Көркем әдебиет стиліндегі фигуралар

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4

1 СТИЛИСТИКАЛЫҚ ФИГУРАЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7

2 КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТ СТИЛІНДЕГІ ФИГУРАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
..................................... 4
1 СТИЛИСТИКАЛЫҚ ФИГУРАЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІ.....................................
7
2 ... ... ... 18
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................... 38
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... – тіл ... бір ... ... тілдің көркемдегіш
амал тәсілдерін, тілдің жұмсалу аясының түрлі қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... өте күрделі,
өзінің функционалдығымен қарым-қатынас әрекетіндегі тілдің фонетикалық,
лексикалық, ... ... ... ... ... келтіретін
сала. Стилистика сөйлеу, коммуникация процесіндегі тілді пайдаланудың
заңдылықтарын зерттейді. Стилистика ... ... ... ... ... мен ... мүмкіндіктер ... ... ... ... қарастырады. Стилистика көптеген ғылыми-
практикалық мәселелерді қамтиды. Ол тілдегі стилистикалық амал-тәсілдерді
ғана ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ұлттық әдеби тілдің нормасын ... ... ... ... ... ... ... мен
белгілердің межесін өзіне тірек ете отырып, теориялық проблемаларды ... ... ... ... өте кең: ... ... түрде зерттеуді қажет етеді. Тілдік бірліктерді ... ... әрі ... тәсілдерді коммуникативтік мақсатқа
сай іріктеу ұстанымын негізгі меже етіп ... ... ... сөзді
саналы түрде ұйымдастыруын есепке алып отырады, тілдік емес ситуациялар мен
контекстің тікелей ... ... ... пен ... ... жүзеге асуын қамтамасыз етеді.
Стилистика – тілдің фонетикалық, ... ... ғана ... ... ... ... әлеуметтік ықпалы
ерекше стилистикалық әсер ететін тілдік бірліктердің қызметін толық есепке
ала ... оны ... ... ... және ... ... ... мүмкіндіктерді қарастыратын тіл ғылымының күрделі
саласы.
Қазіргі стилистиканың жалпы филологиялық, ... ... ... ... де оның ... мен ... әр ... көрсетеді.
Қазіргі тіл білімінде стилистиканың даму бағыттарының ... түрі ... орын ... ... қатарына функционалдық стилистика, көркемдік
тәсілдердің стилистикасы, прагмастилистика жатады. Жалпы тіл ... даму ... ... ... ... ... ... өте күрделі ғылым саласы екенін көрсетеді. Жалпы ... ... ... ... ... ауызекі сөйлеу тілі;
– ғылыми стиль;
– ресми стиль;
... ... ... ... ... [2,8].
Стилистикалық фигуралар жоғарыда аталған функционалдық стильдердің
барлығында бірдей қолданыла бермейді. Стилистикалық ... ... ... тән стилистикалық тәсілдер болып табылады.
Ұлт тілінде көркем әдебиет тілінің алатын орны ерекше. Көркем ... сол ... ... ... ... ... Көркем әдебиет стилі –
стилистикада әдеби шығарманың ... ... ... ... стиль
түрі. Көркем әдебиет стилінің сыртқы құрылымдық жағы ... ... ... ... ортақ пікірлер бар, сондай-ақ тілдік-стильдік
тұрғыдан ... ... да бар. ... ... стилі тіл аясының
негізін құрайды. Жалпы алғанда олардың арақатынасы ортақ болғанмен, соған
қарамастан „көркем әдебиет ... ... ... ... ... ... өзінің әдеби тілмен ішкі бірлігі жағынан қаралатын объективті
шындығын ешуақытта ... ... ... ұлттық әдеби тілінің барлық
тілдік-стильдік ерекшеліктері көркем әдебиет стилінде көрсетіліп отырады
[3,36].
Көркем әдебиет стиліне ... ... ... да кіреді, сондықтан
көркем әдебиет тілі арқылы әдеби тілге қатысты ізденістен ... ... ... ... ... ... шығады. Көркем
әдеби стилі жалпы ... ... ... ... ... сөздің
нормаларына иек артады. Жалпы халықтық тілден, ... ... ... ... ... ... ... тілден негізі қаланған көркем әдебиет стилі
көркемдік, құрылымдық, эстетикалық ... ... ... ... ... түзе
алады.
Стилистиканың ерекше бағытының бірі – безендіруші стилистика.
Безендіруші стилистика – ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері көркем әдебиет стиліне
ғана тән деп қарауға болмайды, ол ... ... ... ... мақсатпен жүзеге асатын шеберлік тәсілдері безендіруші
стилистикада ... ... ... ... ... ... мыналар болып саналады: тілдік бірліктердің ... ... және ... ... әр ... стилистикалық
амалдардың көмегімен анықтау. Олар: стилистикалық мағына, стилистикалық
тәсіл, стилистикалық амал, ... ... ... деп стильдерді құрастырушының әр түрлі тілдік
бірліктерді қолданудағы амал-тәсілдерін айтады. ... ... ... фигуралар, стиль құраудың ... мен ... ... ... ... ... ... бейнелі шығуына
стилистикалық мағына үлкен ықпал етеді. В.Г.Винокур бұл ... ... ... құрайтын атауларды „узуальды-стильді
комплекс” деп атаған [4,16], ол мәтінде коммуникативтік ... ... ... толық қалыптастырады.
Тілдік бірліктердің ішінде сөз айрықша маңызды орынға ие. Тілдің
функционалдық ... ... ... ... ... анықтап бере алады.
Тілдің функционалдық стильдерге қарай ажыратылатын ... ... ... ... сөздің стильдік, прагматикалық мәнін ашуға болады. Тілдің
айшықтау белгілерін ... ... ... ... ... ... ... стилистика ғылымымен тығыз
байланысты.
Тілді ажарлаумен, құбылтумен қатар, керек жағдайда айшықтай білген
жөн. Тілдің ... ғана ... ... үшін де аса ... ...
стилистикалық фигура (латынша figura – келбет, бейне) – сөз ... ... ... гөрі өзгешелеу ораммен, айрықша айшықпен
құру. Мұндағы мақсат біреу-ақ – сөздерге ерекше ... леп, ... ... олардың оқырманға, тыңдаушыға әсерін күшейту [5,25]. Фигураның
түрлері: арнау, қайталау, ... ... ... ... ... эллипсис, егіздеу (параллелизм).
Бітіру жұмысымызда қарастыратын басты мәселе – көркем әдебиет тілін
лингвистикалық поэтикамен байланыста ... ... ... ... ... ... кездесе бермейді дедік.
Алайда, ... ... ... ... ... бір түрі
қайталаулар молынан ұшырасады. Қайталаулар – ... ... ... ... ерекшелік ретінде танылатын стилистикалық тәсіл,
ауызекі сөйлеу стилінде мәнерлік қасиеті айтылған ойға параллельдік ... үшін ... ... бәрі өзгерді, өмір өзгерді, заман өзгерді, мода өзгерді, адам
өзгерді, пиғылы да ... ... ... ... өмір ... бәрі ... деген сөйлемдердегі бірінші қайталау ... ... ... рет ... ... сол ... көлемді құбылыстың сырын баян
етеді, ал ... ... ... ... ... сөз ... ол ... рет қайталанып тұрғанмен, ... мен ... ... ... ... үшін ... тұр. Дегенмен біз зерттеу объектісі
ретінде стилистикалық фигуралар көп ... ... ... ... ... ... ... мынадай мақсат-міндеттер қойдық:
– көркем әдебиет стиліндегі ... ... ... ... ... ... ... стилистикалық фигуралардың стиль түзуші фактор ретінде мүмкіндіктерін
ашу.
Зерттеу барысында қазақ стилистикасында стилистикалық фигуралардың
түбегейлі ... ... ... фигураларға әдебиет
теориясында әдебиет тарапынан анықтама берілген. Ал ... ... тіл ... стилистикалық қызметі, стиль түзуші ... ... ... ... Тек ... ... ... Д.Әлкебаева М.Жұмабаев поэзиясындағы стилистикалық айшықтау
түрлеріне тоқталған. Ал ... ... ... фигуралардың
стилистикалық қызметі, тілдік стильдік ерекшеліктерін, стиль ... ... әлі де ... ... ... ... ... жұмысымыздың
өзектілігін айқындай түседі.
1 СТИЛИСТИКАЛЫҚ ФИГУРАЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІ
Әдеби тілді ажарлаумен, құбылтумен қатар, керек жағдайда айшықтай
білген жөн. ... ... ... ғана ... әсерлілігі үшін де аса қажет
тәсіл – фигура ... – сөз ... ... ... ... гөрі ... ... айрықша айшықпен құру. Мұндағы ...... ... ... леп, ... беру, сөйтіп, олардың
оқырманға әсерін күшейту.
Айшықтаудың ... көп, ... ... ... ... түрін
қарастырамыз.
Арнау – адамның, яғни ақынның өзіне не ... ... ... ... ... тіл ... көпшілікке қайырыла сөйлеуі, ... ... ... ... Байтұрсынов әуелден үш топқа бөлген: жарлай арнау,
сұрай арнау және зарлай арнау [7,223]. Кейін бұл ... ... ... ... ... жұртым,
Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың.
Жақсы менен жаманды айырмадың,
Бірі қан, бірі май боп енді екі ұртың...
Ұқпайсың өз сөзіңнен басқа сөзді,
Аузымен орақ орған ... ... дей ... өз ... күлкің бұзылды, түнде ұйқың...
Бас-басына би болған өңкей ... ... жоқ па ... ... ... ... үлгісі: ақын жеке адамға емес, жалпы ... ... жеке ... ... емес, жалпы жұртпен жария кеңескен.
Өн бойымды күш қысып,
Қаным неге қайнайды?
Ащы тілім ... ... ... ... неге жайнайды?
Ақ қағазды қаралап,
Қалам неге ойнайды
Ақын неге ... ойға ... ... шашың неге ағарды?
Әлде біреу кемітті ме бағаңды?
Сенің қара тұлымыңнан ... ба ... ... ағаңды?
– Тентегім-ау, мұртың неге қыраулы
Көрдің бе әлде көп бейнетті, сынауды?
(Қ.Бекқожин)
Бұлар – сұрай арнаудың үлгілері: ақын немесе ақын жырға қосып ... өз ойын ... ... сан-сала сауал арқылы айтып жеткізеді де, ... ... ... ... Бұл – ... түрі. Енді мына шумақтарды
талдап көрелік.
Орай да борай қар жауса,
Қалыңға боран борар ма?
Туырлығы жоқ тұл ... ... ... ма?
Қаптай соққан боранда
Қаптама киген тоңар ма?
Ту түбіне тұлпар жығылса,
Шаппаған нәмәрт оңар ма?
(Махамбет)
Немесе ... ... оқып ... қызық өмір
Күні келсе солмай ма?
Еркін жүрген ерке көңіл
Қайғы-зарға толмай ма?
Тасқан ... ... ... ма ... жастық жалған болып,
Аһ ұрар күн болмай ма?
Бұлар да сұрай арнаудың үлгілері. ... ... ...... ... автор жауап күтпейді, өйткені олар ешқандай жауапсыз-ақ
түсінікті, арнаудың өн бойында өзінен-өзі ... ... ... ... түрлерін шешендік, яғни риторикалық арнау деп атайды.
Әуелі бас қосқаным Жағалбайлы,
Жылқысын көптігінен баға алмайды.
Өлгені Төлегеннің рас болса,
Құдайым Қыз Жібекті неге ... ... ... ... сөз ... ... ... сұм неткен күшті еді.
(Д.Әбілов)
Алғашқысы – Жібектің зары, соңғысы – ... ... ұлы ... ... ... ... аһ ұрып, аза тұтып айтқан бір ауыз өлеңі. Екеуі де –
зарлай арнаудың үлгілері.
Фигураның тағы бір түрі – ... – сөз ... ... ... ... ... ... келген нәрсені не құбылысты бірнеше мәрте
қайталап, айтар ойды, ұқтырар сырды ұғымға мұқият ... ... да ... түрі ... еді – өмір бойы күлді! – дер ме?
Күн еді – сүймеуші еді түнді! – дер ме?
Күн еді күндей айқын күле ... ... ... өлді – дер ... еді – өмір бойы ... – дер ме? ”
Бұл – жай қайталаудың үлгісі. Мұнда ақынның ерекше мән бере толғап,
толғана ... ... – жер ... ... ... ... күн, оқырман
назарын да осыған мықтап аударып, оның ... күн ... ... бір ... келді де, күн деген сөзге ерекше акцент ... ... ... ... ... құс, ... құс!
Ел қорғаған мен едім.
Мен де айрылдым елімнен.
Көл қорыған сен ... де ... ... бір тауы ... тауы бар ... таудан сен сыр тауып ал,
Сыр тауып ал, қымбаттым.
Қалың зергер, құзды шаттар,
Құзды шаттар қалың ну.
Сарқырайды мұз бұлақтар,
Мұз бұлақтар у да ... еспе ... ... ... ой мен сыр ... да бір
түрлі есіле түйдектеп, еселеніп келеді де, ... ... аяғы ... ... қайталана көшіп, өлеңге әсем әуез, әдемі әсер дарытқандай
болады.
Ұйқыдан соң –
Жапырақпын
Жаңбыр шайып жаңғырған.
Ұйқыдан соң ... ұшып ... кеп дем ... соң ... ... ... соң –
Ну орманмын
Желбіреген жайқалып.
Ұйқыдан соң –
Дауыл өткен,
Жауын өткен
Менде қала ... соң ... ... күн ... ашылған гүл жүзіндей,
Ой аспаным жарқырар!
(С.Мәуленов)
Бұл – әдепкі қайталаудың, яғни анафораның (грекше anaphora – ... ... ... ... әр жолы ... ... ой ... бір сөзден
басталып отырады.
Күншілдер өледі:
Көңілін от қарып:
Батырлар өледі:
Борышын атқарып.
Бұзықтар өледі:
Пышаққа құлшынып:
Сұлулар ... ... ... шаң ... ... таң қалып!
(Қ.Мырзалиев)
Бұл – кезекті қайталаудың яғни эпифораның (грекше epiphora – соңынан
алып ... ... ... ... әр ... соңындағы немесе әрбір ой
ағымының аяқ жағындағы бір сөз ... ... ... отырады.
Фигураның бір түрі – шендестіру, яғни антитеза (грекше antithesis –
қарама-қарсылық) – бір-біріне кереғар ... ... әр ... түр-түсі әр бөлек нәрселерді өзара бетпе-бет қою арқылы бұлардан
мүлде басқа бір құбылыстың, ұғымның, нәрсенің суретін, сыр-сипатын, ... ... ... елестету [8,231].
Мысал үшін „Ер Тарғын” жырындағы Ақжүністің Қартқожаққа:
Қара жерге қар жауар,
Қарды көр де етім көр.
Қар үстіне қан тамар,
Қанды көр де ... көр, ... ... айтқан жұртқа мәлім жауабын немесе Абайдың „Қан сонарда
бүркітші шығады аңға” деп ... ... ... ... мен ... суреттеп:
Біреуі – көк, біреуі – жер тағысы,
Адам үшін батысып қызыл қанға.
Қар – ... ...... ...... қаса сұлу ...
деп жазған өлең жолдарын әдебиет зерттеушілері шендестірудің шебер үлгісі
деп ұсынып жүр. Шендестіру қазіргі қазақ әдебиеті ... ... жиі ... және жаңа ... ... Мысалмен дәлелдеп өтейік.
Бояулар: қара, қызыл, қоңыр, сары...
Қолында суретшінің соның бәрі.
Тек сарымен бояса, нетер еді?
Онда тегіс құлазып ... ... ... ... ... еді?
Күндіз де түн бе деп айтар еді.
Ал бәрімен, әр түспен бояса ше?
Бәлкім ару күлімдер қара шашты.
Бәлкім гүлдер ... ... ... ... ... ... бояу ... болып құйылар сонау көктен.
Сезімім кенет менің күбір ... бояу ... ... бір түрі – дамыту, градация (латынша – gradatio – бірден
бірге күшейе беру) – ... ... ... ... ... ... ... ойды,
адыңғы құбылыстан соңғы құбылысты асыра, асқақтата түсу [8,232]. ... ... ... ... ... бар.
Шырағым, Бурыл шу! – деді.
Құбылып Бурыл гуледі.
Табаны ... ... мен ... ... ... ... түбі ... шыққан соң өрледі,
Адырды көзі көрмеді,
Көлденең жатқан көк тасты
Тіктеп тиген тұяғы
Саз балшықтай иледі...
Арандай аузын ашады,
Аяғын топ-топ басады,
Бір төбенің тозаңын
Бір ... ... ... ... ... ... менен құлжаның
Марал менен бұғының
Ұзатпай алдын тосады.
Көл жағалай отырған
Көкқұтан мен қарабай
Көтеріліп ... қия ... ... ... ... ұшқан,
Құздан суық мұзға ұшқан,
Мұздан биік бұлтқа ұшқан,
Бұлттан биік көкке ұшқан
Қарулы қыран кім еді?
(Т.Жароков)
Осылардың қай-қайсысы да оқырманды бір ... ... ... ... ... ертіп әкетіп бара жатады. Градацияның мұншалық
қызық әсері өлеңдегі секілді прозалық ... да ... рең ... ... ... эпопеясында дамытудың дәл осы қасиетін ... ... ... өлең мен ән, сан ... ... ... ... толқып, тарап жатты. Алуан сырлы жаңа сөз Арқаның қоңыр
желіндей жай ... ... кең ... ... Бұл атырап, бұл сахара бұрын
естімеген сарын есті. ... бойы ... ... ... мелшиіп,
мүлгіп тұрған далаға жел қанатымен жырдай жауап есті: Игі ... ... ... ... ... ... ... туған өлең мен ән
жатталып, көшіріліп, әуендеп толқып Ералыға жетті. ... ... өлең ... ... ... қосылып, кең атырапқа тарап жатты. ... ... жай ... ... ... Тобықты жайлауларын түгел
шарпып өтті. Сырттағы Керейге, ойдағы Уаққа, ... ... да ... ... Тарбағатай, Алтай, Наймандарына да жетіп жатты.
(„Абай жолы”)
Қазақ поэзиясында қолданылу сипаттарына қарап градацияны, ... ... ... екіге бөлуге болады. Бірі – түйдектету:
Адам ол – қайғырымпаз, қуанымпаз,
Жиіркенімпаз, сүйімпаз, уанымпаз.
Дариядай шалқымпаз, шаттанымпаз.
Керкетімпаз, тасымпаз, суалымпаз.
(С.Мұқанов)
Екіншісі – баяулату:
Әм ... әм ... ... қай ... ... соң тыным?
Әм сүйіндім, әм түңілдім,
Үнемі неткен үміт,
Өткен соң бар жақсы жылым?
(Лермонтов – ... мына ... ... ... де – ... де, ... да бар:
Соқ, жігіт! Соқ! Соқ, жігіт! Күйіңді тарт!
Лапылдат! Жандыр! Күйдір! Құмарт! Құмарт!
Безілдет! Сарнат! Зарлат! Үздіктірші!
Керек жоқ! Лақтыр әрі! ... ... түр ... әр иіні мен ... ... сыр ... ... алабұртпай, терең және кең тыныспен тебірене білсе, дамыту – аса
әсерлі, адам жанын ... ... ... оның әр ... ... ... әрі ... сезімі жатады. Мәселен, мына соңғы шумақтағы әр сөз – ... ... ... ... ... ... ... құштарлыққа толы көкірегінің
оты мен өрті, дауылы мен жауыны. Осыған ... ... ... ... ... ... ... жер таппаған қым-қиғаш қайсар қалпын да,
оқ тиген киіктей ... ... ... ... ... де әбден сезіп, тіпті
көріп отырамыз. Сонымен, дамытудың стилистикалық қызметі – оқиғаны ... ... ... ... ... ... ... жан дүниесіне әсер
ету.
Фигураның келесі бір түрі – сөз ... ... яғни ... – inversio – орын ... ...... әсіресе поэзиялық
шығармаларда сөздердің әдеттегі грамматикалық түзілу ... ... ... ... ... ... Тіл мен ... үйреншікті
тәсілді де оқта-текте орнымен қолданудың оғаштығы жоқ.
Қазақ жазушыларының ішінде инверсияға көбірек бой ...... Оның ... жиі ... ... тіркестерге оқырман
басында тосырқай қарағанмен, кейін үйреніп кетеді. Мысал келтіріп өтейік:
Сапардың ... ... ... ... ... аса секірердей, ерінен
көтеріле, ұмтыла береді алға... Жаныңнан безгенің келе бер, – ... ... ... от шаша ... ... ... ... тұра алған
жоқ, талшоқпар жүйемелдете тиді шекеге.
(„Дауылдан
кейін”)
Осы үш сөйлемнің де аяқталуы әдеттен тыс, үш ... де ... өз ... ... түскен, жазылған емес, сөйленген, оқылған
емес, естілген сөздер секілді оқыс әсер туғызады. Инверсияның ... ... ... құрметте оны!
Түсіндің бе, қарағым?
Ол ақшаға сатқан жоқ,
Тізеден кесіп аяғын.
Еріккеннен де ұстап жүрген жоқ,
Қолтықтағы ұзын таяғын.
(Ә.Сәрсенбаев)
Осы өлеңдегі ... ... ... ... құрсақ, былай болар
еді: Ол аяғын тізеден кесіп, ақшаға сатқан жоқ; ... ұзын ... де ... ... жоқ, ... бе, ... Сен оны ... Ал
ақын осы тіркесті инверсия айшығына салып, әдейі „бұзған” да, жай сөз емес,
өлеңге айналдырып, бұрынғы ұғым үстіне енді ... ... қызу ... бір түрі – сөз тастап кету, яғни эллипсис ... ... ... ... ... ...... ішінде немесе өлең шумағында атап
айтпаса да түсінікті кейбір сөздерді әдейі жазбай тастап кету.
Ақ ... ақ ... еді бір ... ... ... мені, ой салар.
Сол майдандар... қатты айқас
Есіңде ме, ер ... ... ... ... ... көп ... әр ... арасында жеке сөз емес, бүтін сурет не үлкен
шындық қалып қойып отыр. ... ақ ... айна болу үшін ... мөп-
мөлдір болса керек. Оны ақын айтпайды. ... ... түн мен күн ... үшін олар – жай түн мен күн ... ірі-ірі оқиғаға, шындыққа, сырға
толы түн мен күн. Оларды да автор айтпайды. Қай майдан? Қандай құрбан? ... ... Қай ... ... мен ... Бұларды да автор тәптіштеп
жатқан жоқ. Өйткені бұлардың бірқатары ... ... ... ... ... ... бір алуаны жалпы логикадан түсінікті,
ал қайсыбірін, тіпті айтудың ... ... ... эвфемизмнің орнына да қолданыла береді: кейбір былапыт
сөздерді бүкпелей жұмсартып жатпай-ақ, ... ... де ... ... әкеңнің... – дедім мен оған ақырып. („Мөлдір махаббат”).
Эллипсис ... ... ішкі ... ... ... шым-шытырық
оқшау сезімдері мен ұғымдарын, шытырман ... ... ... де ... ... ой, ... ... әрі-сәрі түс, кейбір қияли
кісінің оқыс күйініш-сүйініші. Осылардың бәрін эллипсис арқылы ... ... ... ... ... мына сөздерін алып қаралық:
Жығылып барам. Ұйықтайын ба? Өлсем бе? Құлап кетем, тау басынан ... ... ... көп ... Шақырады... Иә, иә, барам... Келе
жатырмын... тоғай. Ә... қайда кетті? (М.Әуезов)
Осыны әсіресе сахнадан ... ... ... ... үрейін
ұшыратын сұмдық әсер кейіпкер сөзіне эллипсис арқылы дарып тұр.
Фигураның тағы бір түрі – егіздеу, яғни ... ... ... ... ... ... – екі ұдай ... құбылысты, ұғымды, сезімді
қатар қойып, жұптап суреттеу. Мұның түрлері көп. Біз ... ... ала бұлт ... ... кей шақта.
Өне бойың егіліп,
Жас ағады аулақта.
Жауған күнмен ... ... күш ... ... ... ... іш жайнар.
(Абай)
Бұл – адамның көңіл күйін табиғат ... ... ... психологиялық параллелизмнің классикалық үлгісі, ақын жаздағы ... ... көз ... ... ... келіп, екі түрлі шындықты танытады да,
шынайы философиялық түйін шығарады.
Сарғая күтіп көктемді
Сап-сары боп су ... алып ... ... шал жатты.
Су сарғайды ылайлы,
Шал қарғайды құдайды.
Көктем келді, сарысу
Бола қалды мөп-мөлдір.
Жылға бойы у да шу,
Жамырады жас ... етіп су ... бір ауыр ... да ... ... арқылы жасалған әсерлі сурет, сурет
қозғаған сезім, сезімнен туған сыр, шынында да ... биыл ... ... жылы ... ... ... ал ... өткен жас шағы ғұмыры
қайтып келер ме? Шал соны ойлап күрсінеді.
Екі жаяу ... ... бар, ... ... бар,
Біреуінде күрек жоқ, жүрек бар да, жүрек жоқ.
Бірі шаршап келеді, күні бойы жер қазып:
Бірі шаршап келеді, жолдасына ор ... үй сап, сол ... ... ... – орға досының жығылуын тілейді.
Екі жаяу келеді, ортасында – бір күрек:
Сол күректің астына қашан түсер сұм ... ... ... ... пен ... солар қалыптастырған екі
түрлі бітімді, осылардан туатын адамдық пен зұлымдық ... екі ... ... ... Бұл ... де ... байлауға апарады.
Сағындың ба, Қарақұм,
Сарыарқадан жаңбыр болып келейін,
Сағындың ба, Қарақұм,
Жаңа туған ән-жыр болып келейін.
(М.Әлімбаев)
Манаурайды балбырап таң ғажайып,
Торғын төсін тосады таңға жайып.
(Қ.Шаңғытбаев)
Қыңыр ... не ...... деп ... ... үн ... керемет – болайын деп болды ма?
(Ж.Нәжімеденов)
Бұлар – әр алуан синтаксистік параллелизмнің ... ... ... де ... тілі мен ... ... ажар береді, өрнек
төгеді, нәтижесінде өлеңге кәдімгідей кенеулі күй, сүйкімді әуез бітіреді.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... тоқталып
өттік. Енді қазақ әдебиетінде, жекелеген ақындар шығармаларында айшықтаудың
атқаратын ... ... ... КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТ СТИЛІНДЕГІ ФИГУРАЛАР
Әдеби тілді стилистикалық бояулы сөз өрнектерімен көркемдеумен қатар
формалық жағынан да ... ... жөн. ... ... әсемдігі үшін ғана
емес, әсерлілігі үшін де аса ... ...... ... ... – сөз ... сөйлемді дағдылы синтаксистік қалыптан гөрі
өзгешелеу ораммен, айрықша айшықпен құру ... ... ... ... ... – сөздерге ерекше екпін, леп, тыныс беру,
сөйтіп, олардың оқырманға әсерін күшейту.
З.Қабдолов: ... ... бір түрі – ... – сөз
әсерін күшейте отырып оқырман ... ... ... ... нәрсені не
құбылысты бірнеше мәртебе қайталап, айтар ойды, ұқтырар сырды ұғымға мұқият
сіңіре ... – деп ... ... [8,229].
Қайталамалар – дүние жүзі тілдерінде кең түрде дамыған, олардың әр
түрлі семантикалық-грамматикалық функцияларды ... ... әр ... ... ... белгілі.
Қайталамалар жаңа грамматикалық формалардың және ... ... үшін ... ... де, ... ... және ... бүтіндігін жүзеге асырады. Сондай-ақ қайталамалар
кейде ақын не жазушының ұқыпсыздығынан да болатын нәрсе.
Адам өзінің психологиялық сезімін, ой өрісін тіл арқылы ғана ... Яғни ... ... ... ... – тіл. Айтылған ойын ерекше
жеткізу үшін сөз әсерін күшейту үшін ... ... бірі ... ... – сөз ... мен ... қолдану барысында өте ертеден
келе жатқан құбылыс, сондықтан да көптеген халықтардың фольклорына тән. Ең
алғаш қайталама туралы зерттеу ... ... орыс ... ... есть ... положение речей в предложениях” ... еді. ... ... ... ... ... ... мәселесіне тоқталады.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында ХХ ғасырдың басында лингвистер
қайтамаларға ... ... ... бөле ... Американдық лингвист
Э.Сэпер барлық тілдегі қайталамалардың кең ауқымда дамуын көрсетіп, олардың
сан алуан семантикалық-грамматикалық функцияларының ... ашып ... Орыс ... ... Г.О. Винокур, В.Жирмунский,
Е.А.Киселев және т.б. қайталаманың ... және ... де ... ... ... ... қайталамалар көне жазба ескерткіштерден бастап,
бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... ... ... жұмбақтар ырғағы ұйқасы жағынан ешқандай өлеңдерден кем емес,
тоқсан ауыз сөздің тобықтай ... ... ... ... – тек ... ... тіл ... Қ.Өмірәлиев, З.Ахметов, З.Керімбаева еңбектерінде
қазақ ауыз әдебиеті, сондай-ақ белгілі ақын шығармаларындағы ... ... сан ... ... ерекшеліктеріне талдау жасалынған
[13,7].
Қ.Жұмалиев ... ... ... ... ... ол ... әр шумақ жолынан емес, бүкіл ... ... ... [14,220].
Қайталама – жаңа грамматикалық форманың және ... ... үшін ... ... де, коммуникативті процестің құрылымдық және
мазмұндық ... ... ... Ауыз ... ... мен ... да ұйқас, ырғағы ... ... ... ... ... қолданбаған қаламгер жоқ шығар. Зерттеушілер
қайталаманы қос сөз түрінде, енді бір тобы ... сөз ... ... ... ауыз әдебиетінде келе жатқан құбылыс болғандықтан, ... ... ... ... ... тән ... ерекшелік
болып табылады. Қазақ поэзиясында баяндауыштық қайталама ... тән. Ауыз ... ... ... ... терме, т.б.
түрлері өзінен кейінгі әдебиетке тигізетін әсері мол. Өлеңнің алғашқы
жолдары бір ... ... рет ... ... ... ... өзі қазақ
поэзиясында ертеден келе жатқан құбылыс.
Бүгін менің құшағымда кім болды?
Бүгін менің құшағымда Гүл ... ... ... Күн ... ... ... Күн ... еді – өмір бойы күлді – дер ме? ”
Сөздердің ... ... ... ... және ... мақсатта жұмсалады. Әрбір қайталамалардың мағынасы айтушыны
не ... ... ... ... және шығарманың жанрына
байланысты. Олай болса, қайталамалардың табиғатын ашуда жеке автордың ролі
зор. ... ... ... ... ... поэзия жанрында
қолдануында жаңа қырын байқатады.
Тілге үлкен күш және көтеріңкілік ... ... ... ... ... ... қызметін анықтауда Мағжан
Жұмабаевтың поэтикалық ... ... ... ... ... орыс-батыс әдебиетінің тамаша үлгілерінен
сусындаған Мағжан қайталамалары жаңаша түр мен ... ие ... әсем ... ... ... ... ... сөз кестелеріне толы
қайталамалары оқушысын селт еткізбей қоймайды.
Мағжан поэзиясындағы қайталамалар өлеңнің көркемдігін эмоциялық
эстетикалық ... ... ... ... ... туындының
әдемілігін, мазмұндылығын күшейте түсу мақсатында жұмсалады.
Мағжан поэзиясындағы қайталамаларды оның шығармашылық өнеріне үңіле
отырып мынадай ... ... ... ... ... ... В.А.Звегинцев
поэтикалық тілде өте ертеден қолданылатын белгілі ... ... ... ... ... ... беретін эмоциялық мағынасын
атап көрсету керектігін айтқан.
Мағжан ... әсем де ... ... құрылып, оның дыбыстық
қайталамалары арқылы өзіндік поэтикалық ... ... үшін ... өлеңін алайық. Осы өлеңде с дыбысы 26 рет ... ... ... ... дыбыстық әсерін күшейтіп тұр.
Тұманбай Молдағалиев жырларында да дыбыстық қайталама жиі кездеседі.
Сен түсіме кіресің күнде менің,
Саған ... ... , бұл ... ән ... деген соң ән шырқадым,
Сен үндеме деген соң үндемедім.
Неаполь халқының әуендері
Көркем шығармада дауыс ырғағы ... ... ... қайталама 2
түрлі тәсіл арқылы жасалады:
1. Аллитерация – бірыңғай дауыссыз дыбыстарды қайталау.
„Неаполь халқының әуендері” ... ... ... ... айтылуы аллитерация арқылы әсерлі, әрі ... ... ... ... дыбыстардан басталуы өлеңнің пішінін келтіріп, әдеби
тілде ажарлау қызметінде жұмсалады.
2. Ассонанс – бірыңғай дауысты дыбысты ... ... ... ... енді ... ... есік ... бол”
2. Буындық қайталамалар да ақын шығармаларында кездесіп ... ... түрі ... ... ... ұшырасады. Сөйлемнің басындағы
бірінші буын қайталанады да, ... ... ... ... ... келе жатамын мен әйтеуір
Жолым тосқан сол сәулеме жете алмай.
„Қол ұстасып”
Бұдан алғашқы буын, алғашқы түбір сөз ... ... ... ... ойға ... әуездік сипат беріп тұр.
3. Сөздік қайталамалар. Түбір сөзге түрлі грамматикалық аффикстердің
жалғануы арқылы жасалады. Бұл ... ... ... қазақ
ақындарында кездеспейді. Жаңылтпаш, түр, ұйқас ретінде танылады. Автор
ойының белгілі түбір ... ... ... ... ... бой ... ... іс-әрекетті салыстыру арқылы қайталанған сөзге әсер беріп,
әуездік артып, ... ... ... әсем ... ... ... ... ерекшелігін танытатын қайталамалар
кездеседі. ... ... ... ... ... және ... тәсілі –
өзінше ерекшелігі мол құнарлы жүйе. Бұл жүйе бойынша сөзді қайталаудан ... ... ... ... ... неше ... жаңа формалары
жасалады, олардың мағыналары ... ... ... ... яғни жаңа сөз ... сөз тек қана грамматикаланады”, – деген
[15,107]. Тұманбай Молдағалиев жырларында жеке сөздердің ... ... ... ... мысал келтіре кетейік:
. . . Саған көзі түспесе екен ажалдың,
Саған көзі түспесе екен ... . . . . ... . . ... мына әншілер әнін арнасын,
Ерлерге мына ақындар жырын арнасын.
„Комбайнер ... ... ... танытатын қайталамаларды қарастырайық:
Сөнеді шырақ Сөнемін.
Сөнеді – Ай
Мен де ... ... ... Ай мен, мен ... ... жел ... жыламас
Жел жыламас, ел жылар.
„Альбомына ...”, 146
бет.
Дәл осындай стилистикалық етістік ... ... ... ... ... ... Мағжан табиғат құбылысы мен
адамның іс-әрекетін қатар ... ... ... ... ... ... оқырманға әсері ерекше сезіліп тұрады.
4. Тармақтық қайталамалар. Тармақтық қайталамалар өлеңнің әр ... де, ... ... ... ... эмоциясына әсер етіп,
поэтикалық тілдің көркемдігін арттырады. „Айдашы атты Сәрсенбай”, „Шолпы”
өлеңдері соған дәлел. ... ... ... ... ... дәптеріне” атты бөлімінде ақынның „Күндер мұнда жылдай боп өтер емес”
деген ... үш ... ... Әр ... ... ... және соңғы
өлең тармақтары қайталанып келіп отырады.
. . .Күндер мұнда жылдай боп өтер ... ... ... ... ... ... ... ғашық екенім бекер емес.
Күндер мұнда жылдай боп өтер емес,
Даусым елге алыста жетер емес ... ... ... кең ... ... ... ... емес.
„Күндер мұнда жылдай
боп өтер емес”.
5. Шумақтық қайталамалар.
Қасірет батты жаныма,
Уға толды жас жүрек,
Орамалды жарыма
Бітемін қашан кестелеп?
„Орамал”, 62 ... ... ... осы шумақ басында айтылып, орамалды
кестелеу себебі лирикалық кейіпкердің ой-арманы, өкініш-мұңы түсіндіріліп
болған соң, ... ... осы ... тағы ... ... ... әсер қалдыра қайталанып барып аяқталады. „Гүлсімге”, „От” өлеңдері
де шумақтық қайталамаларға дәлел.
6. Сөз ... ... ... Қайталаудың мұндай түрін
ғалым Д.Әлкебаева сөздік тіркестік және сөйлесімдік қайталамалар деп алған
[16, ... ... тип ... ... үшін ... бір ... не
сөйлемдерін көп қайталау арқылы оқушының көңілін аударады” – деп ... ... [17,32], ... жырларының мазмұнын аша түсетін
оқушының көңіліне тез қонатын қайталама түрлері көп, соның бірі – ... ... жиі ... біз оны ... сөз ... сөз ... дейміз.
А) Есімді сөз тіркесі.
Миллион жанның арманын,
Миллион жанның ақылын,
Миллион жанның талғамын,
Өзіне жиған батырым.
„Алатау қызы”.
Есімді сөз тіркестерінен келетін қайталамаларға Мағжанның ... ... ... анық жанға жайлы май сұлу,
Жарқ-жұрқ еткен майда ... ... ... 113 ... Етістікті сөз тіркесі, басыңқы сыңар модаль сөз арқылы беріліп тұр.
Арманыңды сағынғанда гүл керек.
Құдіретіңе табынғанда гүл керек.
Жарың ... қол ... гүл ... жерге оралғанда гүл керек.
„Гүл керек”.
Етістікті сөз тіркестері де Мағжан поэзиясының стильдік мәнерін ашып,
айтылған ... ... ... ... ... сұлу – өтті ... сұлу – бітті жылдар.
„Гүлсімге”, 120 бет.
Мағжан поэзиясында қайталамалардың өзіндік ерекшелігі бар. Ақын ... ... сол ойын ... жай ... ... арқылы
білдіреді. „Пайғамбар” өлеңінде „қап-қара түн” деген жай сөйлемді бірнеше
рет ... ... ... бүкіл іс-оқиғасын құбылысты суреттеудегі
мақсатына, белгілі жүйеге құраған. Осы бір жай ... ... ... ... ... айналып, өлең шумақтарының көркемдік қызметі әсерлі
ұғынықты айқындалып тұр.
Қайталамаларды қолданудағы автордың мақсатын төмендегідей ... ... ... оқырман назарын ерекше, айрықша аударғысы
келген құбылыс, зат, нәрсені анықтау мақсатында;
2. Бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Айтылар ойдың көркемдігін, әсерлілігін арттыру, эмоцияға әсер ету
үшін;
4. Белгілі нәрсені қабылдай отырып, санамалап ... ... ... ... негізгі сөздердің мағынасын келесі сөйлемде аша
түсу ... ... сөз ... ... келесі
сөйлемде түсіндіріліп, дәлелденуі үшін.
6. Бір сөйлемді ... ... ... ... сол сөйлемнің
төңірегінде көтеру мақсатында;
7. Бір ой жалғастығын қайталамалар арқылы туатындығын ... ... ... ... ... ... мақсатында.
Ойды қорытындылау, тұжырымдау мақсатында ақын қайталамаларды ... ... ғана тән ... ... ... ... поэтикалық
әдемі тәсілдерінің бірі қайталамалар ақынның шеберлікке қуатты ... ... ... ... алуан түрлі өрнекке негізделіп өзінің
әдемі мәнерін тауып тұр.
З.Қабдолов „Сөз өнері” атты зерттеуінде ... төрт ... жай ... еспе ... ... ... кезекті қайталама
[8,230].
Жиырма жаста көрмеген қызығымды,
Жиырма жаста үзбеген жүзімді,
Жиырма жаста жұлмаған гүлдерді
Бүгін көре алам ба, үзе алам ... ... жүзе алам ... ... ... . . ... ақын ... мән беріп баса назар аударып отырғаны, оқырманның
назарын аударғысы келген сөз „жиырма”. Ақын ... ... ... ... ішінде дәл „жиырма” жасына оқырманның көңілін аудартып мән бергізу
үшін осы сөзді қайталама қызметінде ... Өлең ... ... ... ... үш ... басында тұрғанымен басқа шумақтарда басқа
да жерде орын алуы мүмкін.
Жан Әлия, ән – ... ... ... бар иә.
Он жетіде отқа өртенген махаббат,
Бүгін халық құрметтейтін ... ... ... ... Әлия елді ... ... ғана Әлиімнің
Әлиясы
Дәрігерлік дипломын қорғады.
„Әлия әпке”
Немесе
Боз киіктер өрген кезде,
Боз жусанды емген кезде.
Боз ... сол ... ала таң ... ... көріп
Ақтоғайдан . . .”
Бұл әдепкі қайталама үлгісі өлеңнің соңғы жолдарына ... ... ... ... әуезділік күш түсіре отырып белгілі ... ... ... ... ... ... ... жүрген
Көк белді сағындым ғой.
„Сағындым ғой”
Тұманбай поэзиясындағы қайталамалар ... ... ... не ... келсе де сол ой-ниетін қарапайым сөздер, сөз тіркестері
арқылы ... ... ... ... ... ... ... сипат алады, екіншіден әуенділік, әуезділік қасиетін
күшейтеді. Ақын өзінің өлең жолдарында қайталаманың қай түрін ... ... ... ... ... ... ... отырады. Бұл
түрлендіру қайталаманың тілдік қолданыстағы көркемдік-эстетикалық дәрежесін
көтеріп тіл шұрайлығына ... ... ... бір түрі – ... Сөз ... ... ... гөрі өзгешелеу ораммен құру, ... ... түсу ... ... ... ... 3 ... сұрай арнау, зарлай арнау, жарлай арнау. Осы ... ... ... ... ... айналды. Қ.Жұмалиев те өзінің зерттеу еңбектерінде
арнаудың осы үш түріне тоқталған [23,6].
Тіл білімі мен әдебиет ғылымына ... ... ... соның бірі – арнау. Арнауды таза тілдік ... ... ... ... ... ... Біз көркем әдебиеттің деректеріне жүгінеміз.
Сонда да болса, ... тіл ... ... ... ... бар
категория болып табылады. Сонда арнау дегеніміз – ... не ... ... не өзін ... ортаға, не көпшілікке қайырыла сөйлеуі, кеңесуі.
Ақын әр уақытта – ... ... ... ... ... ... ... туған өлеңдері жалпы адам ... ... өз ... мақсатынан туған.
Арнау оқырманның эмоциялық сезіміне әсер етіп, ақынның ... ... ... арнайы тіл қатуы қалың қауыммен сөйлесуі, олармен қатысуы.
Мағжан жырларының арнауға құрылған өлең үлгісінің бірі деп мына ... ... ... өсірген, қайран Орал!
Мойның бұр тұңғышыңа бермен Орал!
Қосылып батыр түрік балалары,
Таптатпа жолын кесіп тізгінге Орал.
”Орал тауы„ 56 ... ... ... ... ... қаны бір ... ... жария
айтқан арнауы.
Зарлай арнау өз елінің, ұрпағының мүшкіл халіне жаны ашып, айтуы
дейміз. А.Байтұрсынов өзінің ... ... ... алла ... ғой ... жан.
Қуат кеміп барады,
Көл болды мынау аққан қан.
Тәңірі өзіңе жылайын.
„Жаралы жан”, 57 бет.
деген өлең жолдарын зарлай арнауға жатқызған [7,364].
Қинадың-ау, ... ... ... ... ғой ... ... қалған балапан –
бұл шын мәніндегі аһ ұрып азаланған үн деп танимыз.
Мағжан поэзиясында сұрай арнаудың түрлері ... де, ол ... ... ... ... мен ... айтар ойы арқылы
көркемдікке ие болған.
Сұрай арнаудың шешендік не ... ... деп ... ... ... әсершіл ойлы мағынаға ие болған.
Арнауда қойылған сұраққа автор жауап күтпесе де ол ешқандай жауапсыз-
ақ түсінікті, яғни Мағжан тілінде ол ... есеп беру ... ... ... түрі – ... ... ... Мағжан поэзиясының үлкен
табысы. Бұл ақынның өз өмірінен, өз атынан ... ... ... ... ой-арманын, қуаныш-қасіретін танытатын тілдік ерекшелігі. „Жан
сөзі” өлеңін талдап көрейік. Бұл өлеңде ақын ... ... ... ... мақсатын түгел жариялап тұр. „Жан сөзі” өлеңінде:
Өмір – ... жоқ оның ... ... ... сиқырлы толқын беті.
Осы өмірге кіргелі көп күн болды,
Енді бір ай толады ... ... ... ... көп таң атты,
Қараңғылық жер бетін талай жапты.
Ес білгелі алыстым жүрекпенен,
Ырық бермеді қайғырды, ол не ... сол ... ... ... ... бір ауыз ... ... сыншы болсаң, әділ сыншы,
Кінәні жүрекке қой, қойма маған!
„Жан
сөзі”, 166 бет.
Ақынның бұл Мағжан поэзиясында ... ... ... ... ... қырлары бар.
1. Өмірге, дүниеге келу мақсатының себебін анықтағысы келеді.
2. Өмірге, дүниеге өкпе-наз артады.
3. Өмірдің ауыр қасіретті ... ... ... ... ... ... Өз ... кеңдігін, дархандығын айтады.
6. Тағдыр жазуын өз мойнымен көтеретіндігін, оның маңдайға жазған талап-
тілектерін орындағанын айтқысы келеді.
7. ... ... ... ... Өзіне ұнамсыз құбылыстарды сипаттайды.
9. Өзінің өмірге ризашылығын, қуанышын танытқысы келеді.
10. Көңіл-күйдегі ... ... ... ... еске ... ... ... қанағаттанбаған сәттерін айтуға тырысады.
12. Нәзік сезімді, махаббатты жырлайды.
13. Өзінің жауапкершілікті сезінгенін айтқысы келеді.
14. ... ... ... ... ... ... ... Кейінгі ұрпақтан өзін-өзі тану, сынау міндеттерін талап ету ... ой – бұл ... өзі, әрі ... ... ... ... ... арналған шешендік арнауы.
Арнауы ұрпағына үн қата отырып, өзін ... ... ... қазақ
ақындарында өз қолтаңбасын қалдырды, атап, айтқанда Қ.Аманжоловтың ... ... ... себепкер болды.
„...Белгілі идеяны оқырмандарына қай жазушы қалай айтып береді,
олардың ой-сезімдеріне ... әсер ... ... ... нысандарына қандай
шебірлік әдістерді пайдалану арқылы жетеді, міне, осы ... ... ... ... тән ... ... өз қолы, почеркі
анықталады” – деп ... ... ... [18,13], ... ... тіл ... ... жиі қолданыстағы көркемдегіш тәсілдері
болады. Сол ... ... ... ... ... алуан түрін кездестіруге болады. Ақын өз ... ... ... ... ... әсер ... ... түрлендіруде асқан шеберлік
танытады. Сондықтан да Т.Молдағалиев ... ... ... көрінетін арнауға кеңірек тоқталуды жөн көрдік.
Осы орайда: „Мастерство – это есть умение наиболее выразительно,
наиболее ... ... ... и ... ... ... до
читателя то, что есть у писателя на душе” – деген орынды тұжырымды ойға ... [19,41], ... ... ... ... ... ... деп
аталатын түріне тоқталайық.
Ғалым З.Қабдолов: „...арнауда қойылған сұрақтарға автор ... ... олар ... ... ... арнаудың өн бойында
өзінен-өзі анықталып жатыр. Сұрай ... ... ... ... ... айшық деп атайды” – деп оның нақты анықтамасын берген [8,227].
Мұндай ... ... ... ... түрі ... ... мол
ұшырасатыны және оның тамырының әріден келе жатқаны белгілі. Ал прозада ол
поэзиядағыдай ... ... ... ... ... ... ... ие. Әрине,
көптеген прозалық туындылардан авторлық ... да, ... ... да оны ... ... [20,154].
Мысалы:
Айтшы, Алатау, көпті көрген ақылдым!
Бағланың кім, ақының кім, ... ... ... ілікпей,
Неге әлі мен төсегімде жатырмын?
Айтшы, Алатау – айналайын құдірет,
Бітпейтұғын ... көп, нұры ... деп қол соға ма ... соға ма тым ... бір ... ... қандай нәрсені суреттесе де адамның жан-дүниесіне, сезіміне әсер
беруді көздейді. Ақын арнау арқылы осы мақсатына жетіп отыр.
М.Әлімбаев ... ... ... ... бір ... „Арнау өлең
десе аза бойы қаза боп тұратын ... бар. Бұл ... ... ... ... ... ... қаракөл қозылардай бір-бірінен
айырғысыздығынан. ... ... ... алыс ғасырлардан басталады.
Тұманбай Молдағалиев арнау өлеңді аса көп ... ... ... ... ... ... ... жазған автордың өзімен
бірлеспей-ақ, ... ... ... ... алыстан сөзгендей боласың.
Оның жанындағы жанасқан пендесінің қадір қасиетіне жеткенін аңғарасың.
Екіншіден, соған бейтаныс ... ... ... ... ... ... арнаудың үш түрі де кездеседі. Төмендегі ... ... ... ... құрылған. Бұл сұрай арнаудың үлгісі.
Елу деген асқар тау ма, әлде биік төбе ме,
Нысанаға дәл қадалған әлде „Қызыл жебе ме?”
Елу ... елге ұл боп ... туу ... ме, әлде оттай махаббатқа суу ма?!
Елу деген ... аға ... па өзі, ... ... ма ... ... бар жанға,
Қаратаудың тереңінен қопарылып шыға сап,
Өзіңе даңқ ала келген әлде „Қара Маржан ба?!”
„Елу деген немене? ... ... ... ... ... ... ауыр ... қолданылады. Ауыз әдебиетінде жоқтаулар зарлай арнауға жатады.
Өлең жолдары негізінен дауыс ырғағына құрылады.
Топтан озған торы аттай жайтаңдаған, бауырым,
Ағайынның ... ... ... ... ... бере ... ... сөзін түгелдей айта алмаған, бауырым...
Көз жасының кеудеден ағылды да бұлағы,
Сүйген жары анасы, барлық досы жылады.
Айтып айтпай немене басылмай-ақ ... ... оқ тиіп ақ боз ... құлады...
Ал, бақыл бол бауырым көп жыламай отбасың,
Барлығына тірліктің ... ... ... ... елге ... жақсыны,
Өлең ғана іздесін, өлең ғана жоқтасын.
„Сырым інімді жоқтау”
Жарлай арнау:
Ақ ... ... ... де ... болам-ау деп.
Мүрделі жотадан қорқам,
Мен де сонда қалам-ау деп,
Кім есіркер қартайсақ, – балам-ау, деп.
Шимай-шимай әжімнен қорқам,
Бетіме менің көшеді-ау деп,
Күлімдеген ... ... да оты ... ... менің көшеді-ау деп.
Сықырлаған таяқтан қорқам,
Бір күні қолға алам-ау деп.
Тықылдаған сағаттан қорқам,
Бір күні тоқтап қалады-ау ... ... ... деп.
Қырқадағы гүлдерден қорқам,
Күз келсе бәрі солады-ау деп.
Зулаған жүйрік күндерден қорқам,
Қанаты бір күн талады-ау деп.
Көтеремін баланы: – әу, деп
Лап етіп ... ... ... ... ... деп.
Бәрінен де өзімнен қорқам,
Көп күнім бекер өтеді-ау деп.
Уақыт тастап кетеді-ау деп.
„Ақ ... ... ... арнауда өлеңдер қазақ тіліндегі барлық сөйлем түрінде құралады
және барлық сөз табы толығымен қатысады.
Айшықтаудың бір түрі – шендестіру, бір-біріне ... ... әр ... ... түр түсі ... ... өзара бетпе-бет
қарсы қойып, бұлардан басқа құбылыстардың, нәрсенің суретін кескін, кейпін
анықтау.
З.Қабдолов шендестірудің қандай тілдік ... ... ... ... ... бір түрі – шендестіру, яғни антитеза бір ұғымның,
нәрсенің суретін, кескін-кейпін ... ... ... ... ... ... ... шендестіру үлгісінде талай жырлаған Мағжан
шендестіруді қолдануындағы табысы ойды құрсаулап, анықтап, даралап оқырман
назарын аударғысы ... ... ... ... ... айрықша
әсерлі көрсетуінде жатыр.
Кеудеде от, іште – ... ...... қайғы жұтқан сорлы бас.
„Тұтқын”, 81 бет.
Шендестіру өлеңде көркемдік эстетикалық жағынан әсерлеп қана қоймайды,
айтылған ойдың ... ... ... ... ...... үміт – шабақ ойнаған,
Мен – есалаң, мен – нәресте, үміт – от.
Жүз күйсе де қырмануын қоймаған –
бұл өлеңдегі шендестіру де ... ... тән үш ... не үш ... ... бір-біріне елестетсе, Мағжанда осы қызметке шендестірудің
түрлі ... ... ... ... ақ бұлт, жүзің Ай,
Тісің меруерт, көзің сәулем құралай.
Ләззат, рахат, бақыт бәрі қойныңда,
Сұрамаймын енді ұжмақ – ... ... жан ... 110 ... ... шендестірудің тамаша ... ...... ... ...... ... – жаз, жаның – бай.
Қайта маған жер ... ... сені ... едім ... ... ол – пайғамбар, ол – құдай,
Көңілі – көктем, ...... ...... тіл ... ... тіл ... сорлайды.
„Алматыдағы Жамбыл ескерткішінің алдындағы ой”
Тойға келген әжең ұстаз тағы ...... ... – от, жаны гүл.
„Сәлем, саған, болашақ”
Шендестіру өлеңінің көркемдік эстетикалық жағын әсірелеп қана қоймай,
айтылмақшы ... ... ... ... ... ... білесің сезім суды,
Бір ағасың сөзің – өрт, сөзің – шулы.
Өмір – күрес болғанда, сол өмірге
Күлетін де жан ... өзің ... ... ... бір түрі – дамыту – өлеңде алдыңғы ойдан, соңғы ойды,
алдыңғы оқиғадан соңғы оқиғаны күшейтіп айтуды атайды. Бұл – ... ... келе ... өмір құбылыстарын суреттеуде жиі қолданылатын
поэтикалық тәсілдердің бірі. Дамыту әсіресе ... ... ... шапқанын, батырлардың жекпе-жек шайқасқан жерлерін суреттеуде жиі
қолданылады. Мағжан табиғат құбылыстары мен жаратылыс әлемінің ... ... ... ... екені оның құдіретті жаратылыспен біте
қайнасуы – қазақ поэзиясындағы жаңа кезең деп танимыз.
Мағжан поэзиясында ... ... ... ... ... ... ... мақсатын ашуға жұмсалады. Адамның ізгі сезімін бірте-бірте
ашу ... ... ... ... көркемдеу амал тәсілі Мағжан
поэзиясында жиі ... Мұса ... – ізгі ... мен де ... ... Арсыға,
Жүгіріп барып қарсына,
Тәңірінің тілін ұғамын.
„Көкшетау”, 150 бет.
Табиғат құбылыстарындағы өзгерістерді ... ... ақын ... де әсем сезімнің мағыналық қызметінде жұмсайды.
Толқыннан толқын туады,
Толқынды толқын қуады,
Толқын мен толқын ... ... бір ... ... ... әдісімен өрілген өлең жолдары бірте-бірте баялап тоқтайды.
Сылдыр, сылдыр сылдырлап,
Бірінің сырын бірі ұрлап,
Толқынды толқын қуады,
Жарына бел береді,
Береді де ... ... ... 151 ... ... адамның іс-әрекетіне теліп дамыту әдісін Мағжан
түрлі ... ... ... теңеп әдемі өрнектерге құрайды.
Дамыл алмай жылар қар,
Ақ шымылдық ашылар,
Сылқ-сылқ күліп сылдырлап,
Бірдеңе деп былдырлап,
Көрінгенге сүйінші
Сұрайтын жан баладай,
Асығып сулар жүгірер.
„Жазғытұрым” 36 ... ... ... екі ... Т.Молдағалиев
поэзиясынан кездестіреміз. Бірі – түйдектету, ...... ... ... Тұманбай жырларын талдау арқылы көруге болады.
Жиырма жаста ... ... ... бармаған тауларыма.
Бүгін жете алам ба, жүре алам ба,
Барша ... ... бір ... ... ... ... па, ... пе,
Сағыныш па, о, бұл не.
Тоймай қалған ақ сүтке
Әлде қозы – көңіл ме?
„Жалыныш па, өксік ... ... ... ... ... дамыту
тәсілінде жазылған. Сюжетті өлеңнен басқа да ... ... ... ... болады.
Кетерміз, құлар көктен сұңқарымыз,
Сүрінер қатты шапқан тұлпарымыз.
Ең соңғы оралмайтын бір сапарға ,
Ұзатып салар біздің ұрпағымыз.
„Адам жолы”
Сонымен, ақындар ... ... ... ... да ... ... ... әсерлі суреттерге енген.
Айшықтаудың тағы бір түрі – егіздеу, екі ұдайы нәрсені, құбылысты,
ұғымды қатар қойып ... ... ауыз ... ... бұл ... дейін аса дамып жетілген жоқ. Өзіне дейінгі ... ... ... сезім дүниесіне терең бойлаған оның тамаша үлгілерін
дамытқан Абай еді. ... ... мен ... ауыз ... ... ... өлеңдерінде жиі байқалады. Адамның ... әр қилы ... ... ... ... – ұлы Абай қолданған
тілдік тәсілдердің бірі болады.
1. Мағжан егіздеу тәсілін ... ... ... ... бір бүтіндеп, жұптап суреттейді.
Жайнаған жаз көреді адам алдын,
Өткен күн – көңілсіз күз желді, салқын.
Қуаныш, қайғымемен қатар ... ... ... жүзі ... ... ... жан-жануарлардың іс-әрекетін жұптай отырып,
айтылған ойды егіздеу тәсілі арқылы адам эмоциясына әсер ету ... ... ... еді,
Сабап құйған жиіркеніш жауын еді.
Қорқып-сасып, жан-жануар есі шығып,
Бір-ақ іздеп баспана тауып еді.
3. Адам сезімінің түрлі ... ... ... қою арқылы
суреттеу.
Тұманбай Молдағалиев шығармаларында да егіздеу тәсілі көп қолданылған.
Соның бірнеше түрінен мысал келтіріп өтейік.
Үлкеннің баласы, әйелі ... ... ... қайда еді олар.
Кішісінің жанары жанған оттай,
Үлкеннің көзінде әйнегі бар.
„Екі тұман”
Екі адамның сыртқы тұлғасын салыстыру ... ... ... ... үшін ... ... ... Сондай-ақ өмірдегі
адамдардың, ... ... әр ... ... ... параллелизм үлгісінде өте көркем бейнелеген.
Біреулер отыр табардай бақыт сайқалдан,
Уақытты ұтып, шарапты жұтып шайқалған.
Біреулер жүр ғой арманын мәңгі жоғалтып,
Іздеумен соны ... деп ... ... ... ... екі ... ... салыстырып көрсету үшін де осы тәсілге
жүгінген.
Махаббат тапқан жігіттің
Жүрегі ғана бар мұнда.
Ұлына деген әженің
Тілегі ғана бар мұнда.
„Алатау
қызы”.
Адамның ... ... ... ... салыстыру арқылы
суреттейді.
Қабағым – қату, жанарым – жасты, жабы бұлт.
Аспанды түгел ... ... ... өзі көз ... тұр ма тия ... ... қыршын жастарын сағынып.
„Дубасеков.
Жаңбырлы күн”
Төпеші, жаңбыр, кәнекей, дүние, бұрышы,
Жетіп бір кел де ... әні, ... ... мен де ... да ... ... ұшты бір тамшы.
„Дубасеков.
Жаңбырлы күн”.
Параллелизмнің жасалу жолдары адам сезімдерін, көзқарасын, ішкі-
сыртқы ... ... ... қою арқылы табиғатты да түгел
параллелизмдік жұптастыруға Тұманбайдың да ... ... ... бір түрі – сөз ... ... яғни ... Прозалық,
поэзиялық шығармаларда сөздердің әдеттегі грамматикалық орналасу тәртібінен
тыс орын ... ... ... ... ... ... ... инверсияға құралады. Инверсия әдісін ғалымдар әр түрлі пікірде
олардың қолдану мақсатына ... ... ... ... сияқты ғалымдардың түркі
тілдеріндегі сөздердің белгілі бір тәртіппен орналасатындығын кез келген
сөйлем мүшесіне айтушы не ... ... ... ... ... ... [22,116].
П.М.Мелиоранский инверсиялық әдісті қаламгердің асығыстығынан,
ұмытшақтығынан көреді. ... ... ... ... особых
логических и психологических условий под впечатлением которых говорящий,
высказывает свою мысль. Прежде всего инверсия ... ... ... ... ... ударения и логического акцента” [22,116].
Инверсия әдісін автор өз оқырманына қызғылықты да әсерлі жеткізу үшін
белгілі сөз не сөз ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігімен сөйлемдегі сөздер
орын ауыстыруға бейім келеді. Инверсия құбылысынан ақын өз ойын оқырманына
әсерлі жеткізумен ... ... ... ... ... ... баса көрсету мақсатында да жұмсайды.
Тілдің ғасырлар бойы жұмсала келе қалыптасқан ... ... бір ... мен ... ... Сөздер
сөйлемде қалай болса солай орналаспай, тілдің синтаксистік ерекшеліктеріне
лайық белгілі бір тәртіппен ... ... ... ... ... ... қалыпты орнын өзгерту сөйлем мағынасын өзгертуге,
түрлендіруге қызмет етеді. Сөздер сөйлемде белгілі бір орнында тұру ... ... ... ... ... ... ... қызметі
айқын сөйлем мүшелерінің қалыпты орнын өзгертіп айту инверсия жасау арқылы
ондағы сөздің бірі болмаса біріне ой ... ... ... ... Сөйлем
мүшелерінің орнын өзгерту инверсия жасау стильдік қызмет ... ... ... ... ... ... ... қырының сан
алуандығына қарай сөйлем мүшелері белгілі бір тәртіппен ажыралып, орнын
өзгертіп отырады. Әдетте бастауыш ... ... ... күн ғып сататын
Еріккенде ойнап жататын.
Болды да қалды бір хайуан.
„Әйел” 136 ... ... ... ... орын ... арқылы дұрыс құрсақ, хайуан
болып қалды болар еді де алдыңғы ойдың ... ... әрі ... ... ... ... ... ойы дұрыс аяқталмайды.
Яғни оқырманға эмоциялық күш-қуат бере ... Ал өлең ... ... ... ... айтылады да, логикалық екпін қазақ тілінің
заңы бойынша соңғы сөз ... ... ... ... орны ... баяндауыш сөйлемнің соңында
тұруы керек. Ал Мағжан инверсия заңына ... ... алға ... ... ... ... рай, ... тұлғалы етістіктер,
есімдерден болған баяндауыштар сөйлемнің басында келеді. Бұл инверсия заңы
көркем әдебиет тілінде бұрыннан бар, ... ... да жиі ... ... ... ... ... жер мейлі жұтсын тоймасын.
„Бүгінгі күн өмір, өлім - менікі”
3. ... ... ... ... ... болсын, анықтауыш
болсын Мағжан поэзиясында да осындай белгілі бір мақсатқа жұмсалады.
„Ұмытты адам алласын” толықтауыштың орны өзгеріп, ... ... ... ... ... үшін оқырман көңілі логикалық ... ... ауып ... ... ... ... ... Жұмабаев
инверсия әдісіне мынадай мақсат үшін сүйенеді.
1. Ақын өз ойын, айтайын деген құбылыс ... ... ... сонда ақын танымының шексіздігі, молдығынан бірінші ой екінші ой
мен қабат келген ... ... ... ... ... ... Ақын өзінің айтпақ ойын тереңдету үшін ... ... ... ... де, ... өзі ... сала берген құбылыстың сырын, қырын
түрлі бояу беру арқылы жеткізбек болғанда, инверсия әдісімен ... ... ... ... 1,2, ... яғни ... қарағанда
3,4, тармақтарда инверсия жиі байқалады.
Сұм тағдырдың емес пе бұл ... ... ... ... азабы.
Жатың түгіл жақыныңа жексұрын,
Болып өзі тілесін деп қазаны.
„Бүгінгі күн
өмір, өлім - менікі”, 92 бет.
1,2 жолда ... ... ойы ... шешімін тапқанын 3,4 жолдарда ой
қорытындыларын шашыратып алады да ... ... ... ойын жинақы
түрде береді.
4. Мағжан көбіне өлеңнің 4 етістікті 1 орынға шығарып жібереді. Ой
мақсатын оқырманға тез ... ... Оған ... ... ... үшін ... сүйенеді.
Құшағымда жан-тәнінен айрылып,
Өледі әйел, мен де бірге өлемін.
„Сырым”, 109 бет.
Мағжанның поэтикалық тілінде инверсия осылайша ... ... ... бір түрі – сөз ... ... яғни ... ... – түсіріп
тастау, аттап айту) сөйлем ішінде немесе өлең шумағында атап ... ... ... ... ... жазбай тастап кету [8,235].
Эллипсис кейде адамның психологиялық сезімін, ауыр көңіл күйін,
ұғымдарын, ... ... ... үшін де ... ... ... ... сөз алуан толқыныстағы ойын, күйініш-
сүйінішінің эллипсис арқылы ұқтыруға болады.
Мұндай сөз ... кету ... ... ... қолданылатыны
байқалады. Тұманбай жырларында эллипсис сирек те болса қолданыс тапқан.
Сондықтан бірнеше мысалды келтіруді жөн көрдік.
Үнсіздік. . . Терең ... ... ... ... ау ... боп ... қыздар кей-кейде бір,
Шақырып тұрасыңдар алдан күтіп.
„Мазасыз махаббат”
Үнсіз ғой . . . ... тілі ... ... ... екен ... алды.
Сол кезде Мұқаш ағам қуып жетіп,
Атына жерден мені іліп алды.
„Бір арба”
Немесе
Жанбыз ғой жарқын көңіл, біз ақ Еділ,
Бақытты аз, ... көп, тұзы ... ... ... өмір ... ... . ... өмір.
„Өмір жайлы”
Т.Молдағалиевтің осы бір өлең жолдарында әр ойдың ... жеке ... ... өмір ... ... ... Атап ... қыз мінезінің сан
құбылысын, жігіт жүрегінің жаулаушысы екенін ашып айтпай отыр. Сол ... ... қиын ... де анық айтпаған.
Сонымен, суреткер қандай нәрсені суреттесе де адамның сезіміне, жан-
дүниесіне әсер етуді көздейді. ... ... ... үшін ... ... ... стилистикалық қызмет атқарады. Осы ... ... ... стилистикалық фигуралардың атқаратын
қызметтері жан-жақты талданды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Стилистика тілдің көркемдегіш амал тәсілдерін, тілдің жұмсалу аясының
түрлі ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу, коммуникация процесіндегі тілді пайдаланудың
заңдылықтарын, ... ... ... ... ... мен
стилистикалық мүмкіндіктер арқылы коммуникативті-прагматикалық, эстетикалық
қызметті қарастырады. ... ... ... ... Ол тілдегі стилистикалық амал-тәсілдерді ғана қарастырмайды,
стилистикалық мүмкіндіктердің барлық базасын қамтуды ... ... ... ... ... ... стилистикалық норманы қалыптастырады.
Стиль түзуші фактор ретінде ... ... ... ... ... ... ... Бітіру жұмысында
стилистикалық фигуралардың ... ... ... стилистикалық қызметін
жан-жақты қарастырдық.
Ұлт тілінде көркем әдебиет тілінің алатын орны ерекше. ... ... сол ... ... ... ... ... Көркем әдебиет стилі –
стилистикада әдеби шығарманың көркемдік формасын құрайтын ... ... ... ... ... ... тілдің ұлттық нормаларына, көркем
сөздің нормаларына иек артады. Жалпы халықтық тілден, ауызша әдеби тілден,
ауызекі сөйлеу ... ... ... ... ... ... көркем әдебиет
стилі көркемдік, құрылымдық, ... ... ... өзгеше стильдік
мәнер түзе алады.
Стилистиканың бағытының бірі – безендіруші ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Яғни сөз
тіркестерін дағдылы синтаксистік қалыптан гөрі өзгешелеу ораммен, айрықша
айшықпен құру арқылы ... ... ... леп, ... ... ... ... тыңдаушыға әсерін күшейтуде стилистикалық фигуралардың
ролі ерекше. Фигураның түрлері: ... ... ... ... ... ауыстыру (инверсия), эллипсис, егіздеу (параллелизм).
Арнау – ақынның өзіне не өзгеге, кейде тіпті жалпы жұртқа арнайы тіл
қатуы, ... ... ... ... іштей кеңесуі. Арнау арқылы
ақын-жазушылар мынадай стилистикалық мақсаттарды іске ... ... келу ... себебін анықтайды, өмірге, дүниеге өкпе-наз
артады, өз көңілінің ... ... ... ... өмірге
ризашылығын, қуанышын танытқысы келеді, өмірге, тіршілікке қанағаттанбаған
сәттерін айтуға тырысады, алдағы мақсат-мұратын болжау, ... ... ... тағы бір түрі – қайталау арқылы сөз әсерін күшейте отырып,
оқырман назарын айрықша аударғысы келген нәрсені не құбылысты бірнеше ... ... ... ... ... ... ... сіңіре түседі.
Қайталамаларды қолдануда автор мынадай мақсаттарды ... ... ... ... ... ... ... келген құбылыс, зат,
нәрсені анықтау мақсатында; бірнеше мәртебе қайталап, ... ... ... ... үшін; айтылар ойдың көркемдігін, әсерлілігін арттыру,
эмоцияға әсер ету үшін; белгілі нәрсені қабылдай отырып, санамалап ... ... ... негізгі сөздердің мағынасын келесі сөйлемде аша түсу
ниетінде қайталанып сөз ... ... ... ... ... ... бір ... қайталап бүкіл өлеңнің салмағын
сол сөйлемнің төңірегінде ... ... ... айтқан пікірін растау,
мақұлдау мақсатында.
Шендестіру арқылы бір-біріне кереғар құбылыстарды, мән-мағынасы ... ... ... әр бөлек нәрселерді өзара бетпе-бет қою арқылы
бұлардан ... ... бір ... ... нәрсенің суретін, сыр-
сипатын, кескін-кейпін анықтайды. Шендестіру өлеңнің көркемдік ... ... қана ... ... ... ... ... ерекшелендіре түсіндіреді.
Фигураның келесі бір түрі – сөз орнын ауыстыру, яғни ... ... ... ... ... әдеттегі грамматикалық
түзілу тәртібінен тыс, орындарын ауыстырып, өзгеше тіркестер құру ... Ақын өз ... ... ... ... ... белгілі суретке
құрады, сонда ақын танымының шексіздігі, молдығынан бірінші ой ... ... ... ... ... ... сүйеніп сөздердің орнын ауыстырып
жібереді.
Фигураның бір түрі – сөз тастап кету, яғни ... ... ... ... ... ... ... өлең шумағында атап
айтпаса да түсінікті ... ... ... ... ... кету болып
табылады. Эллипсис кейде адамның психологиялық сезімін, ауыр ... ... ... ... ... үшін де ... ... құбылмалы қиялын, сөз алуан ... ... ... ... ... ... ... тағы бір түрі – егіздеу, яғни ... – екі ... ... ... сезімді қатар қойып, жұптап суреттеу. Егіздеу
тәсілі арқылы табиғат құбылыстарымен жан-жануарлардың іс-әрекетін ... ... ойды адам ... ... ... ... ... Адам сезімінің түрлі харакетін салыстырып ... қою ... ... ... ... стилистикалық фигуралар көркем шығарманы оқырманға
әсерлі жеткізуде ерекше қызмет ... Әр ... не ... ... түзуші фактор есебінде де үлкен рөл атқарады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Д. ... ... ...... Зият-Пресс,
2007. – 244 бет.
2. Балақаев М., Жанпейісов Е., Томанов М., ... Б. ... ...... ... 1974. – 128 бет
3. Виноградов В.В. О языке ... ...... ... 1959 – 159 ... ... Г.О. О ... истории языка. // Избранные работы по русскому
языку. – Москва: Учпедгиз, 1959 – 225 ... ... М. ... және ... – Алматы: Қазақ университеті,
1997 – 122 бет.
6. Әміров Р. Ауызекі сөйлеу тілінің ...... ... – 96 ... Байтұрсынов А. Ақ жол. – Алматы, 1991 – 270 бет.
8. Қабдолов З. Сөз ...... ... ... 1992- 301 ... ... М.В. ... руководство к риторике. // ППС Т7. Москва-
Ленинград, 1952 – 109 бет.
10. ... А.П. ... ... ...... 1961 – 56 ... ... Е.И. Лексическое повторение как грамматические средства
речевого языка. – Москва, 1954 – 210 ... ... Р.А. ... шығармадағы лексика-семантикалық қайталамалар. –
Алматы, 1997 – 83 бет.
13. Керімбаева А. Қазақ ертегілері тілінде етістікті қолдану. // Изв. ... ... ... 1988 – 130 бет, № ... Жұмалиев Қ. Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және Абай поэзиясының
тілі. – ... 1992 – 52 ... ... А. ... ... ...... 1991 – 33 бет.
16. Әлкебаева Д. Мағжан поэзиясының ... ... ... ғыл. кан.
дис – Алматы, 1993 – 142 ... ... М. ... ... ...... 1995 -65 бет.
18. Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. – Алматы, 1964 – 126 бет.
19. Инбер В. Вдохновение и мастерство. – Москва, 1961 – ... ... С. Әбіш ... ... ... Филол. ғыл. канд. дис
дәр. алу үшін дайын. дисс. – Алматы, 1995 – 136 ... ... М. ... толқын туады. – Алматы, 1992 – 285 бет.
22. Винокур Г.О. О некоторых синтаксических особенностях ... // ... по ... ... Изв. АН ... 1955 -92 с.
23. Шалабаев Б. Көркем проза тілі. – Алматы: Білім, 1994 125 бет.
24. Дмитриев Н.К. Грамматика кумыского языка. – М-Л, 1940 – 77 ... ... М. ... 3 ... Т 1. – ... ... 1995 – ... Гальперин И.Р. Проблемы лингостилистики. ... в ... Вып. ІХ. ...... ... 1980 –
96с.
27. Серғалиев М. Лингвистикалық стилистиканың түрлері мен бағыттары ... ... ... ... 1999 – 169 бет, № ... ... М., ... М. Қазақ тілі мәдениеті. – Алматы, Мектеп,
1995.
29. Ефимов А.И. Стилистика русского ...... ... 1969 – ... ... М.Н. ... ... языка. – Москва: Просвещение, 1983 –
89 с.
31. Солганик Г. Стилистика текста. – ... ... 1997 – 123 ... ... Н.Д. Функциональная-стилистическая дифференциация языковых
средств // Грамматическое ... ...... 1989 – 57 ... ... Е.Ф. Стилистически окрашенная лексика русского языка. –
Москва: Наука, 1984 -304 с.
34. ... Р. ... ... және оның ... – Астана: Елорда,
2001 – 78 ... ... В.В. ... ... ... ... Поэтика. –
Москва: Наука, 1963 – 86с.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлеріне мысалдар8 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары мен рәміздері. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің нышандары және өскери бөлімнің Жауынгерлік туы4 бет
3DS Max3 бет
Microsoft visio векторлық графикасының пакеті4 бет
Алгоритмдеу негіздері11 бет
Статистикалық кестелер12 бет
Шеңбермен танысу әдістемесі2 бет
Қоғамдық аумақтардың қоршалу элемент сызбасын жобалау барокко стилінде21 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді жобалау30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь