабақтан қандай жаман әдеттерден
аулақ болу керектігін білдік және қандай жаман әдеттерді білеміз?
Еріншек ... ... ... ... ... ... ... бәрі- ұйқышылдық екен, неге? (жұптасып жұмыс
жаматамыз).
Талапсыз
Сабақтан кешігеді
Жігерсіз
Жұмысы өнбейді
Балалардың пікірін білемін, сөйлетемін.
Бүгінгі оқитын ертегі осы кереғар қасиеттің төңірегінде құрылғаны туралы
жаңа ... ... ... ... ... ... ... Оспанхан Әубәкіров- сықақшы, оның
шығармаларында қоғамға жат қылықтар өткір тілмен сыналады.
2. Үнтаспадан ертегіні тыңдату.
3. Өз ... ... ... ... ... ... топ «Оқу- жазу» орталығы. Бірінші тапсырма бойынша әр оқушыға топ
жетекшісі жеке тапсырмаларды бөліп береді.
А) Ертегіні мәнерлеп оқы.
ә) Ертегідегі ... ойды ... ... ... ДЖИК СО ... ... ... әсер еткен тұстарды жаз. Сол әсер
еткен үзінділерге пікір жаз.)
В) Шығарма жаз.
Г) Өлең құрастыр.
2 топ «Математика» орталығы. Бірінші ... ... әр ... ... жеке ... бөліп береді.
А) Ертегідегі тыныс белгілерді анықта. («» , ! ... ... ... сөз, ... ... Венн диаграммасы.
Тәкапар
Сүт қалай ұйықтайды?
В) Ертегіден елдің сөзін тайып, әуеніне сай оқы.
Г) ... ... ... ыдыста 15 л. сүт бар, екінші ыдыста 6 л. кем.
Екі ыдыста неше литр сүт бар?
3 топ «Ғылыми» орталық Бірінші тапсырма ... әр ... топ ... ... ... ... Ертегідегі сүттің әрекетін әңгімелейді.
ә) INSEPT (түртіп алу жүйесі)
|V - білемін |- - ... |+ - мен үшін |? – мені |
| | ... ... |
| | | | ... кейіпкерлерді ата, мінездеме бер.
В) «Ұйықтады» сөзіне дыбыстық ... ... ... ... ... ... әрекетін білдіретін сөз тіркестерін
тап.
4 топ «Өнер орталығы» Бірінші тапсырма бойынша әр оқушыға топ ... ... ... береді.
А)Сюжетті сурет бойынша әңгімеле.
ә) Тақырыптың ішінен мақалды ... ... ... ... көрсету.
В) Ермексазбен жұмыс.
Г) Сергіту сәтін ұйымдастыру.
Ақ сиырдың сүтін іш,
Ақ сүт береді саған ... шым ... суға ... тисе қуа ... ... ... жасату)
Әр топ топтаса отырып № 2 тапсырмаларын орындайды.
1 топ тапсырмасы. Тақырыпқа қатысты ырым- тыйым сөздерді тап.
|А)Малды басқа ұрма ... Ақты ... ... ... ... ... ... Малды теппе ... ... ... ... ашық ... болмайды. Беті ашық қалса, шаң- |
|тозаң немесе улы жәндіктер түсіп ... ... ... |
2 топ ... Сиыр ... ... қарай қалай атайды?
|1 |2 |
|1 Мал ... ... ақ ... ... ... қасиеті бар. |
|2 Мал ... ... ... ... ... ата,Ойсыл |
|3 Сүттің қасиеті |қара |
|4 ... ... ... ... ... ... ... ... ... түйеші. |
|5 Мал ... ... ... лақ, ... ... |
|6 ... ... ... ... сары ... ... |
|7 Кім ... |Еті, сүті, терісі, жүні. ... ... ... ... ... ... не? ... Кілегей шайқап алған не? (май)
3. Күбіге құйып піскен не? (қымыз)
4. Ұйытып қойып ішкен не? (айран)
5. Сүт бетінен алған не? ... | | |Т | | | ... ... адам ... ... ... туралы, тамақ
ішкенде дастарқан басындағы әдептілік «Кісіге қарап есінеме, есіней қалсаң,
аузыңды қолыңмен ... т.б. ... ... ... ... ... өзара бір- біріне бағалату.
Үй тапсырмасы. Сүттен әзірленетін тағамдардың атын жазып келу,
ертегіден оқиға желісін байқап, ... ... ... ... ... өмірде дені сау, шыныққан балалар тәрбиелеу жөнінде кейінгі
ұрпақтарына қалдырған үлкен де бай ...... ... ... ... ... өнеге алып, мінез қалыптастырады, өзіндік ерекшелік рухани
қасиетін айқындай бастайды. Тәрбиеші ұлттық ойындар ... ... ... ... ... оның ... жақсы қасиеттерді өрбітуге,
өзіндік мінез-құлық қалыптастыруға ықпалын тигізеді.
Баланың ойыны ересек адамдардың еңбегіне еліктеуден өрістеп, бара-
бара шын мәніндегі еңбекке айналады. Сондықтан ... ойын ... ... адамгершілікке тәрбиелеудің тиімді жолы, тәрбие құралы екендігін
дәлелдейді. ... ... ... ... ... үшін ... ... қажетін өтерлік – жерін, елін сүйетін, ... ... мол, ... парасатты, ана тілін, ата-баба салтын
бойына сіңірген, оны қастерлей білетін азамат өсіруде ең ... ... ... ... Себебі ұлттық ойындар ерте заманнан бері ... ... ... ... ... қол ... ойынын ойнату.
Ойын ережесi: Қатысушылар бiрiнiң қолынан бiрi ұстап дөңгелене тұрады.
Ойын бастаушы не белбеу, не ... ... да ... тұрған топтың сыртын
айнала жүгiрiп былай дейдi:
Үй артында қол ағаш,
Желбау тартам, есiк аш.
Бұл сөздi ... рет ... ... Дөңгеленiп тұрған ойыншылар: Үй
артында қол ағаш,
Жан кiрмесiн, есiк бас, – деген ... ... ... ... ... ... ажыратпайды. Ол есiк ашпағанның белгiсi.
Ендi:
Үй артында қол ағаш,
Озам десең ала қаш, – деп өзi сол ... ... ... ... бiлiп, әзiр тұрған балаға қарай қарама-қарсы жүгiредi. Бұл
кезде дөңгелене тұрған балалар:
Үй артында қол ағаш,
Қол ... ала ... ... ... бар да есiк аш – деп ... айтып бередi.
Қол ағаш, қол ағаш
Жел кiрмесiн, есiк бас! – деген сөздi барлық бала ... тағы ... Есiк ... ... ... қойған бала бәрiн қайталап орындайды.
Жұмбақ жасыру, құрастыру, жұмбақ ойыны ... ... ... ... құралдарын таныстыруда еңбекке деген қызығушылығын, еңбек мәдениетiн
қалыптастыруда әсерi мол. ... ... ... бойынша тани
бiлуге үйретедi. Еңбекке қатысты ... ... ... ... ... iзденiмпаздықты талап етедi. Баланы еңбекке ... да орны ... ... ... ... ... ... бiлiмiн тиянақтаумен қатар, әрбiр сөздi тез шебер айтуға, тiл
ұстартуға, көпшiлiктiң көңiлiн көтеруге әсерлi. ... ... ... ... ... ... мен ... мектеп оқушыларына лайықты
шығарма” деп бастауыш мектепте дыбыстарды шатастыру болатындығына орай
айтылған ой деп ... ... ... ... ... сыпыра тiктiм – деп айтқызудың маңызы зор.
Мектептегі тәрбие жұмыстарында ... ... ... тез айтуға
үйретiп, кейiн жетiк меңгерген балаларды ... ... ... ... Бiз ... ... сәйкес жаңылтпаштардың мазмұнды, әрi
баланың ... ... ... ... ... ... ... десең, бесігіңді түзе» дейді атам қазақ. Болашақтың
іргетасы саналатын бала ... ... ... кейін мектепке дейінгі
мекемелерде, одан мектепте қалыптасатыны баршамызға белгілі. Осы кезеңдегі
балдырғандардың негізгі іс-әрекеті – ойын ... ... Ойын жәй ... ... ... рухани жетілуі мен табиғи өсуінің қажетті алғышарты.
Бала денесінің ... мен ой ... ... жаюы ... ... ... өте байланысты.
«Адам өмірге бейім болуы үшін балалық шақты ... ... егер ойын мен ... толы ... шақ ... ол мәңгілік
жабайы боп қалар еді»- деп К.Чуковскийдің бала мен ойынды теңестіре жоғары
бағалауында терең шындық, үлкен мән ... ... ... елестету
қаншалықты мүмкін емес. Ойын балалар үшін өмірмен тең. Сондықтан да ұлттық
ойындардың тәрбиелік қуатымен ... күш жоқ. Ол ... ... жылдар
тәрбиесінің нәр сіңген педагогикалық даналығының жемісі.
Ойын ешуақытта да дамудың бір сатысына жеткенде тоқтап ... ... ... Сәбилерге де, үлкендерге де арналған ... ... бар, олар адам ... әр ... қамтиды. Халқымыз ойындарды тек
балаларды алдандыру, ойнату ісі деп ... жас ... ... ... ... ... құралы деп те ерекше
бағалаған. ... ... ... ... ... ерте бастан – мектепдан
бастап нақтылы мақсатты көздеуі шарт. Әрбір бала өз ісі мен ... ... ... кешірім сұрау сияқты әдеттерді үйренуі керек.
Балалардың рухани жан дүниесін байыта отырып, жаңа озық ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеші
педагогтардың міндеті. Сондықтан мектеп ... ... күн ... ... ... ... ... дұрыс бағытта
тәрбиелеуге негізделеді.
Баланың берік дұрыс мінезі пайда болу үшін ... ... ... ... Баланың өз қолынан келетін ісіне толық ерік беру. Бала басқаның күшіне,
көмегіне сеніп ... үшін ... оның өз ... ... ... ... ... жіберуге міндетті.
- Баланы құбылмайтын, ұқсастықпен қажытпайтын темір тәртіппен бағындыру
керек. Баланы мақсатты ... ... оны ... ... ... ... бағындыру оны шыдамдылыққа, табандылыққа үйретеді. Егер де
бала мінезін дамыта отырып тәрбиелемесек, онда ... ... ... ... өсе келе ... бейім болады. Тегінде көп нәрсе баланың
өмірін дұрыс ұйымдастырып, жақсыға қарай баулып, шебер басқара ... ... да ... да, ... де ... ... үшін ата-ана баланың әрбір іс-әрекетін қырағылықпен саналы
басқара білуге, ал ... ... өз ... ... шеберлігін,
біліктілігін арттырып отыруы қажет. Бала ұлттық ойын үстінде өмірде көрген
білгеніне, ... ... ... ... ... ... соны ... Балаға тән бір қасиет бәрін өзім істеймін деп талпынады. Баланың
осы талпынысын қоштап, көмектесіп, ... ... ... тәрбиенің ең бір
ұтымды әдісі. Өйткені ересек адамдардың баладан айырмашылығы сана-сезімі
мен ... ... ... ... да өз білгенін балаға
үйретуден жалықпау ересек адамдардың қасиетті борышы.
Ал адам бойындағы ... ... ... бір ... ... қасиет емес. Бала ойын арқылы дүниені танып, ... ... ... ... ... ... өз ... қабылдайды.
Әрбір баланың ойнай жүріп өсетін жан серігі де – ойын. Қай елдің ұлттық
ойыны ... сол ... ... ... ... тіршілігіне,
айналысатын кәсіп-шаруашылық ерекшеліктеріне байланысты. Сырттай қарағанда
оңай тәрізді көрінген ойын бала үшін іс ... ... ... ... ... балалармен тіл табысу, ұнамсыз роль тигенде өзін ... ... ... көп мәні бар. ... ... ... ұлттық
ойынға өз қызығушылығымен, ынтасымен қатысуын қамтамасыз етуге міндетті.
Сондай жағдайда ғана ойын өз ... ... ... ... ... арта түседі. Тәрбиеші ұлттық ойын арқылы әр баланың игі бастамасын
қолдап, оның бойындағы ... ... ... ... етсе ғана баланың
өзіндік мінез-құлқын қалыптастыруға қол жеткізеді. Әр баланың ... ... ... бір ... жаны ... ... болады.
Соны дер кезінде байқап, жан-жақты дамыта тәрбиелеуге көңіл бөлген ата-ана
да, тәрбиеші де көп ... ... ... ... қандай да болмасын
қасиеттер қоршаған ортасына, ... ... ... ... ... ... қайырымды, рухани адамгершілік қасиетінің зор болуы
үлкендердің өнегесіне, тәрбиешінің күнделікті қарым-қатынасы мен ... ... ... ... қалыптасады.
Үлкендердің мейірімділігі сәби жүрегін қуанышқа бөлейді. Үнемі
мейірім мен ықыласқа бөленген сәбидің ... ... ... ... өседі. Қатал мінез айналасындағылардың қатыгездігінен пайда ... ... ... ... ... ... ... даму
заңдылықтарына сәйкес әр кезеңде ... ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне сай ұлттық ойындардың рухани
адамгершілікке тәрбиелеудегі ... мәні ... ... өз ... жоқ, ... жаңа ... ... отыр.
Балалар негізінен ойын үстінде бір-бірімен тез тіл ... ... ... ... ... болады. Бес саусақ бірдей емес
дегендей, әр отбасынан шыққан ... ... ... ... Ойынға
дұрыс басшылық болған жерде тіпті тұйық баланың ынтасы оянып, белсенділік
көрсетеді. Баланың ойынын тиісті ... ... ... беретін тәрбиеші. Ол
баланың ойынындағы сәтсіздікке өкініп, ... ... ... ... ... ... ... басшылық жасау кезінде бұйыруға болмайды. Егер тәрбиеші
баланың эмоциясына, қиялына әсер ету арқылы ... ... ... онда ... ... өсіп, ойынға құмарта түседі.
Балалар ойынында кейде өлең тақпақтар жиі кездеседі. Ол өлең,
тақпақтардың негізгі мақсаты – ... ... ... ... қанат беріп, ойын ұштау. Бұдан кейін ... тағы бір ... ... ... ... ... ойынның қандай түрі болмасын, атадан балаға, ... ... ... ... да ... ... ... қайратты бала өсіруді
армандамайтын отбасы жоқ. ... өзі бала үшін ... ... көзі ... ... ... шәкіртке жан-жақты терең білім беріп,
оның жүрегіне адамдық асыл ... ... ... ... ... ... өз ойлаған деңгейде болатыны сөзсіз.
Ойын екі түрлі уақыттық кезеңде әсер етеді: ... ... Бір ... бала бірден, осы мезетте қуанышқа бөленеді, екінші
жағынан ойын ... ... ... ... ... ойын барысында
келешек өміріне ықпал ететін рухани-адамгершілік қасиеттер мен ... ... ... ... сан ... ... бірі – ... Ойынға тек ойын деп қарамай, халықтың ғасырлар бойы жасаған асыл
қазынасы, бір ... ... ... ... ... деп қараған орынды.
Қазақтың ұлттық ойындары кіші мектеп жасындағы балаларды ... ... ... өте зор. ... ... ... өмірімен
тығыз байланысты оның шаруашылық, ... ... ... ... ойындар – халықтың асыл қазынасы, өз халқының ұлттық мәдени
мұраларымен таныстырудың қайнар көзі деп білеміз. Сондықтан оның ... аса ... әрі ... Халық ойының көп ойнаған, халық фольклорынан , рухани қазынамызбен
сусындаған бала сол ... ... дем ... және сол ... өз ... ... туған жерінің жағдайына, табиғат
ерекшеліктеріне мән беріп өсері сөзсіз.
2. ... ... ... ... ... ... анна ... тілі пәндерінде қолданудың және білім берудің маңызы зор.
3. ... ... ... ... ... еңбек процесіне байланысты
өткізілетін ойын-сауықтары мен мереке-тойларының ешбірі ұлт ойындарынсыз
өтпеген. Әрбір ... ... ... ... қамқорлығына, жеткіншек
ұрпаққа деген көзқарасына қарап, сол қоғамның ... ... ... ... Түптеп келгенде, ұлттық қасиет ... ... ... ... да сол ... ұрпаққа деген мәмілесіне
байланысты. Демек, көшпелі өмір кешіп, мал баққан ... ... ... театры да өнері де, көңіл көтерер ... да осы ... ... есімізден шығармай келер ұрпаққа жарату біздің, яғни
тәрбиеші педагогтардың міндеті, қоғам алдындағы борышы.
Пайдаланылған ... ... ... ... виды ... и игры. – Алматы,
1957. – 206 с.
2. Таникеев М.Т. Казахские народные игры. – ... ... 1976. ... ... Сағындықов Е. Использование народные игр в учебно-воспитательной
работе в 1-4 классах казахской школы. ... Дис. ... ... – 25 ... ... Т.ЭЖ. ... традиционных казахских игр и уражнение в
системе физического воспитания в школе. – ... ... ... ... Арғынбаев Х.А. Қазақ халқының қол өнерi. –Алматы: Өнер, 1987. ... Қ., ... С. ... тәлiм-тәрбиесi. –Алматы: Санат, 1995. –
352 б.
7.Ұзақбаева С. Тамыры терең тәрбие. – Алматы: Бiлiм, 1995. –232 б.
8.Қазақ тілі мен ... 2004 №1. 99 ... М. ... ... тарихи грамматикасы. Алматы, Мектеп, 1988. 264-
179 б.
10.Қазақ тілі мен әдебиеті. №11. 81 б. 2000 ж.
11.Төлеуов Ә. Сөз таптары. Алматы, Мектеп, 1982. 128-45 ... ... ... І том. ... ... 1967, ... ... әдеби тілі. Алматы, Ана тілі, 1991.
14.Қазіргі қазақ әдеби тілі. Алматы, Ана ... ... ... ... ... ... Ана ... 1991.
-----------------------
Жаман әдет
Ұйқышыл

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет
«Қазақстан» ұлттық телеарнасындағы ойын-сауық бағдарламалары41 бет
Балабақшадағы аралас топ балаларын ұлттық ойын арқылы адамгершілікке тәрбиелеу80 бет
Балабақшаларда ұлттық ойындарды пайдалану11 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш оқыту процесінде ұлттық ойындарды қолданудың педагогикалық негіздері95 бет
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні13 бет
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет
Дене тәрбиесінде ұлттық ойындарды пайдаланудың педагогикалық негіздері73 бет
Жас ұрпақтың дүниеге көзқарасын қалыптастырудағы ұлттық ойындардың, өнердің және ертегілердің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь