Қазіргі әдеби басылымдардың ерекшелік сипаты

КІРІСПЕ

I НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І Тарау . «Жұлдыз», «Жалын» журналдарының тарихы мен қалыптасу кезеңі
1.1. Алғашқы әдеби басылымдар тарихы
1.2. Әдеби басылымдардың авторлары мен бас редакторлары

ІІ Тарау Қазіргі әдеби басылымдардың ерекшелік сипаты
2.1. Бүгінгі әдеби басылымдардағы жанрлық ерекшелік
2.2 Әдеби басылымдардағы жастар шығармашылығына көзқарас
2.3. Әдеби басылымдардың ұлттық сана.сезім мен ұлттық мінез.құлықты қалыптастырудағы ролі

III ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер,
сілтемелер көрсеткіші тізімі
        
        Бүгінгі әдеби басылымдардың проблемалары мен ізденіс ерекшеліктері.
(«Жұлдыз», «Жалын» журналдарының 2000-2006 ж.ж. жарияланымдары
бойынша)
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
II НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І ... - ... ... ... ... мен ... ... Алғашқы әдеби басылымдар тарихы
1.2. Әдеби басылымдардың авторлары мен бас редакторлары
ІІ Тарау ... ... ... ерекшелік сипаты
2.1. Бүгінгі әдеби басылымдардағы жанрлық ерекшелік
2.2 Әдеби басылымдардағы жастар шығармашылығына көзқарас
2.3. Әдеби ... ... ... мен ... мінез-құлықты
қалыптастырудағы ролі
III ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер,
сілтемелер көрсеткіші ... ... ... ... ... туу, қалыптасу дәуірінен
әлдеқашан өтті. Бұл ғылым бүгінде ... даму - өсу, ... ... кешіріп отыр. Ана тіліміздегі әдебиет деген сөздің түп ... ... ... – сөз, асыл сөз ... ... бар ... ... деген атаудың латын сөзі екенін - әріп, жазу-сызу деген мағынада
қолданылғанын білу онша қиын ... ... ... ... ... бара
түсу керектігін айтқанда, біз жұрт мұншалықты жадағай, әріпшіл талап қоюдан
аулақпыз.
Әрине, ... - ... ... түрі көп: ... ... мүсін өнері,
сәулет өнері. Ал әдебиет – сөз өнері. Мүсіншінің құралы - үн, ...... ... ... ... – тіл. «Сөз ... ... (Федин).
Қоғамдық сананың айрықша саласы - өнер десек, мұның ... ... алар орны ... ... ... ... атқарар
қызметі орасан зор. Өнердің көп салаларының ішіндегі ең бір қадірлісі әрі
қасиеттісі – ... ... Оның ... өзге ... бірлігі бола тұра
өзгешелігі де мол. Сөз ... ... пен ... ... ... ... деу қиын сөз – бояу ... дыбыс емес, барлық халыққа ... бола ... Әр ... ... ... өз тілі бар; ... шығарма
сол тілде ғана туады. Әдебиет кез-келген шындықты қимыл, қозғалыс үстінде
құбылта, құлпырта көрсете алады. Дәл осы ... ... сөз ...... басы, «өнер атаулының ең қиыны және күрделісі» (Бальзак), ... ... ... ... асырып айтқан болмаймыз. Қазақ халқының
«өнер алды – ... тіл» ... ... ... да ... тумаған-ды.
Әдебиет - өнердің бір түрі, сөз өнері. Ал өнер жайлы сөз қозғап, сол
өнерді жасаушы ... ... ... өтуге болмайды. Дүниені өзгертіп,
құбылтып, құлпыртып келе жатқан адам баласы ... ... ... ... ... ой, ұғым арқылы ғана топшылап қоймайды, қолмен ... ... ... ... ... арқылы әбден анық таниды. ... ... ... үшін ойлы бас қана ... ... ... сезім де керек. Міне,
дәл осы арада шындықты дәлелдейтін ғылыммен қатар оны көзге ... ... ... ... ... ... ... Әдебиеттің қоғамдық
мәнін айтқанда ең алдымен оның таным тарапындағы маңызын атау ... ... ... ... ... ол ... бұрын беймәлім өмірді, шындықты,
бейтаныс заманды, адамды танытады. Әр ... ... үшін ... ... ... ... секілді. Сол есікті ашып кіргенде ғана адам өзіне
белгісіз құпиялар сырына тереңдеп, танымын байытпақ. ... ... ... ... ... тұра, адамды тәрбиелейді. Бұл арадан ... ... ... тағы бір ... ... ... Әдебиет
адамдарға өмірді танытып қана қоймайды, ... сол ... ... ... құлқына ықпал етеді, бүкіл тұрмыс-тіршілігіне әсер
етеді.
Әдебиет – ақиқат өмірдің сырлы суреті, халықтың көркем тарихы; шығарма
арқауы – ... ... ... пен өнер - ... ... ... шежіресі, сәулетті болашақтың болжаушысы. Мұндай әдебиет пен өнер
әрқашан қиян-кескі идеялық күреспен дамып, өрлеп келеді. ... ... бойы ... ... ... күндердің күнінде жер бетінде
тек ғылым мен білім қалады да, өнер ... ... ... үкім де ... ... өтіп ... Дүниеге небір ғажайып суреткерлер, ғаламат көркем
туындылар берген шын мәніндегі өнер жоғалу ... ... өз ... әр алуан
ренессанстар кешірумен келеді. Өнердің мұншалық күші неде? Өнердің кәусар
туындысы халық өмірінің ... және ... ... ... ... ... ... өзінің рухани сусынына айналады.
Қазақ ұлты – сан ұлттар мен ұлыстардың мекеніне айналған ... ... ата ұлт. Олай ... ... ұлт ... бір ... өзгелерге
үлгі боларлықтай өнегесімен, ұлылығымен ұйытқы болу керек. Демек, көрнекті
ақын Жұбан Молдағалиев ... «Мен ... - ... бір ауыз сөз
бүкіл халықтың ұранына, оны өзгелерден даралап көрсетер ... ... ... ... ... ... ұлтыңды сүю, ұлтыңды мақтаныш
тұту саясаты ... ... ... ... ... ... ... мен ұлттық сана-сезімді оңтайлы жолдармен
дамытудың, ұлттық тәрбиені ... ... ... ... ойға ең ... ... да, дерек-дәйектемелерімен
расталатын да бұқаралық ақпарат құралдары болып табылады. Қазіргі қоғамды
улап отырған ... ... ... ана ... ... ... менталитеттен аулақ мәңгүрттік, ұлттық намысты
жоғалтушылық сияқты ... ... да ... ұлт ... ... берудің басты құралы іспеттес.
Елбасы: «Журналистің, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... пен ... ... ... жоғары»/1/,- деген сөздері журналистерге артқан үміті тәріздес. Осы
орайда мемлекеттің дамуы ... ... ... ... мен ... ... білуі үшін ауызбірлік пен ынтымақтастықтың нығаю шарты алға қойылады.
Ұлт ынтымақтастығы әуелде ұлттың ұлтын сезінуден ... ... ... ... осы ... ... іс ... міндетті
екенін атап өткен жөн.
Кез келген ұлттың ұлттылығы, ең ... ... ... қанына
сіңіп, ана сүтімен бойына дарып келе жатқан ана ... ... ... ... тілі әлі өз қолданылу аясын кеңейте алмаған тұста
Президентіміз Нұрсұлтан ... мына бір ... ойға ... ... мемлекетіміз үшін маңызды ерекше мәселенің бірі ... ... ... өз ойын айта білу ... мәдени
құндылықтарды, дәстүрлерді, ұлттық тілді сақтау проблемаларын шешу үшін
пайдалануына ... ... ... ... ... егемен ел боп
ірге көтергелі он үш жылды артқа тастасақ та, мемлекеттік тіл ... ... ... ... ... - ... мүдде ең алдымен
күнделікті беріліп жатқан ақпараттар негізінде де ... ... ... ... ... ... ұлт денсаулығы, жалпы әлеуметтік
жағдайы, ұлттық ... ... ... күн ... ... ... ... арналар ғана емес, тәуелсіз арналар да - ұлт жағдайына жанашыр
болуға мүдделі. Ұлт мүддесін ... ... ... ... ұлтын сүюге,
ұлтын сезінуге, ұлты үшін қызмет етуге шақыру арқылы ұлттық тіліміз ... дін мен ... ... әдебиет пен мәдениетті жоғарылату міндеті
туады.
Ұлттық ... мен ... ... ... ... тілдің жаңғыра түсуіне
даңғыл жол дайындайды. Ұлттық тіл негізінде қазақ ұлты жаңа бір ... ... ... ... сан ғасырлар бойы тарихи өміріміздегі ұлт үшін
күрес ... ... ... асыл да игі ... көрінуіне себеп
болады. Ұлттық мінез-құлық ... ... ... ... ... де, өзімізге де қазақ ұлтын қайталанбас ұлт ретінде
таныстырып өтері де даусыз. Ар-ождан, ұят, ... ... ... ... ... дана ... бүгінгі беделіне де сондай асыл қасиеттері арқылы
жеткенін есте ұстаған абзал.
Қазақы салт-дәстүрлерді ... мен ... ... отырып,
ұлттық тіл арқылы бойына ұлттық мінез-құлықтарды дарыту, ұлттық ... ояту - ... ... ... Оның ... “журналист - халыққа жақ,
санаға сақ болу керек” дегендей, ұлттық сананың ұйтқысы ... ... ... ... ұлтты сыйлауды, құрметтеуді “үйренуге тиіс”
тәуелсіз арналар үшін де ... сыни ... ... ... ... мен ... өнер
қайраткерлерінің ерен еңбектерін елеп, пір тұта білу үшін де ... ... ... ... бүгіні мен ертеңін таразылай білу қажет. Салт-санамыз
бен тілімізді, дінімізді, жерімізді ата-бабамыз ұзақ ... бойы ... ... қаны ... ...... ... мұра қалдыруға
ниет білдіруі.
Ұрпақтан ұрпаққа жеткен мұраны таза ... ... ... ... ... ... отырып, өзгелерге де мойындату -
журналистердің де халық алдындағы биік борышы деп түсінеміз.
Баспасөз – қоғамдық өмірдегі ... ... да ... ... Оның алар орны тым ... Ол – ... өткен тарихының алуан-
алуан ... ... ... мөлдір айнасы мен келешегінің
жаршысы. Өзінің осы ... ... ... ... ... ... ар ... сенімді қажымас, талмас ұраншысы
дәрежесіне көтеріліп отыр. Осы ... ... ... ... МЕН ... ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. («Жұлдыз», «Жалын» журналдарының
2000-2006 ж.ж. ... ... ... ... жұмысының негізгі
мақсаты – бүгінгі таңда өзектілігін жоймай келе жатқан ұлттық идеологияны
қалыптастыруда басты рөл ... ... ... ... Сондай-ақ ұлттық ойды қалыптастыруда қандай бағыт ... ... ... ... ғылыми қорытынды жасау болып табылады.
Зерттеуге таңдап алынған бұл ... ...... алып, ұлттық болмыс, ұлттық менталитет, т.с.с. ұғымдарды санадан тыс
қалдырмау мәселесін бірінші орынға қоя ... ... ... ... ... ... жасау. Сондай-ақ «Жұлдыз», «Жалын» ... ... бет - ... ... ... сөз қозғау болып
табылады.
Ғылыми жұмыс кіріспеден, ... екі ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... - ... ... ... мен ... ... деп аталып, ... ... ... «Әдеби басылымдардың алғашқы авторлары мен
редакторлары» атты тақырыпшалардан құралды. Екінші тарауды « Қазіргі әдеби
басылымдардың ... ... деп ... Ол ... әдеби
басылымдардағы жанрлық ерекшелік», «Әдеби басылымдардағы жастардың
туындылары», ... ... ... ... мен ұлттық мінез-
құлықты қалыптастырудағы рөлі» атты ... ... ... ... ... ... ... өткен мәселелерге
қорытынды талдау беріліп, ... ... ... ... ғылыми-түйін
жасалынады.
Диплом жұмысының барлық мазмұны осы ... ... ... ... ... еңбектер, басылымдарда жарық көрген публицистикалық
мақалалар, сыни пікірлерге талдау жасау негізінде жазылды.
«Жұлдыз», «Жалын» журналдарының тарихы мен ... ... ... ... ... тарихы
Баспасөз – жалғаншыл баспасөзге қарама-қарсы, шынайы шындықтың айнасы.
Ар мен адамгершіліктің, жаңа мен жақсының жаршысы. Баспасөз ... ... Осы ... ... ... ... ісінде
өмірдегі ең прогресшіл игі құбылыстың бәрінің де өркен жаюына кең жол
ашылуға тиіс. Бұл әрине басылымдардың сапасын үнемі арттыра беруді, ... ... ... ... тіл ... жетілдіре түсіп, мазмұнын
тереңдетуді талап етеді. Сондықтан да баспасөз материалдарын шебер
ұйымдастырудың, оны барынша ұғымды етіп жазудың тәсілдері мен стильдерін
анағұрлым жақсартуы ... ... ... Бұл міндеттерді жүзеге асыру
газет жанрларының әрқайсысына тән ... ... ... ... ... молайту - әр журналистің қаламға жүйріктігін, мәнер
машығын жетілдіру, сөйтіп әр жанрда талай әсем туындылар беру мақсатына
тығыз байланысты. Басылымдар әр ... ... ... ... ... сан ... ... мәлім. Ал олардағы материалдардың сапалы болуы оларды
жазу үстінде журналистің баспасөз жанрының әрқайсысына тән сол
ерекшеліктерін жете айыра ... оны ... жаза ... байланысты. Егер
журналист газет жанрларының теориясын жақсы біліп, оны өз ісінде жемісті
қолдана білсе, газет материалдары бір-біріне егіздің сыңарындай ұқсап
тұрмай, бірін-бірі ... ... өз ... ... ... ... жазылу түрі соны сипат табады, мазмұны тереңдейді,
нәтижесінде ондай газет материалдарын ... ... ... ... ... келгенде, газет , журнал материалдарының сапасын
жақсартудың, журналистердің қалам шеберлігін арттырудың негізгі бір тиімді
тәсілі, нақты жолы осы деп білген ... ... – оңай ... емес. Ол – аса бір құрметті еңбек. Бұл
еңбекті көпшілік сынайды, ... ... ... – үнемі ізденіп,
шығармашылық жаңалықтарды талап ететін еңбек. Сондықтан да журналист ... ғана ... ... суретші немесе өмір өзгерістерін жай ғана бір
бақылаушы емес, ол сол өмірдің ... ... ... ... ... ... ұйытқысы мен ұйымдастырушысы; қоғамдық пікірдің қожасы
мен иесі. Сондықтан да оның баспасөз ... жете ... ... ... шебер қолдана білуі қажет.
Осындай жауапты қызметті иеленуші журналистер қауымының еңбек ететін
бір саласы бұл - әдеби ... ... ... ... ... ... Ал аға басылымдар - «Жұлдыз» бен «Жалынның» орны бір бөлек. Бұл
басылымдардың тарихы ... ... ... - алаш жұртының әдеби,
әлеуметтік журналы. ... бұл ... ... құрылтайшы және шығарушы:
«Қазақ газеттері» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Редакторлар
кеңесінің ... – Бас ... ... ... Бас ...... Жауапты хатшы – Сайлаубек Жұмабек. Бөлім меңгерушілер: Мұхамедия
Жұмағалиев, Ділдар Мамырбаева, Қуандық Түменбай. ... ... ... ... ... Әбіш ... Тұманбай Молдағалиев, Шерхан
Мұртаза, Қадыр Мырза Әлі, Ақселеу ... ... ... ... ... қаласында, Алматы, Жамбыл, Оңтүстік
Қазақстан, ... ... ... ... ... қаласы мен
Ақмола облысы, Қарағанды облыстарында. Редакцияға ... ... ... ... Көшіріп басқан жағдайда
«Жұлдызға» ... ... ... ... ... ... авторлар жауап береді.
Пікір-толғамдар редакция көзқарасымен сәйкес келе бермеуі мүмкін. «Жұлдыз»
журналында жарияланған материалдардың авторлық құқы «Қазақ газеттері» ... ... ... тілі мен мәтініне редакция жауапты емес.
1922 жылдан шыға бастаған «Жұлдыз» журналының тарихына қысқаша ... ... ... ... ... ... ... Алғашқы саны «Жаңа
әдебиет» деген атпен 1928 жылы жарық көрді. 1932-38 ...... 1939-41, 1945-56 ... ... және искусство», 1944-45
жылдары «Майдан» деген атпен, 1957 ... ... ... «Жұлдыз»
журналы болып осы күнге дейін шығып келеді. Қазақстан ... ... ... ... 1928 ... 1 ... бастап, бұрынғы бірер
рет шыққан «Жыл ... ... ... орнына дербес журнал шығарды. Оның
атын жаңа дәуірге сай «Жаңа әдебиет» деп атады. Осы ... ... ... ескі ... мұраларды талғап пайдалану керек, бұл жөнінде байшыл-
ұлтшылдармен ымыраласуға болмайды деп ... ... ... ... ... біз ... ... тұрғысынан бағалаймыз, ал
байшыл ұлтшылдар байлардың тұрғысынан қарайды. Сондықтан біздің ... ... ... ... партия комитетінің 1929 жылдың декабрінде болған 5
пленумы қазақ совет әдебиетінің дұрыс ... ... жөн ... ... ... ... әдебиетін нығайту және дамыту
оның бүкіл ұлттық көркем ... ... ... ... ету ... және ... аз ... коммунистерінің арасындағы қазіргі кезде
пролетариат әдебиетін жасаудың мүмкіндігіне сенбеушілікті, күдіктенушілікті
біржола жою керек»-/4/ деп ... ... ... ... ... қайтарды. «Қызыл Қазақстан» деген атқа ие болған ... 1921 жылы ... ... ... ... комитетінің органы «Қызыл Қазақстан»
(кейін «Қазақстан коммунисі» деген атқа ие болған) журналы ... екі ... ... ... ... үгіт-насихат бөлімі. Қол қойған:
редколлегия. Ол жалпы қоғамдық-саяси, шаруашылық және мәдениет ... ... ... Оның ... ... ... мен Қазақстан
партия
3.С.Мұқанов. «Жазушы мектебі». «Қазақ әдебиеті», 4 май, 1962
4.С.Мұқанов. «Әркім өзінше ойлайды». «Жаңа ... №3, ... ... мен ... ... Оның ... ... «Советтің соты», «Кеңес мектептері туралы», «Октябрь төңкерісі
Һәм қазақ әйелі», «Қазақстанның шаруа кәсібі», «Октябрь һәм ... ... ... т.б. ... ... Журнал қазақ еңбекшілерін
К.Маркстің, ... ... ... ... ... ... «Интернационалдың» қазақша аудармасын басып
шығарды.
Сөйтіп, журнал қазақ ... ... ... ... ... оның ... одағы және халықтар ынтымағы негізінде
құрылғанын, пролетариат диктатурасын, пролетарлық ... ... ... ... ... ұлт саясатын, социализм және
коммунизм ... ... ... журналдың не бәрі 48 нөмірі жарық көрді. Қағаз, қаржы
тапшылығынан ... оның 3-4 ... ... ... ... қатар республиканың саяси шаруашылық және мәдени өмірін қамтитын
журнал болғандықтан, оның бірнеше бөлімдері болды. Ең ... ол ... ... ... ... ... шаруашылық, денсаулық сақтау, халық ағарту, білім-
ғылым, әйелдер арасындағы жұмыс, әдебиет бөлімдері және ... ... және ... кино және ... сыны тағы ... бөлімшелер мен
рубрикалар болды.
Журнал әдебиет мәселелеріне де үлкен көңіл бөліп отырды. Онда 1923-1925
жылдары Сәкен Сейфуллиннің «Тар жол, ... ... ... ... ... сын» ... ... және басқа ақын-жазушылардың
шығармалары басылды. Нәзір ... 1923 жылы ... ... тұрған «Темір
қазық» журналының №1,2,3 нөмірлерінде ... ... ... ... ... жөнді мән бермеді. Сәбит Мұқанов оған қарсы
шығып, Сәкенді асыра ... ... ... ... ... ... жақсы жақтарымен қатар осал жақтары, тіпті
қателері де болды. Оның бетінде кейде идеялық ... ... ... ... да орын алып келді.
Баспасөз бетінде көтерілген идеологиялық айтыста, әрине, партия бағытын
ұстаған ... ... ... Бұл ... ... ... 1932
жылғы бірінші съезінде қазақ совет әдебиетінің негізін қалауда байшыл-
ұлтшылдарға қарсы күресте қол жеткен ... ... ... “Садақ” журналын Уфадағы “Ғалия” медресесінде оқып жүрген
қазақ жастары 1915-1918 жылдары шығарыпты дегенді 1952 жылы адал ... ... ... ... ... поэмасы үшін “жемеген таяғы жоқ” Жақан
Сыздықов айтып кеткен. Бүгінгі «Жұлдыз» журналының құрылтайшылары: «Қазақ
газеттері» жабық ... ... ... Жазушылар одағы басқармасы,
Редакция ұжымы. ... ... ... ... «Шетелдегі қазақ
әдебиеті», «Түрік дүниесі», «Дін-ислам дәрістері», ... ... ... ... ... ... ... «Алтыншы дәптер», «Хат
хабар, ой толғам» тағы да басқа болып табылады. Қазіргі бас ... ... ... бас редактордың орынбасары -Тұрысбек Сәукетай, ... - ... ... ... ... өмір шындығының айнасы
дейміз. Өмірдің дамылды күндері де бар, дауылды күндері де бар. ... өрт ... ... дарынды шығармалардың денін дауылды
күндер туғызуын әдебиеттер тарихынан аңғарамыз. Тасыған өзеннің, ... ... ... ... ... ... де тасқындаған
кезінде әдеттегі арнасына симай кететін шағы ... Сол ... ... ... орын жетпей, газет, журнал, альманах сияқты мерзімді
баспасөздер молырақ керек боп қалады.
...Осы өскелең әдебиеттің қажетін өтеу үшін, 1927 ... ... ... ... – «Жыл ... ... көрді. Сол альманах өркендей
келе журналға айналып, соңында, тиражы 160 мың данадан тұратын«Жалын»
атауына тірелді.
Бүгінгі әдебиетіміздің аумағы, әсіресе ... саны ... ... ... ... ... ... бар баспасөздердің
шеңберіне симай, тағы бір альманах туғызудың сәті түсті. Ол – жоғарыда
аталған «Жалын». Бұл альманахқа ... ... ... қатар,
әдебиет әлеміне жаңа ғана аяқ аттай бастаған жас таланттардың ... кең орын ... ... ғасырдан бұрын астам уақыт бұрын «Жазушы» баспасының
жанынан балалар және жасөспірімдер әдебиетінің Бас редакциясы құрылған
болатын. Сол редакция жанынан «Жалын» атты альманах ... ... . ... ... ... ... ... үгіт насихат бөлімі
меңгерушісінің орынбасары болып қызмет атқарған, белгілі жазушы Өтебай
Қанахин тағайындалды да, орынбасары болып Бек Тоғысбаев шақырылды.
«Альманах» ... сөз – араб ... ... ... ... деген
мағынаны береді. Ең алдымен тақырыптық жоспар жасалып, көркем әдебиет
аталатын зәулім сарайдың табалдырығын алғаш аттаған жастардың сәтті
қадамдарын ... ... ... мақсат етті. Бірінші нөмірде
оларға Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, Әлкей Марғұлан сияқты халқымыздың
ұлы ... жол ... ... бата ... ... ... сол ... ілікпеген Оралхан Бөкеевтің, Төлен Әбдіковтың, отыздан асса да жас
саналатын Әкім Таразидің повестерін, Тұманбай Молдағалиевтің, Қадыр
Мырзалиевтің, Сағи ... жаңа ... ... ... сын
мақалалар, рецензиялар, пулицистикалық толғаныстар, спортқа шолу, әзіл-
сықақ бұрышын, тағы басқа жанрлар ... ... ... ЛКСМ Орталық комитеті мен Қазақстан Жазушылар Одағының екі
айда бір ... ... және ...... журналы ретінде 1969
жылдан бастап шыға бастады. Ал енді әділіне келетін ... ... ... ... ... балаңдық, осалдық көрсеткен кезі жоқ. Сол күш-қайраты
тасыған жалынды ... бір ... ... Осы ... ... ... журнал
«Жалын» қазақтың рухани әлемінде қандай үлес қосты? ... ең ... – жас ... ... жағдай жасау, көмектесу. Осы орайда бір
ғана мысал. Журналдың ... ... ... ... ... ... ... Смағұл Елубаевтың әңгімелері жарияланды.
«Нарықтық экономикаға бет бұрған ... ... ... ... халі ... аян. ... тапшылығы, типографиялық шығынның, басқа да
өндірістік айналымда бағасының күрт өсуі – мерзімді ... ... қиын ... ... ... ... объективті себептерге байланысты
«Жалын» да алдағы жылы өзінің жылдық жазылу бағасын 24 ... ... ... мойын бұрғызбас қажеттіктен туындаған шара. Алайда, ... ... ай ... ... ... үміт ... да ... кедергіден абыройлы
өтеміз-ау деген болмашы сенімге негіз болғандай. Бұл ... ... ... ... деген оң ықыласыңа, азаматтық пейіліңе бағышталды, қадірлі
оқырман!...
«Жалын» альманах ретінде емес, кәдімгі заман ... ... ... ... ... ... ... Бұған түксие
қараушылар да табылды, біраз айтыс тартысты да ... ... ... ... ... ... эмблема ретінде басылған, тұлпар мініп,
қолына алау ұстап шауып келе ... ... ... ... ... шауып барады,
ескіліктің исі тұрған жоқ па?»), эмблеманың астында Назым Хикметтің: «мен
егер лаулап жанбасам, сен егер лаулап жанбасаң –Түрілер ... түн ... Сағи ... өлең ... қып-қызыл дау туғызып, жоғарғы жақтан
сөздер естіліп, ақталуға, дәлел іздеуге мәжбүр ... ... ... ... тиіс ол – қай ... Бұл - өсіп ... Кеңес
қоғамында шығып отырған басылым емес пе?-деген күдік, бопсалардан құтылу
оңай болған жоқ. Өлеңді алып тастасақ та ат ... ... ... ... енді «Жалын» журналы туралы ағалар лебізіне келер болсақ, «...Ұлы
тойлардың қарсаңында туған «Жалынға» берер батамыз: жалының жарқырай
түссін, өрең ... ... ... кеңи ... - ... 1969 ... ... жазушы Сәбит Мұқанов жылы лебізін осылай ... ... ... ... « ... ... өзі ... Оның қорегі ең
алдымен жиырма бес төңірегіндегі талантты жастар қаламынан таматын сия! Сөз
тізбегі емес, ой тізбегі. ... су ... ... ... ... ... ... кәрленіп жататын тасқын су - өнер де жігер, от
жалынды ой, ... ... ... ... ... құлақ бұрауы
емес - өзі! Эксперимент жазушы столының үстінде жасалып, жемісін «Жалын»
алдына жайып салғанда ... ... ... ... мұң айта ... ... қосар болсын! Шын талант арманы осы болмақ.
«Жалынға» қараңғылық қауіп емес. Сылбыраған ақ жаңбыр қауіп, байырғыдан
басқаның бәріне ... ... ... ... ... ... жастайынан
қартайтатын қара жұдырық қауіп. «Жалын» қазақ кеңес әдебиетінің теориялық
бағыты әбден айқындалған, ержеткен дәуірінде шығармашылық тәжірибесі
молайған дәуірде туып ... ... ... орын ... да, балалыққа
орын жоқ»-деп жазады./6/
«Жалын» - «Жұлдыз» журналының туған інісі. ... оның ... Бұл ... «Молодая гвардия» сияқты өз бет ... ... ... өз ... өз ... болу ... Тіпті аға журналдардың
кейбір кезде бет жыртпайтын көлегейлігінен аулақ болар деп үміт етеміз. Бұл
үмітіміздің ... ... ... бірінші санынан бастап-ақ атой
берсе игі еді!»-деген ыстық ықыласын ... ... ... тағы да бір ... ... – дүниеге «Жалын» атты жастар
альманағы келді. Өскелең әдебиет бір қалыпта тұрмақ емес, осылайша оқтын-
оқтын ... ... ... жоғарылай береді. Өмір мен ой
дамуына шек қойылмаса, әдебиет ... да шек ... ... ... ... бар. ... ... ғылым саласында әлемді бүгін таңдандырған
тамаша табыстар бара-бара өзінен өктем шыққан ... жай бір ... ... ... Ал, ... қанша өссе де оның бір кездегі биігі аласармайды,
әрдайым биік. Бұны ... ескі ... ... ұлы ... ... ... көреміз. Алдыңғы ағалар, соңынан өрбіп келе жатқан ... үні, ... ой ... ... Өте қызық. Олар
әдебиет көктемі. «Жалынның» ... сол ... ... ... ... ... ... лаулай берсе» -деген тілекпен Ғабиден
Мұстафин де өз ойын жеткізген екен. /8/
«Жалынның» жиырма бес жыл ... ... ... ... ... ... ... іңкәр Орағаң...» ... ... ... ... ... Бөкей десе, алдымен осы «Жалын»
журналының алғашқы саны жарыққа ... күн ... ... ... ... бір ... ... бір журнал ашылып жатыр ғой. Ол заманда мұндай
оқиға ел өміріндегі елеулі құбылыс болатын. ... ... ... ... ... халықтың рухани өміріне қатысты әдеби журнал ашылды.
Қолдан қолға тигізбей оқитын «Жұлдыздың» інісіндей боп жаңа ... ... Ол ... біз ... ... ... қыз, бозбала
жігіттерміз. «Жұлдыз» үлкендердің журналы еді, енді ... төл ... деп ... ... ... осы «Жалынның» тұңғыш санының Орағаңның
«Іңкәр» атты повесімен ашылғаны біздің есімізде ... ... ... ... де ... сыршыл да сыншыл жауһар жырларымен қатарластары
арасынан ... ... ерте ... ... ... ... ... жоқ десе де болғандай. Өлең айдынында құлаш ... ... ... мен ... ... ... болған, әлі де бола
беретін, сөйтіп қазіргі қазақ поэзиясында өзгелер үлгі тұтар өзгеше ... ... ... ақын - ... ... ... ... халық жазушысы Әбділда Тәжібаев «Жалын» туралы өз ойын
былай деп жеткізеді: ... ... ... ортасынан қаулап өсіп
шыққан жас дарындардың журналы, олай болса, бұл журналдың алдында ... ... ... бар. Ол – ... ... келешегін баулып, тәрбиелеу. Бұл
басылым осы жолда да ... күш ... ... жұлқынып жұмыс істеуі
керек.
Бір жағынан, «Жалын» журналы – қазіргідей қым қуат тірлігі көп кезеңде
де басты бағытынан ... ... ... ... үлесін қосып, рухани
игіліктерімізді байытып келе жатқан басылым. Бұған, меніңше, ешкімнің
таласы болмас.
Сондай-ақ бұл ... ... ... ... алар орны ... ... емес пе|?! Мен бұл басылым мен оның ... ... зор ... ... ... тілеймін»./10/
Қазақстанның халық жазушысы Хамит Ерғалиев: «Бүгінгі әдеби өміріміздің
белді өкілдері ішінде алғашқы туындысын ... ... ... ... ақ батасын алмағандары жоқ болса, келер толқынның да ішінде
«Жалында» бағын сынатып, «Жалынмен» ... ... ... ... тиіс қой. Сондықтан мен оларға:-Әрдайым «Жалынмен» ... ... ... әдебиетімізді дамытып, өсіруге атсалысып
отырған қос тыныс болса, ... бірі – ... ... бар. ... ... ... бас ... мен авторлары
Әдеби басылымдардың бас редакторлығында еліміздің бетке ұстар ел
азаматтары ... ... да ... ... тұруына белсенді
араласты.
«Жұлдыз» бен «Жалын» журналдарының бас ... мен ... ... ... ... ... қалдырған, қалдырып жатқан ақын-
жазушыларымыз қызмет істеп келеді. «Жұлдыз» ... ... ... 2007 жылғы наурыз айындағы нөмірінде «Поэзия. Проза»
айдарында жазушы ... ... ... ... ... ... ақын Темірхан Медетбектің «Көк түріктер сарыны» ... ... ... ... «Рухтар жерден кетеді» романы,
ал «Ел межесі – елулікке ену» айдарында жазушы Қуандық Түменбайдың «Жүрдек
пойыз келе ... ... ... ... ... мақаласы, «Мәдени мұра»
айдарында жазушы Жолтай Әлмашевтің ... ... ... ... ... ... жарық көрген. Сондай-ақ осы нөмірінде «Сын және
әдебиеттану» ... ... ... Ыбырайымның «Сыншы мұраты» ... ... ... сыйлықтың лауреаты Серік Қирабаевтың 80 жас
мерейтойына орай ... ... ... ақын ... ... 70 жыл ... орай ақын Бауыржан Жақыптың «Сендей саңлақ өмірге
келер ме екен қайтадан» атты еске алу мақаласы, сыншы ... ... ... ... ... жазушы Смағұл Елубаев туралы мақаласы,
филология ғылымының докторы Мекемтас Мырзахметұлының «Бауыржан Момышұлы ... ... ... әдебиетінің негізін салушы» атты еңбегі жарияланған.
«Жұлдыз» журналының «Қыз-келіншектер жырлайды» айдарында ақын ... ... өзі ... ... ... жас ақын Мақпал Жұмабайдың
«Түндігін жырдың түрдім...», жас ақын Асылзат Айтмаханованың «Ақындар ... айға ... ... ... ... сағына қауышқан.
Шетелдегі қазақ әдебиеті тақырыбы да ... ... тыс ... ... ... әңгімелері» «Сексеуілдің сынығы»,
«Қасқырдың тарамысы» тақырыптарында өте ... ... мен ... ... әдебиеті, әдеби сын, әдебиет тарихы, т.т.
барлығында да шығарманы тану мен ... ... ... ... ... сыншы талғамының өсіп, таным көкжиегінің үнемі кеңейіп,
уақыт өткен ... ... ... ... Өлеңдер мен поэмалардан
кестелі мысалдар келтіре отырып, әр ақынның өзіне тән ерекшелігін тап ... дәл ... ... тарихын жете білгендіктен, қай ақынның да
шығрамаларын немесе шығармышылығын әдебиет ... ... ... ... ... ... өскелең талғамның куәсі. Әдеби басылымдардың
тұрақты авторлары да міне осы сыншылар қауымы.
Тәжірибелі ақындардың «жастардан бір ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... ... уақыт пен адам өміріндегі
жаңалықты бай тәжірибе арқылы қорыту өзгешелігінде» - ... ... ... ... ... көркемдік мазмұнның байлығы мен
айрықшалығына бастайтынын әдеби ... ... ... ... бірге, әр ақынның өзіндік белгілері – ... ... ... «өр ... ... ... мен адам сезімін астастыра
суреттеуге шебер» Әбділдә Тәжібаев, «өмір сүйгіш» Қалижан Бекхожин, ... оның ... ... танытатын» Жұбан Молдағалиев, «жұмсақ мұң,
ойлы сезімталдық» дарыған Қадыр Мырзалиев, «албырт көңілді, бала мінезді,
ақ жарқын жыр ... ... ... Молдағалиев, «оттылығын, жігерлілігін
танытатын» Мұқағали Мақатаев, «еркін ... ... ... ... ... ... Күләш Ахметова т.б. ақындық айшықтары
әдеби басылымдарда айқын бедерленеді.
Ақындық алымы, мінезі, танымы әрқилы дарындарымыздың ... ... ... болмыспен тереңнен тамырласуы, заман мәселесін алға
тартуы, ең бастысы, тебірене бейнеленуі - әркез басылым ... ... ... ... ... сергек. Әр ақын шығармашылығын
немесе жеке ... сол ... ... ... онымен де шектелмей,
өткен кезеңдермен салыстыра қарастыруы - әдеби басылымдар басшылығының
көзқарасының кеңдігі мен ... ... ... ақын өз ... өз ... ... ... тұра алмайды.
Содан тапқаны мен көргенін айтады, сол негізінде халық ... ... ... ... ... ... бәрін оқушысымен бөліседі. Әдеби
басылымдарда Әбділдә ақынның азаматтық кейпі өз ... ... ... ... ... ... ал Хамит Ерғалиев саяси лириканы
тақпақтап, ұран айтуға емес, ... ішкі ... ... ... ... рухын көтеруге негіздеп жазады. Жұбан ... ... ... бен ... ... проблемалары жатады», олардың
шығармашылығындағы негізгі сипаттарды, бұл ... өмір ... ... ... танып, толғай алған парасатты азаматтық
даусын жазбай танып, жүйелеп жеткізеді.
«Жалынның» тұңғыш бас ... ... ... ... ... ... «Дәмелі», «Жүрек қалауы», «Құдірет» романдары, «Жас дәурен», «Тұңғыш
махаббат», «Жер ... ... ... бәйшешегі», «Қарт сарбаз хикаясы»,
«Қарлығаш» ... ... ... арқылы мәңгі есінде сақтары анық. ... ... ... мен ... ... ... ... тарапынан өз
бағасын алды да.
Алайда жазушы арамызда жүргенде айтылған жылы ... мен ... ... қабыл жазылған рецензиялардың орны бір бөлек те, ... ... соң, таза ... ... ... орны бір ... Бұл тұрғыдан
келгенде жазушы Өтебай Қанахинді танып болдық деп те, ... ... деп те айта ... Төрт жыл бойы оқ пен ... ... жүріп,
соғыс аяқталғаннан кейін де 53 – ші жылдың ... ... ... Қытайда
әскери қызметте болған Өтеағаңның мінезіндегі туралықты, адалдықты,
ұқыптылықты ... аңыз қып ... еді. ... де, ... де ... тура ... ту қылып ұстанған жазушы өз ғұмырында осы мінезінен
талай теперіш те көрді, бірақ ... ... ... ... ... ... ... сыйлықтың лауреаты, Қазақстан
Республикасының халық депутаты Шерхан ... ... ... 1970-1973
жылдар аралығындағы бас редакторы болды. Ал жазушы Төлен Әбдікұлы ... бас ... 1971-77 ... ... орынбасары, кезінде
журналдың редакция алқасының мүшесі болды. Оның ... «Оң ... ... ... ... хикаяты ең алғаш осы журналда жарық
көрді.
Мемлекеттік сыйлықтың және ... ... ... ... ... Молдағалиев – «Жалын» журналының 1973-1984 жылдар
аралығындағы бас редакторы. ... аға ... ... қызмет істеген
жылдарын былай деп еске ... «Мен ... ... ... ... ... ... тіршілігімнің ең жұлдызды, ең биік жылдары
болды деп есептеймін. Сол жылдары «Жалында» қазақ ... ... ... ... ... шығармалар жарық көріп еді дегенде, есіме көп нәрсе
түседі. Мысалға, бүгінгі ... ... ... ... «Бір ... атты повесі «Жалынның» жабық бәйгесінде бірінші орын алды. Осы
шығарма 1973 жылы күзде жариялады. Сол ... ... ... ерте ... ... ... |Қазиевтің «Иманжапырақ» атты повесі де бірінші
бәйге алды. Бұл шығарма да 1973 жылы ... ... ... ... ... ... ... Әбдіковтің, Кәдірбек Егізбаевтың,
Молдахмет Қаназовтың повестері, Смағұл Елубаевтың, Серік Асылбековтың,
Рафаэль ... ... ... ... ... ... ... арқылы көпшілікке танылды.
Ақындардан Жұматай Жақыпбаев, Күләш Ахметова, Иранбек ... ... ... ... ... Мырзабеков, Серік
Тұрғынбеков, Махмұтбай Әміреев, Базарбай Исаев, Әбен ... ... ... ... ... ... Темірхан Медетбеков, Сейсен
Мұхтарұлы тағы басқа бір топ ақын ... ... ... ... ... менің орынбасарым боп екі жылдай қызмет ... ... ... ... ... ... ... Қазыбеков, поэзияны
Жарасқан Әбдірашев басқарды. «Жалын» журналы үлкен ... ... ... ... жарыссын. Әдебиетке үлес боп қосылатын үлкендердің ... ... ... ... ... ... белгілі мемлекет және қоғам
қайраткері Мұхтар Шаханов – «Жалын» журналының 1984-93 жылдар аралығындағы
бас редакторы болды.
Сексенінші жылдар ... ... ... дүбірлі оқиғаларға толы
кезең еді. Қайта құру басталысымен қанат жайған ... пен ... ... бері қысып келген тоталитарлық жүйенің бетін ашты. Бұған
дейін тарихтағы айтылмай ... ... ... келтіру үшін бұл
тақырыпқа белсене кіріскен ... бірі – осы ... ... Дәл ... ... ғана қайта жаңғырып, сілкініс пен рухани
түлеуді күткен зәру нәрсе тіл мәселесі еді. Бұл тек ... ғана ... ... ... ... оқуын, күнделікті тұрмысын, өмір
салтын қамтитын үлкен жай ... ... ... ... ... ... пікір тудырды. Жалпы бұл аталған жайлар төңірегінде ғана емес,
көпшіліктің назарын аударуды қажет ететін істің ... ... дер ... ... Кейіннен әлем жұртшылығының ... Арал ... ... жағдайы, әйгілі Желтоқсан оқиғасының
егжей-тегжейі де журнал беттерінде бар шындығымен жазылды. Бұл – ... ... ... ... ... Ал әдеби журнал болған
соң ол әрине терең де көркем мазмұнды болуға керек. Сондықтан да ... ... ... ... ... болсын, сын әдебиетте болсын өнер
жүгін арқалаймын деген азаматтардың ең таңдаулы дүниелері осында ... ... ... ... ... өнер өлкесіне енді енген жастар үшін
«Талаптың мініп тұлпарын» деген айдар ашылды. Аға ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттегі отыз бен қырықтың
арасындағы тұтастай ұрпақ сол ... ... ... ... Мұхтар
Шаханов редактор болған жылдары Есенғали Раушанов, Мәди Қайыңбаев, ... ... ... ... Шаштайұлы, Тынышбай Рахимов, Қанипаш
Мәдібаева, Серік Асылбековтер қызмет істеді. Айтылған жайлармен ғана
шектеліп ... ... ... ... үнемі кеңейтіп, өнер, ... ... ... көп ... ... ... ... айдарымен әлем
әдебиетінің таңдаулы дүниелері мен аудармалар берілді. Сол ... ... ... украйн, қырғыз, беларус әдебиетінің ... ... ... ... сөйледі. 1987 жылы «Жалын» альманағы кеңейіп,
әдеби-көркем журналға айналды.
ІІ-Т А Р А ... ... ... ... ... ... әдеби басылымдардағы жанрлық ерекшелік
Басылымның жанрлық ерекшелігін әңгімелегенде ең алдымен, оны ... ... жөн. ... ... басылымдардың күнделікті
ісінде өте маңызды орын алады. Егер күнделікті шығатын баспасөзден оқушының
шұғыл назарын аударарлықтай қысқа-қысқа хабарлар ... ... ... не ... ... ... сияқты боп, я болмаса мақалалар мен
корреспонденциялардың жиынтығына ғана ұқсап кетер еді. ... ... ... ... жаршысы хабар жанрларының мерзімді баспасөзімізден
кең орын алуы қуанарлық та, ... та іс боп ... Ал бұл ... ... ... ... ... оның ішінде әңгіме түрі,
суреттеме түрі кездеседі. Әрине әдеби басылымда ... ... Өмір ... ... оны жақ-жақты талдап зерттеудің және
қорытудың негізінде шындық ... мен ... ... ... да, қоғамдық құбылыстар мен оқиғаларды зерттеп ... және ... ... ... ... ... ... шығарма – мақала жанры да әдеби басылымдардың жанрлары.
Қазақ совет баспасөзінде фельетон жанрын ... бірі ... ... Ол ... ... («Жұлдыз») журналының 1931 ... ... ... «Мен ... жаздым» деген мақаласында «Сықақ» атты жинақ
шығарып, күлкі, сықақ жанрын дамытуға ат салысып ... ... ... ... ... ... - ... журналистикасында
жатыр. Фельетонның жаңа түрін, үлгісін қазақ ... ... ... қылып келемін...»/13/
«Біздер, еңбекшілер тілегіндегі ... ... ... ... - деп ... ... ... социалистік құрылыстағы
екпінді бригадалар санатына қосты. Шынында да тап осы ... оған ... ... ұстап Бейімбет Майлин, ... ... ... ... баспасөзінде сықақ жанрын өркендетті. Қазіргі таңда
елімізде ұлттық рухта тәлім-тәрбие беріп, ... сана ... ... ... ... ... орны айрықша зор. Республикамызда қазір
мыңдаған дана кітаптар мен кітапшалар басылып ... ... ... ... театр сахналарында қойылып, көркемөнер
ұжымдары немесе жеке орындаушылар ... ... өз ... ... Осылардың әрқайсысы бізідң шалқыған салтанатты мәдени өміріміздің
ғажап ... мен ... ... ... ... ... ... құбылыстардың қалың бұқараның сана-сезіміне, жан-дүниесіне,
көңіл-күйіне, тигізерлік әсерлері жөнінде ... бір ... ашық ... ... ... жағын мінеп-сынайды, ал жақсы жағына тиісті
баға беріледі. Міне, баспасөздегі мұндай жанрды – рецензия деп ... біз ... ... ... ... ... тегін алар болсақ, оның
өзі латын тілінен шыққан екен. Бұл сөздің ... ...... көркемөнер, шығармаларын терең зерттеп, тексере қарап талдау және
олар ... ... ... ... - ... тура ... ... жазу мағынасын
білдіреді. Сонымен, рецензия, белгілі бір туындыны немесе мәдени ... мен ... ... қалың бұқараға жете түсіндіріп
үгіттейді, оған тек ... және ... ... ... ... жасап, пікір айтып, баға беруді көздейді. Міне осы ... ... ... ... орын ... ... 2004 ... 10 санында «Қара кітап» айдарында
Жанымбеттің «Сәбит өлеңдеріне сын» атты рецензиялық мақаласы жарық ... ... 1927 жылы ... «Еңбекші қазақ» газетінде 24 желтоқсан күнгі
нөмірінде жарық көрген ... ... ... ... ... «Қазақ
әдебиеті аз да болса, басынан дәуір, өмір өткізіп отыр. Бірақ «әлі жас» ... бәрі ... ... да ... Қазақ әдебиетінің бұғанасы
қатып, буыны бекіген жоқ. Қаз-қаздап аяқ баса ... өзі ... бері ... Жас бала ... Жас ... денесінің түзу болып
өсуіне ата-анасының жақсы тәрбиесі керек ... ... ... ... келешекте түзу әдебиеті болуына да ... ... ... ... ... – сын. ... өтіп отырған әдебиет електен
өткен үн секілді таза болуы мүмкін. Сыннан ... ... ... ... ... ұн мен еленбегеннің наны да екі түрлі болады. Нан ... болу ... ... ... елеу ... Біз жас ... ... сынауымыз керек. Сынсыз әдебиет – құнсыз әдебиет. Сынды әдебиет ... ... Олай ... ... ... өте керек нәрсе»-деп
басталған мақала жолдары Сәбит Мұқановтың ... ... ... ... ... жаман жағынан сынға алады. Сынай отырып, сол кездегі ... ... ...... ... тілегі. Сәбит келешегі алдында жас
ақын, келешекте Сәбиттің «таза ... ақын ... ақын ... ... ... ... ... арнайды. Мақала авторы «Ақынның бағыты», «Дінге
көзқарасы», «Әйелге көзқарасы», ... мен ... ... ақындығы»,
«Сәбит еліктеді ме?» тақырыптарда сауалдарға жауап іздей отырып, сынға да
тоқталып өтеді.
«Жұлдыз» журналында «Мұрағат» ... 1929 жылы ... ... 14 ... ... ... ... «Әдебиет және сын
мәселелері» атты айтыс ретіндегі мақаласында ... ... ... ... мен ... ... басылымдардағы көп қолданылатын жанрлардың бірі бұл – интервью
(сұхбат). Журналист қоғам қайраткерлерімен немесе сан ... ... ... ... ... ... бұл ... мени пікірдің
біздің ұшан теңіз болып толқып жатқан өміріміз үшін маңызы мен ... мәні зор ... ... Әңгіме болып оытрған мәселенің мән-жайын жақсы
білетін, болған оқиғаны дұрыс бағалай алатын адамнан интервью алу ... өте ... ... ... саналады.
«Жұлдыз» бен «Жалын» журналдарында қоғамдық қайраткерлерімен, саяси
мамандармен, басшылармен, ақын-жазушылармен, елге белгілі ... ... ... жиі жүргізіліп отырады. Мәселен, ... 2007 ... №3 ... ... ... ... ... бақытты өмір сүрдім деп ойлаймын» атты журналист ... ... ... ... ...... тарта өлеңдер кітабы мен
жиырмаға жуық күрделі поэма жазған ... ... ... ... ... жақсы көресің. Ішкі тазалығы өлеңдерінің иірімі арқылы ... ... ... бір сыйластық орнықтыратындай. Парасат пайымы, адамгершілігі,
болмысы ерекше осы ... ...... Бекхожинамен сұхбат барысында
әдемі сырға қанық болғандай боласың. «Нағыз қазақ әйелі ... болу ... ... ... осы ... табасың. /14/
Бір әттеген-айы осы мақалада әріп қателер өте жиі кездеседі. «Ұ» әрпі
көп ... ... ... ... ... бас ... болған бірі,
Тарқаған қалам алса көңіл кірі.
Қ---дайға қазір алса ризамын,
Артымда Қайыржаным тірі қалса.
Көркемделген әдебиеттің бедел, бағасы өте ... ... мына ... ... ... қарасөзінің қандай жүк арқалап келе жатқаны, ол
жүктің сыр-сипатының нендей екендігі туралы, жалпы бүгінгі прозаның, ... ең ... ... жампоз жанр – хикая повестердің даму ... ... ... ... ... одан әрі - ... дәуірлеріндегі
тұрмыс-тіршілігі, рухани болмысы, арман-мақсаты тағы басқа жөнінде өзінің
ең бір қасиетті де ұлы ... ... отыр ма, жоқ па ... сауалдың
төңірегінде ой толғап көргеннің еш артықшылығы жоқ. Осы ... ... етіп ... ... бір ... жуық уақытта қазақ топырағына кеп
табан тіреген хикая жанрының жүрген жолын шолып өтсек, біздің қуанатын ... де ... ... ... анық ... Оның ... жоқ
та емес. Шын мәнісіне келгенде, әдеби көркемделген сананың жетілуі, өсіп-
өркендеуі үшін бір ғана жүз жыл ... та ... ... ең бір ... – кісі ... ... ... бүткіл халықтың, қауымның рухани
жақтан ірі ... ... оның ... ... ... баспалдақтардан өте отырып жетілуі. Басқаша айтсақ, эволюция жолынан
жаңылмай, сол соқпақ кездесер ... тар жол ... ... ... ... жатыр. Бұл жерде шаруашылық, өнеркәсіп, кеңірек алып
қарасақ, қауым, мемлекеттің ішкі ... ... ... ... де ... бар ... бір жерге жиып, алысқа қарай секіре ... ... ... ... ... ... біз басымыздан кешкен
елміз. Оның ішінде соңғы жылдары алға қарай қарғудың орынына, ... ... ... айналып өтіп, социализмге секіргенбіз» - деп
көйлегімізге сыймай ... ... ... деп, ... ... атап ... сонау капитализм жаңа-жаңа пайда бола
бастаған орта ғасырларға қарай секірген жұртпыз. Бұл екі-үш ұрпақтың ... ... бір ... еді. Соған орай біздің жалпы сана-сенімімізде, ... ... ... ... жылдары қатты
өзгеріп кетті. Кешегі өткен ғасырдың 20-30 жылдары жасаған ұрпақтың ... ... ... өз заманында арман мұратқа айналған: «Ақ көйлегің
бүрмелі» , - ... ... ... ... ... ... дамбал
киетін, «памперс» дейтін ... ... ... керауыз,
көргенсіз заманға тап болдық. ... ... ... ... де ... мініп отырған бір-бір алтын тақтары бар. Олардың алды ... арты – ... ... ... ... ... ... бір
сұхбатында өзінің осы заман туралы жаза алмайтындығын, себебі бүгінгі
кейіпкерлердің қалыптасып болмағандығын ... ... паш ... Бұл ... ... ... секемшіл ойға өткен замандар орала береді.
«Жалын» журналының 1991 жылы «Оқырманмен ... ... ... ... ... сандық», «Қисық кебеже», «Өнер
айдынында», 1994 жылы «Проза», «Жаңа ... ... ... ... ... «Қазақ кәсіпкерлері», «Әлем және ... ... ... ... кебеже», «Ақ желкен» айдарлары, 1996
жылы «Поэзия», «Проза», «Тұлға», «Ардагер туралы әңгіме», «Шежіре», «Қазақ
кәсіпкерлері», «Ғаламшар», «Зерттеу», ... ... ... ... жылы №11 ... «Тіл және діл» ... ... Шахановтың
«Шетелдік діни миссионерлер қашанғы тайраңдайды?», «Астана телеарнасындағы
асқынған ... ... ... ... ... тілдік нигилизм» деген тақырыптағы мақаласы жарияланды.
2005 жылы «Тіл және ... ... және ... ... ... «Мәдени мұра»,
«Жыр десте», «Тұсаукесер», «Жадымызда қалған ... ... ... «Көкейтесті», «Әдеби үлгілер әлемінде», «Жаңа ән» айдарлары
оқырман ... ... ... 11-12 ... ... ... ... сыртқы пішіні
де, ішкі мазмұны да ... ... ... ... ... ... ... жастардың жаңа туындыларымен таныстырып
отыратын басылым болғандықтан бір санда бірнеше ... мен ... ... ... екі-үш санға бөліп романдар басуға мүмкіндігі бар
қалың әдеби журнал жасалды. Сондай-ақ осы жылы ... ... бола ... ... ой ... , «Кітап сөресінде», «Әлем және
әйелдер», «Қисық кебеже» айдарлары қосылды. 1996 жылы ... ... ... толықты.
«Жалын» журналының 2006 жылғы № 3 нөмірінде Пол ... ... ... ... Әсет ... ... басты. Бұл аудармада
толықтар мен арықтар үшін дәрісіз емделу, жасарудың құпиясы, ширақ та ... ... ... ... ... сүрудің әдісі төңірегінде кеңестері
оқырман ... ... ... бұл - ... уақытта қажып жүрген
адамдар үшін қажетті мағлұматтар. Осы санның ... ... ... ... ... ... әңгімесі жарияланды. 1971 жылы
Қарағанды облысында дүниеге келген ол әл-Фараби ... ... ... ... ... ... ... қаласының әкімінің
орынбасары, Ұлттық зерттеу институтының директоры қызметтерін атқарған.
Қазір «Атамекен» ұлттық даму орталығының директоры. Бұл ... ... қыз бен ... ... хат ... суреттеген.
«Әлем әдебиетінің классиктер» айдарында Анна Зегерстің «Крисанта»
әңгімесі жарияланды. Шолохов атындағы ... ... ... ... Анна ... жарты ғасырлық шығармашылық әлеуетінде сегіз
роман, көптеген әңгімелер мен хикаяттар жазды. Оның бұл ... ... тек ... ғана емес, әлемнің ... АҚШ, ... ... ірі мемлекеттеріндегі қарапайым адамдардың ... ... ... ... ... ... суреттеледі. Жазушының ең басты
тақырыбы – еңбекші халықтың өз бостандықтары мен ... ... ... күресі. Осы орайда «Балықшылар көтерілісі» ... ... ... ... ... ... Ал неміс анти фашистеріне бағышталған
«жетінші крест» романы Зегерстің ең ... ... ... әлемнің
көптеген тілдерінде жарық көрді. Гитлерлік төңкерістен соң, туған ... ... ... ... ... ... Анна Зегерс те бұл
романында дүниежүзіне фашизмнің ... ... ... ... ... Оның ... қалу», «Шешім», «Сенім» романдары да 20 ... ... ... ... ... ... ... жылдары
жазушыынң шығармашылық санасында өшпес із қалдырды. ... ... оның бұл ... ... ... мексикалық жетім қыздың
аянышты тағдыры баяндалады.
Шаруашылық жүргізудің әкімгершілік-жоспарлы тәсілінен еркін, ... ... көшу қай сала үшін де ... ... ... белгілі. Не
ол емес, бұл емес орта жолда қан сорпа боп ... ... да, ... ... ... ... жатқандар да жетерлік. Бұл бірақ сұраным мен
ұстанымға ғана ... ... ... ... ... ... ... жоққа
салауатқа» үйренген кең қолтық қазақты жатырқап, жалына қол ... ... ... ... түлкідей бұлаңдаған нарықты тазы боп шалған жеке
кәсіпкер іскерлеріміз де, қоғамдық тұрмыс-тіршіліктің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жасап жүрген қарымды, шалымды реформатарларымыз да
қадау-қадау. Осы тақырып ... ... тыс ... ... және ... атты жаңа айдар
қоғамдағы көптеген келелі мәселелерді көтереді. Басылымның 1998 жылғы ... ... ... ... ... және оның компаниясы» деп
аталатын көлемді мақала жарық көрді. «Фармация ... ... ... ... ... ... Үшбаевта социалистік ескі
өндірістік тәсілді өзгерту басталған алғашқы ... топ ... ... ... азаматтардың алғы шебінде ілкі ілегінде келеді. ... ... ... осы ... ... үздік бітірген
1965 жылдан бері ... ... ірі ... ... Қазақстан
жұртшылығына кеңінен танылған Кеңес ... ... ... да
атақ-абыройдан кенде емес-ті. Жиырма жеті жасында ғылым ... ол биік ... ... ғана ... ... ... 1972 жылы
небары отыз екі жасында Республика аптекалар ... ... 1982 жылы ... ... ... бір кезде өзін түлетіп,
ұшырған Алматы мемлекеттік медицина институтында проректорлық, ... ... ... ... ... Әр лауазым бір мектеп,
сол мектептен тәлім ала жүріп, басқару өнеріне төселе жүріп, жігерлі, іскер
басшы небір жаңалықты ... ... ... ... басқарған жылдары
басқарманың етек-жеңі жайылып, ... ... ... ... дәріхана ашылды, халықты дәрі - дәрмекпен ... ... ... Ал ... ... медицина институты тізгінін Үшбаев ... 1989 жылы бар жоғы ... ... ... ... филиалы ғана еді. Күнгей өңірдің кіндігі ... ... ... асатын Оңтүстік Қазақстан облысына жоғары мамандықты
дәрігерлер әзірлейтін толыққанды, ... бір оқу ... ... ... ... жүйе тұсында оны дәлелдеп шығу ... ... ... ... ... ... ... да дарынды халқымыз ежелден-ақ басқа жұртшылықты қаһармандығымен
ғана емес, сауырына су төгілмес ... ... ... ... ... ... ғой. 19 ... қазақ жерінде болып, халқымыз туралы
таза, пәк көңілмен тамаша ... ... А. ... пен В. Радловтың
кітаптарын оқыған сайын бойымызды атамекенімізге деген мақтаныш ... ... ... ... ... ... деп жазды А. Янушкеевич,- мен алғаш ... ... ... ... ... ... ... , даланың
бардтары – ұлы ақындары. Олардың өлең шығаруы мен қазақтардың көбіне ... ... осы ... ... ... ... ... /15/
(«Күнделіктер мен хаттар». А., 1979, 78-бет).
Ал В. Радлов бұл ... одан әрі ... ... еді: ... ... алғанда өте әдемі сөйлейді, әңгіме айтқанды ... ... ... ... ... ... күлдіріп отырады. Олардың
әңгімелері қашан да тапқыр сөздерге және бір-бірін қағытқан әзілдерге ... ... ... да ... аса бай ... поэзияның пайда
болғандығына таңдануға болмайды»/16/ («Из Сибири». М., «Наука», 1989, 323-
б.).
Осындай төл ... ... өз ... да ... пікірлерін
беріп кетті. Бұл ретте ұлы жазушымыз Мұхтар Әуезовтің ... ... ... ... ауыз ... ... ... және
ғасырдан ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отырушылар – ... ... ... ... ... ... ... салма ақындар»-дейді
/17/(20 томдық шығармалар жинағы. 19-том. А., «Жазушы», 1985, 403-бет).
Жыраулар да, ақындар да халқымыздың аса ... ... ... Ал Мұхаң «шын мәніне келгенде ақындар, суырыпсалып айтатын
жыршылар жазбасы жоқ өз халқының шежірешілері болған» (Сонда, ... ... ... ... ... Қазақстанның қай өңірі болмасын құралақан болған емес.
Осы тақырып төңірегінде «Жұлдыз» журналының 1998 жылығы №5 ... ... ... ... ... ... ... ақындары» мақаласында ақын, жыраулардың шығармашылығына зерттеу
жасалған.
2.2 Әдеби басылымдардағы жастардың туындылары
Әдеби басылымдардағы бір ерекшелік ... енді ғана ... ... ... ... ... ... көңіл бөліп, сәт сапар тілеп
отыратындығы. Әдебиеттегі өз орнын ... ... ... ... ... мен қатар құрбылары әр түрлі пікір мен көкейде
жүрген ойларын ортаға салады. Жас қалам иелерінің аяқ ... мен ... ... сын мен ... те ... ... Қазір «өткен
ғасырдың аяғы мен жаңа ғасырдың басындағы әдебиеттегі жастар» дегенде ... сөз жоқ, ... ... ... белгілі ақынның
замандастары мен кейінгі толқынға ... ... ... ... Жастар әдебиеті дегенде, мен олардың ішінен Әмірхан Балқыбекті бөле-жара
айтар едім. «Жас ... ... ... ... бір ... ... ... өзі атқарып отыр. Ақындығы бір төбе, ... тілі ... ... ... ... ... үлесі көп. Бірақ
ол туралы көп айтыла да ... Бұл ... мен ... ... ... ... поэзиясы туралы аз айтылады, оны ... ... ... ... ол – ... ... Қалыптасқан, өзінің дара жолы,
қолтаңбасы бар ақын. Әлем әдебиетін, ... ... ... саралап,
аударып, қорытынды жасап, халыққа ұсынып келе жатқан қаламгер. Ол әдебиетті
жақсы ... ... үшін ... ... еңбегі үлкен. Ол бағалануы тиіс.
Бізде көбінесе үндемей ... ... бір ... ... ... ол ... пікір айтпай-ақ қой» деген сөз бар. Сондықтан ақын ... ... ... Ол ... ... ... күш ... бағытын мақұлдау
қажет. Осы уақытқа дейін Әмірханның бар-жоғы екі-ақ кітабы жарық көрген.
Бірінші кітабы 1996 жылы, одан ... 2000 ... Ал ... ғылыми-
философиялық ойлары әлі басылып шыққан жоқ. Әмірханға мемлекет тарапынан,
құзырлы орындардан немесе әдеби ортадан ... өз ... ... жағдайына қарамай, әдебиетке қомақты үлес қосып отыр. Осы жағы
ескерілсе...
Жалпы, әдебиетте жүрген жастар ... ... ... ... Ақтауда
Әнуар Бимағамбет, Атырауда Қалмағамбет Мұхамбетқалитегін атауға болады.
Бұлардың бәрінің болашағынан мен үміт ... «Әке – ... ... ... ... бәрі бірдей көкейден-ойдан шыға бермейді. Жастарға ... оқу ... көп ... біліммен келеді ғой. Бізде бір қатып ... бар, ... ... ... жоқ. Құдайдың берген қасиеті болса
болды, қалғанын дарынымен жаза ... ... Жоқ, олай ... мен ... мүлде келіспеймін. Ақынға міндетті түрде айналаны көру ... ... ... бәрі күн ... ... ... ... Білім
аспанда жарқырап тұратын Темірқазығың сияқты болуы керек, ... ... ... Осы ... ... ... ... эпостық
жырларды, ауыз әдебиетін оқысын, ұштастырсын, мейлінше қанықсын» ... ... ... ... Маралтай Ыбырайым .
Айта кетер тағы бір жайт, бүгінгі әдебиеттің «бүйірі» қайтсе шығады?
–деген сауал. "Бүгінгі..." деп ... ... ... да болсын
кешегіні әкеп жапсыра алмайсыз. Кешегінің аты – кешегі. Әдебиетте де ... Кеше ... ... ... – өз ... ... сол кезең
тудырған озық шығармалар ретінде бағаланады. Әрине, оның қанша ... ... ... ... ... ... олқы ... өз алдына бөлек әңгіме. Ал
"бүгінгі әдебиет" бүгін жарыққа шыққан ... ғана ... ... ... жаңа өкілдерімен де айшықтала түссе керек. Осы тұрғыдан
келгенде әдебиет "майданына" жаңа ... ... ... ... не жазып жүр? Артынан ерген ізбасарларының туындыларына аға буын, орта
буын өкілдері неге өз ... ... ... Сыни ... ... ... тыс ... Үлкендер көзқарасын білдіріп тұрмаса,
кейінгі толқын қайда беттеп бара жатқанын қайдан біледі ... ... ... ... Бұл ... ... ... Қансейіт Әбдезұлы былай
деп өз ойын жеткізген еді:
– Қазіргі жастар поэзиясы мен прозасы жөнінде ... ... ... деп айта ... Себебі олардың топтама өлеңдері мен шағын
шығармалары ... ғана ... ... жарияланады. Ол басылымдардың
тиражы – 30, ары кеткенде – 40 мың. Демек, ... ... ... ... мың ... ғана жарыққа шығады. Тек ... ... ... ... ғана екі мың данамен басылды. Оның өзінің
қиырдағы кітапханаларға жете ... ... сын ... ... алпысыншы, сексенінші жылдардағыдай ... ... ... жоқ. ... бір ... жаңа шыққан кітаптардың бәрі сыншылар
қолына тие бермейді. Тек жылына бір рет өтетін ... ... ... ғана ... ... ... ... Оның өзі көбінше
кітаптарын Жазушылар одағына өткізген авторлар ... ... 2003 ... жыл ... сын ... ... баяндаманы мен
жасадым. Сонда менің қолыма бірде-бір ... ... ... жоқ. Мен ... ... ... ... мен газет тігінділерінен таптым.
Сонда байқағаным, сын жанрынан гөрі ... ... ... ... ... ... кетеді екен. Бір жағынан бұл заңды да. Өйткені
егемендік алғаннан кейін ... ... ... ... ... тереңірек үңілетін, ... ... ... ... ... ... осы бағытқа көбірек көңіл
бөлінді. Тәуелсіздік тұсындағы романдар мен ... ... ... ... ... аға буын ... өз
көзқарастарын білдіріп жүр. Бірақ оның өзін таза сын деп айта алмаймыз.
Әдебиеттану ... мен сын ... ... ... жанр ... ... айта ... нәрсе, жастардың поэзиясы мен прозасы ... ... мен ... ... айнала қойған жоқ. Әуезовтың,
Ахтановтың жарқ еткеніндей, ... ... ... ... ... ... дүние тумады. Бірақ жастар әдебиеті қазір қаулап өсіп келе жатыр
деуге болады. Әсіресе, жас ақындарға аға ақындар ... ... ... сөз көп. ... ... ауыз ... айтуға әбден жарайды. Бір
өкініштісі, қазір әдебиетке жағдай жасалып жатқан жоқ. Елдігіміз ... ... Енді ... ... ... ... ... тиражын көтеру, оны бұрынғыдай ауыл-ауылға жеткізу мәселелерін
ертеңге қалдыруға болмайды. Осы бетімізбен кете берсек, әдебиетті ... ... ... жазушы:– Әуезов, Аймауытов, Мұқанов, Мүсіреповтер
қалыптастырған прозадағы мектеп, меніңше, ... ... бара ... Неге десеңіз, қазір прозаға соншалық ... ... ... ... ... ... көре ... жүрмін. Бірен-
саран газет-журналдың маңайында жүрген қыз-жігіттер шағын әңгімелер мен
новеллалар жазып, көрініп жүр. ... ... ... ... ... ... жылдардағыдай үзеңгі қағысып, құйрық тістесіп,
толқын-толқын ... ... жас ... жоқ ... Жас ... жас ... жағдайы біршама тәуір. Өйткені өтетін мүшәйралар
бар. Демек, тыңдайтын ... бар. ... өзі ... ... күш ... Ал ... ... зер салып, дұрысы ... ... ... мен ... ара ... ашып ... жоқ. Олардың көпшілігі ғылыммен айналысып кетті. Бірінің ЖОО-ларға
дәріс бергісі келеді, енді бірінің қорғағысы ... ... ... ... ... Себебі Маркстың "Сананы тұрмыс билейді" дейтін
қағидасы әдебиетке де жат ... Бір ... бір апта ... оған ... сыншы кәдімгідей қаламақы күтеді. Ал бізде ондай қаламақы жоқ. ... ... ... соң, ... ... жөніндегі пікірлерін
ауызекі тілде ғана білдіріп жатады. Дегенмен олардың шығармаларынан өзім
байқаған мынадай ерекшеліктерді ... ... ... ... ... әңгіме, новелла көлеміне сыйдырады. Ұзақ-сонарлықтан қашады.
Кішкентай ... ... ой ... ... Сол ... ... ... характерін ашып бергісі келеді. Бұл, әрине,
бұрыннан бар дәстүр, бұрыннан бар үлгі. Бірақ ... ... ... бағытқа мықтап ден қойғаны байқалады. Бірақ не ... ... ... ... ... соң ... ... әдебиетке деген
көңілі мүлде суып кете ме деген қаупім бар.
Міне, бұл қазақ әдебиетінде өзіндік үлсе ... ... ... ... ойы мен ... Енді ... ... жастар
шығармашылығына тоқталсақ.
«Жалын» журналының 2005 жылғы №11 нөміріндегі «Поэзия» айдарында Алмас
Темірбайдың «Әдемі едің әйеліндей перінің» деген ... ... ... ... ... ... болсақ, 1979 жылы Көкшетау ... ... ... ... ... ... Әл-Фараби атындағы Қазақ
Ұлттық университетінің ... ... және ... ... ... ... Өлеңдері «Жас ақындар
антологиясы», «Қос ішек» және «Зеренді көктем» атты ұжымдық ... ... ... ... атты жеке жыр ... ... ... мүшәйралардың жеңімпазы, Халықаралық «Шабыт» фестивалінің екі
мәрте лауреаты және Гран При жүлдесінің ... ... ... және ... ... ... Бүгінде Көкшетаудан шығатын
республикалық «Алаш үні» газетінің бас ... Бұл ... жас ... ... «Дұға», «Бәлду, бәлду», «Бір түйір тас», «Шолақ көйлек»
деген өлеңдері жарияланды.
«Сөз өнері» - дертпен тең» деген Абай атамыз ... ... ... да ... ... ... «таласқанның» бәрінен дарынды қалам
иесі шыға қоюы да неғайбыл. Дегенмен, ... ... ... ... бар жастарымыз алдағы уақытта да азаймаса екен ... ... ... бірі - Әлия ... Әлия ... ... тұрады,
мамандығы – заңгер. «Жақсылық күтем» деген тақырыпта Әлия ... ... ... ойы» (ирония), «Әлеумет пен ... ... ... ... ... ... ... емес, мен едім» деген
топтамада жас ақын Құралай Омардың жырлары ... №3 ... ... 1983 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы Жамбыл ауылында
дүниеге келген. С. ... ... ... ... факультетін
бітірген. Ол халықаралық «Шабыт» фестивалінің Ерік Асқаров атындағы арнайы
жүлдсінің иегері. Құралай ... ... атты ...... ... жай ғана ... үшін».
Бұлттан шығып жарқ еткен алтын Айдай,
Поэзия көгіне өрле, Құсым!-деген жолдардың өзі өлеңге ... ... ... ... ... саяси мүдделері психологияның
қалыптасуына ықпал етеді. ... ... ... экономикалық, құқықтық,
рухани түрінде ұлттық объективті талаптардан келіп шығады. Ұлттық мүдденің
мазмұны объективті бола ... ... ... және ... байланысты емес,
өндіріс қатынастарының жағдайы мен деңгейінің ... ... ... зерттеушілер ұлттық мүдде ... ... ... ... ... ... пікірлерді
айтып жүр. Әрине, мұндай пікірмен келісу дұрыс емес. Себебі, ұлттық
мүдденің ... ... тек ... қанағаттандырумен ғана шектеп
қоюға болмайды. Қорыта айтқанда, ... ... жоқ ... ... айтпағанның өзінде, мақсат бірлігінің болуы екіталай.
Өйткені ұлттық мүдде дегеніміз - белгілі бір ұлттың рухани, әлеуметтік,
материалдық жақтарын бірінші ... ... ... ... ... ... ... адамзат талғамынан бөліп-жарып қарастыру мүмкін
емес. Жалпы, адамның жеке басының талғамы сияқты ұлттық талғам да ... ... ... ... ... отырып, адамның ұлттық
ерекше болмысынан туындайды. Ұлттық ... ... ... ... мен безендіруден, өнер туындыларынан, киім ... ... ... ... анық байқалады.
Талғам адамға тек физиологиялық қанағат қана әкеліп қоймай, онсыз адам
өмір сүре алмайтын көптеген ... ... ... ... ... және ... психологияның элементі
ретінде халықтар өмірінің ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... талғам да өзгерістерге ұшырайды. Оны қазіргі ұлттар мен
ұлыстар тұрмысынан, мәдениетінен, киімінен, т. б. ... ... Бұл ... ... Ш. Айтматов былай дейді: “Қырғыз ... ... ... және тері тонның иісіне,– “ұлттық ерекшеліктің”
осы міндетті қасиеттеріне жаттану… ... ... ... ... ... ... бензиннің, машиналардың, тракторлардың иісі анағұрлым
жақын, тұрмыстан шығып, ... ... ... ... механикамен
және қазіргі өмір қарқынымен байланысты нәрселер жақынырақ”/19/.
Бүгінде тарихи ... ... ... ... ... табуда.
“Жақсыда жаттық жоқ” дегендей, ұлттық табиғатымызға кері ... жоқ ... жая ... ... ... әсері шамалы, ұлттық талғам,
деңгейімізден төмен дүниелерді ... ... ... өкініш ұялатады.
Сондай-ақ, ұлттық тілдің тар шеңберге түсіп, ... ... ... ... ... ... ... ана тіліге немқұрайды қарау,
жауапсыздық пен намыссыздық деп түсінген абзал.
Демократия мен ... ... ... ... ... ... ... үрдісінен шығып кететін, ұлттық мүддеге сай емес ... ... ... ... ... Бақытымызға орай, ұлттық
ерекшелігімізді бірінші орынға қойып, көрермен талғамы мен сұранысын ... ... ... ... де, ... да, жүргізушілер де
бар.
Ұлттық сана - өзінің ұлттық өкілдігін ... ... ... деген
сүйіспеншілік, жанашырлық танытып, халық мұраларын, мақтанышын бағалай
білу. Ұлттық сананың ... ... ... ... ... ... рухани мұралар үлкен рөл атқарады. Ондай шығармаларда
адамның ұлттық ... ... ... ... әсер ... ... ... шығармалармен сүйемелдене ... ... ... ... сол ... мүшесі екендігін мойындамаса, оның
барлық өміріндегі тарихи әлеуметтік, саяси, мәдени құбылыс-тарына, жеріне,
еліне, қайраткерлеріне деген ... ... ... ... онда ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан кез-келген ұлттық психология
өз ұлтын сезінуден, оған жауапкершілікпен қараудан басталуы орынды.
Яғни, ұлттық сана дегеніміз – ... ... ... ... ... оны ... жан-дүниесімен қабылдай білуі.
Ұлттық мінез-құлық – халықтың тарихи өмірінің нәтижесі. Ол, ең ... тіл ... адам ... ... ... ұлттық мінез-құлықты халықтың
қоғамдық өмірінің ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы, әрі жалпы, барлық халыққа тән және ... ... ... ... ... ... еліміздегі ұлттардың мінез-
құлқын мәдениеті мен тұрмысынан, әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлерінен
байқай аламыз.
“Тарихи ... ... ... әсерін бағалай келіп,
француз ғалымдары “Француз ұлтының қалыптасуы” атты ... ... ... ... күрестердің әсерінен халық бұқарасында революциялық
күрестің дағдылары нығайды, олардың ... мен ... ... ... халықтың мінез-құлқында белгілі әдептерді
қалыптастырады”./20/
Сол сияқты, ХVІІ – ... ... ... халқының басынан өткен
жоңғар ... ... ... шұбырынды” қасіреті қазақ халқының
психологиялық мінезіне ... ... ... ... ұлт таптардан құралады, сондықтан да ұлттық мінез-
құлықты таптық процестен бөлек қарауға болмайды.
Үстем тап ... ... ... ... сай
қалыптасады. Мысалы, демократ ақын А. ... ... ... болыс-билердің мінез-құлқын өткір сынаған. Оларға ... ... ... қасиеттерді аяусыз мінеп отырған. Ол кедей
тұрмысын былай суреттейді:
Кәрі қой ептеп сойған байдың үйі,
Қай ... ... ... ... ... орта қап ұрыспай берсе,
Ол да қойылған кедейге үлкен сыйы...
...Байда мейір, жалшыда бейіл де жоқ,
Аңдыстырған екеуін құдайым-ай!..2
Халықтың еңбекті сүю, ... ... ... ... және т. б. сияқты мінез-құлық ерекшеліктері жекеленген ұлттарға ғана
емес, барлығына тән ... ... ... жөн. ... жалпы адамзаттық
қасиеттерді жеке даралап бір ғана ұлтқа тән деу ... ... ... ... ... ... дараланып, белгілі ұлтты танытады.
И.И. Павловтың іліміне сәйкес темпераменттің (сангвиндік, флегматиктік,
холериктік және меланхоликтік) типтері адамдардың жоғарғы нерв ... ... ... ... ... ... ... мен
объективті процестердің себептерінен әрі тәрбиенің ықпалымен ... ... ... жеке ... ... ... ... өзгертіп жіберуге қабілеті жетеді. Ұлттық мінез-құлық ұлттың ... ... Ерік ...... және ... сонымен бірге әлеуметтік ... ... Ол ... ... ... ... бірі – ұлттық көзқарас. Көзқарастар мен
нанымның жүйесі ұлттық мінез-құлықтың идеологиялық және дүниетанымдық
жақтары ... ... ... келгенде, ұлттық мінез-құлық белгілі бір
халықтың ... ... ... ... ... түскен ұлттық
мінез ерекшеліктері, жеке қасиеттері.
Ұлттық сезім ұлттық санамен тікелей ... ... ... ұлттық
санамен біріге отырып, ұлттық мінез-құлық қалыптастыруға ұмтылады. ... ... ... бар адам әрдайым кез келген өмір
қажеттіліктеріне ұлттық талғам ... ... ... ... ... ... ... тырысады. «Сезім дегеніміздің өзі – ... мен ... ... ... әр ... пішінде көрініс
табуы»/21/.
Ал ұлттық сезім тек ұлтаралық қатынастарда ғана ... ... ... ... ... ... ... басқа да ұлттық
мүдделеріне эмоционалдық ... ... ... ... ... ... ... негізі бойынша сезімдердің: ұғыну, арман, кейде елес
пен соқыр ... т. с.с. ... ... ... ... ... ... сезімнің күрделі жүйесінде ұлттық мақтаныш
сезімдерімен қатар ұлтшылдық, шовинистік және ұлттық соқыр ... ... ... ... ... жөн. ... айтқанда, “Ұлттық сезім
дегеніміз – ұлттың материалдық, ... және ... ... ... әрі алдыңғы қатарлы ұлттық идеялар, ой-пікірлерімен
байып отыратын,
ұлт бостандығы және саяси-әлеуметтік ... ... ... тарихымен
байланысты әлеуметтік-психологиялық сезім”.1
Кез келген ұлт өміріндегі ұлттық ... ... ... бірі – ұлттық әдет-ғұрып, дәстүрлер болып саналады.
Егеменді ел болудың арқасында халық зердесінен алыстай ... ... ... ... ... ... ... қатар, әдет-
ғұрыптар мен салт-дәстүрлер жаңаша оң бағыт алуда. ... ... ... көз ... жоғалтып алған “Наурыз” мерекесі қайта ортаға келді.
Бір ғана осы ... өтуі ... ... мен ... ұлттық
ойындарды, тағамдарды, ән мен жырды, би мен күйді ... ... ... тіл ... ... ... ... аясы кеңею үстінде.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында Қазақстанның Ресейге қосылу процесі
аяқталып ... ... ... ... ... көздейтін саяси
мүдделерін басшылыққа ала отырып, Қазақстанда отаршылдық ... ... ... ... ... ... ... түбірінен
өзгерту міндетін алға тартты. Бұл ... өз ... ... ... ... принципі мен оларға түпкілікті әсер ету жолдарын өзгерту дегенді
меңзейді. “Басқарудың жаңа жүйесі ... ... ... ... ... ... билігін шектеді. 1867–1868
ж. ж. реформаларды жүзеге асыру рулық ақсүйектердің ықпалының әлсіреуіне
әкеп тіреді, бұл ... ... ... және ... ... ... Яғни, қазақ шаруаларының жағдайы мейлінше ауыр күйде
болды. Бұл жайт қазақтардың ... ... ... қарсылық туғызды.
Жер-жерлерде қалың ... ... ... көтерілістер бой
көрсетіп отырды. Бұл жүргізіліп жатқан шаралар Қазақстан өмірінің барлық
салаларына әсер етумен ... ... ... ... да зор ... Білім, тәрбие беру саласында “бұрынғы салт-дәстүрлерді, әдет-
құрыптарын сақтау және ... ... үшін ... кеңістіктер едәуір
шектелді.”1Тіпті Ш. Құдайбердиев, М. ... ... ... Ә. Бөкейхановтың, Ж. Аймауытовтың және басқа да қазақ ”Шын
мәнінде, түп шежіресі сонау түркілерден бас ... ... ... ... жер
бетінен жоғалып кетпей, іргелі ел, жаралы жұрт қалпын сақтап қалғаны – ... ... ... ... рухының арқасы. Осы жолда арғы-бергі
замандарда орын алған бас ... ... ... мен жері үшін ... пида ... ... ... – деген Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаевтың сөздерінде үлкен мән ... ... ... ... жазушы Ғабит Мүсіреповтың мына бір сөздеріне құлақ аспасқа болмайды:
“Қазақ халқы ХІІ–ХІІІ ғасырдың ішінде Қытайдың солтүстік- ... ... ... көшіп жүрді. Батыс түрік, Шығыс түрік, Алтын Орда, Ақ орда,
Көк ордалардың бәрінде де болды. Шығысқа ... ... ... ... ... ... қадым қыпшақ, Шах қыпшақ... Әр тұста жайлап жүріп,
бағына жүріп, тілдерін бұзбаған, әндерін ... ... ... ... түбі – сары ... ... ... алға тартқан қазақ халқы
үшін бүгінгі тәуелсіздікке қол жеткізген жылдар нағыз өз ұлтын ... ... шақ ... болады. Бүгінде “кешегі өзгеге кіріптар болған
кезімізде ... ... ... ... ... ... деген сөздердің ұнамды мағынасын санамызға дарыта білмесек,
обыр, өктем ... ... да ... ... алмайтындығымыз да ”
шындық. Сондықтан бүгінгі халықтың ұлттық психологиясы ең ... ... ізі мен ... ... ... арқылы құралса керек. Ол ... ... ... мен ... ... әсерінен дами, жандана түседі.
Мұндай даму жолға түсу – кез ... ... ... ... ... ... ... – өте қасиетті ұғымдар. Өз парызын ұмытқан ұлт-өткенін
ұмытқан ұлт. Ал ... ...... ... ... ұлттық
менталитет пен ұлттық қасиетті, ұлттық мақтаныш пен ұлттық дүниетанымды
жетілдіре түсу – бүгінгі БАҚ-тың ... ... ең ... ... бірі.
Кез келген ұлтқа мемлекет ұлттық идея арқылы болашаққа қадам баса
отырып, осы БАҚ-ы бағытына жол көрсетуі ... ... ... ... ... ... ... елі. Азаттық . Бірлік” деген ұғым-түсініктер аша
алады”1,– деп ой-пікірін ... ... ... ... ... Әбжанов
өз мақаласында: “Алайда, ұлттық идеяны жолға қою үшін де, ... ... үшін де оған ... бірден-бір жол – ұлттық
тіл. Өкінішке ... ... ... көзі һәм ... боп отырған
”баспасөз бетін, теледидарды, қала ... ... ... ... жарнамалармен күресуге жергілікті мекемелердің билігі
әлі де жеткіліксіз”2 болып отыр.
Елдегі ... ұлт ...... ұлты ... ... шығармай отырып,
сондай-ақ, ұлтаралық қарым-қатынас этика кодексінде көрсетілген мәселелерге
қарсы келетін іс-әрекетке ... ... ... көздеумен қатар
ұлттық мүддеге баса назар аударылуы керек.
Ұлттық мүдде халықтың рухани, мәдени, әлеуметтік, экономикалық, саяси
тұрғыдағы жағдайларының жиынтығы ретінде ... ... ... ... ... ... кез ... мәселе туралы сөз қозғағанда оны
ұлттық мүдде тұрғысынан талдай білу қажеттігі туындайды. Оған ... ... ... ... ... мемлекет болғандықтан,
қазақтарды ең негізгі ұлт ... ... ... ... ... ғана емес, келешек жастар мен бүгінгі
ұрпақтың бойынан отаншылдық сезімін ояту ... ... ... ... мен ... елім, жерім деген
сүйіспеншілдік сезімін ояту үшін;
4. Ең ... ... ... нағыз кемел ұлт ретінде
қалыптасу үшін;
Мәңгілік ... ... ... бірі - ... Сөз ... ... адамзат қауымымен бірге ... ... ... ... оның
жаңартушысы жастар, жастар әдебиеті болмақ. Тоқсаныншы жылдардан басталатын
Тәуелсіздік дәуіріндегі әдебиет осы ... ... бере ... ... ... саналса да, олардың бүгінгі күйі қалай ... ... ... бас ... ... адам аз. ... жоқ ... болады. Алды
қырықтың қырқасына ілініп, соңы жиырманың бесеуінен асқан бұл топтың
бірінші мұңы ... ... бірі ... ... ... Көзіқарақты
оқырман біледі, әдебиетке ат басын беріде бұрғанымен, жас ... ... мен ... сөзі ... Осы ... Асанқадырдың пікірі еске түседі.
- Бір ақындар ... ... ... ... ... ... біреулері оны өмірді көркем сөзбен айшықтаудың үздік құралы ретінде
ғана танып, өлең жазуды өмірлік ... ... ... ... ... ... ... атаулы қажет пе? - деген күмәнді
сұрақтың уақыт жабығынан сығалап ... ... ... ... баға мен
өлеңге деген көзқарастар ауқымында әрқилылық қалыптасқан... Өлеңнің өмірге
келуі де болашақ тағдыры мен ... ... ... ... ... дүниеге келуіндей жұмбақ. Ақын атансам, менің емес, сол аздаған,
өзімнің еркімнен тыс жарық ... ... ... ... - ... ... ақын ... өзге емес - өлеңі ғана. Ал, ақынның міндеті -
оқырманына дені сау, төрт аяғын тең басқан жауњар жырлар ... ... ... - бақыты. Поэзия тарихында өлеңді тек былай жазу керек, не үшін ... ... ... ... қағида жоқ. Поэзия айдынының әркелкілік пен тосын
құбылыстарға толы болуы, оның тек өміршеңдігін арттырады.
- Бірақ өлең де ... ... ... ... ... - ... ... екендігі шындық. Ал, сол «шырылың» билік ... ... ... әсер ... ... өмір сүру өкініш.
Қазақстанда 130 ұлт ... өмір ... ... деп ... Бірақ
кезінде отарлау мақсатындағы түрлі жымысқы саясатпен кең ... ... ... сол ... мәдениетінің біздің төл мәдениетіміздің
өркендеуіне тигізер ... ... ... ... ... қорқамыз.
Өсімдік көп жерде тіршілік үшін күрестің де ... ... ... ... ... ... ... мен кедейдің жаппасында ертелі-кеш
тек қазақша әңгіме шертіліп, тек қазақша әуендер ... ... ... орнатпасақ та ұлтымыздың бағына бұйырған бүгінгі ... ... ... ... бен ... құндылықтарымыздың ең биік тұғырдан
орын алуы жолында аянып қалмауымыз ... Ел мен ... ... ... ... ... сол елдің ақыны мен батыры деп жатады.
Батырлардың қандай күйде ... ... ұлт ... ... іспетті
бүгінгі жас қалам иелерінің әлеуметтік жай-күйі көңіл ауыртатындай халде.
- Ауыр хал ... аға, ... ... таратушысы ақындар,
жазушылар болды ғой. Ал, ... ... ... жібі түзу ... ... қаламгерлер, әсіресе, жас қалам иелері үйсіз, күйсіз жүр. Өзіңді
жарылқай ... ... ... отын қалай жағуға болады?-
-...Жас таланттардың жұрт қатарлы жайлы өмір ... мына ... ... бар. ... олар ... ... етуге, мал табуға
қырсыздау ... ... ... - ... ... деп, ... С. ... айтпақшы, ақынның қолындағы бар байлығы - оның ет ... ... ... ... Ал, бүгінде көптеген баспалар мен газеттердің қаламақы
мүлде төлемейтіндігін, ... ... ... ... оның ... ... ... екендігіне қиналмай көз жеткізесіз. Ақын ... жоқ. ... ... ... қолының оңтайына келген кәсіпке
жегіліп нан табуға мәжбүр. Біреудің малын бағып, біреудің үйін сылап жүріп
жан ... ... нан ... ... ... да талантты ақындардың
болғандығы тарихтан аян. Жас ... ... ... ... келе ... жағдай, олардың баспанасыздығы. Көрінгеннің пәтерін жалдап күн кешіп
жүрген дарындардың мүшкіл халін пәтерақысы бірнеше ... ... ... ... елестетудің өзі қиын. «Сананы ... ... ... қымтауға келмей жүрген жас ақындардан елдің азаттығы мен
Ұлт рухын әспеттейтін асқақ жырлар ... ... өзі ... ... ... ... сарынының басымдығын да олардың басындағы
осындай әлеуметтік қиындықтан іздеуге болады. Десе де, ... ... де ... өзін өмірге алып келген туған Еліне деген махаббаты арта
түспесе, ешқашан кемімек емес. Қоғам ... ... ... ... ... жас ... рухын ширықтырмаса, әлсірете алмайды.
Олар аузы асқа жарымай ... те, ... ... ... ... қабілетті.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы
Әдеби басылымдар «Жұлдыз» бен «Жалын» осыдан ширек ғасыр ... ... ... бері ... ... талшық иіріп, өнер төріне арқауы
үзілмейтін, рухы мықты, түр-тегі таза талай кілем тоқып берді. Алғаш ... ... ... ... жас буынның салтанатын түсінуге болады. Ал
ақ тілеуін арнап, «Жұлдыз» бен «Жалынның» тұсауын кескен ... ... ... – аға ... ... сөзін, күткен үмітін дәл осы
күндері, бағы жанған еңбектің ләззат ... жете ... ... бір еске алар ма ... ... бен ... жандыратын жастар деді, төңірегіне топталар
шын ... ұлы ... ... ... ... ... ... ойлардың құтты ұясына, кемерінен асып төгілер кең арнаға
балады;
- жастарға білімдарлықты, адамгершілікті теліді, «Жұлдыз» бен ... ... ... ... әр ... ... көктемді-әдебиет көктемін, еңсеңді көтерер шынар
биіктерді үміт етті;
- «Жұлдыз» бен «Жалынның» жарығы алыстан шалынып, жылуы байтақ ... ... деп ... білдірді.
Жомарт жүрек аялап, жұмсақ алақан маңдайынан сыйпаған сәби «Жұлдыз» бен
«Жалын» кәрі жасыңды осылай ... ... да, ... жүз ... ... айдын дарияда ақ желкенін көтерді. Желі оңынан
туды. Аспан аясын, ... ... ... ... бен ... ... алдыңнан шыға берді. Мөлдіретіп жүз бұлақтың көзін ашты. Сөз ... жүз ... жүз мың ... ... ... ... ... болды. Күткен
үміт ақталды. «Жұлдыз» бен «Жалын» - енді өз тұсауын кескен құтты ... ... жүзі ... ... том-том кітап. Қамбаға құйылған
миллиард пұт астықтай көл-көсір ... ... мың ... ... шымырлап
шыққан сөз асылы, өнер маржаны. Жер шарының қилы қиян қиырымен қазіргі
қазақ елінің ... ... сөз жоқ ... бен ... ... ... ел мен елді бауырластырар әдеби мұра, ізгілікті ойлармен ... ... ... дүниежүзіне тарап кеткен бүгінгі орта буын
қаламгерлердің біразының от алар қуат көзі осы «Жалын» болды.
«Жұлдыз» бен ... өз ... ... ... Әр ... ... әріптер, жымыңдаған жас жұлдыздар ғана емес, кейінгі кезеңдердегі
бүкіл қазақ қалам мәдениетінің өсу, ... ... ... ... ... ... әдебиетінің бүгінгі мен болашағын бағдарлап, кемшілік
жетістігін саралауға кең өріс ашатын кәдімгі ғылыми көмбе бұл.
«Жұлдыз» бен ... енді не ... ... - өнер ... ... ... аз ғұмыр емес. Тағылымы тоғыз
тарау талай лұғатты дәстүрлер желі тартқан. Әйтсе де...
Жақсылықты он ... ... ... да жүрек лүпілі бәрібір сезіліп
тұрады. Ал корректорды қобалжыту үшін өз ... ... ... жолдан
атйып мінез көрсеткен бір әріптің ... ... ... ... қобалжытар
кінәрат, сыншыны ойландырар сыр мұнан гөрі күрделірек, мұнан ... бен ... ... ақын деген, жазушы деген керемет жақсы
қауымның қаламынан шыққанның бәрі ... ... ... ма ... ... үш ... ... тасбақа да біраз жер жүреді. Бірақ үш
айналымға жетпей өз ізін өзге түгілі өзі таба алмай қалатыны бар. ... ... ... ... ... жорғаламасын. Әр жылдары кездесе
беретін ондай-мұндай із-түссіз, елес жолдарды ... ... ... ... ... ... ... керек.
Бұл әдеби басылымдардың алғашқы кітабында Ғабит Мүсірепов тілегендей,
«жазғанына редактор қолы ... ... ... саф ... әлі де сусап отырмыз-ау осы. Қырда жүріп те ... ... ... ... таба аласың. Ал жыр қайнарын кешіп жүріп кейде қаталап
қынжылатының болады. ... деп ... ... ... ... Осы сағым
жырлар мен сағыз шығармалардан сақтану керек.
Әдеби басылымдарға ... ... ... ... ... ... ғана ... Әдебиетке ертелі кеш келгендердің
бәрінің әңгімесі, көкірегінде бүр жарған ой ... ... тек ... ... болсын. Жастар да жасық қолтумаларын ... ... ... әр сөзі – жаңа шығармасы таң жұлдызындай
жарқырап көк зеңгірден ғана көрінсін. Өнер ... ... ұлы ... ... ... игілігне талай ғасырлар бойы мәңгілік талай мұрағат
мекендер сыйлаған әйгілі саяхатшылардай өз ...... ... ... әсте ... ... Әуезов атындағы қазына бөктерген
алып кеме – Атлант кемесі соңғы он шақты жылдың өзінде ... ... он ... ... ұзақ ... ... ... Желкені желбіреген «Жалынды»
да дәл осындай, сонау бір кездердегі жиырма бес жасар ... ... ... қуатты ойлар демеп, аясы шектеулі көл дариялардан гөрі
құрлық пен құрлықты жалғстырар, түрлі ... ... ... ... өрінде жүздіруге жазсын.
«Социалистік интернационализм әлем халықтарының бір-біріне ... ... ... ... Сондықтан, біз венгер халқы, ... ... ... ... Ал, ... ... мен ... елінің туысқандық
тамыры әріде жатыр. Тарих, тіл, ... ... ... отырсақ, бұл ақиқатқа көз жеткізе түсеміз»-деп
Қазақстан Жазушылар ... мен ... ... 1987 жылы ... ... ... ... әдебиетшілері Френс Будда мен Ласло Фузи.
Қонақтар одан әрі ... ... ... Венгер жастарының ... ... ... ... ... бүгінгі венгер әдебиетінің
даму тенденцияларымен таныстырды.
-Өз басым қазақ әдебиетін шама-шарқынша қадағалап оқып ... ... ... ... қатты қызықтырады. Сол қызығудың
арқасында сіздердің тілдеріңізді әжептәуір ... ... ақын ... өз ... ... ... Кездесуде «Жалын» және «Форрош»
журналдарының интернационализм, әдебиеттер достығын насихаттауда алдағы
атқаратын жұмыс ... ... ... ... Міне ... ... ақылдасулар, басқосулар, пікір алмасулар қазір де өте қажет.
/24/
Демократия жолымен дамуға бет ... ... ... ... ... ең ... сол ... идеологиясын қалыптастыруға
белсене араласуы тиіс. Демократия негізі – халықтың мүддесімен, халықтың
пікірімен, халықтың сұранысымен санаса отырып, ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің негізінде
қалыптасуы шарт.
Ұлттық психологияның ерекшеліктері адамдардың біріккен өмірі мен
күресінде әлеуметтік, ... ... ... шарттарына лайық қалыптасады. Соның әсерінен әрбір адамда
ұлттық мінез-құлықтың, халықта ... ... ... ... ... ... өміріндегі елеулі құбылыстар, оның қалыптасу, болып ... өмір ... асау ... ... ... бүгінгі
қоғам, халық тағдыры толғантатын көкірегі ояу, көзі ашық азамат – міне
біздің әр ... ... ... даярлар кезде іштей сырласар, мұңдасар,
үміт артар, сенім артар Оқырманымыздың келбеті осындай ».
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында біз елдің қиындығын айттық. Міне ... ол кісі де, ... ... ... ... ... деді.
Жазушы, әсіресе зейнетақыға қарап отырғанда ел арасына құрқол қалай
барасын? Ел ... сөз ... ... ... ... бара ... менің
қатарластарым. «А, Қабдеш Жұмәділов, Дулат Исабеков, Төлен ... ... ... ... ... дер. ... ... буын
жазушылар бара алмайды. Олардың атын білмейді де. Рас, 12-13 жыл ... ... ... ... ... халықтан бөлек қалыптасты. Кітаптары
қалың елддің арасына жетпеді. Біздің кезімізде кітаптарымыз 30-40 ... ... ... ... әйтеуір. 240 мың таралыммен ... ... және ... жастар альманағы, «Лениншіл жас» арқылы ... ... енді ... бастағанда мына бүгінгі ахуал дендеп енді де,
қаламгерін танымайтын ... жаңа ... өсіп ... ... Жас жазушы деп
елге барғанда не бітіре алады? ... ... жоқ, ... жоқ, ... алады дегенге сенбеймін. «Сенің бұл айтпағыңды күнде ... ... бара ғой» ... ... жазушылардың қолынан
келетіні бар еді, тетігі бар еді, онда да ол кітабының ... ... ... екі ... ... ... ... Қазір халық
жазушыны тыңдамайды. Халық қазір тек билікке құлақ асады. ... ... да ... да, ... айтқанымен жүретін. Биліктің нағыз тұтқасына сөзін
өткізе алады дейтін Ресей жазушыларының өзі де бүгін баяғыдай емес. Бірақ,
ашығын айту ... ... ... ... ... ... халықтың санасы
сәл жоғарылау. Жоғарыдағылары бар, одан төменгісі бар, жазушысын азды-кемді
тыңдайды. Өз тәуелсіздігін жария еткелі он үш ... жүзі ... ... ... ... ... өз қолы өз ... жетіп, отау
иесі болғанына да он үш жыл болғаны. Өйткені, тәуелсіз елдің ең басты қаруы
– тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының шама-шарқы,
ұлттық бет-бейнесі кеңестік дәуірден келе ... көне ... әрі аса ... ... ... ... ... айтсақ, тәуелсіздіктің
он үш жылы ішінде қазақ тілді басылымдар электронды ақпарат құралдарына
қарағанда, ұлттылыққа, ұлттық ... ... ... ... ойға қонымды. Бүгінгі таңда қазақ жазушыларының ұлттық категория
ретінде үнінің өшіп бара ... ... та, ... де ... ... ... ... бұл қоғамға керек болмайтынына көзі жеткен сайын
асау, шамшыл, тіпті кейбірі көкжасық тартып барады. Ал ... дәл ... ... ... ... өрлеуіне, оның бұқараға қызмет ... ... бір ... ... Ұлттық Ғылым академиясының таратылуы,
Жазушылар ... ... ... әр ... ... ... мүшкіл халі, жазушының сөзі керек болмай ... ... ... ... Айтыңызшы, қазір қай жазушы қоғамға, қоғам
мүшелеріне, ... ... ... ... ... өткізіп,
шығармашылық ауылы мен елдің рухани әлемінің бұрынғыға ... ... ... ... ... ... ... алады? – Жалпы, әдебиет
дегеніміз бір тілдің, бір елдің әдебиетімен тоқтамайды. Үлкен ... ... Оған ... ... ... ... ... бастап ұлы халқына дейін
кіреді. Осы әдебиеттің бәрін түгел білмегенмен, соның басым ... ... жөн ғой деп ... ... тізімі
1.Аббас Гучлу. «Теледидар бәледидарға айналмасын» // «Заман ... ... С. ... ... ... байлығымыз”, // ... ... ... Ө. «Тіл ... ... // «Ана ... 6.03.2003 ж.
4.Асылбекұлы С. “Ұлттық парыз”, // “Парасат”, шілде, 2002 ... Х. ... ... Қазақ елі. Азаттық. ... // ... ... Ж,.Бабаев С,.Құдиярова А. «Педагогика», Алматы: 1998 ж.
7.Әлімбаев С. “Шындыққа сүйіспеншілік”, Алматы, 1993 ж
8.Әміржанова Ж. «Дәурен үшін ... // ... ... ... . С ... сүйіспеншілік», Алматы, 1993 ж.
10.Белдеубайұлы Д. «БАҚ туралы жана заң қандай ... ... // ... ... ... Г. ... ... ұмыттық, ағайын!..», // «Қазақ әдебиеті»,
29.08.2003 ж.
12.Бердібай Р. “Ұлт” ... сөз ... ... ... ... О. ... зор, ... қор” , // «Егемен Қазақстан»,
9.07.2003ж.
14.Дүтбаева Н, «Дәл бүгіннен бастайықшы», // «Қазақ әдебиеті», ... ... ... ... ... // «Ана ... ж.
16.Елікбаев Н. “Ұлттық психология”, А., “Қазақ Университеті”, 1992 ж.
17.“Ғ. ... ... ... ... // ... ... ж.
18.Жаппасұлы Е. “Тамаша –тәрбие отауы” , // ... ... ... М. «Айтысты аласартып алмайық» // ... ... ... И. ... ... пе, ... па?», // «Қазақ әдебиеті»,
8.03.2002 ж.
21.Кенжалин Ж. «Шындықты шырақ етіп ұстаңыз». Алматы. 1998 ж.
22.Кенжебай М.«Бар мен ... ... ... // «Ана ... 27.06. 2004 ... К. ... жане радиохабарларынын технологиясы»,
А.,1999 ж.
24.“Қазақ ... ... 18.08. 1989 ... ... ... хабарларды интернет жүйесіне латын
жазуымен шығаруды қолға алды“ , // ”Егемен ... ... ... ... ... А.,1994 ... М. “Біздің қоғам: жастар “, // “Ана тілі “, 6.11.2003 ж.
28.Құл-Мұхаммед М.“Ұлт тірегі–тіл”.// «Ана ... ... ... М. ... және БАҚ: ... ... отырып алға
басайық”, // “Қазақ әдебиеті” 24. 05. 2002 ... М. «Ұлт ... - ... // ... ... ... М. “Ұлт мәйегі – мәдениет” , // ... ... ... А. ... толық жинағы”, І том, А., 1954 ж.
33.Молдабек Ә. ... бес ... ... ... Н. «Жалған мақтаудан жалықтым», // ... ... ... Ә. ... ... қорғаймыз?», // «Қазақ әдебиеті» ,
21.03.2003 ... И. ... ... бастайық, сосын өзгеден талап
етейік” // “Қазақ әдебиеті,” 3.10.2003 ж.
37.Төтенай Б. «Бодандық мінез-құлық – ... ... // ... ... ... ж.
38.Тұрсынов Қ. «Көгілдір экран құпиясы», А., 1998 ж.
39.Шайынғазы С. Шөпеғұл. Ж. “Махамбет ұлт атынан тіл қатады”, // ... ... Д. ... телевизияның бет-бейнесі” , // “Қазақ әдебиеті”,
25.04.2003ж

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
Xx ғасыр басындағы қазақ әдебиеті3 бет
XX-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары24 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Жоғары көркем әдеби басылымдарды шығаратын баспахана жобалау53 бет
Жүсіп Баласағұнның және хіх-хх ғасыр басындағы қазақ әдебиеті өкілдерінің шығармашылығындағы замана бейнесі9 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері24 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь