Тәуелсіздік кезеңдегі «Қазақ әдебиеті» газеті

Кіріспе

І тарау. «Қазақ әдебиеті» газетінің тарихы.
1.1. Газеттің қалыптасуы мен дамуы.
1.2 «Қазақ әдебиеті» газеті және сын.

ІІ Тарау. Тәуелсіздік кезеңдегі «Қазақ әдебиеті» газеті
2.1 Ұлттық рухтың шырақшысы
2.2 «Қазақ әдебиеті» газетіне . 70 жыл.

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОСЫМША
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І тарау. «Қазақ әдебиеті» газетінің тарихы.
1.1. Газеттің қалыптасуы мен дамуы.
1.2 «Қазақ әдебиеті» газеті және сын.
ІІ Тарау. Тәуелсіздік ... ... ... ... Ұлттық рухтың шырақшысы
2.2 «Қазақ әдебиеті» газетіне – 70 ... ... ... ... халқының мәңгілік өмір үшін толаспайтын күрес ғұмырының толғақты
сапарында дүниеге келген рухани төл перзенттерінің бірі – «Қазақ әдебиеті»
газеті.
Заманның саяси ... ... ... орын алған кезеңдерде дәуір үні
- мерзімді басылымдардың да алдыңғы шепке шығып жолбасшылық роль атқарғаны
– еліміздің даму ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерімен саяси сілкіністер дәуірінде, яғни, ғасыр
басында дүниеге келген түрлі басылымдар арқылы айшықты үнін ... ... ... ... ... Сөз жоқ, олар қазақ баспасөзінің дами түсуіне
өз ықыластарын ... ... ... ... ... ... ... тікелей ықпал етіп отырды. Баспасөз үгіт-насихат құралы, жаңалық
жаршысы деуден гөрі, ... ... және ... ... ... ... партияның идеологиялық өктемдеріне қарамастан, мерзімді
баспасөзде ... ой – ... ... ... ... айналдыра
білді.
Қоғамда болып жатқан әр алуан, ірілі – оқиғалар туралы дер кезінде
оқырмандарына мәлімет жеткізу міндетін ... ... ... уақыт
өте келе баға жетпес құнды деректер көзіне айналды. Халыққа болған ... ... ... ... ... басылым, сол оқиға туралы өз бойына
қажетті ... да ... ... ... өте келе өзі де тарихи дерек
көзі ретінде ... ... ... ... кейбір қырларын ашуға
көмектеседі.
Дегенмен, мерзімді басылымдар жазба деректердің басқа түрлеріне ... ғана тән ... ... Сондықтан оларда сақталынған
мәліметтер объективті аталғанымен, бұл еңбектерде мағлұмат алу ... ... ... ... көзі ... арнайы қарастыруға
болады.
Яғни, қазақ мерзімді басылымдарын қарастырсаңыз онда шынымен тарихқа
көз жүгіртесіз.
Бұқаралық ... ... ... ... ... бірі
«Қазақ әдебиеті» газеті. Басылымның тарихқа толы дара мазмұн – мағынасы
айрықша.
Бітіру жұмысымның зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Мақсатым газеттің тарихын ... ... ... ... ... ... ... ұзақ жылдардағы тарихына өрлегенде, бізге
мәлім шежіресінде оның жұртшылық ... ... ... ... мен ... дәл тауып айтқан, проблемалық мақалалар ... ... ... көз ... Сонымен қатар газеттің әр санынан
қоғамдық өмір, саясат, әдебиет пен өнерге, ұлттық салт-дәстүр тақырыбын
оқи ... ... оқи ... оның ... таңда да үлкен жетістікке
жеткенін көреміз.
«Қазақ әдебиеті» ... ... ... мен журналистердің және
оқырмандардың үні мен тілі. Мұндағы негізгі мәселе ... ... ... ... сол ... саяси, әлеуметтік, әдеби ... ... ... бітіру жұмысымның мақсаты «Қазақ әдебиеті» газетінің тарихын одан
әрі тереңдете көрсету. Ол үшін ... ... ... ... ... ... олардың жазу стильдерімен ... ... ... ... ... шығу тарихы туралы айтылған.
Екінші тарауы тәуелсіздік ... мен ... ... ... ... ... ақтара отырып, ондағы жазылған мақалалардың
алуандығына көз жеткіздім. «Қазақ ... ... сын ... ... ... ... Сонау жылдардағы газет беттерінде жарияланған
мақалаларды ақтарып ... Ұлы ... ... ... мән-
мағынасынан сол кездегі халықтың қамы, елім деп ... ... ... ... ... шығуына басшылық жасаған Сәкен Сейфуллин,
Ілияс Жансүгіров, ... ... ... ... Сөйтіп, алып
тұлғаларымыздың бастамасымен 1934 жылдың 10 қаңтарында «Қазақ ... ... ... ... әр жылдарда не бір қиыншылықтарға қарамастан
өзі ұстанған "Ұлт мәдениетін көтеруде үлкен орын алсын!" деген ... ... ... ... ... ... тағдыры небір қиын
кезеңдерді бастан ... ... ... ... ... да ... ... қызметкерлері қуғынға ұшырап, жұмыстан босатылған. Көптеген
деректерге сүйене отырып, «Қазақ әдебиеті» ... Ұлы Отан ... 1940 ... шығуын тоқтатып, 1955 жылы қайта жарық ... ... ... ... ... Әуезов, Сәбит Мұқанов, Әбу Сәрсенбаев,
Ғ. Омаров, С.Шаймерденов тағы ... ... ... ... ұлттық тақырып пен тың туралы, "Қазақ ... ... хат ... ... шолу, шет елдік аудармалар, репортаждар
да беріліп ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздікті ту
ғылып алғаннан бастап, елімізде бұқаралық ақпарат құралдарының саны ... ... 1990 жылы ... 552 ... ... ... болса, 1991 жылы оның саны 744-ке жетті, 1992 жылы бұл ... ... ал 1998 жылы 1334 ... 280 журнал, 202 телекомпания, 74
телерадиокомпания, 80 радиокомпания, 33 ақпарат агенттігі ... ... ... /1/.
Еліміз егемендік алып «БАҚ туралы» заң қабылданғаннан кейін, қазақ
басылымдары қайта түлеп, тың тақырыптарды игеріп халыққа жеткізіп ... ... ... ... ... шеңберіне
тоқталсам:
1934-2004 жылдар аралығы. 1934-1940 жылдар Жаппай сауатсыздықты жою.
Халыққа білім беру ісінің дамуы. Республикада жоғарғы мектептің ... және ... ... құрылуы. 1941-1950 жылдары Ұлы Отан
Соғысы. Соғыстан кейінгі 50-60 жылдардағы экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... жүргізілген
экономикалық реформалар. Қазақстандағы "Қайта құру". ... ... ... ... ... өмірдегі өзгерістер. 1991-2004
жылдары Қазақстанның мәдени және ... ... ... ... ... ... ... де өмірдің шынайы құбылыстарын бейнелей білді.
Уақыт өте келе «Қазақ әдебиеті» газетінде әдебиет, мәдениет, ... ... ... ... ... ұлт ... ... баспасөз тарихының қалыптасу жолында. Басылым бүгінге ... алға ... ... із ... тайсалмай еңбек етуде.
Бітіру жұмысымның жазу барысында баспасөз ... ... ... ... ... Совет баспасөзі ... ... ... ... журналистикасының тарихы",
Қ.Атабаевтың "Қазақ баспасөзі. Қазақста тарихының дерек көзі ... ... ... ... ... даму жолдары" және
"Қазақ әдебиеті"" газеттерінің 1934-2007 жылдар аралығындағы бірнеше
сандарын ... ... ... жасап шежірелерімен таныстым. Қосымша ретінде
Болат Шарахымбай зерттеп, жинаған шежірені соңына енгіздім.
«Қазақ ... ... ... ... жатқан тарихы мол басылым
екеніне басылымның өткен жылдардағы санынан куә ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуы.
БАҚ ішіндегі мерзімді басылымдардың басқа жазба ... ... ... ... ... байланысы әр түрлі дәрежеде
бейнеленеді. Болған оқиға не ... ... ... ... ... ұзақ
уақыттар бойы сақтау мүмкіндігіне ие болады. Екіншіден, ... ... ... ... бір кеңістік пен уақытта болғандықтан, сол ... ... ... объективті дерек ретінде, баспасөз материалдары өз
бойларында өзі дүниеге келген жері мен уақытының, яғни, белгілі бір ... ... де ... ... ... басылымдар жазба
тарихы деректің бір түрі ретінде ... ... ... ... сол оқиға
болған елі мен жері және уақыты туралы да мәліметтер ... ... ғана тән, ... жергілікті ерекшелігі мол, төл
деректеріміздің бір тобын ұлттың мерзімді басылымдар ... ... ... ... қоғамымызда үлкен рөл атқарады. Олардың ішінде
«Қазақ әдебиеті» газеті де ... ... ... ... ... қауырт қолға алынып
көптеген басылымдар дүниеге қаулап келе бастады. Жазушылар ... ... ... ... ... өлкелік, губерниялық газеттерде
жұмыс істеді. Алайда өз басылымы ... ... ... ... ... мәселені көтерді. Әуелі «Жыл құсы» альманағын шығаруға қосқоладан оның
жалғасы «Жаңа әдебиет» содан соң ... ... ... ... ... да олқылық сезіліп тұратын, әдебиет өнер мәселелерін жедел көтеріп,
көрсетіп, қым-қуыт өмір қарбаласынан қалмай, ой-пікір ... қоян ... ... ... - ... керектігі ойландырды. Оны шығару, шығаруға
рұқсат алу оңай емес еді. Себебі, ол ... ... ... ... билеп тұрған кезеңде (1925-1932ж) жүргізген солақай ... ... ... ... ... ... мәдениет қайраткерлері
түгелге жуық, «ұлшыл», «ескішіл» деп айыпталып, қуғын көрді. Бұл қуғын
сүргін кез 1932 ... ... ... республика басшылығынан
кеткенге дейін ... да, ... ... орны толмас үлкен зиян
келтірді.
1933 жылдың бас кезінде ... ... ... Л.И. ... ... лебі ... ... ойда пісіп, толғағы жеткен мәселелерді
қоюдың күні туды. Мирзоянның ... ел ... жаңа бір ... ... ұйытқы болды.
Осы тұста арман еткен бақытымызға орай ел ... « ... ... ... ... ... тарихының ауқымы өте үлкен. Жалпы газеттің
шыққан алғашқы саны 1934 ... ... ... оның ... ... шығуы түйенің толғағындай ұзақ болған көрінеді. Таратып
айтсақ «асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ ... ... ащы ... ... жылы 26 ... ... бүкіл жазушылары мен аудандық ... ... ... қосқан алқалы жиын болды. Онда Қазақстанда
шығатын ... жайы ... ... ... ... ... және сол ... тұңғыш қаламгерлер ұйымы-қазақ
пролетар жазушылар қауымдастығының (Қаз АПП) жұмысын ... құру ... Бұл ... ... ... ... сөзімен айтқанда «жауыр
атпен жайдақ шапқандар озып, нағыз көркемсөз шеберлері ... ... ... ... ... Солақайлығы сол, ол ұйымға, басқаны былай
қойғанда, ... ... ... Мұхтар Әуезов, Бейімбет Майлиннің өзі
мүшелікке қабылданбай келген екен. Осы 32-жылғы жиында жұртқа әдеби ... ... рет сөз ... тұста қабылданған ВКП(б) Орталық Комитетінің «Көркем әдебиет
ұйымдарын қайта құру туралы» қаулысына сәйкес көркемдікке мән ... ... ... ұран ... жікшілдікпен айналысқан бұрынғы
пролетар жазушылар қауымдастығы таратылды. Оның орнын басатын жаңа ұйым ... ... ... ... ... ... өзінің бірінші
Пленумын өткізеді, онда Ілияс Жансүгіров «Әдебиет ... ... құру ... ... ... ... атты ... тақырыпта және
кейінгі жарыссөздерде жазушыларды алалап, ... ... бір ... жаңа ... ... құру қажеттілігі айтылуымен қатар «Қазақ
әдебиетіның аты азан шақырылып қойылмағанымен ... ... ... ... бағытта тәрбиелейтін, біріктіретін дербес басылымның керектігі де
қайта-қайта тілге тиек болды.
Кейінірек осы мәселемен Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, ... ... ... ... Қазақстанның сол тұстағы басшысы Мирзоянға
кіреді. Оларды Крайкомның үгіт-насисат бөлімін ... ... алып ... ... ... ... тыңдап, толымды
сөзіне тоқтаған Мирзоян Совнарком бастығы Ораз Исаевты шақырып алып осы
мәселемен айнасуды ... ... ... ... ... ... ... ұлтымыздың ұлылары ұйытқы болған, газет осылай ашылған болатын.
Газеттің ... ... 32 ... ... Мүсірепов бекіді.
Газетті ұйымдастыруға, оның жұмысын алға бастыруға қазақ ... ... ... ... өкілдері қызу атсалысты. Жауапты
хатшылыққа Мұхамеджан ... ... ... әдебиетінің» өз
қаржысы болмағандықтан оның екі ... ... ... ... ... ... «Қазақ әдебиеті» ұлт мәдениетін көтеруде
үлкен орын ... деп ... бір мың ... шыққан газеттің
алғашқы нөмірінде аударма материалдармен қатар өлеңдер мен ... ... ... ... ... ... «Ұлы дәуірге үлкен
әдебиет» атты мақаласы, Сәкен ... ... ... ... жарық көрген /2/.
Ұлттық көлемдегі газет шығару идеясының ХХ ... ... ... ... ... екенін, ол идеяның өмірлік қажеттіліктен
туындағаны белгілі.
«Қазақ ... ... шыға ... ... ... отызыншы
жылдарының бас кезінде қазақ әдебиеті мен мәдениетінің ... ... ... ... еді. Ал ... тез ... түсіуіне сол кездегі
саяси, мәдени ахуалдың жақсара түседі айтарлықтай әсер етті.
Жазушы болатын ... ... ... ... - мерзімді
басылым. Қазақ совет әдебиетінің негізін қалағандар, ... ... ... күні ... ... және ... да
жазушылардың халыққа алғашқы әйгілі болатын орны газет пен ... ... ... ... ... ... газет-журналдар деуге
болады.
«Қазақ әдебиеті» газеті алғашқы жылдары ... ... ... тілі ... ... жарық көріп тұрды /3/.
Астанамыз - Алматыда 1934 жылы 8-16 ... ... ... ... комунистерінің VIII партия ... ... Мен (Ғ. ... )де сол конференцияға қатысушылардың бірі
едім. 10 қаңтар күні ... ... ... ... ... ... кезде, әр делегат отыратын орындыққа бір ... ... ... алып ... ... ... ... ұйымдастыру комитетінің атынан жарық көрген ... атты ... 5 рет ... 4 ... ... ... ... бірінші нөмірі екен / 4/.
«Қазақ ... ... бас ... және ... партия
коммитеті мен Халық Комиссарлар Кеңесінің құттықтау хатында кеңес дәуірінде
Қазақстандағы индустрия өнеркәсіп орындарының тез қарқынмен ... ... ... ... ... жеке шаруалардың 70 пайызы
колхозға ... ... ... ... жаңа ... ... ... алдына мынадай міндеттер қойылды: Әдебиет газетінің редакторлары және
редакция алқасы газет маңына жазушыларды ... ... ... ... ... ұлттың мазмұны социалистік мәдениетіміздің барлық
саласын көтеруге зер салуға көмекші болып, дәуіріміздің ... ... ... ... ... үлкен әдебиетін жасау – ең басты міндеттің
бірі болсын, туысқан социалистік республикалар әдебиетінің байланысы, қарым-
қатынасы күшейтілсін.
«Қазақ әдебиеті» ... ... ... ... ... еркін
шығармашылық ойдың жаршысы болуға ... ... ... мен ... ... халықтың мәні, ұлттық сипаты бар кейбір мәселелелерді
өз пікірін астарлап та, ашып та ... ... ... аз ... ... ... оған ... ірі тұлғаларының, әдебиет пен ... ... ... Ел ... беделді әрі шығармашылық
еркін ұйымның газеті болғандықтан да белгілі бір дәрежеде салмақты пікір
білдіріп, ақиқатты айтуға ... ... Сол ... ... ... ... дегенмен де, бұл басылым, ең алдымен, әдебиет газеті. Ғабит ... ... ... бірі ... ... ... ... бастап бүгінге дейінгі және болашақтағы ... ... ... ... болатын орны». Ал ақын – жазушының
ойлайтыны – халықтың қамы ... ... ... Газетіміздің
маңдайшасында «Қазақ әдебиеті» деген атымен қатар қазақ елінің арын ... ... ... ұлы Абай бейнесінің тұруы сондықтан.
Газеттің алғашқы санындағы «Қазақ әдебиеті» ұлт мәдениетін көтеруде
үлкен орын алсын деген ... ... оның ... ... ... /5/.
Газет редакциясының алғашқы мекен-жайы: Алматы қаласы, Красин көшесі
41-үй. Қазіргі мекен-жайы: Алматы қаласы, Абай даңғылы 143-үй, ... ... ... ... ... бір ... шығатын жүйесі
қалыптаспады. Соның салдарынан әр жылдағы саны әр ... ... ... 1934 жылы 31 саны шықса, 1935 жылы 35, 1936 жылы 50, 1937 жылы ... жылы 17, 1939 жылы 2, 1940 жылы 6 саны ... ... Айта ... 1936
жылғы алғашқы санынан бастап газеттің маңдайшысына «бес ... бір ... ... ... ... бұл жүйе ... Газеттің әр
нөмірінің арасындағы уақыт мөлшері 6-9 күн, кейде 10-13 күнге созылған.
1940 жылы ... 6 ... ... ... ... ... ... /6/.
«Қазақ әдебиеті» газеті түрлі жағдайларға байланысты 1940-1954 жылдар
аралығында шығуын тоқтатып, 1955 жылдың ... ... ... басыла
бастады. Бұл кез «тың игеруді» ұрандатып, қазақтың даласында келімсектердің
көптеп келіп, ... ... ... ... өз жерінде азшылыққа
айналып, қазақ мектептерінің көптеп жабылып, тіліміз бен дінімізден ... ... ... ... мәдениеттің жасала бастаған тұсы
болатұғын. Міне, ұлт тағдырының осындай бір ...... қыл ... ... ... шыға ... «Қазақ әдебиеті» ұлт әдебиетін, ұлт
мәдениетін, ұлт тілін ту ғып көтеріп шығып, тарихи еңбек сіңірді.
Бұл ... ... ... ... жылымықтың басы еді. Әйтсе де
компартияның жеке басқа табынушылықты ... ХХ ... ... әміршіл
жүйенің темір құрсауының сәл ... дер ... ... қос ... ... ... ... көрнекті өкілдері Жазушылар
Одағы секретариатының шешімін шығарып, ... ... ... «Қазақ
әдебиетін» қайта дүниеге әкелді, оған дарынды ақын Сырбай ... ... ... райы қайтқанымен коммунистік идеологияның өктемдігі
әбден асқынып тұрған, қаламгерлер халықпен бірге социалистік догматизмнің
қасаң да тор ... ... ... тұсы ... 30 жылдардан бері созылып келген қуғын-сүргіндер мен жаппай
жазалаудың жарасынан әлі қан тамшылап ... Ұлт ... ... ... ... ... өзі ... саналатын. Осы кезеңде «Қазақ
әдебиетінің» қайта шығуы ... ... ... аса ... ... ... Ол бірінші сонымен бастап – ақ өзінің о бастағы ...... ... көтеру мәселесін қайта темірқазық етіп алғанын
байқатты. Осы сандағы ... ... «Сәт ... дос ... Ғабиден
Мұстафиннің «Талант қанатпен шарықтайды», Ісмет ... «Тіл ... деп ... ... ... ... ... бермейтін тың
ойларға, соны пікірлерге толы еді /7/.
Мұхтар Әуезовтың 1940-жылы жабылып қалып араға он бес жыл ... ... 14-ші ... ... ... ... мақаласынан «Қазақ әдебиетін»
болашақта қай қырынан көргісі келетінін ағынан жарыла айтып, ... ... ... газетінің болуы үлкен ырыс. Осындай газет бізге
аса ... еді. ... ... ... мен ... алуға болады. Тәжірибеге
қарағанда, әдебиет жұртшылығының арнаулы газеті оқушы ... ... ... ... Ұдайы үзілмес дем-тынысымен, талап- табысымен
тірі, тұтас бейнедей, жанды күйде ... ... Өмір мен ... пен ... ... ... ... өсіп отыратын
болады.
Бүгінгі әдебиет жаңалықтарына күнделікті сын ... ... ... ... ... ... ... тарихы мен әдебиет теориясы
мәселелерін де ойдағыдай орын беріп отыруы шарт /8/.
Осы, 1955 жылдың 14 қаңтарынан ... ... ... ... ... ең ... назар аударғаны - ел мен жер ... ... ... ... ... ... республиканың экономикасын
дамытудың шешуіші күші - өндіріс орындарында еңбек ететін ұлт ... өз ... ... ... Қазақстанды басқаға кіріптар етпеудің
қамын ойлау, мал шаруашылығын ... үшін бұл ... ... тың ... ауылдық жерлерде тұратын халқымыздың тұрмыс күйін ... ... ... сияқты мәселелер газет бетінде жүйелі көтерілді /9/.
«Қазақ әдебиеті» газеті шыққаннан бері ... ... ... да ... кешірді. Бірақ ол қашан да әдебиеттің айнасы ... ... ... ... ... жоқ. Ел ... өзекті
проблемаларды халыққа жеткізе біледі.
Әсіресе, қазақ халқының ... ... ... көрініс
тауып, күрес жолдары жырланған шығармаларды қалың оқырманға алғаш жеткізген
де осы ... ... ... ... ... сынды елінің мұңын мұңдап, жырын жырлаған әдебиет арыстарын
алғаш таныстырған да осы «Қазақ әдебиеті» газеті.
Жетпіс ... аса ... ... ... әдебиеті» газеті халқымыздың
рухани, мәдени жағынан кемелделе түсуіне қыруар үлес қосып келеді. Әдебиет
газетінің алдағы уақыттарда да, ... ... ... әдебиеті мен
мәдениетінің жемісті жаңа биіктерден көріне ... ... ... ел ... ... ... әлі де халық көңілінен
шығары сөзсіз.
Газеттің ... ... ... ... ұлт ... көтеруде
үлкен орын алсын деген маңдайша сөзінен оның мақсатын аңғарамыз.
«Қазақ әдебиеті» газеті қоғам, заман жайындағы көз қарастарды, батыл
айтып, ... - ... ... ... де ... ... ... отыратыны даусыз ақиқат.
Ол әрдайым Алаш зиялыларының ұйытқысы болып, қоғамдық сұранысқа сай
пайда болған басылым. Ғабит Мүсірепов ... ХХ ... орта ... ... ... негізінде шыққан ұлттық басылым. Газет
көтерген өзекті мәселелері қазақ халқының мұн – мұқтажы, қазақ ... ... ... ... ... әдебиеті» газеті және сын
Баспасөз – газет, журнал, кітап бастыру халықтың, елдің ... ... ... көркею, күрделену, белгілі дәрежеде дамуына
байланысты туып, өркендейді.
Баспасөз әдебиет пен өнер ... ... ... ... отырды. Осы
кезеңде халықтың тек материалдық талаптары да өсті. ... ... пен ... және ... де рөлі арта түсті.
Бұл міндеттерді шешу ісімен бүкіл қазақ ... оның ... ... газеті, «Әдебиет майданы» мен «Литературный Казахстан», «Әйел
теңдігі», «Ауыл мұғалімі» журналдары сияқты мәдениет ... ... ... ... ... ... екі ... соғыстың (I дүниежүзілік және II
дүниежүзілік соғыстары), Кеңес өкіметінің куәсі болды.
Бұған қосарымыз «Қазақ әдебиеті» ... тек ... ... ... ... ... ғана болып қойған жоқ. Ол сол
оқиғалардың ортасында жүрді. ... ... аса ... ... баға ... көзіне айналды.
«Қазақ әдебиеті» газетінің беттерінде ұлттық тарих пен ... ... ... ... ... ... ... отырды.
Осылайша, басылым ақын-жазушылардың ғана емес, жалпы ... ... ... газетіне айналды.
Сарғыш тартқан газет тігінділерін парақтап қарағанда, оның ... ... ... ... бөленіп, оқырман жұлдызды шағы -
1956 жыл болған секілді деп ... ... ... осы жылы ... ұшырап, оның қызметкерлері қуғын көрді.
Дәл осы тұста публицист Рахманқұл Бердібаевтың 1956 жылы 22 сәуірде
«Қазақ ... ... ... "Ең ... ... ... ... мақаласы қазақ қоғамын дүр сілкіндірді. Бұл – ... ... ... ... ұлт өкілінің ышқынған жан айқайы секілді
нәрсе. Елуінші жылдардың бас кезінде ... ... ... ... ... ... басып, намысын мүлде ... еді. XIX ... 30-40 ... ... ... ... ... қаралау қауымының кең ... және ... ... ...... ... баласы теңдік, елдік мұрат
дегенді ... ... хәл ... ... ... тарихшы
Е.Бекмаханов азаттық үшін күресті зерттегені үшін бірнеше жыл бойында сын
сойылынан көз ашпай, ақырында жиырма бес ... ... ... ... ... туын көтерген ерлердің әдебиеттегі бейнесін ... ... ... ... пен Е.Ысмайылов, жас ақын ... ... ... ... та ... жиырма бес жылды «арқалап» ит
жеккенге кете барған. Қазақ филология ғылымының ... ... ... тексеру органдары шындап кіріскені анық. Бұл ... ... ... қана аман ... ... ... ... Қаныш Сатпаевтың
«ұлтшылдықпен» айыпталып, қуғынға түскені де тарихымыздың қасиетті ... ... ... ... байлық» деген мақалада Рахманқұл Бердібай көтерген
мәселенің негізі-ұлт тіліне, мәдениетіне, дәстүріне ... ... ... түстеп көрсетуге барған сайын қарқын алған орыстандыру ... ... ... Бұл ... ... ... ... түйіткілдерді дөп басқан еді.
Редактор Сырбай Мәуленов алғашында мақаланы ... ... алқа ... ... пен С.Мұқановтың келісімінен кейін
басуға қол ... бұл ... ... да сол ... идеологиялық
үстемдікке, отаршылдық саясатқа қарсылық айқын білдірілген болатын. Ал бұл
– сол бұғаулы заманда адам айтып жеткізгісіз ерлік ... ... ... іле шала ... тарихы институтының жас ғалым Тұрсынбек
Кәкішев бастаған бір топ ғылыми қызметкерлері – ... ... ... ... ... Қ.Әлиасқаров қол қойған "Тіл
мәдениеті" (17.08.1956) атты мақаласы қазақта төрт ... мал ... ... кем ... тіл ... мен ... барлығын айта кетіп, Алматы
мал дәрігерлік институтында қазақ бөлімін ашу ... ... ... ... Ал ... аман ... сыншы Мұхаметжан Қаратаев "Қайта
қарауды қажет ететін мәселе" атты мақаласында қазақ әдеби тарихын ... ... мен ... ... ... ... ... теріс көзқарастарды жеріне жеткізе ... ... ... тұрғыда әдебиетші ғалым Бейсенбай Кенжебаевтың "Өтелмеген
парыз" атты мақаласы жарық көрген. Ол өз ... ... ... жазықсыз құрбандары болған Смағұл Садуақасов, Ерғали Алдоңғаров,
Жиенғали Тілепбергенов т.б. сияқты 20-жылдардағы бірқатар ... ... ... ... отырғаны, сол асыл мұраларды жарыққа шығару қажеттігі
туралы айтты.
Газет бетінде ... ... ... мен тілге байланысты өзекті
мәселелер жарияланып, ... ... ... тұрған.
Осындай аса өзекті ұлттық мәселелер газет бетінде сегіз ай ... ... ... ... бұл орталықты бей-жай қалдырған жоқ. ҚКП
Орталық комитетінің 1956 жылғы 10 ... ... ... ... деп аталатын жасырын қаулы қабылдауымен аяқталды. Қаулының
қатарында жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... ретінде бағаланды. Қаулы жасырын
қабылданғанмен, оның зардабы жарияланды.
Содан бергі жылдары да газеттің басшылары жыл ... ... ... ол өз ... айныған жоқ. Кеңес идеологтары "қазақ" деген халық
Октябрь революциясына дейін ешқандай білімсіз, мәдениетсіз, қараңғы, ... ... оның ... ... адам ... ұлт ... қосқан, оқытып,
басына үй, қолына кәсіп берген тек Кеңес өкіметі мен ұлы орыс халқы болды "
деген сыңаржақ ұғымды ... ... ... ... ... ұлт
санасына сіңіріп, аксиомаға айналдырмақ болғанда осыған көлденең тұрып,
алдымен соққы ... осы ... ... газеті. Ежелгі өркениетіміз,
тамыры ... ... бай ... өнегелі әдет-ғұрпымыз, үлгілі
дәстүріміз, ... ... тең ... ұлыларымыз бен
ғұламаларымыз, қайраткер, ... ... бар ... ... ... айтқан «Қазақ әдебиеті». Алайда "шындыққа өкпелеуге
болмайды, шындыққа тек шындықпен жауап беру ... ... ... ... ... ... кірсін? Бірақ сол соқыр саясаттың салқыны күні
бүгінге дейін өшпей арқамызды аяздай қаруда /10/.
«Қазақ ... ... ... ... ... ... жазушыларының мақалалары, өлеңдер, әр алуан
хабарлар жарияланған. ... ... ... ... 1970 жылы ... "Талап пен таланттың тілашары" мақаласында былай дейді:
"Альбатростың ... ... ... ... енді ... бөлімін
даярламақпын. "Қызыл ат" жария болды. Бірақ оның ... ... ... ... Осы күні "Біздің тұрмыс" атты роман жазып жүрмін.
Бұнда "қала, ... және ... ... көрсеткім келеді".
...І.Жансүгіровтің осы нөмірінде жарияланған ... ... атты ... пен ... ... арасында өзара айтысқа түседі. Сол арқылы
ақын олардың жетістіктерін де, кемшіліктерін де ... ... ... май" деген әңгімесінде колхоз бен совхоз жұмысына немкетті
қараушылық, колхозға жасырын кірген кулактардың ұрлығы мен сұмдығы, сонымен
қатар колхозда адал ... етіп ... ... сияқты колхозшылардың еңбегі
көрсетіледі. Сондай-ақ, Мұхтар Әуезовтың "Астық" пьесасы туралы сын ... сын ... ... ... ... шара ... да ... "ҚӘ" дабылынан кейін деген айдар аясында жарияланып тұрған. Ұлт
рухының шырақшылары ... ... ... Ғ.Мүсірепов сынды
алыптар жетекші болған «Қазақ әдебиеті» сол ... ... келе ... бай тілі мен бай әдебиетін, мәдениетін, өнерін дамытуға, озық
үлгілерін насихаттауға көп ... ... ... ... айтылды.
М.Әуезов 1955 жылы 14 қаңтарда жарық көрген «Қазақ әдебиеті» газетінің
№1 санына "Сәт сапарда дос ниет" деген ... ... ... Мақала
газеттің бір неше міндеттерін атап көрсеткен. Мәселен, сын: "әділ, негізгі
талабы зор, қамқор сын болудың үстіне ғылымдық өнері ... ... ... болуы шарт", "Әдебиетіміздің егізінің сыңарындай саналатын көркем
өнердің – ... ... ... суретшілік салаларымен үнемі иық сүйесіп,
жазушы жұртшылығы бұл ... ... ... үздіксіз бейіл көрсетіп
отыруға міндетті /11/.
Мерзімді басылымдар сыни көзбен ... ... ... ... ... керекті. Сын болмайынша қоғам өмірінің беті ... ... ... ... сыни ... бос ... емес, елі, жері,
дәстүрі деп жанын берген зиялыларымыздың үнімен берілген.
Тағдыр ... ... ... көп ... жазбапты. Қай кезде де
шалып жармасушылар аз болмады.
Кей сыншылар оны қара ... ... деп кінә ... енді ... ... ... деп ... "Мырқымбайың қайда кетті, неге
өндірісті жазбайсын, ауылды неге айналшықтай бересің" ... ... ... ... 1937 жылы ... ... жауын, жапон шпионын, алашордашыларды
ұлтшылды, тройцкийшіл фашисті іздестірген кезде оның да басына қауіп төнді.
"Қанды ... ... ... ... ... "Халық жауларын"
әшкерелеп бәйғам отыр деген кінә тағылуы мұң екен, мұнда да бірін-бірі ... ... өз ... ... ... ... ... жала жабу өрттей
қаулады. Баспасөздерге "Халық жауларын" әшкерелеп, жан түршігерлік айып
тағылған мақалалар ... ... ... ... Майлиннің «Қазақ
әдебиетіндегі» жұмысы ... ... ... ... ... ... жабылып қалмай, апыл-тапыл алғашқы қадамын нық басып
кетуіне,өріс алуына өз ... ... ... ... ... редакторы ретінде ұйымдастырушылық қабілеті,
халық көңілінде қордаланып қалған сын мен ... ... ... көтеруге
жетекшілік етерлік кең тынысы айрықша аңғарылды. Газеттің әрбір ... ... ... лездеме жиналыстарда Сырекең қызметкерлер
пікірін, сын ұсыныстарын тыңдап, алдағы кезде қандай мақала немесе очерк
жазылуы ... ... ... да ... жыл ... ... ұлттық мұраттарды көтеру бағытындағы
кезеңі еді. Сол жылдың ұзына бойына ұлт ... мен ... ... ... бойына іркіліп қалған мәселелері батыл көтерілді. Қазақ
мектептерінің қысқара бастауы, қазақ тілі мен ... ... ... ... ауыз әдебиетіндегі ондаған, жүздеген көне, қаһармандық,
ғашықтық, нақтылы ... ... ... ... ... залалды
деген "үкім" шығарылып, қайта басылмай қалуы, жоғары оқу орындарына түсуге
талаптанған ... ... ... ... ... ... қысқарған сөздерді орысша нұсқасындай етіп жазуға қаулы
қабылдануы, кейбір ... ... ... ("Қазақстан мұғалімі",
"Қазақстан коммунисі") орысшадан аударылып басылуы, ... ... ... "Семей правдасы" делініп жартылай орысшалануы, қазақ
тілінде іс қағазы жүргізілмеуі, қазақ ... ... ... ... ... ... ... қойылуы, "коммунизмге жету үшін орысша білу
керек" деген Хрущев шақыруларының ... ... ... аса ... орталық және солтүстік облыстарында қазақ халқының қалыпты
тілдік ортасының бұзылуы, жер атауларының өзгертілуі, жазба ... ... ... идеяларды уағыздайды деген сылтаумен жаппай ... ... ... ... түйткіл болып ұялаған еді.
«Қазақ әдебиеті» осы және басқа көптеген проблемаларды өз ... ... ... ... ... ... ... сорақы
бұрмалаушылықтың әшкереленуінен қауіп ойлаған Орталық Комитет 1956 жылдың
күзінде «Қазақ әдебиеті» ... ... ... қаулы алды,
"ұлтшылдығым" үшін мен қызметтен шығарылдым, көп ұзамай газет редакторы
дәстүріне ұзақ ... ... ... ... ... ... ... бұл мәселелер төңірегінде ... ... ... ... ... әр түрлі газет журналдарда қызмет атқарған
Шерхан Мұртазаның ең көп уақыт және тұп-тура жариялылық пен ... ... ... ... ... – «Қазақ әдебиеті» газетінде ( ... 10 ... 1989 жыл 10 ... ) өтті.
Шерхан Мұртаза бас редакторлық еткен 1980-85 жылдар аралығында ... ... ... ... ... төл
әдебиетіміздің өркендеу барысындағы көркемдік жүйені жан-жақты ... күш ... ... ... ... ... ... мәселелеріне арналған
Қ.Мұқаметжановтың "Бұқар жырау" ( 30 ... 1982 жыл ) , ... және ... даму" атты әдеби сыны ( 16 шілде 1982 жыл) т.б.
мақалалары ... оң ... ... ... 1981 жылы болып өткен VIII съезінде қазақ
әдеби сынының мәселелері ... ... Осы ... ... көркем сынның
өсіп-өркендеуіне «Қазақ әдебиеті» газетінің тигізген әсері ... ... ... ... ... сын ... айдарына қарап отырсаңыз,
әдебиеттің бірде бір саласы көңілден ... ... ... ... мен ... , "Аударма: өре мен өріс" , "Бір ... ... ... "Сын туралы сын" , "Әңгіме туралы әңгіме", "Толғауы ... тіл" ... ... ... ... түседі. Газет бетінде әдебиет
сыны туралы мәселе көтерген проблемалық мақалалар да, диалог, шолулар ... ... ... ... да ... Бұлардың арасында
"Проблема: жанр мен ... ... ... ... жан сыры",
"Шабыттың шаңқай түсі", "Алтын тамыр", "Құм - қадам", "Сөз сарасы" атты
айдарлармен ... сын ... ... жүгі ... көкейіндегі
мәселелерді дөп басып отырды.
Әрбір газет редакторлары өз әлінше тың мәселелер көтеруге талпынады.
Шерхан бас редакторлық ... ... ... ... СОКП ... 1985 жылғы сәуір Пленумынан кейін босаңқыған тізгінді қолға
мықтап ұстап, етектен тартқан ... пен ... одан ... ... ... ... сынады. Редакция ұжымы күрделі, көп
ретте жаңа ... ... ... ... ... ... ... әдеби сынның әрі шыншыл, ... әрі ... ... ... етті. Өзіндік беті, мінезі жоқ
баспасөздерді жұрт қадірлемейді, керісінше, өз ... анық ... ... ... дамуға жетекші болатынын бас редактор ... ... етіп ... ... ... ... ... әдебиеті» газетінде де
туралықты ту еткен ... ... ... шыншыл редактор болды /14/.
«Қазақ әдебиеті» газетінде атқарар міндеті ... жүгі ... ... ... да ... ... ... жақсы дәстүрлерін
жалғастырып, қоғамдық, әлеуметтік, сыни ... ... ... ... қатып отырды.
Газетті ақтара отырып 17 қыркүйек 2004 жылғы санында жазушы,
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ..." ... мақаласында Оралхан Бөкейдің қазіргі қазақ ... өзі де ... ... ... ... Енді ... ... аударып
көрейік. "Сыншыларымыз қанша шамданғанымен ... ... ... ... мен ізденіс-сұранысынан қозыкөш қалып қойғанын бұрын да сан рет
айтқанмын. Сын әсте де ... ... ... бары мен ... ... ... ... мен оқырман арасына дәнекер болу; ... ... ... ... ... да ... ... көрсету, демек,
барына - жаршы, жоғына –жоқшы болу. Әлбетте, әдебиет "жоқ" деп ... ... ... ... ... ... Кішкентай әдебиеттің үлкен
насихатшысы болғанда ғана төлтума өнердің ... ... ... ... гөрі сыншы болуға дайындық басымырақ. Пушкин Белинскийді тудырды
дегенге қарсымын. Олай болса, Шекспир, Гете, ... ... пен ... ... алып ... ала келіпті. Бүгінгі болсын, баяғы болсын
сынның ... ... ... емес, түсіндіру болмақ.
Қазақ әдеби сынында ең әуелі көркемдік кеңістік пен білімдарлық зерде және
ұлттық ... ... әрі ... ... ... ... ", - деп жазыпты.
Мерзімді басылымдардың деректік маңызына әсер ететін ... ... – сол ... шығарушылардың жеке тұлғалық қасиеттері. Газет не
журналдарда салынған нақты ... ... үшін ... ... ... ... ... авторының қоғамдағы орнына, өмірлік
позициясына, ондағы көтеріп отырған мақаланың ... ... ... ... отырған мақаланың қаншалықты білетіндігіне, жалпы
білім дәрежесіне тағы басқа қасиеттеріне тікелей байланысты.
Жалпы «Қазақ әдебиеті» ... ... сыни ... ... ... ... ... сын бөлімдері қыруар еңбек атқаруда.
ІІ тарау. Тәуелсіздік кезеңдегі «қазақ әдебиеті» ... ... ... ... ... газеті алғашқы санынан бастап ұлт мүдесін ... ... ... келе ... ... ... Осы ... сол
кезеңде газеттің басы қасында болған, Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин,
Ілияс Жансүгіров және өзге де ... ... мен ... ... да ... келгені де жұртшылыққа белгілі. Сөйтіп, «Қазақ
әдебиеті» газетінің ... ... ... күні ... ... ... тұрақты дамып, қазақтың ұлттық мүдесін қорғау жолындағы
күресте алдыңғы қатардан көрініп келеді.
Иә, еліміз ... ... ... ... ... ... ... қысқаша айту парыз деп санадым.
Кеңестік дәуірде де тынши алмай, дүркін-дүркін толқын соғып тұрған ұлт-
азаттық қозғалыстардың ең соңғы шыңы, ең ... ... да ... ... ... ... дөп ... Ереуілдеген жастардың көтерілісін басу
кезінде, желтоқсанның ... ... ... күн ... ... империя
өзінің басыбайлы отарлық құлы деп білген қазаққа ... ... ... келген жыртқыштық-айуандық ұсқынын ашық ашып көрсетті. Мұстафа
Шоқайдың 1917 жылдың желтоқсанында төгілген ... ... ... ... ... ... қаза ... жазаланушылар
озбырлығынан азап шеккен қыз-жігіттеріміздің құрбандығы тек қана ... ... ... бен ... анық ... ... қозғалысы жазушылардың ой-өріс пайымынан ұшқын алып,
зиялылыр арқылы жастардың арасына тарап, ... ... ... ... ... ... ... өзінен-өзі пайда болған жоқ.
Әсіресе, 17-18 ... күні ... ... ... ол салмақ
дерліктей қаламгерлердің мойнына ... 17-18 ... күні ... ... үйінің алдына арнайы тоқтап: "Жазушы ағалар қайдасыңдар! ... ... ... ... үшін ... ... ... қорған
болыңдар!", - деп айқайлаған үні әркімнің есінде шығар.
Желтоқсан оқиғасы ... соң он ... ... ... өткен
кездесуде сөз сөйлеген Жұбан Молдағалиев, Сафуан Шаймерденов, Қалмұхан
Исабаев, ... ... ... ... сондай ұлттық-әлеуметтік
нысаналық негіз қалады. Олар империяның жазалау ... мен ... ... берді. Жазушылар одағы рухани қарсылық пен ... ... ... айналды. Шерхан Мұртазаның "Алаңнан
әскерді әкетіңдер!", С.Бердіқұловтың ... сұқ ... ... ... ... "Жазалауды тоқтатыңдар!", Олжас
Сүлейменовтың "Хатшылық - ... ... ... ... ... ... қанатты сөздерін әр адам бір-біріне сүйсіне айтып жүрді. Егер
де ... ... ... ... шақырып, оны көндіріп Жазушылыр
Одағына алып ... ... ашық ... дәл сол кезде айтылуы
мүмкін емес еді. Бұл кездесу үлкен қоғамдық пікір ... ... ... ... ... осы ... мақалалар жарияланып тұрған. Бірақ іле шала ... ... ... ... ... ... ұстау үшін барлық айла-амалдарды
қолданды. Ең соңында бұрыннан ... ... ... ... ... іске ... Ең ... Жазушылар Одағындағы бірінші
хатшыға және оның жақтастарына ... ... Әбіш ... ... ... елу жасқа толуына орай суретін басқаны үшін "Жұлдыз"
журналының редакторы Бекежан Тілегенов қысымға ... Онда ... ... ... ... ... ... сезімді
оятқан жазушылардың тізіміне Ілияс Есенберлин ілінді, тіпті ол ... ... сыни ... ... ... ... жарияланды.
Орталық Комитеттің "Ұлтшылдықты оятқан" жазушыларының қатарында Бексұлтан
Нұржекеев, Софы ... ... ... және "жас ... ... де бар болатынмын. (Тұрсын Жұртпай). ("Бесігіңді түзе!.." атты роман-
эсседегі "Алаштың ала туы" деген М.Әуезовтің ... ... ... ... ... ... дүр сілкіндірген сол үш күнде 60
мың адам алаңға шыққан екен. Оның 8 мыңы ... ... ... 200-
дейі әртүрлі мерзімге абақтыларға жабылған. 1мың 500 адам әкімшілік жазаға
тартылған. Қаншама отбасы қайғы мен қасіреттің қара ... ... ... жер ... ... ... ұлт ... көтерілісі –
қазақ ұлтының жүрегіне түскен ауыр жара /17/.
Қазақстан қоғамындағы біліне бастаған ... ... ... мен
бейнесін түбегейлі өзгерту тенденциясын 1990 жылы қабылданған Қазақ ... ... ... ... мен ... ... 1991 жылғы
желтоқсанның 16-сында қабылданған Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы Конституциялық заң едәуір ... ... еді. ... ... ... ... ... принципті жаңа
процесі басталды. Мұның өзі ... ... ... ... ... және
экономикалық тұрғыдан тәуелсіз мемлекеттікті одан әрі құрудың алғы шарты
және оның негізін қалайтын өлшемдерін ... ... ... ... ... ... өтпелі
кезеңнің қандай да болмасын қиыншылықтарын басымыздан кешіре тұрсақ ... ... ... ... ... бойынан жас
мемлекетімізді нығайту, құқықтық ... ... ... онда ... пен ұлтаралық келісім ахуалын қалыптастыру жөніндегі ұлан-асыр
жұмыстарды батыл бастап ... ... ... мен ... мөлшерде табылғанын толық көрсетті /18/.
«Қазақ әдебиеті» газетіне желтоқсан оқиғасына ... ... ... ... ... ... газетінің соңғы жылдардағы беттеріне үнілсек,
халқымызға қарсы, ... ... әу ... ... ... болса, кейін бірте-бірте қазақ тілімен ... ... ... ... ... мен ... ... ұғынамыз. «Қазақ әдебиеті» газеті бұлардың ... ... ... ашып ... ... ... ... мылтықсыз майдан
сахнасына қазақ тілді нигилист-сатқындар шығатынын көреген саясаткер ғалым,
марқұм Сәбитқазы Ақатай бұдан он шақты жыл ... ... ... ... енді біз ... ... Айымбетовтың сөз саптауымен айтсақ, нағыз
"Национал сатқындарға" қарсы күрес жүргізуге ... ... ... ... ... ... /19/.
Газет бетіне Асанәлі Әшімов 13 желтоқсан, 1991 жылы ... ... атты ... былай делінген: Өздеріңізге мәлім 1986 ... ... ... бірнеше күн өткеннен соң, республикалық
баспасөздерге бір топ өнер ... ... ... жастардың іс-әрекетін айыптаған ашық хаты ... ... ... көрінісі ретінде бой көрсеткен
студенттер мен жұмысшы жастардың сол ... ... ... іс
әрекеті деп жазықсыз жала жапқан бұл хаттың соңында қол қойғандардың ішінде
менің де ... жүр. ... ... бұдан менің еш қатысым жоқ. Хаттың
жарияланған сыртынан қойғанын естіп,бұл жайында ... ... ... ... ... хат жаздым. Бірақ біздің атымыздан
жамылып ... ... ... ... өкілдері менің жария түрден
кешірім сұрау жөніндегі талабымды көпшілікке жеткізуден бас ... ... бұл ... араласпауымды қатаң қадағалап отырды.
Еліміз тәуелсіздік мемлекетке айналған соң баспасөз бостандығы, ой-
пікір ... ... ... Адамдардың жаңаша ойлау, өткен-кеткенді
қайта бағалау ... ... ... да, әдебиет пен өнердің де
дамуына, өркендей ... ... ... өз ... ... Жергілікті
жерлерден мерзімді басылымдарға редакцияға әр алуан көзқарастар, атап
айтқанда ондағы тіл, дін, ... ... ... ... тың ... айтыла, олар «Қазақ әдебиетіне» жариялана бастады.
Күні бүгінге дейін осындай тақырыптар ... ... ... ... ... жарияланып тұруда.
Бұл әсіресе 90-шы жылдардағы қазақ баспасөзінің, онда жарық көрген
публицистикалық шығармалардан ... ... ... ... ... ... біріне айналған «Қазақ әдебиеті» апталығы болатын. Осы ... ... ... ... ... ... ... "...Бізде
әдебиет саласы бойынша «Қазақ әдебиеті» газеті ... Бұл ... ... ... араласпайтын саласы жоқ. Сол тұрғыда
«Қазақ ... ...... ... ... ... ... шопаны
бар, шоферы бар, диханы бар, қоғам ... бар - бәрі ... ... ... біле ... ғой. Бұл ... оқи ... қазақ әдебиетінің,
мәдениетінің, өнерінің ұлттық журналистиканың, қазақ ... ... мен ... ... ... тарихын таразылап
отырады. Оқырманның рухани байлығын мейлінше байыта түсетін, тіпті үзбей
бірнеше жыл ... ... осы ... ... ... нәр ... ... бергені де, берері де мол ..."
Танымал талант иелері, жазушылар Төлен Әбдіков пен Оралхан Бөкей бас
редактор болған ... ... ... жүкті көтергеніне көз жеткіздік.
«Қазақ әдебиеті» - елдің тек әдеби өмірін, ... ... ... ... ... жариялайтын салалық басылым шеңберінен
шығып, халқының тағдыры ... ... сөз ... ... ... көтерілді.
Дәл осы кезеңде қазақ публицистикасының дамуында да жаңа бір дәуір
басталды. Ол – озат ... ... ... дәуірі еді. Публицистика қоғамдық
маңызды мәселелерді көтерген де ғана, оның әсер ... зор ... ... 90-шы ... ең өзекті мәселелерді алға тартқан
публицистикалық шығармаларға назар аударуға тырыстық.
Жалпы, 90-шы жылдардағы қазақ баспасөзінде көрініс ... ... ... ... ... 1) ... 2) Қазақстанның
территориясының тұтастығы; 3) Тіл саясаты; 4) Егемендік; 5) ... 6) ... ... ... ... ... атамекеніне оралу
мәселесі.
«Қазақ әдебиеті» газетіндегі 90-жылдардағы көтерілген басты мәселе
ұлттық тәуелсіздік ... ... ... ... саяси өзгерістер
кезінде сан түрлі ой-идеяларды ұстанған қозғалыстар мен топтар мен пайда
болатыны ... ... ... егемендігін алуға бет бұрған кезеңде
Қазақстанда да түрлі партиялар ... ... ... ... ... ... меңзеген "Азат" партиясы еді. Онымен қос қабаттаса ... ... ... ... құрған "Алаш" партиясынын атын жамылған
бір даурықпа топ пайда болды. Дәл осы ... ... ... ... жариялылық, демеушісі – демократия " деген айдармен "Азат" ... ... ... ... "Азат" пен ... атты ... ... ... Бұл ... ... дейін
тәуелсіздік рухында жазылғанына көз жеткізуге болады /20/.
Сәбетқазы Ақатаевтың "Тәуелсіздік – ... ... ... атты ... ашық хатында қозғалған мәселерінде ... ... ... ... ойларды айтады. Алып империядан арқан үзудің мақсатындағы
қазақ халқы мүдесімен сабақтас ... ... ... мен ... президентін бізді, қазақтар мен бейбіт
қазақстандықтарды, "біздің адамдарымыздан" қорғау үшін өз құзырына тәуелді
меншік республикалық әскер бөлімдерің, ішкі ... ... ... ... ... шақырамын.
Орыс адамдары! Алдауға, қайыршылық пен құқықсыздыққа бір ... ... ... ... ... емес! Тең ұлттардың ынтымағы жасасын! ... ... ... ... пен айырған, Отаның аса сағынған "бұратананың"
жан дауысы деп қабылдаңыздар" /21/.
«Қазақ әдебиеті» газетінің 1991 жылғы бірінші ... ... ... хан ... ... оған жапсарласа редакциялық басқа мақала
берілді. ... ... ... 280 жыл» деген айдар аясында Қазақ
Хандығының іргесін ... Әз ... пен ... хан ... онан ... тұңғыш конституциялық құжатын жасаған "Қасым ханның қасқа жолы",
мемлекеттілік ыдырай бастаған кезде ... ... ... ... ... хан, ... Еңсегей бойлы Ер Есім"- Есім хан, Жәңгір
хан, "Жеті Жарғыны" жасаған Әз Тәуке хан ... ... ... халық жадында қайта жаңғырады. Қазақ елдігін ... ... ... дамытуға Абылай ханның сіңірген еңбегі де өлшеусіз ... баға ... егер осы ... ... ... қана кетсе – бұл
тарих болар еді. Ал мақала түйінінде оның публицистикалық шығарма екендігін
айғақтайтын ... ... орыс ... ... ... ... ... берілгенде, қазақ елдігін сақтап қалған хандарымызға құрмет
көрсетпеуіміз ... ... ... публицистикасына осындай өткір
проблемалар еркін көтеріле бастады.
Дәл осы үрдіс әрі ... ... ... ... ... ... ... тұжырымды мақала, тарихи-танымдық очерктер ... ... ... ... ... туғанына 210 жыл толуына орай,
Сыпатай Әлібекұлының суреті басылып, батырға арналған Қайырбек ... пен ... ... атты репортажы жарияланды. Сондай-ақ, Қаракерей
Қабанбай батырдың туғанына 300 жыл ... орай баба ... ... Қайым
Мұхамедхановтың "Қаракерей Қабанбай батыр", Болатжан Абылқасымовтың "Хан
батыры Қабанбай" атты көлемді ... ... ... көрді. Осының
бәрі – егемендік жылдардығы қазақ публицистикасының ... ... ... жаңа ... жасауға қызмет еткендігінің
көрнісі.
Желтоқсан оқиғасының 5 жылдығына орай ... ... ... ... ... үшін ... едім" деген қысқа да тұжырымды
толғанысының да ... зор. ... ... халқы өзінің ұлттық намысын,
бостандығын қорғау жолында аса елеулі үш ... ... ... ... ... ... ... Балғабаевтың
"Қызыл кітапқа кіретін халық" атты мақаласында ұлттық тіл, ... ... ... қалу ... ... ... аударылды.
Демограф-ғалым Мақаш Тәтімовтің "Қазақтың тайпалық құрамы мен саны
және орналасуы" атты ... ... ... ... ... деуге негіз бар.
Дәл осы проблеманың шешімін табудың бір ... ... ... ... ... ... ұлы көш туралы тезистер" атты
мақаласында айқындай алған. "Біртұтас ... ... ... ... жермен бірге елінің де бөліне бастағанына биыл ... 110 жыл ... ... /22/.
1991 жылдың 16 желтоқсанында Жоғарғы Кеңес ... ... ... арман-мүддесі көрініс тапқан "Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қабылдады. Бұл тарихи оқиға ... ... ... ... ... ... ... айналды. Дәл
осы кезде «Қазақ әдебиетінің» редакциялық ... "Ақ ... ... күн!" ... ... басылды. Серкесөз деп отырғанымыз бұрынғы
кеңестік кезең публицистикасындағы бас мақаланың жаңа бір ... ... ... ... ... ноқта киіп, аяғымызға арқан байланғалы 260 жыл болған екен.
Бодандықтың бұйдасын о баста өзіміз ... ... "өз ... ... ... ... ... толтырып, "тілеп алған аурудың емі ... ... де, ... де ... қала ... ... әдебиті» ұлттық басылым екендігіне көзіміз толық жетеді.
Газеттің тәуелсіздіқ алған жылдардағы сандарына көз жүгіртіп ... ... ... ... ... ... ... Ұлт рухының
шырықшысы болған басылымда ұлттық ... ... ... ... ... жетерлік. Сондықтан әлі де толық зерттеуді қажет етеді.
2.2 «Қазақ әдебиеті» газетіне – 70 ... ... көз ... ... ... оқитын «Қазақ әдебиеті»
газетінің ғұмырлы жолы ... ... ... те ... ... ... "Газет халықтын көзі, құлағы һәм тілі" деп. Иә, ... ... ұлт ... сөзінің түп негізін түсіне аламыз. Демек, газет
өміріміздің айнасы, күнделікті ... ... ...... ... ... формациялар өзгеріп, алып құбылыстар
өзгеше бой көтергенмен өзгермейтін бірақ нәрсе – ұлттық болмыс, ұлттық ... ... ... шырайын шығарған әдебиет деп білеміз.
Қазақ әдебиетінің ұзақ сонар ... сол ... дәл ... ... мен ... ... әдебиеті» газетінің 70 жылдығы 2004
жылы атап өтілді.
«Қазақ әдебиеті» газеті 70 ... ... ... ең ... ... қатар қазақ деген елдің ең сүйікті басылымына айналды.
Қаламгер кауымының жүрегінен жарып ... өлең мен ... ... ... ... пен ... алғаш оқырманға жеткізер жаршысы да «Қазақ
әдебиеті» ... ... ... қауырсын қанат жас талаптардың қабырғасын
қатайтып, қаламын ұштаған шоқты ... те осы ... ... ... ... бас ... ... тәрбиелеп сапқа қосқан да осы
беделді басылым дерміз. Казіргідей қоғамдық формация ... ... оның ... мен ... қаламгер сөз арқылы халыққа жеткізіп ,
жаңаның жаршысы ескінің ескертушісі ... ... да осы ... ... ... ... ... лауреаты Мұхтар
Мағауиннің «Қазақ әдебиеті» газетінің 70 ... орай ... ... ...... ... ... Қай ғасырда да, қай халықта да
солай болған. Ұлттың әдебиеті ... ...... сыйлы, қауқарлы
келешегі зор халық. «Қазақ әдебиеті» газеті осынау ... ... ... ... ... ... насихатшысы және оның дем
берушісі де ... ... ... заман алға бұрынғы жүріп өткен ... да ... әрі одан да ұзақ ... ... ... бұрынғы жақсы,
өнегелі, аталы дәстүрлерді жалғастыра отырып, жаңа да, сындарлы шақтарды
бастан кешуге жетелейді. Жаңа биік ... ... ... шан ... ... ... «Қазақ әдебиеті» газетінің 24-30 желтоқсан, № 51 санында
Назым Дүтпаеваның "Қазақ әдебиеті қалай шығады?" мақаласының газет ... ... көре ... ... ... көзі ... қауым газеттің шығу барысымен жіті
таныс болмасада, жалпылама жұмыс тәртібінен хабардар. Редакцияға ... ... ... ... ... жолы ... ... ие, қызығы
мен шыжығы аралас хикаялы құбылыс. Редакцияға келген мақалаңыз ең ... ... ... Онда сан ... бойы ... әдебиетінде» хатшылық
қызмет атқарған салиқалы баслымнын санқырлы редакторлары мен бірге қызмет
істеген, өмір жолы ... ... біте ... келе ... ... ... Ол ... қолына түскен сіздің қол жазбаңыз, хатты
тіркеу журналына тіркеліп, ... ... ... ... ... мақаланың жарамды, жарамсыз екендігін ... ... ... ... Егер алқа ... мақала берілуі керек деп
шешсе, сіздің ... ... ...... ... бет алады.
Компьютерлік орталықтағы қыздардың қолына түскен материалдар олардың жүйрік
саусақтарымен теріледі. «Қазақ әдебиеті» ... ... ... ... келген Жұмабаева Рыскүл бүгінгі күнге дейін осы ұжымда табанды
еңбек етіп келеді.
Ал оның әріптесі ... ... ... өзі ... ... біраз
жылдар ішінде компьютер басуда қолына көз леспейтін жылдамдықты менгеріп
алды.
Әдетте қойылған спектакльде ... ... ... ... жиі ... сыртындағы қызмет иелері еленбей қалып жататыны секілді, газет
жұмысында тек шығармашылық топтың ... елге ... ... де, ... ... көп ... атқаратын техникалық мамандардың еңбегі елеусіз
қалатын кездері болады. «Қазақ әдебиетінде» газет бетін ... ... Ол ... ... ... орналасатын материалдардың белгілеп
жоба ұсынатын, сатирик Еркін Жаппасұлы. Өздерініз газет ... ... ... ... ... ... да ... юмор мен әзілге
толы.
Хош делік, сонымен жауапты хатшы жобалап, бет қаптаушы ... ... ... ... ... үшін, сөзіңіздің құны кетпес
үшін үтіріңіз, нүктеңіз, тырнақшаңыз бен белгіңіз, сұрау белгіңіз бәрі-бәрі
өз ... ... ... ... ... Ол жолда сіздің арқа сүйейтініңіз
әрине корректорлардың қызметі. «Қазақ әдебиеті» газетінде бір неше ... ... ... етіп ... ... ... апай ... Кенже
Нүсіпова, Гауһар Қорғасбекова сынды нәзік жандар өз істеріне қашанда адал.
Газет сыртына қанық адамдар арасында тараған ... ... ұры, ... ... ... сөз бар. ... да, беттерді белгілі қате жібермей
оқып шығудың қиындығы ... ... ... адамға белгілі.
Сондықтан өз ісін адал, ... ... ... Гүлжан апай бастаған
қырмызы қыздар бүгінгідей айтулы қандай құрметке болмасын лайық ... ... ... әр ... ... ... түскен мақалалар
түгел теріліп оқылып біткесін бас ... ... ... ... ... ... Бұл ... тексеру дұрысты дұрыс деп, бұрысты
түзетіп шешуші кезең. Әрине, бұл жұмыстардың ... әр ... ... ... ... шыққанша өз міндетіне алған автор мақаласы болсын,
өзінің материалы болсын қадағалап, оның басы-қасында ... ... ... еңбегі үшін" медалінің иегері, саясат майданында талмай
"шайқасып" келе ... ... ... ... ... ... ... әдебиеті» газетінде шежіре айдарын ... ... ... ... тәжирбелі ақын ағамыз, поэзия бөліміне жауапты
Қайрат Әлімбеков, "Жылап ... ... ... ... ... мен ... таныс, Кеңесары тарихын зерттеп жүрген Думан
Рамазан, мәдени-әдеби өмірдің жақсы ... ... ... сынды қаламгерлеріміз бар. Ал, о ... ... кең ... қос ... болса, бүгінде аталған ұжымның бағыт
бағдарын бағамдап көш бастап келеді. Бүгінгі ұжым мүшелерінің ... да ... да, ... ... де ең ... ... қарсы
алып, сыпайы шығарып салатын қабылдау бөлімдегі Эльмира ханым. Міне ... ... ... ... шығады, онда кімдер істейді дегенге тоқталсақ ... ... ... ... ... бар ... ертеңгі тарих екендігін белгілі.
Мысалы, латын қаріпімен жарық көрген газеттің алғашқы тиражы ... ... бұ ... ... ... Ал ... есепке жүгінер болсақ, 1935-
1940 жылдары 2300-5200; 15 жыл ... ... 1955 ... 6000 ... Ал, 1980 жылы 45 мың ... ... ... таралымы 11045,
тапсырыс 102073. Бұдан байқағанымыз газет қанша жыл небір қиындықтарды
жеңе отырып, ... ... ... ие ... отыр. Күн өткен сайын оның
тиражы өсуде екенін байқай аламыз. Демек, газет ... ... ... ... газетінің өткен жылы үш мыңыншы саны жарық көрді. 1
желтоқсан 2006 жылдың №48 (3000) ... ... бер, ... атты ... ... газет қызметкерлері туралы және оның ... ... ... да ... ... ... жыл бойларына тұрақты рубликалар ... ... ... ... аясында беріліп тұрды. Мысалы, "Құрмет.
Сенім. Міндет", ... ... ... ... ... ... Толысу", "Саңлақ, Шебер", "Ғалымның пікірі", тағы
басқа ... ... сан ... ... адамдары жайлы тамаша очерк,
суреттеме, өлең-жырлар, романнан үзінділер, ... ... Әлем ... ... ... әдебиетінен аудармалары
жиі беріледі. Батыл сын айтқан материалдар аяқсыз қалмай, шара қолданылатын
да оның нәтижесі "ҚӘ" ... ... ... ... ... ... жылы 24 ... «Қазақ әдебиетінің» 2000-шы нөмірі шықты. ... ... ... ... ... болып, тың шабытпен қалам
тербеді. Газет алғаш рет ... ... ... дер ... үн ... пікірлер айтылды. Газет бетінде Оралхан Бөкейов, Дос ... ... ... қаламгерлер ел тағдырына қатысты циклды публицистикалық
мақалалар ... Осы ... ... ... ... ... ... іліп әкетіп қуаттап, қолдап отырды. Сол бастама
нәтижесінде Тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... ХХІ ... азат елдің астанасы ... ойып орын ... бой ... ... ... көз ... ... атқарылып жатқан мұндай шаралар ұшан-теңіз.
«Қазақ әдебиеті» алғашқылардың бірі болып, 72 жылдық бел-белестерінде
екі мәрте мемлекет басшыларымен сұхбат жариялады. Оның ...... ... сыйлығының лауреаты, бас редактор Шерхан Мұртазаевтың сол
кездегі Қазақ ССР Министерлер Советінің Председателі ... ... ... ... ... ... – ҚР Мемлекеттік сыйлығының
лауреаты, Бас ... ... ... Президентіміз Президентіміз
Нұрсултан Әбішұлы Назарбаевпен болған "Әдебиет – руханият қайнары деген
тақырыптағы әдебиеттің ... мен ... ... ... ... толғамы.
Газетті мысалы, АҚШ, ... ... ... Қытай, Моңғолия
елдеріндегі оқырмандар арнайы сұратып алдырып жатады. Иә, заман озған ... ... ... берері сөзсіз.
«Қазақ әдебиеті» газеті:
- шежіренің алтын қорына ... ... ... парақтары;
- ұлт намысының айнасы. Ана тілінің арқасүйері;
- үлкені бар, кішісі бар, ... ... ... ... ... ... ... жеткізер жаршы;.
- Қазіргі таңдағы зиялы қауымның көпшілігі осы қара шаңырақтан ... Бұл ... ұлт ... ізі, рухы бар. ... ... ... ... Аманатты ардақтау әркімнің борышы.
Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын дегендей, ... ... ... ... ... ... ... қара нардай
арқалап, шаршап-шалдықпай 20 жылдан аса еңбек етіп келе ... ... ... ... ... ... ... Жұмабаева, Кенже
Нүсіпова, Мөлдір Сатымқұлова, Қуанышбек Боқаев, Болат Шарахымбай, Жазира
Байсымбекова, Аягүл Мантаева, Роза ... Заря ... ... ... ... Елеубек Базарбеков тағы басқа әріптестер
есімін атауға ... ... бас ... ... Бейбіт
Қойшыбаев, Бекжан Әшірбаев, жауапты ... ... ... ... – Болат Шарахымбай, Заря Жұманова, Жәди ... ... ... ... және шығарушысы: «Қазақ газеттері» Жабық
акционерлік қоғамы. ... ... ... ... ...... ... Құлкенов.
«Қазақ әдебиеті» газетіннің 1934 ... ... ... дейінгі
атқарған міндеттері тек қазағым, ұлтым, ... ... ... бұл ... ... әдебиеті» газеті еліміз егемендік алғаннан кейін жаңа сапалық
белестерге көтерілді. ... ... ... бойы ... ... ... ұлттық мүдде тұрғысынан саралау ісін көтеріп, әдеби-мәдени ой-
пікірдің ... ... ... ... ... жылдарында саяси
есептермен әдеби мұраларды игеруде қыруар ... ... ... ... ұлт-азаттық жолындағы арман-аңсарлары көрініс тауып, күрес ... ... ... ... ... ... де осы ... әдебиеті» газеті шыға бастаған күннен бастап ... үміт ... ... мен ... үшін ... айтып келеді.
Демек, «Қазақ әдебиеті» газетінің жеке бір тақырыпты немесе мамандықты сөз
қылатын газет емес, оның ... ... ... ... ... өмір ... ... соғысына айналған ақтық ақиқат секілді арманның газеті.
«Қазақ әдебиеті» газетінің бетінде небір өткен ... ... ... ... шыға ... Бір ... ... әдебиет
газеті адамға жүрек соғысы, тыныс алуы қандай қажет боласа, әрбір шыққан
демалысы, тынысы ... өмір ... ... ... ... азаттық арманы,
болашақтан күткен үміті жөніндегі мәңгілік қоңыраудай , арман сағатындай,
ақтық демдей жүрек ... ... ... де симболы болып келеді.
«Қазақ әдебиеті» газеті қазақ халқының өшпейтін ... ... ... ... ... ... республикамыздағы ұлттық басылымдарымыздың
бірі «Қазақ әдебиеті» газетінің ... ... . ... ... ... ... жеке-жеке қорытындылай кетсем. «Қазақ әдебиеті»
газетінің сонау 1934 жылдың 10 ... ... ... ... ... Ол тарихи із.
Бірінші тарауда «Қазақ әдебиеті» газетінің қалыптасуы мен ... ... Онда ... ... ... ... ... аралығында шығуын
тоқтатқаны жөнінде, 1955 жылдың қаңтар айында қайта көргендігі мен ... ... ... ... талдау жасалды.
«Қазақ әдебиеті» және сын тақырыпшасында 1956 ... ... «Ең ... ... атты мақаласының сынға ... ... және ... ... жарық көрген журналист ағаларымыздың, ұлы
тұлғаларымыздың сыни мақалалары үшін қызметтен босатылуы, қуғынға ... ... ... ... ... ... әдебиеті» газетіндегі,
тәуелсіздік тақырыбындағы мақалалар мен «Қазақ әдебиеті» газетіннің – 70
жылдығы жайлы және ... ... ... ұлан ғайыр уақыт ішінде өзінің 70 жылдық тарихын межелеген
«Қазақ әдебиеті» газеті бүгінде өз ... ... ... ... Алаш
баласы алаң да, алаң хал кешіп, тағдыры қылыш жүзінде аунаған сол бір қиын
... ... ... ... ... ... ұтымтал тұста ұлт
мүдесін жақтап сөйлеген осы «Қазақ әдебиеті» газеті болды. Бұлай ... ... ... ... қамтыған тұтас мазмұны мысал, көне
шежіресі куә.
Заман озады. Озған ... ... ... де ... ... анық. Жаңа табыстарға, жаңа мүмкіндіктерге иек ... ... ... «Қазақ әдебиеті» де бірге өсіп, ... ... ... ... өнер ... үкілеген ән-күйі, ірі-ірі
мемлекет орындары мен білім ордалары, жасампаз істерге бой ... ... ... ... ... ... мақалар мен очерктердің,
публицистикалық толғаулар мен сыр сұхбаттардың өзегі болған.
Қазақ ... ... даму ... қоғамдық саяси бағыт; 2) көркемдік бағыт; 3) сыншылдық-сатиарлық
бағыт; 4) поэтикалық-философиялық ... 5) ... - ... ... ... 6) ... – аналитикалық бағыт; 7) ...... ... ... ... ... ... С.Сейфуллин, Ж. Аймауытов,
Б.Майлин, М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, С.Мұқанов, Б.Бұлқышев, ... ... ... ... ... ... А.Сейдімбеков, Ж.Елшібеков, М.Қабанбаев, Ж.Аупбаев
шығармашылықтары арқылы ашылды.
Сонымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдарында көрініс ... ... ... ... публицистикасы, радио публицистикасы сияқты заман
туғызған публицистика түрлеріне де мән ... ... ... ... функциялары анықталды.
Тәуелсіздік кезіңдегі публицистика гащет публицистикасы нұсқалары
тұрғысынан талданды. «Қазақ әдебиеті», «Егемен Қазақстан» ... ... зор ... ... ... ... ... ізденістер айқындалды. Тәуелсіздік жылдардағы баспа сөздегі
тенденциялар Ш.Мұртаза, К.Смайылов, ... ... тағы да ... ... ... ... ... әдебиеті» газеті халқымыздың әдебиеті мен ... ... ғана ... ... ... бүкіл еліміздің,
жеріміздің, ұлтымыздың тағдыры мен болашағына тікелей ... ... ... ... ... ... газетінің айдарлары жылдың әр ... ... ... байланысты әр санында ... ... ... ... ... ... ... бір. Мәселен, «Жетіген», «Мемлекет»,
«Сұхбат», «Тұлға», «Саз әлемі», «Поэзия», ... ... ... ... ... «Өмір - өзен», ... ... ... ... әдебиеті» газеті тарихтың айнасы. Еліміздің рухани, ... ... ... ... аса ... бар ... әдебиеті»
газетінің іргесін қалаған бұл басылым зиялы қауымның, өнер ... ... ... ... ... ... жылға дейін, Ғабит Мүсірепов, Бейімбет Майлин,
Сәбит Мұқанов, Асқар Тоқмағанбетов, ... ... ... ... ... ... Тәжібаев, Зейнолла Қабдолов, Жұмағали Сайын,
Жұмағали Ысмағұлов, Әбен Сатыбалдиев, Әзілхан Нұршайықов, Қапан Сатыбалдин,
Нығмет Ғабдуллин, Сәкен ... ... ... ... ... ... Шерхан Мұртаза, Төлен Әбдіков, Оралхан Бөкей, Ахат Жақсыбаев,
Жұмабек Кенжалин, Жүсіпбек Қорғасбек редакторлық жұмыстар ... ... ... ... шежіресі мол, рухани басылым «Қазақ әдебиеті» газетінің тарихын
зерттеуді бір диплом жұмысына сидыру мүмкін емес. Әлі де үлкен ғылыми ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
рухымызды биіктете білген әдеби басылым туралы ... ... ... да үлес қоса ... мақсатымыздың орындалғаны деп білеміз. «Қазақ
әдебиеті» газетінде ... ... және ... ... ... ... ... жас буындарды тәрбиелеуде жоғары да аталған аға журналистеріміздің
еңбектерінің маңыздылығын ерекше ... ... да және осы ... де республикамызда жарық көріп келе жатқан
қай басылымды алсақ та және сол басылымдарда қызмет ... келе ... ... да осы ... ... ... үлгі ... хақ.
Сондықтан да «Қазақ әдебиеті» иісі қазақ халқының рухани байлығы,
тарихы деп білеміз.
«Қазақ әдебиетінің» шежіре беттерінен
... ... ... ... саны 1934 жылы 10 ... ... ... әдебиеті» алғашқы жылдары Совет ... ... тілі ... ... жарық көріп тұрды.
• Газет редакциясының алғашқы мекен-жайы: Алматы қаласы, Красин көшесі, 41-
үй. ... ... ... ... ... Абылай хан даңғылы, 105-үй, 3-
қабат.
... ... ... ... ... ... Мұхаметжан Қаратаев
болды.
• Редколлегияға Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Ілияс Жансүгіров, Ілияс
Қабылов, Әйтеке Мусин, ... ... және ... ... ... ... ... газеттің белгілі бір ретпен шығатын жүйесі қалыптаспады.
Әр жылдардағы әр түрлі шығып ... ... 1934 жылы 31 саны ... ... 35, 1936 жылы 50, 1937 жылы 54, 1938 жылы 17, ... 1940 жылы ... жарық көрді.
• Газеттің 1936 жылы алғашқы санында бірінші ... ... ... бір рет ... ... ... ... Алайда, түрлі себептерге
байланысты. Бұл жүйе ... ... әр ... ... уақыт
мөлшері 6-9 күн, кейде 10-13 күнге созылған.
• Газеттің таралымы алғашқы жылдары -1934 жылы 1 мыңнан 3 мың ... 1935 жылы 3500- ге ... 1940 жылы ... 6 ... ... дерлік қаңтар айында жарық көрген.
Ал, одан кейін мүлдем тоқтап, 1954 жылдың аяғына ... ... ... ... ... он бес жылдық үзілістен кейін 1955 жылы 14 ... ... ... ... ... ... ... Бас редакторы болып Сырбай Мәуленов
тағайындалды.
•Осы жылы «Қазақ әдебиетінің» 51 нөмірі ... ... 1956 ... ... ... ... 1 рет, жылына 52 саны шығатын жүйесі қалыптасты.
• 1956 жылы ... ... аса ... ... мәселелер көтерілген кезең
болды. Осы ... ... «Ең ... мәдени байлық» (1956, 22
сәуір), Ә.Нәрымбетовтың «Ана ... ... (1956, 1 ... ... ... ... ... мәселе» (1956, 10 тамыз), Партия
тарихы институтының бір топ ғылыми қызметкерлері – Т.Кәкішов, Р.Сәрсенбаев,
Х.Хасенов, Т.Әлімқұлов, А.Байшин, А.Мұхтаров, Қ.Әбілбаев, ... ... «Тіл ... (1956, 17 ... атты аты шулы ... ... бірі жарық көрді. Бұл жарияланымдар қазақ қоғамын дүр сілкіндірді.
• Газетте жарық көрген осы мақалаларға орай ҚКП Орталық ... 1956 ... ... ... ... газетінің қателіктері туралы» жасырын қаулы
қабылдады (ҚР. Президент архиві, 708-қор, 30-тізімі, 168-іс). Қаулының
қарарында газеттің ... ... ... ... ... айыпталды. Газет
редакторы С.Мәуленов Орталық Комитетте жазаға тартылды.
• Көп ұзамай ҚКП ... ... ... ... «Социалистік
Қазақсатан» газеті 1957 жылғы ... ... ... ... ... ... ... мақаласын жариялап, онда «Қазақ
әдебиеті» ... ... ... ... ... ... ... қара күйе жаққан сөз қозғады. Қаралау мақала «Осы елеулі ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге «Қазақ
әдебиеті» газетінің ... мен Бас ... ... жолдас та,
Қазақ Совет Жазушылар одағы басқармасы мен оның ... ... де ... ... ... ... ... Бұл айыптаулар газет қызметкерлерінің алған бетінен қайтара алғант жоқ.
Көп ұзамай 1957 жылы 25 қаңтарда ... ... Алаш ... ... парыз» атты мақаласын жариялап табандылық көрсетті.
Әрине, бұл да ... ... ... тыс ... Осы ... ... үшін газет қызметкерлері мен ... ... 1957 жылы ... Бас ... С.Мәуленов, Бас редактордың
орынбасары Ж.Молдағалиев, жауапты хатшы ... ... ... қызметінен босатылды.
• 1961 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінің ... ... ұлы ... ... дүниеден озды. Осы жылы газеттің бас редакторы Жұмағали
Сайын қайтыс болды.
• 1973 жылы ... ... ... авторларының бірі, кейін редактор
болған Сәбит Мұқанов дүние ... 1985 жылы ... ... ... ... ... ... Мүсірепов
және 1955 жылы газеттің қайта шығуына ықпал етіп көп күш-жігер ... ... ... ... 1993 жылы ... Бас ... Оралхан Бөкей дүниеден озды.
• Қазақ әдебиетін дамыту жөніндегі ... ... және ... ісіне белсенді қатысқаны үшін «Қазақ әдебиеті» газеті 1984 жылы
50 жылдығына орай «Халықтар достығы» орденімен марапатталды.
Сілтемелер ... де ... ... ... күн ... сайын көбеюде.
Сәрсенбаев «Новое имформационное пространства Республики Казахстан:
проблемы и перспективы. Алматы, «Ақыл кітабы», 1998 жыл, 200-бет.
2. Ұлт рухының ... // ... ... – 2004 ж.24 ... ... сыр ... // Қазақ әдебиеті - 2003ж. 21желтоқсан.
4. Алғашқы қанат қаққанда // Қазақ ... -1970ж. ... ... // Қазақ әдебиеті – 1955ж. 14қаңтар .
6. Деректер сыр шертеді. // Қазақ әдебиеті – 2003 ж. 21 қараша.
7. Ұлт рухының ... // ... ... – 2004 ж. 24 желтоқсан.
8. Біздің әдебиет газетінің болуы – үлкен ырыс // ... ... ... 24 қазан.
9. Бас редакторлардың мінбесі. // Қазақ әдебиеті - 1994ж.15 сәуір.
10. Ұлт ... ... // ... әдебиеті - 2004ж. 24 желтоқсан.
11. Самғай бер, ... ... ... – 2006ж. 1 ... Бейімбет және «Қазақ әдебиеті» // Қазақ ... – 1994ж. ... ... ... ... ... ... – 2002ж. 20 қыркүйек.
14. Жақсылықбаева.Р.С. "Шерхан Мұртаза – публицист, редактор" Алматы
2003ж. 54-57 ... ... де ... ... ... ай және қасиетті-қастерлі
Тәуелсіздік //Қазақ әдебиеті – 2003ж. 15желтоқсан.
16 Желтоқсан оқиғасы және ... ... ... -2006ж. ... ... және ... рух // Қазақ әдебиеті – 2006ж. 15 желтоқсан.
18. Н.Назарбаев. Тәуелсіздігіміздің бес ... ... 377-554 ... Біздің туымыз - қазақтың ұлттық мүдесі // Қазақ ...... ... пен ... ... // ... әдебиеті – 1991ж. 4 қантар.
21.Тәуелсіздік – біздің түпкі мақсатымыз // ... ... - 1991, ... Миграция жөнінде немесе ұлы көш туралы тезистер //Қазақ әдебиеті –
1991ж.15 желтоқсан.
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... «Қазақ баспасөзі тарихынан» Алматы, 1962
жыл.
Қ.Аллаберген, Ж.Нұсқабаев, Ф.Оразай «Қазақ журналистикасының тарихы» Алматы
«Рауан» 1996жыл .
2. ... «Жол ...... ... ... ... Атабаев Қ.М. «Қазақ баспасөзі. ... ... ... ... ... 2000 ... ... Р.С. «Шерхан Мұртаза – публицист, редактор» Алматы,
2003 ... ... пен ... ... ... ... -1970 ж. 3 сәуір.
6. Біздің атымыздан жамылып. // ... ... – 1991ж. 13 ... Сәт ... дос ... ... ... – 1955 ж.14 қаңтар.
8. «Қазақ әдебиеті» газетіндегі публицистикалық шығармалардағы
тақырыптық, проблемалық ... ... 2006ж. ... ... ойлағанда // Қазақ әдебиеті – 1990ж. 17 қыркүйек.
10. ... ... ... ... ... ... ... – 2003ж. 12 желтоқсан.
11. «Қазақ әдебиеті» газеті, 1955, № І-V
12. «Қазақ ... ... 1956, № ... ... әдебиеті» газеті, 1963, № ІV-ХІІ
14. «Қазақ әдебиеті» газеті, 1970, № ІII-V
15. «Қазақ ... ... 1989, ... ... әдебиеті» газеті, 1990, № V-ХІІ
17. «Қазақ әдебиеті» газеті, 1991, № XI-ХІІ
18. ... ... ... 1991, № ... «Қазақ әдебиеті» газеті, 2002, №IX
20. «Қазақ әдебиеті» газеті, 2003, № ... ... ... газеті, 2004, № І-V
22. «Қазақ әдебиеті» газеті, 2006, № І
23. «Қазақ ... ... 2007, № ... атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Журналистика тарихы кафедрасы
Мерекеева Мейрамгүл Ғазезова
«Қазақ әдебиеті» газетінің тарихы
Жоғарғы оқу орнын бітіру үшін
қорғалатын
Диплом жұмысы
Шифр
Ғылыми жетекшісі - ... ... ...... ... ... ... редакторы Шархымбай Б.
Журналистика тарихы кафедрасының
2007 жылғы ......................... мәжілісінде
Талқыланып, қорғауға жіберіледі.
Кафедра меңгерушісі ... ... ... емтихан комиссиясының сараптауына қабылданды
Диплом қорғау күні: 2006 жылғы ........................
Комиссия хатшысы ... ... ... ... ... ... журналистика факультеті
журналистика тарихы кафедрасының 5 курс студенті Мерекеева Мейрамгүлдің
«Қазақ әдебиеті» ... ... атты ... ... Мерекеева Мейрамгүлдің «Қазақ әдебиеті газетінің
тарихы» тақырыбында жазылған бітіру жұмысымен танысып, сараптай келе
мынандай тұжырымға келдім:
Біріншіден, бітіру жұмысы «Қазақ әдебиеті» газетінің тарихын
қамтып, ... ... ... ... тақырып мысалдар біршама ашылған, дәлелдер, мысалдар көп;
Үшіншіден, газеттің тарихы зерттеліп, бүгінгісіне дейін қамтылған;
Сонымен, қорыта келгенде, Мерекеева Мейрамгүлдің бітіру ... ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл студенттің теориялық білімін ұштастыруға деген ұмтылысын
және ғылыми бейімділігін танытса керек.
Студенттің жұмысы жоғарғы бағаға лайық.
Сарапшы:
Жазылмаған
"Қазақ әдебиеті" газеті ... ... ... ұлт ... ... ... ... келе жатқан басылымның бірі. Осы басылымға сол кезеңде
газеттің бас қасында болған ... ... ... Жансүгіров, Бейімбет
Майлин, Ғабит Мүсірепов және өзге көптеген тұлғалар мен қатар,
публицистикалық мақалаларын да жариялап келгені де ... ... ... әдебиеті» газетінің алғашқы санынан бастап, күні бүгінге
дейін публицистика жанры тұрақты орын алып, қазақтың ұлттық мүдесін
қорғау ... ... ... ... көрініп келеді.
Иә, еліміз егемендік алғаннан кейін «Қазақ әдебиеті» газеті жаңа ... ... ... ... ... ... жасаған рухани мұрасын
енді ұлттық мүде тұрғысынан саралау ісін ... ... ... ... ... ... қазақ халқының ұлт-азаттық жолындағы
арман-аңсарлары көрініс тауып, күрес жолдары жырланған шығармаларды қалың
оқырманға ... де осы ... ... ... ... да ұлт ... жағынан табылып келген газет.
Газет бүгінгі күні де қай ... ... ... ... ... жазып халық көңілінен үлкен орын алуда.
«Қазақ әдебиеті» газетін көпшілік қауым талдай оқиды, оған баға ... ... ... біз ақын ... ... ... мен оқырмандарымыз деп айта аламыз.
Сондай зерттеушілердің бірі филология ғылымдарының кандидаты ғалым,
журналист ... ... ... ... ... Қазақ-Түрік
университетінің журналистика кафедрасының меңгерушісі Сейдолла Садықұлының
«Қазақ әдебиеті» газетінің соңғы отыз жылғы сандарына сараптау, талдау
жасаған ... рух ... ... ... еңбегі болып табылады.
Автор бұл кітаптың алғашқы бетінде ... ... ... ... ... "...әр ... ... публицистердің үлкен шоғыры
тәрбиеленді. Газет туған халқының жарқын болашағы, ұлттың асыл мұраттары
жолында табанды семсер сөздің құдіретін паш ... ... ... ... кезеңде "Қазақ әдебиеті"газетінің ұлттық рухымызды қорғау жолында
табанды күрес жүргізгенін көптеген публицистикалық мақалаларды сараптай
отырып кеңінен баяндапты. Ал ... ... ... ... бергі
уақытта "ұлт мәселесі толық шешімін тапты, қазақтың арманы орындалды"
дегендей бейғамдыққа салынбай тәуелсіздігіміздің, ... ... ... ... тіпті мұның өзі кеңестік кезеңнен де қыза
түскенін және ол аса ... ... ... ой ... ... ... ... баспасөзінде "Қазақ әдебиеті" газеті қазақтың ұлттық мүдесін
қорғау жолындағы күресте көшбасшы болғанын кеңінен дәлелдеген.
Соңғы он жыл ішіндегі газеттің ... ... ... ... қорғау жолындағы күрес бұрын-соңды болмаған дәрежеде көтеріліп,
барған сайын қыза түскен деуге болады. Бұл ре тте көптеген жылдар
публицистер қалыптасқанын, ... жан ... ... ... ... ... ... досы мен қасын, қаскөйлер мен сатқындарды кқзге шұқып
көрсетіп, оларға өлтіре соққы бергенін автордың өзі де ... ... ... баяндапты.Автор Мейірхан Ақдәулетовтің, Адам
Мекебайдың, Қуаныш Жиенбайдың, Аманхан Әлімнің және өзге де публицистердің
мақалаларына талдау жасай отырып, жалпы қазақ басылымдарына ... ... үлгі ... ... жол жоба ... ... қатар,
келеңсәз жәйттерді қалай жазу, қалай сынау тәсілдеріне де терең үңілген.
"Қазақ әдебиеті" жүргізген мылтықсыз майданда ... ... ... ... ... ... ... Тұрсынбек Кәкішев, Әкім Тарази
секілді әйгәлә қаламгерлер де қосылғанын, олар жазған өткір мақалалардың
қалай, неге ... ... ой ... ... ... ұлттық
мүдесіне қарсы сойыл сәлтеу үрдісінің себеп-салдарын көрсетуге тырысқан
екен.
Әрине, кеңес заманында тоталитарлық билік тарапынан қазақтың мұң-мүдесін
аяққасты еткен, кемсітуге ұшыратқан, ұлт ... ... ... ... зобалаң әрекеттер әркімге түсінікті болса, оған қарсы ... ... де ... ... жұртшылыққа ұғынықты еді. Ал еліміз
тәуелсіздік алғаннан кейін қазақ публицистикасы аса күрделі жәйттерді,
халыққа түсініксіз әрекеттер қазақ ді ... дос пен ... ... ... ... ұранын, нарықтық қатынасты, демократия мен сөз
бостандығын, баспасөз еркіндігін бет перде ете отырып ... ... ... ... ... ... бел ... Сөйтіп, халқы тәуелсіз
мемлекетін құру жолында тек сыртқы дұшпандардың ғана емес, ... ... ... ... ... ... пен байлықты
басып алып, қазақ халқын кеңестік империядан""""

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдың бас кезіндегі іс-қағаздар18 бет
Жасөспірімдердегі өтпелі кезеңдегі психикалық процестердің даму сатылары27 бет
Жаңа дәуірдегі психология сипаттама4 бет
Кеңестік дәуірдегі дамуына орыс тілінің тигізген әсері16 бет
Корпорацияның айналым капиталы11 бет
Корпорацияның меншікті капиталы6 бет
Кәсіпорынның айналым капиталы туралы44 бет
Кәсіпорынның айналым қаражаттары (айналым капиталы)3 бет
Кәсіпорынның рентабельділігі мен іскерлік белсенділігі13 бет
Сот жүйесіне қарсы қылмыстар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь