Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаты

Кіріспе

1. Монополизациясыздандырудың экономикалық мазмұны.
1.1. Монополияның мәні мен түрлері.
1.2. Монополияға қарсы заңдар және экономикалық реттеу
1.3 Монополияға қарсы саясаттың мақсаттары мен әдістері

2. Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаты.
2.1. Қазақстан Ресубликасының монополияға қарсы мемлекеттік реттеу.
2.2. Қ.Р. монополияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары.

ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Кіріспе
Монополияға қарсы саясаттың қазіргі кезде маңызы өте үлкен. ... ... ... ... мүмкіндігі тұтынушыға берілетін болса,
ал монополиялда ... ... ... ... ... ... сипаттамасының бірі-бәсекелестік. Тек бәсекелестік
арқылы өнімнің жоғары сапасын және жаңа ... ... ... ... ... негізінен монополия басым және бәсекелестік
жетілмегендіктен ... ... ... ... Сонымен қатар алға
ілгерілеушілік көзге көрінбеді. Осындай жағдай тумау үшін әр ... ... ... ... ... ... Монополияға қарсы
заңдар тек монополияны жойып қана қоймай сонымен қатар табиғи ... ... ... ... ... байланысты қазіргі таңдағы Қазақстан
Республикасының монополияға қарсы заңдарының өзекті ... ... ... ... ... ашып ... ... Республиасының
қазіргі кездегі монополиялық жағдайын ашып көрсету.Монополияға ... ... ... ... ... бар. Ол ... жетілдіре
отыра, мемлекеттің ғылыми және өндіріс тұрғысынан жетіле түсуіне мүмкіндік
береді.
Тақырытың міндеттері. Монополияға ... ... ... ... және ... ... ... заңдарды талдау. Қазақстанда монополияға
қарсы саясат жаңа құбылыс болғандықтан оның ... ... өте ... ол ... ... ... ұсыныстардың өзектілігін дәлелдеу.
Нарықтық экономканың маңызды сипаттамасының бірі – бәсекелестік болып
табылады. Рыноктің ... ... ... жарысу нысаны ретінде
ол қоғамдық өндірісті реттеудің маңызды механизмі болып табылады. Алайда
өзінің ... ... бір ... ... өзі ... ол өз кезегінде бәсекелестікке, ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... Монополияның пайда болуы бәсекелестік күрестің сипатын, әдістері
мен ... ... ... ... екі түрі бар. Олар: табиғи
және жасанды монополия. Табиғи ... су ... ... және т.б. ... Ал жасанда монополияға: концерндер,
тресттер, синдикаттар, т.б. жатады.
Алғашқы ... ... ... ... қабылданған болатын. Ол заңды
ұсынған Шерман. Сондықтан ол заң Шерман заңы деп аталып ... Одан ... заңы ... Бұл ... Шерман штаттар және мемлееттер
арасындағы еркін саудаға жол ашты. Оның заңының ... ... ... ... ... жол ашу, ... ... жол бермеу және басқа
мәселелер болатын.Клейтон заңы ... ... ... ережелерін түсіндіру,
талқылау, талпынысы ... ... ... ... ... шектеліп
қоймай, қазіргі кезге дейін жетілдірілуде.
Қазақстанда монополияға қарсы саясат салыстырмалы жаңа болғандықтан,
оның экономикаға әсері өте ... ... ... ... ... ... жетілу, даму және толықтыруда. Қазақстан Республикасы монополияның
табиғи монополиға жататындықтан қазіргі кезде ... ... және ... ... ... және «табиғи монополияны реттеу
агенттігі» өз жұмысын атқаруда.
1. Монополизациясыздандырудың ... ... ... мәні мен ... – грек ... «монос» – бiреу, жалғыз, «палео» – ... ... ... ... ұғымды білдіреді.
«Монополия» терминi бiр немесе шектелген саны бар сатушылар нарығын
сипаттау үшiн қолданылады. Монополия ... ... өз ... және сатып алушыларға таңдау мүмкiндiгiн қалдырмайды. Сонымен
бiрге ол ... ... ... ... белгiлеу арқылы нарыққа өз
ережелерiн қояды. Монополия еркiн бәсекелестiгi бар нарыққа қарама - ... ... ... ... ... ... ... себебi
ол өнiмге бағаларды белгiлейдi. Баға мен пайда бәсекелестерден жоғары
болып, қоғам және жеке ... үшiн өте ауыр ... ... ... ... ... арасындағы ресурстарды қайта бөлу механизмi» тиiмдiлiгi
бұзылады, экономикалық еркiндiк болмайды, тұтынушылар үшiн де. ... әр ... ... монополияның әр түрлері құрылды: ... және ... ... ... Республикасындағы монополия
табиғи монополияға жатады.
Монополизм – жеке қоғамдық экономикалық формация емес, капитализмнiң
жоғары сапалы сатысы және ... ... ... қасиеттерiн бойына
жинақтайды, экономикалық заңдарда жаңа жағдайға бейiмдеп пайдаланады.
Монополияның құралу негiздерi. Өндiрiстiң, ... ... iрi және аса iрi ... ... ... Олар нарықта
үстемдiгiн, билiгiн жүргiзе бастады, өйткенi iрi ... ... оны ... ... өз қолдарына жинақтайды, яғни белгiлi бiр
өнiмдi-тауардың денiн, көбiн өндiретiн, оны сататын тек бiр, ... ... ... Ал өндiрiстiң шоғырланып, iрi кәсiпрындарының құрылуына
ғылыми-техникалық прогресстiң дамуы, оның жаңа ... ... ... ... кiм ... ... шаруашылығы күштi,мықты болса, сол
жеңеді. Ал күштi болатындар – iрi кәсiпорындары. Олардың пайда болуы жаңа
технология мен ... ... ... яғни солар себеп
болған.
Монополияның түрлерi. Тарихи кезеңде әр ... ... әр ... ... ... ... Сирек және орны толтырылмайтын ... бiр ғана ... ие ... ... ... жер
қойнауының пайдалы қазбалары: сирек металлдар, құнарлы жерлер. Мұндай
монополия ... ... ... ... монополияға жатады: халыққа
коммуналды қызмет (сумен, газбен,электр күшiмеен, жылумен қамтамасыз ету),
темiржол, әуе ... ... ... Мұнайды, мұнай өнiмiн,
газды тасу, байланыс қызметi, ... ... ... ... уландыратын,нашақорлық заттар, қымбат бағалы ... ... ... субьектiлердi мемлекет монополияға қарсы және баға туралы саясатқа
сәйкес қатаң бақылайды және реттеу шараларын жүргiзедi.
Табиғи монополия ... ... бір ... аз емес ... қоры ... есеп беруі керек.
б) жасанды монополия – бiреулердiң қолында белгiлi бір өнiмнiң тек
нарығы, болмаса, тек ... және сату ... ... Бұл кездейсоқ,
тұрақты және жалпыға бiрдей болуы мүмкiн.
Кездейсоқ монополия сатушыға, болмаса, сатып алушыға ... . ... ... ... ... ... ... болмаса, өнiмдi
өндiрiп сату үшiн өте ... ... ... болғанда (озық
технология, техника, жұмыс күшi). Бiрақ, ... ... ... ... ... тұрақты болмайды.
Тұрақты монополия болатындар – iрi кәсiпорындар, өндiрiстi , тауарларды
өткiзу нарқын өздерiне қаратқан. Мысалы, ағылшынның «Ост- Инд», ... ... ... аяғында тұрақты монополияның кеңiнен дамыған түрлерi:
картельдер, синдикаттар,трестер, концерндер, конгломераттар.
Картель – бұл өнеркәсiптiң бұл ... ... ... ... ... ... жабдыққа және өнiмге өздерi ие, ... ... ... ... ... ... сатады, бiрақ жалпы
өндiрiлетiн өнiмдегi әр қайсысының үлесi (квота), сату бағасы, ... тағы ... ... ... келiсiм болады.
Синдикат – бұл бiр түрлi өнiм шығаратын бiрнеше кәсiпорындардың
бiрлестiгi. Мұнда ... ... ... ... ... әр
қайсысының өз меншiгiнде қалады, ал дайын өнiмдi өткiзетiн жалпы ортақ
сауда кәсiпорны ... ... сол ... – бұл монополияда құрал–жабдық. ... өнiм, ... ... ... меншiгi болып саналады
Концерн – бұл сөз жүзiнде бiрiне – бiр ... ... ... ... (өнеркәсiп, сауда,көлiк). Мұнда бас фирма басқаларына
қаржылық бақылау жүргiзедi.
Конгломерат – бiрнеше ... және ... бiр ... ... жоқ ... бiрлестiгi.
ХХ ғасырдың екiншi жартысында жалпыға бiрдей монополия формасы пайда
болды. ... ... ... ... ... да ... бағындыру мемлекеттiң көмегiмен құралған. ... ... ... сатушылар және сатып алушылар болып саналады. Мұнда
мемлекеттiң көмегiмен негiзiнде құралған. ... көп ... ... және сатып алушылар болып саналады. Мұнда мемлекеттiң өзi iрi
монополия болады. (әскери ... ... ... ... ... ...... – жеке
өзi сатып алушының нарығы. Кейбiр ... ... ... қолдау
саясатында, мысалы, ауыл – шаруашылық өнiмiн ... өзi ... ... жақты монополия – белгiлi бiр нарықта тауарды ... ... ... ... ... ... ... монополияндыру өндiрiстiк ғылыми – техникалық
прогресстiң ... ... ... ... кейiнгi уақытта
ғылыми- тхникалық революция басқа да үрдiс ... ... – ол ... ... ... ... класстық кәсiпорындардың ролiн жоғарлату.
Дамыған ... ... 70-80% ... және ... кәсiпорындар
құрайды. Америка Құрама Штатында «Шағын бизнесті» ұлттық өнiмнiң жартысына
жақынын өндiредi. Жаңа технология мұнда ... тез және көп ... ... ... да қазiргi уақытта шағын және орташа
кәсiпорын құруға молынан мүмкiншiлiк берiлiп отыр.
Ірі монополдық ... ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлердің, жалпы қарапайым адамдардың
наразылықтарын ... Бұл ... ... экономикаға араласуын
талап етті. АҚШ- та, ... ... ... ... ... оның рынокты монополияландыруына тоқтау қойыла бастады.
2. Монополияға қарсы заңдар және экономикалық реттеу
Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... мемлекет әкімшілік
және экономикалық шарадан басқа, заң бойынша әділеттілік шаралар қолданады.
Монополияға қарсы ...... ... ... қамтамасыз ету
міндетінің құрамдас элементтерінің бірі ... ... Осы ... ... XIXғ. аяғында, яғни рыноктік экономиканың ... ... ірі, ... компаниялардың қалыптасуына әкелген кезеңде басталды.
Мемлекеттің ұйымдастырылған қарсы әрекеттерінің бастауы – ... ... ... ... заңы ... Оған ... немесе басқа түрдегі кез келген бірігу, кез келген контракт, сонымен
қатар, штаттар арасында немесе шетел мемлекеттерімен ... ... ... ... ... тыс деп ... Бұл заңда
«бірнеше штаттар арасында немесе басқа мемлекеттермен сауда операцияларының
саласын монополиялаған немесе монополиялауға тырысқан әр ... ... деп ... ... АҚШ ... ... Франклин қол қойып, заң
қабылданды. «Шерман заңының негізні секцияялары:
1 Секция. Трестке бірігудің ... да бір ... ... ... ... ... фирманың еркіне кедергі жасайтын одаққа ... ... ... деп ... ауыр ... болып саналады және айыпқұлмен
немесе бас бостандығынан айыру заң боынша қарастырылған.
2 Секция Қандай да бір жеке ... ... ... ... тұлғалырмен
қылмыстық топ құрып, сауданың қандай да бір жүйесінде монополия ... және ... не ... ... ... ... кедергі жасайтын
болса, ол қылмыс болып табылып, заңмен қудаланады.
3 Секция ... ... бар ... ... ... ... ... , Сатып алушы немесе арендаға алушы жеке тұлға ... ... ... жасамау туралы шарт болса, онда ... ... ... ... ... ... ... жасап,
заңсыз болып табылады және қатаң жазаланады.
7 Секция Саудаға қатысы бар ешқандай корарация басқа ... ... ... ... ... құқы жоқ. Себебі егер бірнеше
корпорацияның акциялары тек бір жеке ... ... ... онда ... ... ... алғышарты болады. Жеке ... ... ұйым тек бір ... ғана ... ... ... Себебі
олай болмаса, онда бұл бәсекелестіктің тым төмендеуіне әкелі соқтырады.
Екінші ... баға ... ... ... ... ; ... секция ерекше топтарға қарсы заң ... ... ... ... ... ... да, ... экономикада
антимонополиялық саясаты негіздерін дайындауда маңызды орын алды.
АҚШ-та бұл заң негізінде кейіннен 1914ж. ... заңы ... ... Баға ... ... барлық түріне тиым салынды;
• Ассортименттегі тауарлар өндірісі мен ... ... ... ... күресті азайтатын, бәсекелестерінің акцияларын алу
есебімен фирмалардың бірігуіне тиым салынды;
... ... мен ... фирмалардың директорлар кеңесінде
мамандық дәрежелерін бір біріне сәйкестендіруге тиым салынды.
Басқаша айтқанда, ... заңы – ... ... ... ... ... ... талпынысы.
Федералды сауда комиссиясы туралы заң бойынша Шерман және ... ... ... ... ... бес ... ... құрылды. Кейіннен олардың міндетіне тұтынушыларды өнім сапасына
байланысты жалған жарнамалардан, дұрыс емес ... ... ... бұл заң ... емес ... ... ... еді[1].
Клейтон заңының тек көлденең түрдегі бірігулерді тиым ... ... заңы ... Бұл заң ... көлбеу
интеграцияға да тиым салынды, сонымен қатар басқа фирманың акциясын ғана
емес, активтерінің ... ... ... ... жол берілмеді.
Бұл заңдарда және басқа да ... ... ... ... ... ... ... мыналарды жатқызуға болады:
рынокты монополиялау, баға ... ... ... ... бағалық дискриминация, арнайы контрактілер. Бұл
әрекеттер көптеген елдердің антимонополиялық заңдарында заңға қарсы ретінде
белгіленеді. Монополия әрекеттері ... ... ... ... ... шаралар
қолданылады: түрмеге қамау, айыппұл төлеу, және көбінесе азаматтық-құқықтық
санкциялар ... ... ... ... ... ... алушылармен жасалған
келісімдерді өзгерту немесе күшін жою;
• Компания фирмаларын немесе компанияның өзін тарату;
• Сотқа берген шаруашылық ... ... ... жеке ... ... үш еселік өлшемде қайтару.
Сонымен, антитрестік (антимонополиялық) заңнама ол – ... ... ... және ... кәсіпорындар мен фирмалар арасында
бәсекелестікті ... ... ... пакеті. Антитрестік заңнама –
американ тарихының соңғы 100 жылы ... ... ... мен құқықтық
нормалардың, заңдардың күрделі желісі.
Мемлекеттік монополияға қарсы реттеу екі өзара байланысты ... ... ... ... ... ... және қабылдау;
b) Монополияға қарсы реттеуді жүзеге асыратын және ... ... ... іске ... ... органдар жүйесінің
құрылуы.
Монополиямен күресте ... ... ... мен
қатаңдығында маңызды мемлекет айырмашылықтар бар. ... ... ... ... екі ... ... туралы айтуға болады.
Олар: американдық және ... ... ... ... ... бірігулердің өмір сүруіне заңдардың принципті қатынасы болып
табылады.
АҚШ-та монополияға қарсы саясатта бәсекелестік ортаның ... ... ... кез ... түріне қаталдықпен қарауға көп көңіл
бөлінеді. Түрлі көлденең және көлбеу бірігулер жақсылап зерттеледі, ... ... тек ... ... ... ... жағдайда
ғана беріледі. Баға деңгейі немесе сату көлеме жайлы келісім шешімдер
қабылдаған ... ... ... ... Монополияға қарсы
санкциялар рыноктың маңызды ... ... т.б. ... Жазалау шаралары ретінде тек азаматтық-құқықтық ... ... ... ... да ... қарсы реттеудің Европалық моделі американдыққа қарағанда
либералды. Мұнда назар шаруашылық ... ... ... ... ... ... емес, тек монополияның
әлеуметтік-экономикалық нәтижелері ... үшін ... ... ... заңсыз деп қарастырылады. Арнайы әкімшілік органдар арқылы ... ... ... ... зерттеледі және бақыланады. Қажет
жағдайда бұл органдар әкімшілік сипаттағы түзетуші, ... және ... ... ... ... қызықты: Жапония ұлттық монополияларды, әсіресе,
жоғары технологиялық ... ... Бұл ... ... ... экономика құрылымына өту ... ... алға ... ... ... ... ... ішкі рынокты бөліп алу ... ... ... қолдау табады, ал депрессиялы салаларда заңды
түрде картельдер қалыптасады.
Байқағанымыздай, монополияға деген қатынас ... ... ... ... ... әр түрлі құрылған. Ол көптеген сыртғы ... ... ... жағдайларының өзгеруіне байланысты.
Жоғары айтылғандардан шығатын қорытынды: Мемлекеттік саясатқа жоғары
дәрежеде тиімді ықпалды тұтынушылар емес, өндірушілер жасайды дегенді есте
сақтау ... Және осы ... көп ... ... ... ... ... заңдарынан қорғауға ұмтылу ықпалымен жасалынады.
3. Монополияға қарсы саясаттың мақсаттары мен әдістері
Кез ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір сегментін өзіне бағындырып және өз бақылауын
орнату ... ... ... ... ... ... ... табиғи монополия ретінде белгілі өндіріс ұйымдары мысалдары
кездеседі. Яғни бұл дегеніміз – рынокта белгілі бір ... ... ... алу мүмкінемес.
Бір өндіруші бүкіл рынокқа қызмет еткенде, табиғи монополия жалпы
өндірістік шығындырды минималдайды. ... ... кең ... ... телефондық компанияларды, коммуналды ... ... ... қарастыруға болады. Осындай жалғыз ұйым үшін
қосымша тұтынушылар санын өз жемісіне қосу ... ... ал ... үшін бұл өте ... ... және ... қызметтерді ұсына отырып
бір көшеде қызмет ету көп шығынды талап етеді.
Осылайша, бұл жағдайда монополияға қарсы реттеудің негізгі ... ... ... жолында кедергілерді құру, табиғи монополияның
артықшылықтарын тұтынушыларға зиян ... үшін ... ... ... ... ... жолында кедергілерді құру.
Елімізге келетін болсақ, Қазақстандағы монополияға қарсы және
бағалық ... ...... ең алдымен ұйымдық-
басқарушылық ... ... ... және т.б.), ... кейін
монополиялық өндірістік құрылымдарды. Келесі бір ... - ... ... ... ... мақсатымен рынокқа
енудегі кедергілерді жою. Мемлекеттік реттеу әр түрлі болуы мүмкін. Оның
мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... қорғау, мемлекет маңызды деп есептейтін әлеуметтік ... ... ... және ... шекті шығындар жайлы нақты ақпаратымыз
болса, тауардың ... ... ... ... соқпайды. Шынайы
экономикалық жүйеде бұл ақпарат күмәнді ... ... Бұл ... ... ... баға ... ... нормасына байланысты жанама
есептеу қолданылады. Фирманың пайда нормасы-пайыз түріндей кәсіпорының
өзіндік ... ... ... пайдасы. Бұл категория монополиялық
құрылымдарды реттеу мақсаты ретінде пайдалы. Осыған байланысты бақылаушы
органдар бес ... ... ... ... ... ... ... меншік капиталына базалық бағалау Жүргізіледі. Мысалы ... ... ... ... осы ... ... етіп тұрған орташа пайда нормасы
есептелінеді. Ол жанама 15% құрайды делік.
3. Нақты фирма үшін ... ... ... уақытта фирманың меншік
капиталының жалпы құнын есептеу үшін, ... етіп ... ... ... Бұл ... ол 180000$ жылына құрайды. Бұл
сумма пайыздар мен зайымдарды өтеуге, пайда үлесін алуға жеткілікті.
4. ... ... ... ... немесе қызыметке белгілі,
анықталған бағаны тағайымдануды ұсынады. Сол баға 1-3 ... және ... ... ... ... өте ... билеуші пайда нормасына бағалау және ... ... ... іс - ... ... ... нормасының
абсолютті нақты бағасы өздігінен рыноктық процесті реттек мен ... ... ... ... Оның бір ... – «Орташа
шығындар плюс пайда» принцпі бойынша ... баға және де бұл ... ... ... есепке алмайды. Осылайша, бақылаушы органдар бір
саладағы баға тағайындау саясатын дифференциялдауға ... ... Бұл ... ... ... шығындар деңгейінен төмен тағайындалуына,
прогрессивті және ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда аталған модельдің тағы ...... ... ... ... Тоғыспалы субсидиялау
баға дискриминациясы нысандарының бірі болып табылады, яғни саланың орташа
жалпы шығындарын жабатын ... ... ... ... Сонымен қатар,
мұнда баға тұтынушылардың кейбірулері үшін берілген тауарлар мен қызметтер
құнынан ... ...... ... ... Бұған мысал,
әйгілі «Американ телефон энд ... ... ... ... өз құнынан жоғары төлемді алса, жергілікті телефон байланыстарына
тарифті өзінің шынайы құнынан төмен тағайындаған.
Бұл практика ... ... ... алатын тұтынушылар тобында ... ... ... ... ... қарсы әрекетке де тап болады. Біздің
мысалымызға оралсақ, аймақаралық қызметтерге ... ... ... «АТТ» компаниясының ұсақ бәсекелестеріне көнуге итермеледі.
Нәтижесінде, салада бәсекелік механизм ... ... ... ... қарсы саясаты.
2.1. Қазақстан Ресубликасының монополияға қарсы мемлекеттік реттеу.
Монополияға қарсы заңнама – Қазақстандағы ... ... ... ... ... даму және толықтыру стадиясында. Қазіргі
кезде ол заң актілер блогы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «Бәсекенің дамуы және монополиялық іс-
әрекеттің шектелуі» ... заңы ... ... ... ... монополиялар туралы» заңы
09.07.1998;
4) Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... мен қаулылары.
Қазақстан ТМД елдерінен бірінші болып, 1991жылы мамырда «Бәсекенің
дамуы мен монополиялық іс-әрекеттің шектелуі туралы» ... ... ... бойы бұл заң ... ... ... толықтырылды,
жетілді. Тиімді антимонополиялық саясатты құру үшін елімізге он жыл ... 2001 жылы ... 1991 ... ... ... жаңа ... ... іс-әрекеттің шектелуі туралы» заң қабылданды.
Қабылданған құжаттардың барлығының мақсаты:
• Бәсекені қорғау және қолдау;
• Тауарлы рынокта маңызды экономикалық билікке ие ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау;
• Шағын кәсіпкерлікке көмек көрсету.
Мамандардың айтуынша, Қазақстан Республикасының монополияға қарсы
заңнамасы өзінің мақсаттары ... ... ... модельге жақын,
«бәсекені шектейтіндіктен, монополияға қарсы бағытталған және ... ... ... күреске қарағанда кеңірек».
Қабылданған құжаттар кешені төмендегідей реттеулерді қамтамасыз
етеді:
• Нормативті реттеу, ол ... ... ... ... ... ... сонымен қатар оны жүзеге
асыруды бақылауда көрініс табады;
• Ұйымдық реттеу, ол мемлекеттің сәйкесінше түрлі ұйымдық құрылымдарға
өкілеттіліктерді ... ... ол ... ... ... ... ... жасауға қабілетті, оның тиімділігін
қамтамасыз етуші антимонополиялық ұйымдар;
• Заңасты ...... ... ... ... ... ... тиімділігін қамтамасыз ету, бәсекені қорғау мақсатымен
тауарлы рыноктарда экономикалық ... ... ... мемлекеттік мақсатты бағытталған әрекет.
Осылайша, Қазақстан Республикасының Клнституциясының ... ... ... делінген: «кез келген азамат еркін кәсіпкерлік іс-
әрекетке, өз ... кез ... ... ... әрекетке пайдалануға
құқылы. Монополялық әрекет заңмен бақыланады және шектеледі». Бұл ... үшін ... ... ... «кәсіпкерлік іс-әрекет еркіндігін»
береді.
Экономиканы антимонополиялық реттеу жүйесі келесі элементтерден
тұрады:
• Монополист түсінігі, оның сапалық және ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің түрлері;
• Тиым салынатын бәсеке нысандары;
• Монополияға ... ... ... ... ... қызметтері мен
өкілеттіліктерін анықтау;
• Монополияға қарсы заңнаманы бұзуға баиланысты жауапкершілік шаралары.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында орталық монополияға қарсы
ұйым – ... ... ... ... ... реттеу және бәсекені
қорғау бойынша құрылған Қазақстан Республикасының Агенттігі. Бұл агенттік
1999 жылы ... ... ... ... ... ... оның алдында оның аты, ведомстволық қарастылығы, ұйымдық құрылымы
және кейбір қызметтері өзгерістерге ... ... ... ... бұл ... ... ... белгіленген
қызметтердің тұрақсыздығы оның ... ... және ... ... етеді.
Қазіргі кезде Агенттік өзінің іс-әрекеттерінің екі негізгі бағытын
анықтады:
• Біріншісі, монополияға қарсы ... баға ... ... құқығын қорғау заңдарының іске асуын бақылау;
• Екіншісі, ... ... және ... ... субъект –
монополистердің іс-әрекеттерін реттеу.
Бұл бағыттардың әр ... ... ... ... ... ... бар, ТМД ... басқа тәжірибелері жалпыланған.
Сонда да принципті мәселелерді шешу үшін, заңдық, ұйымдық және материалды
базаның әрі қарай ... ... ... ... ... ... заңдар Республиканың барлық
аймақтарында іске ... ... ... ... ... қазақстандық және шетел заңды тұлғалары қатынасатын, сонымен қатар,
билік және ... ... ... өзін өзі ... ... ... ... бәсекедегі шаруашылық жүргізуші субъектілердің рыноктық қарым
– қатынастарының қалыптасуы мемлекеттік меншік пен ... ... ... мен ... мүмкін емес.
Қазақстанға КСРО-ның жоспарлы экономикасынан ... ... ... ... ... жеке ... ... кәсіпорындар бір – бірден
десек қателеспейміз: Жезқазған және Балқаш тау – кен комбинаты, Өскемен
титан – ... ... ... ... ... ... ... аллюминий заводттары, Белогор және ... тау – кен ... ... ... ... саласында да қалыптасқан: барлық
кәсіпорындардың 2/3 бөлігі белгілі бір ... ... өнім ... ... ...... ... өнеркәсіптік кәсіпорындарының 1/3 –і
монополист болып табылады.
Бір жағынан, ... осы ірі ... мен ... мәні бар, ... ... ... шикізат ресурстарының
негізгі көлемдерін өндіреді. Екінші жағынан, экспорттық шикізатты өндіретін
кәсіпорындардың көбісі бәсекелестік ортасы жоқ монополистер болып ... ... ... ... ... жоқ. ... ... өңдеуді және шетел капиталын таратуды қажет ететін
шикізатты сатады.
Шаруашылық ... ... ...... ... ... ... Сонымен ... мен ... ... ... ... Бұл процесс
өздігінен еркін бәсекені қамтамасыз етпейді, өйткені мемлекеттік емес
монополизм оны ... ... ... ... ... зиян ... ... монополия сферасына елесілер жатады:
• Магистральді құбырлар арқылы мұнай және мұнай өнімдерін тасмалдау;
• Құбыр арқылы газ және газ ... ... ... және жылу ... бөлу және ... ... жол ... эксплуатациясы;
• Айрапорт, порт, аироновигация қызметтері;
• Телекоммуникация қызметтері;
• Су шауашылық және канализациялық жүйелердің қызметтері;
• Пошта байланыстарының қызметтері т.б.
Қазақстан ... ... жеке ... ... түрлі меншік формасындағы кәсіпорындардың
шаруашылық жүргізуіне бірдей шарттар қойылып, ... ... ... басқа нысандары мен ... ... ... ... қамтамасыз етуі қажет. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... көзделген: қауіпсіздік
кешенінің негізгі ... ... ... жол көлігі, ірі
аэропорттар ... ... ... ... ... және ... ... автомагистральдар, сонымен қатар,
қалааралық байланыс құралдары, пошта, халықтық білім беру ... мен ... ... ... ... ... ... елімізде монополиялық салалардың бірі – байланыс
рыногы, яғни ... ... ... АҚ ... ... Ұйымына өту үшін қажетті шаруалардың бірі – телекоммуникация
либерализациясы. Телекоммуникация либерализациясы ... ... ... жүргізіле алмайды, дамыған елдерде оған ... ... ... – жоспарлаған. Болашақта, телекоммуникация
кешенінде меншік формасын өзгертуіміз қажет. Өйткені, әлемдік Сауда ... ... ... ... ... еркін рынок принципін талап
етеді. Либерализация идеясы – ашық бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... Алайда, біздің
ұлттық ерекшелігіміздің өзі – ... ... ашық ... ... ... біздің мемлекетте толығымен тәуелсіз деп атауға болатын ұйым
жоқ.
Қазақстанда телекоммуникация ... ... ... үкімет
бағдарламасына сәйкес, либерализация мақсаты – бәсекелестіктің ... ... ... ... ... және ... ... азаюы, сонымен қатар, қызмет ... ... ... артуы. Мамандардың ойынша, саланың әрі қарай ... ...... ... ... ... ... желісіне монополия, ауылдық және ... ... ... ... ... ... радио жиілік секторының
шектеулілігі т.б.
Телекоммуникация ... ... ... ... және ... ... ... кезінде
«Қазақтелеком» АҚ монополист болып қала беруі әсер етпейді ме? ... ... және ... ... ... ... ... ойынша, телекоммуникация саласын либералдау
– мықты бәсекелік рыноктің ... ... ... ... ... ... кезде «Қазақтелеком» АҚ ие болған эксклюзивті
құқықтарды жояды және ... ... ... және ... ... ... ... Бірақ сонымен қатар, республиканың
телекоммуникациялық ... ... ... ... ... ... ... АҚ-н демонополизациялау қажет пе, яғни
рынок субъекті ретінде? Бірақ жаңадан енгізулер мен ... АҚ ... ... ... ... ... экономикасына зиян келтірмеу
үшін, АҚ-ды тиіспейтін шешімге келеді. ... ... ... ... ... рынокқа тез және зиянсыз енуіне қажетті шарттар ... ... АҚ ... дамуы бойынша вице-президентті Асқар
Бишигаевтің айтуынша, «Қазақтелеком» – ... ... ... бүкіл магистральді каналдарының 90% оның меншігі. ... ... осы ... жаңа ... ... қосылуға мәжбүр
болады.
(а-қосымшасы)
1) «Қазақтелеком» АҚ
2) Басқа байланыс түрлері
Бұған қарамастан, «Қазақтелеком» мамандарының ойынша, қабылданатын
реформалар рынокта ... ... жаңа ... ... болуын
қамтамасыз етеді, бұл өз кезегінде толығымен салада, қазмет ... ... ... Қ.Р. ... қарсы саясатты жетілдіру жолдары.
Еркін бәсекедегі шаруашылық жүргізуші субъектілердің рыноктық қарым
– қатынастарының қалыптасуы ... ... пен ... ... ... мен ... мүмкін емес.
Қазақстан Республикасының экономикасының жеке ... ... ... ... ... ... ... бірдей шарттар қойылып, бәсекелестік дамыту және
монополизмнің басқа нысандары мен ... ... ... ... ... етуі ... ... қатар, Қазақстанда мемлекет
меншігінде келесі салаларды ... ... ... ... ... кәсіпорындары, магистральді темір жол көлігі, ... ... ... ... базалық электростанциялар
республикалық және халықаралық мәндегі ... ... ... ... ... пошта, халықтық білім беру кәсіпорындары,
ұйымдары мен мекемелері, ... ... ... ... Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі
(бұдан әрі – ... ... мен ... ... мүдделері теңгерімінің негізінде салалық реттеуші ретінде
экономиканың инфрақұрылымдық салаларының ... ... ... мен ... етуі ... көрсетілетін қызметтерге арналған ... ... ... ... істейтін субъектілер, инфрақұрылымға және табиғи
монополиялар субъектілерінің қызметтеріне ... және ... ... монополиялар саласында өндірушілердің, тұтынушылар мен
мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... табиғи
монополиялар субъектілерінің және тауар нарығында үстем шаруашылық
жүргізуші субъектілердің ... ... ... (бағаларды)
қалыптастыру үшін құқықтық және нормативтік-әдіснамалық базаны ... ... орта ... ... ... ... реттеу
және бақылауды тетіктерін жетілдіру кезінде табиғи ... ... ... ... ... бағытталған шаралар
кешенін іске асыру.
Коммуналдық тарифтерді негізсіз көтеруге ... ... ... ... ресурс және энергия ... ... ... қызметтердің сапасын арттыруға
бағытталған инвестициялық ... іске ... ... ... қамтамасыз ету, табиғи монополиялар
субъектілерінің ... ... олар ... қызметтердің сапасын
жақсарту, өзіндік құнды төмендету және ... ... ... ... үшін тарифтік саясатты:
инвестицияларды ынталандыратын және орта мерзімді ... ... ... ... ... ... жаңа әдістерін енгізу
жолымен одан әрі жетілдіру қажет
Билік органдарына және шаруашылық субъектілеріне тиым салынған ... ... ... 1 – ... ... ... ... жағдайда елдің экономикасын мемлекеттік реттеу
қажет. Қоғам өзінің тарихи даму ... екі ... ... феномен –
мемлекет және рынокты қалыптастырады. Әр ... ... даму ... екеуі
өзара жақындаса беріп, жолдары қиылыса бастады. Сондақтан өркениетті
қоғамның даму деңгейі ... ... жыне ... ... ... ... мүмкіндіктерімен анықталады. Сонымен қатар олар –
қоғамның дамуына өзінің ықпал ету ... бар, ... ... мен міндеттері бар жеке қатысты құрылымдар. Екеуі бірге жұмыс
істегенде ғана қоғамның ... ... қол ... ... Осыған
байланысты әйгілі экономист Луис Малкерннің мемлекеттің ... ... ... еске ... ... ... кез келген жетекші мемлекет
үшін экономикада мемлекеттің ролін дұрыс анықтамағаннан жаман нәрсе жоқ».
Сондықтан, өркениетті ... ... ... ... ... көп ... жанама шаралар арқылы өз елінде түрлі масштабтағы
фирмалардың оптималды қатынасын, қамтамасыз етуде. Практика дәлелдегендей,
әлемдік аренада ... ... ... ... ететін мемлекет жеңеді.
Қазақстан Республикасының осындай ... ... ... ... ... сипаттарының бірі болып табылатын бәсекені жетілдіру,
оған кедергі болатын барьерлердің алдын алу. ... ғана ... ... ... даму ... болады.
Қорыта келгенде, біз Қазақстан Республикасында монополияға қарсы
қандай саясат қолданылып жатқанын ... және де осы ... ... ашып ... үшін біз ең ... антимонополияның даму тарихын
қарастырдық, екінші, монополияға қарсы саясаттың мақсаттары мен міндеттерін
қарастырдық.
Реттеушілер шет елде бір ... ... ... үшін ... ... белгілейді, ысыраптарға байланысты одан жоғары шығындар
тарифке енгізілмейді. Осылайша, мысалы, Австрияда электр энергиясын ... ... ... үшін бұл ... 2 %-ға ... ... әрекет етуге ынталар болмайынша елеулі ілгері жылжу
болмайды. Сондықтан біз мыналарды ұсынамыз.
Субъект инвестициялық ... де ... ... ... жою ... ... ... жоспарын
әзірлеуге және оны іске асыруға кірісуге тиіс. Агенттік Ережелерге тиісті
өзгерістер ... ... ... ... жоспары болмаған жағдайда
тарифтерді өзгертуге берілген өтінім қабылданбайды деп көрсетілген.
Бұдан басқа, бүгінгі күнге Агенттіктің тарапынан мемлекеттік реттеуге
жататын ... ... ... ҰК» ... ... ... жол желісі
(бұдан әрі – МТЖ) қызметтеріне арналған тарифтері жүктердің тектері бойынша
және қатынастардың түрлері (экспорттық, ... ішкі ... ... Көмірді, астықты, темір рудасын тасымалдау кезінде ... ... шикі ... қара және ... ... қара ... және ... да қымбат тұратын жүктерді тасымалдау кезіндегі ... ... ... ... қызметтеріне негізделген және ашық тарифтерді белгілеу
мақсатында жүктердің тектерін, тасымалдау тектерін, ... ... ... ... ... ... отырып, МТЖ қызметтерінің
өзіндік құнын есептеу әдістемесін әзірлеу қажеттілігі ... ... ... теория негіздері» Әкімбеков (1-3 бет)
2. «Государство и бизнес» 3-ші ... 1-ші ... ... 2002 ... ... ... Л.Брутази (4-6 бет)
3. «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті ... ... ... ... ... ... 2008 ... (10-11 бет)
5. «Монополизм и Антимонопольная деятельность РК»// А ... И.А ... ... ... ... ... ... поблажки монополистам» // Воротной И Известия. ... ... (17-19 ... ... ... РК» ... Алматы 1999г (19-
20бет)
8. Усенбаев К.А. “Регулирование процеса демонополизации производства ... ... ... ... ... 1998// ... Н.К. ... Ж.А.Кулекеев, Т.К. Султанбеков. Микроэкономика Алматы
2001(22-24)
10.Экономиканы ... ... Оқу ... ... С.М., ... 1998
жыл. (11-13 бет)
11.Государственное регулирование экономики Алембаев А.А., Караганда 1998
жыл.(13-15бет)
12. Алина С «Монополисты, трепещите» ... Каз. 2004 24авг с7// ... ... И ... ... поблажки монополистам» //Известия. Каз
2004г 30июнь -7стр//
-----------------------
Шартқа іс-әрекеттерін шектеуді енгізу
Келісім ... ... ... ... ... ... кедергі жасау
Шартқа, тұтынушылар ынталанбайтын тауарларды кірістіру
Тауар жетіспеушілігін жасау мақсатында айналымнан тауарларды алу
Баға жасақтау ... ... ... іс-әрекеті
Субъектілерге заңсыз салықтық және басқа жеңілдік беру
Жаңа субъектілерді құруда негізсіз кедергі жасау
Кейбір сатып алушыларға бірінші кезекті қамсыздандыру
Бір аймақтан ... ... ... сатуға тиым салу
Субъектілер қызметтеріне негізсіз кедергі жасау
Субъектілердің қызмет істеуіне тиым салу
Билік органдарының іс-әрекеттері

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің монополияға қарсы саясаты17 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының мақсаттары мен әдістері26 бет
Монополия24 бет
Монополия табиғаты және монополияға қарсы саясаттың маңызы20 бет
Монополия туралы26 бет
Монополия түсінігінің негіздері25 бет
Монополиялық нарық құрылымы25 бет
Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның түрлерi15 бет
Монополияға қарсы заңдар28 бет
Монополияға қарсы саясат23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь