Жаһандану процесі және оның Қазақстанға ықпалы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І тарау. Жаһандану процесінің теоретикалық . методологиялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.1. Жаһандану процесінің посткеңестік кеңістікте зерттелу деңгейі ... .9
1.2. Жаһанданудың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.3. Жаһанданудың әлемдік жүйеге ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.4. Жаһандану және интеграция процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

ІІ тарау. Жаһандану процесі және оның Қазақстанға ықпалы ... ... ... ... 24
2.1. Жаһандану әлемдегі Қазақстанның саяси бағыты ... ... ... ... ... ... ...25
2.2. Ұлттық қауіпсіздікті нығайту жылындағы Қазақстан ... ... ... ... ...36
2.3. Жаһанданудың Қазақстан эканомикасына әсері ... ... ... ... ... ... ... .45
2.4. Жаһандану жағдайындағы Қазақстан мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... .49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
.........................................3
І тарау. Жаһандану ... ...... ... ... ... ... зерттелу
деңгейі.....9
1.2. ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... процесі және оның Қазақстанға ықпалы................24
2.1. Жаһандану ... ... ... Ұлттық қауіпсіздікті нығайту жылындағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... процесі және оның Қазақстанға
ықпалы».Бұл жұмыс жаһандану процесіне ... ... ... ... ... ... ... анықтауға бағыталған.
Жаһандану халықаралық қатынастағы және әлемдік қауымдастықтан үстем
етуші ... ... ... ... да ... процесі қоғамның саяси,
экономикалық, әлеуметтік, мәдени т-б салаларын қамтиды. «Елу жылда ел ... ХХІ ... да ... ... ... ... ... Ал
жаһандану кезеңі – адамзаттың біртұтас ақпарат және коммуникациялар
кеңістігінде жан – ... ... ... ... біртұтас экономикалық
рыногқа айналуымен ерекшеленеді. Жаһандану біреулер үшін қолайлы да тиімді,
алайда біраз ... ... ... ... ... ... енді – енді ... бастауға немесе бірігуге ден қоюда,
бірақ әзірше көптеген нәрселер жүзеге аса қойған жоқ.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... ... қатысу жағдайы өзекті мәселе болып
отыр. Жаһандану экономикалық даму мен мемлекеттердің өзара ... ... жаңа ... аша ... ... санымен қатар, қазіргі кезде
белгілі болып отырғандай, халықаралық деңгейдегі ... ... ... ... ... ғалымдар сұрақтарды, да
көлденең тартады.
Әзірше бүкіл мемлекеттерді түп – түгел интеграцияға ынталандыратындай
жаһандық дүние ... ... ... ... тұрған да сияқты. Себебі,
жаһанданудың барлық нысанына қолдануға жарайтындай бәрін қамтитын идеяда,
сындарлы тетік те жоқ. Оның ... ... ... мен ұлт іргетасының
нысаны тұрғысындағы мемлекет идеясы беделден ... ... қана ... ... ... ... ... өміршеңдігін де көрсетіп отыр.
Жаһандану мәңгі шиеленістің әлемі, себебі әзірше таза және қалаулы
қалпында жаһандану жүзеге аспайды; ... мен ... ... өлмей
тұрып, регионализм өлмек емес.
Сондықтан, әлемнің ... ... ... ... ... да өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі; Жаһандану әлемдік құрылысқа әсер ... бола ... жаңа ... күн тәртібіне шығады. Міне осы жаңа
құбылыстар мен үрдістер әлемдік саясаттың өзекті ... ... ... ... пікірлерді, тетіктерді қайта ой елегінен
өткізуді және тыңайта беруді талап етеді.
Жалпы, жаһандану ... ... ... ... батыстық
зерттеушілермен кеңінен жүргізілуде. Бүгінгі күні зерттеушілермен жаһандану
процесін зерттеу әдістері, оны болжау мүмкіндіктері ... ... ... ... зерттеген П.Катценштейн, Р.Кохэйн,
С.Краснер еңбектерінде жаһандануды ... ... ... ... ... ... ... жаһандануды саясатты алға
бастайтын құбылыс деп түсінеді. Ал, Қ.С.Гаджиев ...... ... кезеңі, яғни жаңа әлемдік тәртіптің орнауы дейді.
Ал қазақстандық зертеушілерге келетін болсақ, Ашимбаев М.С, Нысанбаев
Ә,Арыстанбекова А.Х, ... Р. ... ... ... ... ... ... көңіл бөлген.Мәселен, отандық зерттеушілердің
бірі Е.Т.Іңкәрбаевтың пікірінше, жаһандану - өте ... ...... оның ... да, ... де мол. Cондай – ақ, елбасымыз
Н.Ә.Назарбаевтың ... ...... ... бәсекеге
қабілеттілігіне аса жоғары талап қоюшы фактор. Ал, ... ... ... ғылым мен білімді, жаңа технологияларды дамыту қажет.
Негізінде, ғылыми зерттеулердің басым көпшілігінде авторлар жаһандану
процесін тек өз зерттеу объектілерінің шеңберінде қарастырады.
Тақырыптың ... ... ... алып ... ... себепкер
факторларды анықтау, жаһандану процесінің зерттелу деңгейіне ерекше көңіл
бөлу, жаһанданудың Қазақстандағы көріністерін ашып ... ...... ... ... ... ... деген сұраққа жауап іздеу.
Зертеу міндеттері: Аталмыш тақырыпты ... ... ... да
жаһандануды және оның Қазақстандағы сипатын терең әрі жан – ... ... ... ... ... ... айқымдалады:
- Жаһандалу процесін қарастыру барысында қалыптасқан
көзқарастарды жүйелі түрде ... ... ... қалыптасып отырған жаһандану ... ... ... мемлекеттердің және азаматтардың жаһандық тәртіпке
қатысуын анықтау
- Жаһанданудың ... ... ... ... мен ... ... ... анықтау
- Қазақстанның жаһандық әлемге енуін аймақтық салыстыру
негізінде зерделеу
- Жаһанданудың Қазақстанның әр саласына ықпалын ашып ... ... ... ... ... барысында жаһандану туралы
тұжырымдар мен болжамдар басшылыққа алынады. Зерттеуде жүйелік, логикалық,
социологиялық (сауалнама ... ... ... ... ... Сонымен бірге, зерттеу жұмысында негізінен басшылыққа
алынған салыстыру әдісін қолдануға отандық және шетелдік ... ... зор ... Зерттеу жұмысында салыстырмалы әдістің
бинарлық және аймақтық сияқты тәсілдері де жан – жақты ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді.
Деректемелік негізі: Аталмаш тақырып бойынша ... ... ... және ... ... ... Қазақстандық
бағдарламалық құжаттар, архив материалдары құрайды.
Сонымен қатар, зерттеу ... ... ... мен
сараптамашылар ассоциациясы, ҚР мәдениет және ақпарат ... ... ақ ... арасында жүргізілген сауалнама нәтижелері негіз болды.
І тарау
Жаһандану процесінің теоретикалық-методологиялық аспектілері
Бүгінгі таңдағы әлемдік ... ... ... ... ... ... ... саясаттағы және халықаралық қатынастардағы үстем
факторға айналуда. Жаһандану-әлемнің экономикалық, саяси әлеуметтік мәдени
т.б. салаларын қамтитын, дүниежүзілік ... ... ... аспект болып
табылады.
«Жаһандану» терминінің өзі ғылыми айналымға кеңінен 1990 ж енді.
Қазіргі кездегі ... ... ... саяси, экономикалық және
әлеуметтік ой-пікірі, әр түрлі мемлекет пен ... ... ... ... оған ... ... жоқтамай көрінеді. Шынымен де бұл процесті
ауыздықтау мүмкін емес пе? ... әлем ... ... ... ... ... ма? Олай ... неге белгілі бір ... ол ... сара жолы ... ал ... үшін ... ... ... табу былай тұрсын, елдерін кедейшілік пен оқшаулыққа
бастап, қоғамның ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік кедергіні азайтып,
аймақтық қаржылық рыноктарды ғаламдық ... ... ... ... ... қаржылық-ақпараттық біртұтас кеңістік
қалыптастырады», - деп сипаттаушы ресейлік зерттеуші М. Делягиннің ... ... ... ... ... ... ... Ә. Нысанбаев
«десек те, дәл бүгінгі күні жаһанданудың дүние жүзі мойындаған концепциясы
жоқ. Бұл термин әр елде, әр ... әр ... ... ... ... Жаһандану процесі біздің ойымызша, әлі де теориялық тұрғыдан көп
талқылауды, көп нақтылауды ... ... - деп ой ... да, ... өте ... қарама-қайшылықты процесс.
Сондықтан да, «жаһандану ұғымын ... ... ... сұраққа жауап алу
үшін, Қазақстан даму институты және «Саясат» ақпараттық-сараптама журналы
Алматы ... ... 2005 ... ... ... ... Зерттеу барысында алынған нәтижелер сауалнамаға қатысушылардың
«жаһандану» ... ... ... ... ... берген жауабы
төмендегідей:
- респонденттердің 36,4 % - і жаһандану – ғаламдық экономикалық ... ... ... процесс деп есептейді;
- 33 % - і жаһандануды қаражат-ақпараттық ресурстар технологиясы
негізінде бітұтас жалпы әлемдік ... ... деп ... 17 % - і жаһандануды халықаралық интеграция процесі деп қарастырады;
- 2,3 % - і ... ... мәні – ... ... ... ... ... жасау деп қабылдайды.
Расында, жаһандану деген не? Ондай заманда адам дербес дами ала ... ... ... ... ... ... ... өз тәуелсіздігін,
ұлттығын, мәдениеті мен салт-дәстүрін сақтап қала ала ма? Осы ... ... ... ... ... ... тұрған өзекті мәселе.
Бүгінгі күні әлемді аралап кеткен жаһандану құбылысының жүзден аса
әртүрлі анықтамалары бар екен, оның ... ... ... ... ... ... ... шығарып жататындары да бар екендігін
ескерсек, бұл процестің біртекті еместігін аңғару қиын емес.
Мәселен ... ... ... жаһандануды тұрақты түрде өтетін
тарихи процесс деп түсінсе, ресейлік ... К. ... ... ... және ... ... ... жаһандануды «әлемдік тұрғыдағы біркелкілендіру» деп
қарастырсақ, онда мұны жаңа ... ... ... империализмнің жаңа
бір түрі деп түсініп қалуға әбден болатындай. ... ... ... ... авторлары, негізінен американдық, ағылшындық,
австриялық ғалымдар. ... да ... ел ... мұны «олардың өз
пікірлерін өзгеге таңып телуі» деп қабылдап жүр. Содан да болар, ... ... ... мен батыстандырудың ара қатынасы жайлы ... ... ... ... көзқарасты жақтаушылардың көзқарасы
бойынша, жаһандану-модернизацияның жалғасы, ал ...... ... ... мұны кеңейтілген батыстандыру, яғни ... мен ... ... ... жаюы деп ... қажет. Ал,
бұларға қарсы көзқарас ... ... ... ... ... ... кең, тереңғ көпқырлы процесс, соның дәлелі –
Шығыс Азия ... ... ... ... Азия елдері өздерінің
менталитеттерін сақтап қалды, батыстандыруға ұрындырған жоқ.
Ал, француз зерттеушісі М. ... ... ... ... ... ... ... Ол жаңа қауіптердің жүзеге асып отырғанын
дәлелдеуші процесс» дейді2.
Дегенмен, жаһандану ұғымына қатысты зерттеушілердің ... ... ... ... қоғам өмірінің барлық саласында ... ... ... ... тым жедел даму қарқынын
сипаттайтын әлемдік дамудың жаңа дәуірі екендігі.
1.1. Жаһандану ... ... ... зерттелу деңгейі
Кеңестік кеңістіктегі жаһандануға қарсылық және бір сәттік проблемалар
мен өткінші мәселелердің толқыны, қалай дегенмен де, бүгінгі геосаяси ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Ондай
социзм Кеңестер Одағынан мұра болып ... ... ... ... және идеологиялық әртектіліктің ... ... ... ... болар еді.
Анығын айтқанда, бізге ашық та демократиялық қоғамды кезең-кезеңімен
қалыптастыруда, «нәрсіздеу» десе де болғандай процестерді ... ілу ... ... қажеттілігін де мойындау керек болды, сонымен бірге қазіргі
жер-жаһандық және аймақтық қоғамдастықтардың геосаяси ... ... ... ... әрі ... процестерін анықтап алу қажет
еді.
Кейінгі уақыттарға дейін, яғни ... ... ... ... ... ... ... жаһандану түсінігі негізінен
идеология мен саясаттағы үстем неолибералдық ағымға сүйеніп ... ... ... ... ... ең кең ... ... ол ... ... ... ... ретінде жаһанданудың
болмай қоймайтыны ақиқат, ол әсіресе халықаралық қатынастардың жеке
субъектісі – ... ... ... қатысты айқын аңғарылады3.
Оның белең алған кезеңі ХХ ғ 70-жылдарының соңында отаршылдық жүйе құлап,
осы азат ... ... ... ... ... ... ... ахуалды өзгертумен анықталады. Германия мен ... ... ... ... ... ... ... жасады, мұнда Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған уақыттан бері ... оның ... ... ... ... мен Жапония секілді
бәсекелестердің нығаюы жаңа ... ... ... және ... ... және ... реттеу тетіктерінің жаңаша қарым-қатынасын айқындап
берді.
Реалистер мен неореалистер әлемдік тәртіптегі ... ... ... ... ... даму ... ретінде қарастырады.
Және ол екі әлемдік жүйеге көптеген жаңа ... алып ... ... ... ... ... бір серпілік дейді. Ал, онда ... ... ... ... ... капитализмнің дамуының
соңғы сатысы және ол саяси тұрақсыздық ... деп ... ... ол ... ... ... ... поляризациялануы деп
тұжырым жасайды4.
1.2. Жаһанданудың негізгі бағыттары
Жаһандану - әлеуметтік ... ... ... ... ол ... ... атынан айтылған жай талап емес. Едәуір
дәрежеде оны дүниеге ... ішкі ... оның ... ... ... ... ... жаһандану бір жылда бола қалған дүние емес, оның
туындауына себепші болған факторлар: капиталдың ... ... ... ... тауарлардың елдер мен ... ... ... ... валюта рыноктарындағы ... ... ... ... ... пен интеллектуалдық өнім
идеялардың еркін қозғалысы5.
Ал жаһанданудың негізгі бағыттарына келсек олар:
- бүкіл ... ... мен ... ... ... ... келмейтін және нұсқауға бағынбайтын қаржы
ақпараттық трансшекаралық ... ... ... ... ... ... әлсіреуі және мемлекеттің
ұлттық егемендігінің шектелуі;
- саяси, экономикалық, әлеуметтік, ақпараттық, идеологиялық және ... ... ішкі және ... ... ... ... ... батыс құндылықтарының (әсіресе американдық) таралуы;
- АҚШ жетекшілігіндегі батыстың абсолюттік билігінің орнауы.
Жаһанданудың әкелері де, ... де мол. ... ... ... ... ... дұрыс пайдалана білуде. Интернеттің
электрондық поштаның, ... ... мен ұялы ... ... ... дүние жүзіндегі елдер бір-біріне жақындай түсті. Осы
прогрестің адымдап алға кетуі адамзат баласының ... жаңа ... ... ... қажеттігін көлденең тартты6.
Алғашқыда жаһандану ең жаңа технология мен ... ... ... ... ... ... ... уақыт өте келе бірқатар ұлттық экономика мүдделерінің өз шегінен
асып кетуі халықаралық сауда көлемінің ұлғаюына байланысты ... ... ... ... жасайды. Ол тек қана тауар айырбастау емес,
қызмет көрсету, ... ... да ... ... ... жаһанданудың
негізгі белгілерінің бірі – қаржы ресурстарының тым шапшаңдығы. Оның
үстіне, алдыңғы қатарлы ... ... ... ... да есептеулерді қысқарта отырып, ұлттық рыноктардың ғаламдық
интеграциясын ... ... ... ... ... күшінің ауыс-
күйісі, капиталдың шекарадан өтуі секілді кедергілерді ... ... ... ... ... ... мәдени саласын да
қамтып, нәтижесінде саяси деңгейге көтеріледі.
Егер, әлемдік шаруашылық жүйесін сауда-өндірістік, қаражат, ақпараттық
... ... ... ... ... ... ... деп есептесек, олардың барлығы нарықтың
экономикалық заңдарымен дамып, ретке келтіріліп отырады. ... ел ... ... ... ... ... ... бөлінісіне қатыса
отырып, пайда табуға ... Оның ... ... де
көздеген мақсаты осы. Мұндай өзара біріккен іс-әрекеттердің ... екі ... да ... бір ... ... ... жүзеге асуынан әлемдік қауымдастықтың да ұтатыны белгілі.
Осы атап өткендей ақпараттық және өзге де ... ... ... ... шегі жоқ ... ... ... бүкіл
әлем елдерімен сауда жасау мүмкіндіктері, бөтен елде білім алу – ... ... ... ... ... Осы ... ... олардан елдер мен оның халқы үшін пайда түсіру өте ... ... ... ретінде Үндістанды алуға болады. Бұл ел ... ... ... ... ... елдердің бірі. Үнді
бағдарламашылары бүгінгі күнде өте ... және олар ... ... ... ... ... ... Үндістан жылына шамамен 7 млрд
доллар көлемінде жоғары технологиялық өндірістерді шығарады.
Осы жетістіктерге қарамастан, ... ... ... да ... ... ... жалдар жер-жерде бой көтеріп, зардап шектіріп жүрген
лаңкестікті, өршіп тұрған есірткі ... ... ... ... ... келе ... ... жаһанданудың әсерінен қауіпке
айналды. Жаһанданудың келеңсіз жақтарын экологиялық апаттар, ақпараттық
соғыстар да ... ... ... ... ... ... ... Жаһанданудың тиімділігін әзірге әлемдегі ... ... аз тобы ғана ... және де аз ... ... ... ... ... кеңістігі» орнына
бірқатар өңірлерде «қайыршылық кеңістігі» мен әлеуметтік құлдырау орнын
алуда. Сонымен ... ... ... өте ... ... ала
келді. Экономикасы дамыған елдер дамуы төмен елдерді ығыстырады. Ал, әзірге
ғаламдық деңгейде бұл ... ... үшін ... мен
механизмдер жоқ және де бұл ... жуық ... ... деп те айту ... жылы ... баяндамасында көрсетілгендей, жаһанданудың бүгінгі күндегі
келеңсіз салдары, зардаптары ... ... ... ... ... ... ... сүйенсек, жуық арадағы 30-50 жылда
артта қалған ... ... ... ... жету мүмкіндігі іс жүзінде
жоғалады, ол әлемде жаңа қарама-қайшылықтар мен шиеленісулерді туғызады.
Бұл проблемаларды шешуде БҰҰ ... роль ... ... ... 54-сессиясында ұсынылған ұйым ... ... бас ... ... ... ... мемлекеттердің өз күшімен
шеше алмайтын мәселелер көпжақты бірлестіктерді ... ... ... Осы ... БҰҰ басқа да көпжақты ұйымдармен біріге отырып,
әлемдік экономикалық әділ және ... ... ... жәрдемдесетін
нормативті, құқтықтық және ұйымдық шеңберінде күшейтуге ұмтылады.
ХХ ғасырдың 90-жылдарынан бастап ... Бас ... ... ... ... белсенді түрде айналыса бастады.
Жаһанданудың тағы бір ... ... ... ... экологиялық
проблемалардың күшеюі де БҰҰ назарынан тыс емес. 2003ж ... ... ... ... ... ... мемлекет және
үкімет басшылары тұрақты даму халықаралық күн тәртібіндегі ... ... атап ... ... ... ... ... және су
ресурстарын қорғауға міндеттеледі. БҰҰ-ң Бас Хатшысы жариялағандай: «Біздің
де міндетіміз – ... ... ... ... алып келуін және
әлемнің бүкіл халықтарына әрқашан мүмкіндіктердің ашылуын, ... ... ... ... ... ... ... ықпалы.
ХХІ ғасыр өзінің қоғамға адып ... ... ... ... ... қауымдастықта жаһандану процесі ... ... ... үрдісті де атай кеткен артық болмас. Қоғамда
вестернизация (батыстану) деген ... бар, бұл ... ... ... дамыту мүддесін білдіреді. Жаһандану процесі өмірдің ... ... әрі одан тыс ... ел де ... ... ... ... өмір сүруі мүмкін емес. Мәселен, осы тұрғыда келсек,
ғаламдастырудың әрбір ... ... және ... ... ... ... тиек ... өткір де өзекті мәселенің өзіндік салдарын
қарастыру заңды құбылыс деу орынды.
Жаһандану барлық елдер мен ... үшін ... та ... ... Саяси құрылымдағы және экономикалық ықпалдастықты кеңейтуде байқалып
отырған кейбір ... ... ... үйлесе алмайтын немесе ол үшін
қандай бір ... яғеи ... ... ... елдерді қамти
алмайды. Бір сөзбен айтқанда, жаһандану процесіне ... ... ... ... мен одан сырт ... тырысу-мұның бәрі әлемдегі көптеген
елдердің ішкі және сыртқы саясатына бірден-бір байланысты.
Әрбір ... ... ... болып жатқан өзгерістерге назар
аударады. Әлемдік саяси жүйенің ... және ... ... жатқан терең өзгерістер бір тарихи кезеңнің ... ... ... көрсетеді. Бұл кезеңде мемлекеттер арасындағы өзара
жақындасу ... ... ... ... ... ... өз ... дара шешсе, бүгінгі күнде олар туындаған келеңсіздіктерді бірігіп
шешуге тырысады.
ХХІ ғасырдағы ... ... ... ... экономиканың жаһандануы.
Бұрын әлемдік экономика тек егемен мемлекеттер аясындағы жай құбылыс болса,
бүгінгі күнде ол ... ... ... ... ететін жеке дара
субьектке айналады. Бұрынғы кезде әлемнің ... ... тек ... ... ... ірі және аз, ... және тәуелді,
жоғары және аз дамыған) тұрса, қазіргі ... ... ... ... ... өз ... шешуде өздігінен әрекетсіз. Экономиканың жаһандануы қазіргі
әлемдік дамудың құбылысы ретінде ... ... ... ... ... ... өзінің басты назарын мына бағыттарға аударды: қаржылық
жаһандану, көп ... ... ... ... ... сауданың қарқынды дамуы.
Халықаралық ақшалай және қаржылай тұрақсыздық қаржылық ... ... ... ... ... ... әлемдік масштабта
қосымша құралдарды реттеу жөніндегі мәселелер қозғалуда. Бұл тұрғыда, ... ... ... бірі – ... ұлт екендігін қаржылық
біріңғайланумен сәйкестіру қабілетін табу.
Жаһандану әлемдік сахнаға, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық шешімнің ... жеті ... алып ... ... ... ... (Халықаралық Қаржы
Қоры, Әлемдік банк, ЮНЕСКО, Халықаралық сауда ... ... ... 60 ұйымдар), көпұлтты корпорациялар ... 60 ... ... (зейнетақы және инвестициялық қоры,
қауіпсіздік компониялары), үкіметтік емес ұйымдар (гринпис т.б) ірі ... ... ... ... Париж), және тұлғалар (ғылыми
қызметкерлер, университет процессорлары, әртістер т.б).
Сонымен бірге, ұлттық ... ... да ... ... ... бұрын әлемдік аренада билік үшін күрес мемлекеттердің
әскерлерді және идеологияларды қолдануы арқылы жүргізілсе, ал ... ... ... эфективтілігі», валюта бағамы, пайыздық мөлшер ... ... ... ... шолушы М.Хирш жазғандай, «ескі ойын ... ... ... ... енді ... ... кезеп
тұратын әскерлерге емес, күшіне 24 сағат іс ... ... ... ... олар ... ... бір басумен-
ақ әлсіз валютаға атака жүргізуге және салықты көбейтуге ... ... ... ... ... соғысы кезінде экономиканы және ғаламдық
стратегияны әскери шындық анықтаса, енді ... ... ... және ... Осы ... ... жасай отырып, Р.Туз
«халықаралық экономика» түсінігін «әлемдік саяси ... ... ... ... ... ХХІ ... ұлы ... концерндер, ұлт
үсті институттар мен ұйымдарды құру белгісін сипаттаумен өтеді. ... ... ... басты тенденциясы болады, сондай-ақ еңбек
бөлінісі әлемдік масштабта өзінің эффективтілігін дәлелдеді.
Сондай-ақ өнеркәсібі өркендеген елдердің тарихында ... ... ... қарқынмен дамыған, капиталды сыртқы шығару көлемінің
ұлғайған кезеңдері аз кездеспейді. Бірақ оның ... кері кету ... ... ... ... ... ... күшеюі (әсіресе,
екі әлемдік соғыстың қарсаңында ... сол ... ... ... ... ... сапалы да жоғары деңгейіне көтеріліп,
оқшау дамуға кедергі ... кең ... ... ... ... күндегі әрбір мемлекеттің алдына қойған ең ... ... ... әлемге енудің нақты формуласын табу, оған ... ... ... ... ... экономикалық ьжәне саяси жағынан
ұтымды позицияны иемдену.
Дегенмен, дүние жүзіндегі қоғамдық даму қарама-қайшылқтары, ... ... ... әсер ету ... ... ... елдер мен
аймақтардың ғылыми-техникалық және әлеуметтік-экономиқалық дамуындағы
әркелкіліктер ... ... ... мәселелерін дүниеге әкеліп отыр. Сол
себепті қазіргі күні ... ... ... жаһандануды «бақытсыздық» деп
қабылдауда. Өйткені, олардың ... ... ... ... ... ... ... келген жоқ. Бір елдің ... ... ... ... ... Бір ... ... күш-
қуаты өте зор, екіншісінікі өте әлсіз. Жаһандану ... бұл ... ... ... өрши түседі. Сөйтіп, байлар мен кедейлер
арасындағы айырмашылық одан әрмен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық алаяқтық аярлық, халықаралық
қылмыс пен ... ... ... ... саны ... әр
ұлттық ұлттық-мәдени құндылықтарына, өркениет ерекшеліктеріне үлкен қауіп
төнеді, т.б. Шынында да ... ... ... бе? Егер ... ... ... ретінде қарап, әлемдік капиталистік жүйенің ықпалына
бойұсынсақ, бұлай болуы әбден мүмкін. Сондықтан барша адамзат ... ... ... жөн, ол ... ... ... мәдениетті, шын
мәнінде, жаһанданудың шешуші аспектісі ретінде қарастырған жөн. Әртүрлі
елдердің ... мен ... ... – бүгінгі көп қырлы
әлемнің басты факторы, сондықтан бар әлемді ... жаңа ... ... Дей ... қазіргі жаһандану өркениеттерінің, ұлттық
мемлекеттердің, мемлекеттігі жоқ халықтардың өз ... ... ... зор
жағдай жасайтындығын жоққа шығаруға болмайды8. Өйткені, жергілікті халықтың
ұлттық дәстүрлері мен ... ... ... ... ... ... дәрежесіне көретілген – бір қызығы, жаһандану ұлттық ... ... ... ... жаңа технолгия, капиталдың келуін де
қосқан абзал. Бірақ, сонымен бірге, ... ... ... ... екі ... бар және олар оған зор ... ... яғни,
біріншіден, жаһандану ықпалымен ұлттық ... ... ... ... екіншіден, халықаралық кооперация мен интеграция
әлгі мемлекеттердің өзінің ұлттық және стратегиялық мүдделерін барын салып
қорғауға ... ... Ал, ... көші-қон, эмиграция, иммиграция,
туризмнің жапай өрістеуі аса зор ... ... ... сөз жоқ, ... мемлкет туралы дәстүрлі ... ... ... ... мен ... тұрақтандырумен бірге,
екінші жағынан ұлтшылдық пен этноаппаратистік ... да ... ... ... ... бір дәреже жергілікті ұлттық дәстүрдің
жаһандануға қарсы күресінің бір түрі деп ... ... ... ... ұзақ ... даму ... жаһандану аспектісі
ретінде өсіп-жетілгендігі белгілі. ... ... даму ... бірге дамиды деуге болады. Гринпис секілді үкіметтік емес
ұйымдар, әр ... ... ... жеке ... ... мемлекеттердің
саяси жүйесінен тыс саяси мәселелерді шешуге қатысуға мүмкіндік жасайды,
мұндай тәсіл ... деп ... әрі оны жеке ... ... ... жеке тұлғалардың маңызын арттырады. Бұлар интернет арқылы ...... ... халықаралық қатынастағы ... ... ... және ... аспектісі, әлемдік экономиканың
олан ары даму барысын анықтайтын ықпал етуші күш деп ... да ... ... көп ... сипат алатын барлық елдердің экономикасына
ықпал етеді. Мысалы: экономикалық жағынан дамыған ... ... ... оң ... тигізеді, одан ары дамуына қолайлы жағдай ... ... үшін ... ... ... ... ... және
сауданы одан ары ырықтандыру арқасында жоғары өрлеу қарқынының ... ... ... ... ... ... ... елдер
қысқа мерзім ішінде-ақ экономикалық прогреске қол ... ... Банк және ... Валюталық Қор өткізген зерреулерге
қарағанда, өздерінің экономикалық жағын дамытып келе жатқан Қытай және ... ... ... елдері экономикалық дамудың жоғарғы темпте болуына
қол жеткізуде.
Жаһандану индустриялды дамыған елдерде үлкен пайда әкеледі. Олар ... ... ... ... Ал, ... ... ... дамушы елдер болса стандартталған технологиялық процесстерді қолданып,
тауарларды үлкен еңбекпен ... ... ... ... ... ... ... Ал, бұл дамыған мемлекеттер үшін мұндай
тауарларды импорттауға ... ... ... ... де, ... дамыған
және дамушы мемлекеттер арасындағы кіріс алшақтығын сипаттаумен көзге
түседі. Жаһанданудың нәтижесі болып ... ... мен ... ... елдердің шағын көлеміне сай ... және ... ... ... ... Бай және ... елдер арасында әл-
ауқат деңгейінде алшақтау ... ... ... кең етек ... ... өмір ... ... үлесі төмендемеуде. Мысалы,
егер 1960 ж жер шарындағы тұрғын халықтың 5 баюшы бөлігі мен 5 ... ... ... ... 30:1 арақатынасында болса, 2000 ж ол 2 ... яғни 74:1 ... ... ... сүйенсек, әлемнің тұрғын халықтарының шамамен жарты
бөлігі дерлік әлі күнге дейін 2 $ - мен ... ... 1,2 млрд ... 1 $ - мен күн ... ... ... ... бірге, болашақтың геосаяси және геостратегиялық жүк арқалайтын
басқа да аспектілері бар. Бұл ... ... ... ... азон ... ... экологиялық дағдарыстар, ... ... ... ... ... 2015 жылы ... тұрғындарының тең жартысы таза су
тапшылығын көреді. Бұл кезде қазіргі 6,1 миллиард адамның өзінің саны ... ... ... тағы бір ... ... бірі – халықаралық сахнадағы
ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігіне аса жоғары талаптар қойып
отыр. ... ... ... ... ғаламдық экономика мен
саясаттағы ықпалды тұжырымдардың бірі ... ... Ал, ... ... ... болу үшін ... мен білімді, жаңа
технологияларды дамыту қажет.
Жаһандану жағымды және келеңсіз ... ... ... да
туғызады және әр мемлекет одан әртүрлі себеппен қорқады. Дамыған елдер
дамушы ... ... ... күшінен қорқады, дамушы елдер мәңгілік арзан
өнім өндіруші болып қалудан қорықса, аз ... ... осы ... де
қорқады. Бірақ, осы қорқыныштың өзі ғаламдық экономика көшбасшыларының
әлемдік ... ... және ... ... ... ... үшін ... түскен күндер тарих қоймауына кеткен
соң, ғаламдық дағдарыс қатерін ... ... пен ... ... ... мәселенің шешімін табу мақсатында бас қосуға ерік білдіреді.
1997 ж ... 179 ... ... ... ... ... Қазақстан да бар) бас қосып, әлемдік экономиканың дамуы ... ... ... ... етуі ... ... ... қабылдап,
әлемдік қаумдастықтың экономикалық, экологиялық және әлеуметтік ... ... ... ұсыныстар енгізіп, қолға алды.
1.4. Жаһандану және интеграция процесі
ХХІ ғ интеграция және жаһандану ... ары ... ... Бұл екі процесс те бір-біріне ... ... ... ... айырмашылықтары да бар.
Ежелгі заманнан бері адамзат соғысты, дауларды, ... ... ... ... ... ... және ... бейбітшілік пен прогресті қалай қамтамасыз етуге болады деген
сұрақтарға жауап іздеді. Жауабы: интеграциялану.
Интеграция туралы алғаш ой ... ... және Рим ... пайда
болды. Орта ғасырларда дамып, ХХ ғ 50 жылдарынан бастап жүзеге аса бастады.
Интеграция – ... ... яғни ... экономикада қоғамның,
мемлекеттің ішкі жағдайын сипаттайтын ... одан ... ... ... ... сипаттайтын процесс. Демек,
аймақтағы елдер қандай да бір саладағы ... ... шеше ... ... ... ... жету ... табылады, яғни ол
мемлекеттердің экономикалық, экологиялық, ... ... ... шешу ... десе де ... ... терминін ІІ д.ж. соғыстан кейін халықаралық
ынтымақтастықтың түрлі жағдайларын сипаттау үшін ... Ал, ... ... ... халықаралық ұйымдар және мемлекетаралық
қатынастардың облыстарын ... 1950 жж ... ... жұмыс
істеген ғалымдар нарық концепциясын қолданып, интеграцияны бірнеше елдерден
тұратын біртұтас геоэкономикалық кеңістігінің құрылуы деп ... Ал, ... жету үшін ... ... және ... сфераларын мемлекет
бақылауынан босату керек болды11.
Интеграциялық ... ... және ... Мысалы, француз саясаткері Шевеман Европалық Одақ құрылып жатқан
кезде былай дейді: «АҚШ пен ... ... ... ... ... ... ... болуына ешбір кедергі жоқ және
ол Европаны шеттетуге мүмкіндігі бар»12.
Интеграциялық ғимарат ... ... болу ... ... ... экономикалық одақ, Ортақ нарық, Кедендік одақ, ... ... ... ... үшін елдердің деңгейі сол деңгейлерге дейін
көтерілу қажет. Сонымен бірге, мемлекеттердің тәуелсіз, егемен болуы ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік прогресін қамтамасыз етеді;
- табиғи байлықтарды тиімді түрде пайдалануға мүмкіндік береді;
- техникалық дамуына жағдай жасайды;
- ... ... ... ... ... мәдениет өзара баййды;
- адамзат үшін қауіпті даулар мен ... ... ... ... әлемде демократияның орнауына көмектеседі;
Интеграциялық процесте тек мемлекет қатысады. Интеграциядық бірігу
халықаралық қауымдастықты қамтамасыз етеді және ол ... ... ... экономикадан саясатқа қарай өрлейді.
Интеграция - ізденістерге, қарама-қайшылықтарға, қаржы, экономикалық,
әлеуметтік, құқықтық, саяси т.б. ... толы ... ... ... Интеграцияның даму нәтижесін ... ол ... ... мен ... ... әлеуметтік-экономикалық,
саяси, мемлекеттік, құқықтық және мәдени тұрғыда жоғары деңгейін білдіреді.
Интеграция процесінде тату ... ... ... және ... ... қоғамдастықтың барлық мүшелерімен тең және тепе-теңдік
қарым-қатынас адастырмас ... ... ... ... ... ... және ... проблемаларды шешуде мемлекеттер
қатынасын жақындастыра түседі. Оның жаһандану процесімен ұқсастығы да ...... тіл ... ... ... жасау, бірігу деген ұғымды
білдірсе, жаһандану әлеуметтік, саяси-экономикалық ... ... ... көріністеріне, іске асу барысына тікелей қатысты ұғым.
Жадпы, бұл екеуі де ұлттық құндылықтардан бастау алады.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... өміршеңдігін көрсетіп ... ... де ... ... ... ... ... Әйтсе де,
әлемдегі халықтар мен елдердің өзара тәуелділігі артқаннан кейін, жаһандану
мен интеграция, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ, жаһанданудың күрделі де ... ... ... ... ... ... және оның Қазақстанға ықпалы
Жаhандану процесі етене кірігу ... ... күш – ... мен ... қалуға тырысу – мұның бәрі елдердің ішкі және ... ... ... біз үшін мәселенің мәні бір ғана ... дәл ... ... ... отыр. Жаһанданудың әлемдегі саяси
жүйесі мен әлемдік трансұлттық экономика процесіне тартылудан ... ... пе, ... ... пе?
Бір сөзбен айтқанда, біз үшін ұлт болмысына шипа болатын антибиотик
іздеуге мәжбүр ететін де, ... ... ... ... пе, жоқ әлде,
мемлекетімізбен экономиканың айдарынан жел ... ... ... ... ... сай ... дем ... шапағат нұры ма? Біздің
мызғымайтын және дау – ... жоқ ... ... ... ... ... ... Сөйте тұра, бұл мәселеде толып ... мен ... ... Қазақстан халықтарының қауіпсіздігі
қалай және қандай тәсілдермен ... ... ... ... отырып
мемлекеттік ыдыруға ұрындыратын немесе мемелекеттікті, тәуелсіздікті және
дербестікті әлсірететін сүргінге ... жолы ... бұл ... беру ... ең ... ... ... қалай ықпал ететінін
анықтау қажет. Сол ... ... ... ... жайлы
көзқарастар мен пікірлерін білу үшін алматы тұрғындары арасында жүргізілген
сауалнама нәтижесінде респонденттердің жауабы төмендегідей:
- қоғам өмірінің барлық саласын ...... ... әсер ... – 25%;
- саясатқа араласады – 23,9%;
- ақпаратқа әсерін тигізеді – 12,5%;
- әлеуметтік саланы қамтиды – ... ... ... бар – ... ... беруге қиналатындар – 2,3%;
Жаһанданудың Қазақстанға әсері туралы қойылған ... ... ... ... ... ... байқатты. Оның себебі, жаһанданудың
әлемнің екінші және үшінші елдеріне жағымсыз ... ... ... елдердің жаһандану идеясын қолдауда жетекші рольге иелік етуі болуы
мүмкін13.
Бірақ, бүгінгі күнде Қазақстанның хал ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, Қазақстанның алға
қойған мақсатары әлі де көп. ... ... ең ... ... ... ... 10 жыл ішінде Қазақсатнды әлемді бәсекеге барынша қабілетті 50
елінің қатарына енгізу.
Жаһандану көшінен қалмау үшін ... мына ... ... ... ... ... ... қозғалысы; адамдардың кедергісіз ... ... ... ... мен ... секторлары арасындағы қозғалысы;
халықаралық валюта рыноктарындағы валюталық операциялардың жоғары ... ... ... өнім мен идеялардың еркін қозғалысы.
Міне, осы факторларды қамтып, жүзеге асырса Қазақстанның өркендеуіне ... ... ... ... даму мен өздігінен шыңдалудың ішкі саяси
секторы да әрі ... әрі ... ...... бір ... ретінде
тәуелсіз де тұрақты Қазақстанды орнату бағдарламасына қатысты үштіктің
біртұтастығы тұғыр бола ... ... ... – азаматтық келісім, ... ... ... және ашық та ... ... ... ... трансформациясы. Осылар, ... ... ...... ... «синхромды» келе жатқан, ішкі
резервтер мен сыртқы байланыстар есебінен бірте – бірте әрі тұрақты түрде
өздігінен ... ... ... ... әлемдегі Қазақстанның саяси бағыты
Бүгінгі күнде Қазақстан Орталық азия елдерінің ішінде тұрақтандырғыш
рөлін атқарады. 1991 жылы ... ... ... ... үшін ... ... – ақ ... сыртқы саясатын дамыту
стратегиялық мәндегі басты ... бірі ... ... Бұл ... ... ... шетелдік әріптестерімен, ... ... ... ... ... райында
белсенді әрекет жүргізді.
Қазақстанның сыртқы саясатының тұжырымдамасын Президент Нұрсұлтан
Назарбаев өзінің 1992 жылғы ... ... ... ... ... ... ... мен дамуынын стратегиясы» атты еңбегінде атап
көрсетті. Еліміз өзінің геосаяси ... ... және ... ... отырып, көп бағытты дипломатияны жүзеге асыруға кірісті.
Мұның мәні — әлемдік деңгейдегі істерде елеулі орын алатын және ... ... ... ... ... достық және өзара
сенімділік сипатындағы қарым-қатынастарды дамыту деген сөз.
Шетелдік ықпалдастармен қарым-қатынастың ... ... ... ... ... инвестиция тарту үшін, ең алдымен, екі ... ... ... ... алға ... ... ... кезеңі мынадай өрелі міндеттерді жүзеге
асырудан басталды. Біріншіден, мемлекеттің шын сипатын ... ... ... дәрежеде мойындатып, оның қауіпсіздігі мен аумақтық
тұтастырын қамтамасыз ету қажет болды. Үшіншіден, ... ... мен ... ... ... ... ... болды15.
Бұл міндеттерді жүзеге ... ... ... Нұрсұлтан
Назарбаевтың еңбегі аса зор. Қазақстанның қуаты мен ... ... ... үшін ... мемлекеттері басшыларымен
тікелей жеке байланысқа шықты, Қазақстан әлемдік, қауымдастыққа тең құқылы
және тәуелсіз әріптес ретінде ... ... ... кейін екі айдың
ішінде әлемнің 92 мемлекеті ... ... ... ... ... ... шарттық-құқықтық базасы жасалды және ... ... — АҚШ, ... Ұлыбритания, Қытай, Франция тарапынан
қауіпсіздік кепілдігі қамтамасыз етілді.
Бәсекелестік әскери саладан саяси және ... ... ... ... шет мемлекеттермен тату көршіліктің қалыптасуына бар
күш-жігер ... ... орай ... ... қызметке басымдық берілді.
Сыртқы істер министрлігін құру оңай іс болған жоқ. Сыртқы саяси ... ... ... ... ... шешіледі. Сондықтан
алғашқы кезде КСРО Сыртқы істер министрлігінің орталық аппаратында және
шетелдерде жұмыс ... ... ... ... ... ... ... шақырылды. Республикаға он екі жоғары маманданған
дипломаттар келді, солардың бірі — Қасымжомарт ... Ол — 1994 ... ... ... ... ... ... министрі. 1992 жылғы 2 шілдеде
Республика Президенті Жарлығымен ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы қарашаның 12-нде
«Дипломатиялық қызмет туралы» ... ... заңы ... ... ... органдарына мынадай міндеттер жүктелді: Қазақстан
Республикасының сыртқы саясатының тұжырымдамасымен ... ... және ... ... ... мен ... тиісті
ұсыныстар жасау; дипломатиялық ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының егемендігін, қауіпсіздгін, аумақтық тұтастығы ... ... ... басқа мемлекеттермен өзара
қатынастарда және халықаралық аренада оның саяси, ... ... ... де ... ... ету тағы басқалар.
Қазақстанның Стратегиялық шабуыл қару-жарағын шектеу мен қысқарту
туралы шартқа, орта және таяу ... ... жою ... ... кәдімгі қару-жарақ күштері туралы шартқа қатысуы, сондай-ақ 1993
жылғы желтоқсанда ядролық қаруды таратпау туралы шартқа ...... ... ... жаңа ... ашты.
Қазақстан өзінін. сыртқы саясат тұжырымдамасында көрші мем-лекеттермен
арадағы ... ... ... басымдык берді.
Ресей Федерациясымен 1992 жылы 25-мамырда «Достық, ынтымақтастық және
өзара ... ... ... 1994 жылы 28-наурызда «Интеграция және
экономикалық ... одан әрі ... ... ... 1995 ... «Қазақстан мен Ресей ынтымақтастығын кеңейту және тереңдету
туралы» бірлескен декларацияға қол ... ... ... ... ... ... ... сыйлау, күш қолданбау, мәселелерді бейбіт
түрде шешу, теңдік және бір-бірінің ішкі ... қол ... ... ... ... принциптерін басшылыққа алатындықтарын жариялады.
Қазақстан мен Ресей ұлттық белгісі бойынша кемсітушілікке жол ... ... ... мен ... ... ... ... екі ел арасындагы
ғылыми, мәдени байланыстарды дамытуға зор ... ... атап ... ... да ... ... ... кез келген
көріністеріне табанды түрде қарсы шығу ... ... мен ... арасындағы әскери ынтымақтастық туралы шартты (28
наурыз, 1994 жыл) басшылыққа ала отырып, екі ел ... ... ... және ... ... ынтымақтастықты дамыту
принциптерін бекітті.
Қазақстанның сыртқы саяси ведомствосы алдындағы басты міндеттің бірі
— Каспий ... ... ... ... ... ... табылды. Мұны Каспий жағалауына қатысты мемлекеттер, яғни Әзірбайжан,
Ресей, Қазақстан, Түрікменстан, Иран белгілеуге ... ... ... ... ... және ... ресурстарды пайдалану, экология,
теңіз деңгейінің көтерілуін қоса алғанда, жағалау бойындағы мемлекеттер
юристикциясының шектерін де белгілеу ... ... ... ... ... ... ғана ... осы теңізді бейбітшілік, тату
көршілік, достық пен ынтымақтастық аймағы ... ... ... ... ... бейбіт құралдармен шешу; қоршаған ортаны
қорғау және Каспий теңізінің ластануын ... оның ... ... ... ... және ... ұтымды пайдалану; Каспий
жағалауы мемлекеттерінің қоршаған ортаға және бір-біріне теңізді пайдадану
және оның ресурстарын ... ... ... ... ... үшін ... ... жағалауы мемлекеттерінің сауда кеме
қатынасының еркіндігі мен ... ... ету ... ... геофизикалық және геологиялық барлау жұмыстарын, көмірсутегі
шикізатының кен орнын игеруді қоса ... ... ... ... туралы нақты ұсыныстармен алмасатын болады.
1996 жылғы 27 сәуірдегі Қазақстан — Ресей келіссөздері қорытындылары
бойьнша Каспий теңізін пайдалану ... ... ... ... қол ... ... одағын құру туралы келісім бойынша
кедергісіз азаматтық алу туралы ... ... ... Республикасымен қарым-қатынасқа ерекше маңыз берілді. Екі
ел арасында 1992 жылғы 3-қаңтарда дипломатиялық ... ... ... ... 1992 ... ... ... мазмұндамаға, 1993
жылғы 18-қазанда бірлескен декларацияға, 1995 жылғы 11-қыркүйекте бірлескен
деклараиияға қол қойылды. Соңғы екеуіне Президент Н. ... пен ... ... қол ... жақ өздерінің арасындағы тату көршіліктің ұзақ мерзімді және
тұрақты қатынастарың достықпен ... ... ... қолдау және
дамыту екі елдің және ... ... ... ... береді.
Азиядағы және бүкіл дүниежүзіндегі бейбітшілікті, тұрақтылық пен дамуды
сақтау мен ... ... ... жасайды; екіжақты қатынастардың саяси,
экономикалық ізгілік және ... ... одан әрі ... үшін ... мен зор ... бар деп ... ел өзара түсіністік пен сенімді нығайтуды, әртүрлі деңгейлерде жан-
жақты диалогты ... одан әрі ... ... ... ... нормаларының негізінде риясыздық, тілектестік, ... ... ... ... ... ... одан әрі
жалғастыратынын атап көрсетті.
Қазақстан–Қытай мемлекеттік шекарасы туралы 1994 жылғы 26-сәуірде қол
қойылған келісім ... ... ... Екі ел ... ... ... пен ... рухында екі жақ үшін қолайлы
болатын әділетті де ұтымды шешімді табу үшін тез ... ... ... атап ... мен ... ... ... қандай түріне болса да қарсы
шығып, аз аумағында кез ... ... және ... ... жаққа қарсы
бағытталған сепаратистік қызметіне жол бермейді.
Сауда экономикалық салада біздің елдеріміз географиялық жақындық пен
экономикалардың өзара толығатын сипатымен берілген ... ... ... пен ... ... ... ... халықаралық,
стандарттарға сәйкесті шаруашылық байланыстарының нысандарына етуді бірте-
бірте жүзеге асыра отырып, энергетика, металлургия, мұнай-химия өнеркәсібі,
минералды ... ... ... ... өнеркәсібі салаларындағы
ынтымақтастыққа басым көңіл бөлетіндігі аталын көрсетілді.
Әскери-саяси салада Қазақстан мен ... екі ... ... арасындағы байланыстарды дамытуға көмектесу, шекара
ауданындағы достық сенім және ... ... одан әрі ... үшін
қорғаныс күштерді өзара қысқарту мен шекара ауданындағы әскери салада
сенімді ... ету ... ... ... тезірек әзірлеуге күш
жұмылдыру, өзара тиімділік негізінде және екі ... ... ... міндеттемелерін ескере отырып, әскери-техникалық серіктестікті
жүзеге асыру жөнінде уағдаласты.
Халықаралық қатынастар саласында екі ел ... ... ... ... ... және ... ... шеңберінде
халықаралық істердегі өзара іс-қимылды ... ... ... ... проблемалары жөніндегі айқындамаларды келісетін,
жаңа әділетті және ұтымды халықаралық саяси және экономикалық ... өзі ... пен ... тұтастықты өзара құрметтеу, шабуыл
жасамау, ішкі істерге араласпау, теңдік пен өзара тиімділік, ... ... ... ... ... ... ... құрылыс пен даму үлгісін
таңдау құқықтарын құрметтеу принциптерінің негізінде құрылуға тиіс деп
саналды. Бірлескен ... ... ... ... Республикасының
үкіметін Қытайдың бір ғана заңды ... ... ... ... ажырамас бөлігі болып табылатынын мойындайтынын атап көрсетті.
1995 жылгы 15 ақпандағы сыртқы саясат мәселелеріне арналған алғашқы
мәжілісте еліміздің ... ... ... және ... белгіленді. Өткен үш жылда сыртқы саяси ... ... ... болды: инфрақұрылым және шарттық-құқықтық база жасалды. Дипломатияны
экономикаландыру яғни шетелдік инвестицияны ... ... ... ... қатарға қойылды. Президент Н. Назарбаев өз сөзінде сыртқы
саясатымыздың негізгі бағыттарын атады, олар — Қазакстанның мемлекеттілігі
мен ... ... ... ... кепілі болып табылатын
қоғамдық-саяси тұрақтылықты, азаматтық келісім мен ұлтаралық татулықты
қамтамасыз ету, ТМД ... және ... ... пен ... ... ... ... рет өткен Сыртқы істер мннистрлігі
алқасының кеңейтілген ... ... Н. ... ... алдындағы міндеттерге тоқталды. Атап айтқанда, сыртқы ... тек қана ... ... ... ... ... ғана
жауап беріп қоймайды, сонымен қатар ол барлық ... ... ... ... ... дүние жүзіндегі саяси және экономикалық
жағдайларды, шет мемлекеттердің сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың 1997 жылғы 11-қазанда «Қазақстан-
2030» атты ... ... ... ұзақ ... жеті ... ... ұлттық қауіпсіздік деп аталады. Оның мәні — аумақтық ... ... ... ... ... ... ... ретінде дамуьн
қамтамасыз ету. Бұл үшін Қазақстан күшті мемлекет болуға және көршілерімен
достық қарым-қатынаста өмір ... ... ... ...... ... ... мен жауынгерлік әзірлігінің деңгейіне беріледі.
Стратегиялық ... ... ... қажеттін бізден қалыптасып отырған
жағдайды геостратегиялық күштермен және олардың өзгеру серпінімен ... ... ... ішкі ... қамтамасыз етуге зор маңыз
беріледі. 1999 жылғы ... 21-і күні ... Н. ... Қазақстан
халықтары Ассамблеясының бесінші сессиясында жасаған баяндамасында ... ... ... екі ... ... ... ... Бірінішісі — ұлттар
арасында жік түсуі, екіншісі — ұлттың өз ... ... XX ... жас ... мемлекеттер егемендік алғаннан кейін кенет өзара
соғыс бастағанын... біз ... ... ... ... ... ... өтемін өз қанымен төлейді. Біз тәуелсіз де қуатты мемлекетті
сақтап қалу тек ... ... ... ... ғана ... екенін
мойындауға тиіспіз... Егер Қазақстанда ұлтаралық қақтығыс шығып, қан
төгілетін болса, оны Біріккен ... ... да, ... ... ... ... ұйым да, ... да ұзақ уақытқа дейін тоқтата
алмайды».
Қазір ... ... 29 ... 4 ... ... екі ... пен алты ... жұмыс істейді. Осының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... Құрама
Штаттарымен, Еуропа мен Азияның жетекші ... ... ... ... ... ... ... дипломатиясының бұдан былайғы ... ... ... ... ... ... шетел инвестицияларына кең өріс
ашуға қарай бағдарлануға тиіс екендігіне, бұл ретте біздің ... ... ... ... ... ... зор екендігіне көңіл
бөлді.
Президент Қазақстанның сыртқы саясаты қалыптасу кезеңінен ойдағыдай
өтіп, жаңа ... ... ... ... ... ... ... бекіп, кемеліне келіп отырғанын атап өтті.
Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігің нығайта түсу ...... қала ... ... ... қауіпсіздік тек Армияны күшейтіп, жантадаса
қаруланудан гөрі тиімді дипломатия жолымен көбірек қамтамасыз етіледі...
Сонымен бірге Президент ... ... ... де, ... ... де, ... де тікелей байланысты екендігі, нақ ... ... ... біз ... ... ... бір қатер
төнуін жоққа шығара алатынымызды, еліміздегі экономикалық, және ... ... ... ... нығайта түсетінімізді; сыртқы орта
сенімді болмаса, болашаққа арналған мақсаттарға қол жеткізу қиын екендігін,
басты мақсат — Қазақстанды ... ... және ... тұғыры
берік гүлденген мемлекетке айналдыру екендігін, біз алдымызға шикізатқа
бағдарланған экономиканы түбірімен өзгертіп, ... ... ... ... ... міндетін қойып отырғандығымызды атап көрсетті.
Бұдан әрі Президент мемлекетіміз ауқымды шығындарға барып отырғанын,
бұл ... орны ... ... ... ... ... әкелуге тиіс екендігін атады. Әлемде ешкім де Қазақстанға қаржылай
көмек көрсетуге міндетті емес. Мұндай көмек тек ... ... ... ... ... ғана ... саясат тұжырымдамасында көрші мемлекеттермен арадағы өзара
қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... ... ... ілгерілеуге қол жеткізілді. XXІ ... ... ... және одақтастық туралы декларация қабылданды.
Каспий теңізінің шешілмей жатқан мәртебесі проблемасын алға ... ... ... ... ... ... ... күрделі проблема бойыеша
түсіністікке қол жеткізілді. 1999 ... ... ... ... ғарыш
айлағы мен басқа да полигондарды жалға бергені үшін ақы алатын болады.
...Қытаймен тату көршілікті ... ... ... да, ... ... мүмкін емес, — деп атап көрсетті Президент.
Екі ел арасында шекараны нақтылау аяқталды.
Орталық Азиядағы көршілес мемлекеттермен, ен ... ... ... ... ... ... іргетасы қаланды.
Сонымен бірге Украинамен, Белорусьпен, Кавказ мемлекеттерімен арадағы
өзара ... ... әлі де ... пайдаланылмай жатыр.
Қазақстан үшін Америка ... ... ... ... зор
маңызы бар. 1992 жылдан бастап Қазақстан-Америка қарым-қатынасы үдемелі
түрде дамып келеді. ... және ... ... ... серіктестік
деңгейіне жетіп отырмыз. Қазақстанның экономикасына ірі инвестииия салып
отырған ел — ... ... ... болып табылады.
Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымы да Қазақстанды жақсы
біле ... ... осы ... ... ... ашу ... шешім
қабылданды. НАТО мен Қазақстан қатынастарында да ... ... ... ... Қазақстанның әскери-саяси саладағы ұзақ ... ... ... ... ... Бас ... ... полигонындағы ядролық
сынақтардың зардаптарын жою жөнінде қарар да қабылдады.
Сонымен, Қазақстан дипломатиясы ... ... ... ... ... ... ... байланысты еліміздің халықаралық. қатынастар
жүйесіндегі орны мен рөлін айқындауға қызмет етіп отыр18.
Екі алпауыт ұлы державалар арасында тұрағанымен, олардың ... ... ... ... ... ... жүргізуді Қазақсатаннан тарихи
дамудың өзі ... етіп ... ... ... ... мен ... ... таныту керек, бірақ оған ұлттық мүдде тұрғысынан
сақтана қарау қажет, бұл ... ... ... ... үшін ... ... тұрғысынан байланыс жасайды. Сонымен бірге, Қазақстан соңғы саяси
әрекеттер ... Азия ... ... Америка үшін ең басты стратегиялық
қатынас жасайтын ел екендігін байқатты. Ал АҚШ – тың ... ... оны ... мен ... ... кетуден қорғайтын
қалқан болмақ. Қысқасы, Қазақстан соңғы жылдарда ... ... ... ... де АҚШ – пен де, ... ... де тең дәрежелі байланыс
жасаудың жолдарын қарастырып, бұл ... ... зор ... ... ... ... құрылымын дамытуда халықтар
арасындағы ХХІ ғасырдағы қатынастарында энергетикалық сектордың атқаратын
шешуші рөлі ... ... ... Қазақстан әлемде мұнай мен газдың ең ірі
резервтеріне ие ... оның ... ... ... рынокта маңызды мәнге
ие болып үлгерді. Қазіргі кезде Үндістан әлемдегі аса ірі ... бір ... ... кіреді, ол жыл сайынғы жалпы әлемдік
энергия өндірісінің 2,4% - ға жуық мөлшерін құрайды. ... мен ... осы ... ... ... екі елге де өзара пайда
түсіруге мүмкіндік туғызады. ... ... ... әулетті құлашын көрнекілеу ... ... ... ... ... ... жыл сайын 100 миллионан тонна мұнай
импорттайтынын атап өтуге болады, оны Қазақстаннан ... өсе ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде жаңа ғасырдың талаптарына тез ... ... ... болуы тиіс. Соған орай, алдағы 10 ... ... ... қабілетті 50 мемлекеттің қатарына қосу үшін
ғылым мен білімнің, технологияның ғаламдық дамуын мүлт ... ... ... ... ... ... ... идеялар мен
технлогияларды нақтылы өнімдер мен қызметтерге ... ... ... ... ... ... жетіп келе жатқан
елдердің үлгісі болып отыр. Осының бәрі ... жаңа ... ... мемлекеттердің жаңартушылық саясат ұстануының
бәсекелестікке қабілеттілікті арттыруда аудай қажеттігін ... ... ... ... бірінші кезекте оның адамдарының сапасына –
адамдық капиталға байланысты.
Қазақстан тәуелсіздік ... ... оны ... ел тани ... ... ақ ... өз ... кіріскен еді. Сол себепті де, бүгінгі күнде
Қазақстан осындай дәрежеге ... ... ... ... ... ... мүше. Ол әрине, ғаламдық проблемаларды бірігіп ... ... ... ... ... ... ... жолындағы Қазақстан
Жаһандану процесі жағымды жағдайлар жасаумен қатар қоғамға ... ... ... шекараның ашылуы көптеген заңға қайшы
жағдайларды,әсіресе, қазіргі кезде ... алып бара ... ... ... ... поблемаларды туғызады. Сол себепті, әрбір мемлекет ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету керек.
Ғаламдық тайталас соңғы он жылда келмеске кетіп, оның ... ... ... ... бола ... ... Азия ... жарылыс қатері
күшті аудандарының қатарына жатады. Ауғанстан ... ... ... ... ... ... (Ленинабад облысы) пен
оңтүстік (Таулы - Балахшан облысы) аймақтар ... ... жүз ... аса адам қаза ... ... саны бір ... Шығын - жеті миллиард долларға жетті.
1989 жылы Ферғанада ұлтаралық келіспеушілік болып, бірнеше ... атты ... ... ... ... да экстремизмнің пайда болуына ішкі алғышарттар
көрініс бере бастады, олар сыбайлас ... және оның ... мән ... демократиялық институттардың әлі де ... бе, ... ... экстремизмнін ұйғыр ұйымдары ... өсу ... ... ... ... ... ... пікірінше ұйғырлардың
Қытайға қарсы әрекеттерін ... және ... ... ... ... ... туралы айтылып жүр.
Сонымен қатар, Қазақстанда кейінгі кезде шетелдік діни ... ... ... ... діні мен діни ... ... ... әділеттілікті, ... ... ... ... ... сыйлауды, кішіпейілділікті, ұят
сақтауды, тағы да көптеген адамгершілік қасиеттерді насихаттайды.
Экстремизмнің пайда болуының тағы бір себебі — экономикадағы ... ... үшін ... ... ... Қазір көптеген ірі кәсіпорындар
жұмыс істемейді, кіші және орта ... әлі де өз ... ... ... өсу себебі — қоғамдағы жұмыссыздықтың көбеюі, қылмыс
жасаған әр он ... ... ... ... ... терроризм біздің шекарамызға да таяп келді. Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығына мүше елдер 2000 ... ... ... ... ... ... орталығын қаржыландыру мәселесін желтоқсан
айында өткен Минск кеңесінде түбегейлі шешті. Бұл орталыққа 2001 жылы 12
миллион мөлшерінде ... ... ... болды.
Қазіргі кезде аймақтық қауіпсіздіктің нақты жүйесін қалыптастыру
жұмысы ... Бұл үшін ... ... ... ... мен ... аса қажет екендігі белгілі. 2000 жылғы қазан айында аймақтық
коалициялық әскери ... құру ... ... ... ... ... Оңтүстік және Шығыс әскери ... ... ... ... және ... әскери округтері құрылмақ. Қауіпсіздік
кеңесі Президенттің арнайы тапсырмасымен Терроризм мен экстремизмге қарсы
күрестің 2001-2003 ... ... ... ... ... Жыл ... ... ішкі өнімнің кемінде бір пайызын Қорғаныс
министрлігінің ... үшін ... ... шешілді.
Қазақстан қауіпсіздігіне төнетін қатерлер мыналар: елдің ... ... ... түрде дамымауы. Қарулы күштерді техникамен
жарақтандыру, қару-жарақ пен ... ... ... ... ... мемлекеттерге тәуелділік.
Қазақстанға қауіп төндіретін жаңа мәселелер туындауда. Олар: көрші
мемлекеттермен ... ... ... ... ... өзендер (Ертіс, Іле, ... Шу, ... ... әлі де ... ... ... ... мәртебесінің
анықталмағандығы; шетелдерге қарыз көлемінің өсуі; табиғи ресурстардың
негізінен ... ... ... ... ... ... толық, салық төлеуге көндіре алмай отыр).
Жалпы еларалық өзен-суларды ортақ пайдаланудың әлі күнге дейін ... ... ... ... мен ... ... мәселені
күрделендіруде.
Көрші елдермен шекараны делимитациялауда күрделі учаскелер бар. ... ... ... ... ... басшылары арасындағы
уағдаластықтар бойынша өзгерістерге ұшыраған учаскелер (ауыл ... жер ... ... ... ... ... ... емдеу аудандарың кеңейту және т.б.) немесе кейбір географиялық
процестердің себебінен (жер қыртысының, өзен ... ... ... да бар. Олар ... ... бекітілмеген. Тағы бір проблеманы
шекараны кесіп өтетін, бірлесіп ... ... ... ... ... ... ... арасында тек қана әкімшілік-
аумақтық шекара болды, оларды мемлекеттік шекара деп тану қиын болағын.
Есірткі дертіне ... ... ... ... бола ... ... ... елімізде нашақорлар саны үш есе көбейіп отыр. 2000 жылы есірткі
бизнесіне қарсы күрестің ... ... мен екі ... ... қабылданды. Онда есірткі таратқаны үшін және есірткі бизнесіне
тікелей қатысты экстремистік әрекет үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... етуімен жемқорлыққа
және ауыр қылмыстарға қарсы күрес мәселесін талқылаған кеңес болып өтті.
Қылмыстың ... ... ... ... Ал оның ... алу ...
жұмыссыздықтың көбеюі, тұрмыс деңгейінің төмендеуі, ... ... ... ... ... ... ... бойынша күн
сайын төрт жүзге жуық қылмыс жасалады.
Дамушы елдерде, соның ішінде, Қазақстанда да жемқорлықтың ... ... ... етек ... ... ... ... жалақының
төмен болуынан десек, жүйелік жемқорлық кеден ... ... ... беру ... ... ресурстарды бөлу
қызметтерінде, т.б. етек алып ... ... ... ... ... ... ... та бар. Кеден комитетінің міндеті —
контрабандалық қылмыстарды ашу, ал ... ...... айналысуға тиіс екендігі белгілі. Дегенмен, салық полициясы
салық төлеуден жалтару фактілерін тыю міндетін орындай алмай отырғандығы ... (2000 жыл) ... ... ... аталып өткен болатын. ... ... ... ... кейін еш өзгеріс болмағандығын Елбасы
өткен жылы 9 қарашадағы ... ... ... қауіпсіздіктің ішкі жағдайына жоғарыда аталғандардан басқа
шетелдердің арнаулы қызмет орындарынын ... және ... ... ... жағдайды шиеленістіру үшін ... ... ... ... ... нашарлауы әсер етеді.
Бүгінде ұлттық қауіпсіздік — бұл тек ... ... ... ... әзірлігі, еліміздің тәуелсіздігін қорғау ғана
емес, ол — ... ... ... ... де ... жылдан бастап еліміздің экономикалық қауіпсіздігінің стратегиясы
жүзеге асырыла бастайды. Ол экономикалық қауіпсіздіктің негізгі төрт ... ... ... ... ... қамтиды.
Үкімет жүргізілетін реформалардың әлеуметтік бағыттарына аса зор маңыз
беруде: жұмыссыздықты ... ... ... ... ... уақытында төлеу, кедейлерге атаулы
әлеуметтік көмек көрсету жолымен ... ... ... көтеруге
бағытталған саясат - еліміздің экономикалық, қауіпсіздік сақтауда елеулі
рөл атқаратын болады. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... ... ету мәселесі толық шешілмей отырғаны белгілі.
Технологиялық артта ... да ... үшін ... аз емес. Өкінішке
қарай ғылымды ... ... ... ... ... ... ... жасауда.
Ұлттық қауіпсіздіктің экологиялық ... ... ... ... болуымен (1991 жылғы 16 желтоқсан) қоршаған
ортаны қорғау мәселесі ... ... ... ... ... ... 30 сәуірде Президент XXI ғасырға арналған. Қазақстанның экологиялық
тұжырымдамасын бекітті. Онда етпелі ... ... ... мен ... ... стратегиялық мәселелері, басым бағыттары
мен принциптері белгіленді. Ол Біріккен ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау ісін комплексті басқарудың жетекші
принциптеріне (1994 ж.) сүйене отырып жасалынды.
«Мемлекетік ... ... ... заң 1997 жылы 18 наурызда
қабылданды. Бұл құқықтық акт экологиялық ... ... ... ... ... ... қоғамдық тіршіліктің (өндіріс,
шаруашылық, т.б.) нәтижесінде қоршаған ортаның сапалық сипатының сақталуын
және табиғатқа теріс ... ... ... ... ... жылы ... Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында «Қазақстанның
Семей аумағындағы халықтын әлеуметтік жағдайын көтеру және ... ... ... көмектесу» туралы қарар ... ... ... ... жылдан-жылға нашарлап бара
жатқаны анық. Тың ... ... ... ... 40 жыл бойы Солтүстік
Қазақстан аймағында топырақтағы гумустың үлесі жеті пайыздан төрт ... ... ... ... ... ұшқан «Протондардың» әсерінен
атмосфера ластануда, жергілікті ... яғни ... ... Жаңаарқа, Ұлытау аудандарындағы адамдардың денсаулығына аса зор
қауіп төніп тұр. Ресейге жалға берілген Сарышаған, Ембі, Качустин Яр, ... ұшу ... ... ... ... ... ... 1.9 миллион гектар жерді алып жатыр, Ресей жыл ... 27,5 ... ... жал ... ... керек. Ал соңғы бес жыл
бойы еліміз не ақша, не ... ала ... ... қауіпсіздіктің ақпараттық аспектілері: ... ... ... ... ... өзгертуді, оның тұтастығын бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан
келтіруді, соғысты, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық ... ... ... ... пен ... ... бас ұруды
насихаттауға немесе үгіттеуге жол берілмейді — деп көрсетілген.
1999 жылы шілде айында Қазақстан Республикасының ... ... ... заңы ... ... ... қауіпсіздігін
сақтау үшіг, бір жағынан, ... ... ... ... ... оның «жабық болуын» талап етсе, екінші жағынан, «интернет» ондай
мүмкіндікті жоққа шығарады (елімізде 20.000 ... бар). ... ... ... ... ... ... қалушылық әсер
етіп келеді. Ал дамыған батыс ... ... ... ... ... ... ықылас білдіре бермейді, себебі — ол
елдердің стратегиялық мақсаттары ... ... ... ақпарат ұйымы КОКОМ деректері соның дәлелі.
Қазақстанда балаларды ақпараттық интервенциядан қорғау мақсатында
Бұқаралық ақпарат ... ... 1999 жылы ... айында
жарияланды. Ондағы мақсат — балаларды наша ... ... ... тартудан, порнографиялық насихаттан қорғау. Сонымен қатар, ол
балаларды тәрбиелеуді міндет етіп қойды.
Президент Н.Назарбаевтың атап ... ... ... ... құралдары Конституция мен Заңдарға қайшы келетін ұлтаралық егесті
қоздыратын, конституциялық құрылысқа қарсы шығатын ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Қазақстанның барлық дерлік аумағы Ресейдің қоғамдық ... ... ... ол үшін жылына 15 миллион доллар ... ... ... бұл ... ... кейбір материалдары
Қазақстандағы жатпайды бұрмалап, теріс көрсетеді, ... ... ... ... ... ... ақпарат беруге құмар. 2000 жылы жазда
Ресей Президенті Владимир Путин ... ... ... «орыс тілі»
мәселесінің жоқ екендігін мойындады. Жалпы алғанда еліміздің ақпараттық
қауіпсіздігін қорғау үшін ... ... ... тура келеді. Н. Назарбаев
2000 жылы жазда: «Бізде бүгінге дейін ойластырылған ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздіктің демографиялық аспектілері де ойдағыдай
емес. Қазақстан халқының саны 1989 жылы 16,2 млн. адам болса, 1999 жылы ... млн. адам ... ... ... санының кемігені — үлттық қауіпсіздікке
орасан нұқсан келтіреді ... ... ... жөн.
Сондықтан, демографиялық саясатқа үлкен мән беріп, халықтың тұрмыс халін
және денсаулығын ... үшін ... ... ... ... алмау
керек.
Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына кіруі мемлекеттік тәуелсіздіктің
қалыптасуындағы маңызды кезеңді паш етті. Бұл ... ... ... ... ... ... даму ғана ... сонымен бірге,
халықаралық құқықты прогрессивті жаңарту, адам құықтарын қорғау, ... ... ... пен ... лаңкестік, экстремизм, ұйымдасқан
қылмыстылық, есірткі бизнесі ... ... сес ... мен ... ... ... салаларындағы ынтымақтастықты күшейтуге ерекше назар
аударылған еді.
Ядролық полигонды өз ... және ... ... бас ... әлемдегі
бірінші мемлекет ретіндегі Қазақстанды жаппай құрып – ... ... ... бей – жай ... БҰҰ – ң Бас ... 61-ші
сессиясында жалпы пікірталастарда ... ... ... ... ... ... мәселесінде екі жақты стандарттарға орын
бермеуге тиіс, екіұштылық қырғынға ... ... ... жаңа
жанжалдармен және осындай қаруды қолдану ықтималдылығына қарсы тұрулармен
қауіпті». ... ... осы ... проблеманы түбегейлі шешуге
қолданылатын батыл тәсілдің Қазақстан аумағында көрсетілгені ... ... ... Азия өңіріндегі төрт әріптес – елмен –
Қырғызстанмен, ... ... және ... ... – 2006
жылы 8 қыркүйекте Семей қаласында ... ... ... ... бос ... ... шартқа қол қойды21.
Қазір лаңкестікпен күрес жүргізу жаңа сапалық деңгейге ... ... ... қарарларының және көп жақты конвенцияларының
қабылдануы мен ... ... ... ... болды. Ядролық лаңкестік
әрекетімен күресу туралы Халықаралық Конвенцияға 1920 жылы Нью – Йоркте қол
қойылған болатын. Аудандық ... ... ... ... ... жолына орналасқан Қазақстан бар күшімен осы ... ... ... ... ... ... ... тегеурінді соққысын
қабылдайды. Сонымен бірге, осы қауіп – қатермен әлемдегі ... ... жеке – дара ... ... айқын. Бұл әрине бірлескен күш –
жігерлермен ғана ойдағыдай және ... ... ... ... – ақ ... ... жөніндегі Коммисияның
өқұрылуын қолдайды, Комиссия жанжалдан ... ... ... ... ... және ... ... мәселелеріне ерекше назар аудару
арқылы жанжалдан кейін ... ... ... ... ... ... ... Егемен Қазақстанның дамуы әр адамның құқықтары мен
еркіндіктерін құрметтеуге негізделген ... ... ... орнатумен
тығыз байланысты. Осы міндетті қолайлы халықаралық орта болған, ... ... ... процесстерді сақтаған жағдайларда шешуге
болады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев ең аз ... ... ... жақсартуға негізделген әлеуметтік –
экономикалық саясат жүргізген ... ... ... әлі де көп ... тура келеді, ең алдымен балалар өлімін азайту, ананы қорғау,
экологиялық орнықтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ядролық сынақтардың зарядтарын жою жөнінде
шаралар қабылдауға Қазақстан халықаралық ... ... ... мен жеке ... күш – жігерлерін жұмылдыруларына себеп болды.
Өз кезегінде БҰҰ ... ... мен ... қаруды таратпау
режимін күшейту саласындағы рөлін біржола таныды.
НАТО – мен де Қазақстанның ... ... ... ... ... ... әскери қауіпсіздігін нығайтуға
ықпал етпек. Қазақстанның ұлттық мемлекет болып қалыптасуы үшін де ұлттық
қауіпсіздікті, ... ... ... ... ... ... ... әсері
Жаһандану процесі бүкіл планетаның біртұтас экономикалық рынокқа
айналуымен де ерекшеленеді. ... ... ... ... нәтижелерінен алған сабағы әзірше жергілікті жұмыс орындарын құру,
экономикалық қызмет үрдісінің барысында қосылған ... ... ... ... ... ... ... саяды.
Қазақстан экономикалық реформаларды іске асыру барысында бірнеше
кезеңдерден өтті. Осы мерзімде мемлекеттің экономикадағы ролі ... ... ... ... ... және қатысушысына айналды.
1992 – 1994 жылдарға арналған бағдарламаның ... ...... іс ... ... барлық саласын жекешелендіру болды.
1994 – 1996 ... ... ... ... ... пен ... қалпына келтіру үшін жағдайлар жасауға, инвестициялық
белсенділікті жандандыруға, 1996 – 1998 ... ... ... ... реформалауды тереңдетіп, банк секторын қайта ... ... ... жағдайын жақсарту, шағын және орта бизнесті дамытуға
бағытталды, мемлекеттік меншіктің ... ... ... ... де жұмыс
істелінді.
Бағдарламаларды іске асыру елеулі нәтижелер берді. Дегенмен оған ... тым ... ... ... ... ... тежеу есебінен қол жеткізілді, өнеркәсіптің жетекші салаларының тым
шикізаттың экспорттық бағыт алуы көрініс ... ... ... ... қабілетінің жоқтығынан күрт құлдырады.22
1998 – 2000 жылдардағы бағдарлама әлемнің нарық саясатында қалыптасқан
жағдайды және оның себеп – ... ... ... ... ... басқарған үкімет бағдарламасы және оның ... ... ... ... дамуының жаңа кезеңінің басталғанын
көрсетіп ... ... ... ... сай ... ... мен ішкі ... қорғау, отандық тауарлардың ... ... ... келелі істер орындауда. Импорт алмастыру саясаты
осының дәлелі болып табылады: отандық бизнес азық – ... ... ... ... ... ал ... – жабдықтарға, тұтыну тауарларына қажеттлік
сыртқы рыноктан емес, өзімізден, яғни ... ... ... 2000 жылдан бастап отандық тауарлардың ішкі
және ... ... ... ... қамтамасыз ететін құрылымдық
саясат жүзеге асырыла бастад, ... ... жаңа ... ... ...... ... құрылыс жинақтары мекемелері)
дамытуға жәрдемдесетін іс- шараларға ерекше ... ... ... тек ... инвестицияны (жаңа кең орнын игеру немесе
жаңа кәсіпорын салып, өнім ... ... ... ... олар ... ашу ... ... жұмыссыздықпен күрес ... ... ... ... ... ... инвесторлар
керек заттардың барлығын бұрынғыдай ... ... ... ... өндірушілерге тапсырыс береді. Мұның өзі қаржының
Қазақстанда ... ... – бір ... ... ... ... ... күндерінен бастап либералдық экономика
құруға кірісті.
2000 жылы Қазақстанға нарықтық экономикалы ел ... ... ... бес жыл ішінде ел экономикасы тұрақты түрде өсу траекториясына шықты.
Ішкі жалпы өнімнің деңгейі 1999 жылдан бастап 62%-ға ... 5 542 ... ... бұл ... жан ... шаққандағы жалпы ішкі өнім 3 260 АҚШ
долларын құрады. Осы кезең ішінде жалақы орта есеппен 2 еседен ... ... ... 2004 жылы 1530 миллиард теңге тартылды.
1999 жылмен ... ... ... 5 ... ... бұл шетел
инвесторлары тарапынан Қазақстанның саяси және экономикалық жүйесінің
тұрақтылығын жоғарыбағалаудың куәсі.
Сыртқы ... ... ... 1994 жылы ол 7 ... ... оң ... 33 ... АҚШ долларына жақындады.
Елдің тұрақты әлеуметтікң-экономикалық дамуын қамтамасыз ету үшін
құрылған Ұлттық қорда 5 миллинард 300 ... АҚШ ... ... ... ... ... алтын-валюта қоры тұтастай алғанда 14 млрд.
АҚШ долларынан ... ... ... үшін ... міндеттердің бірі – бәсекеге
қабілетті экономика құру болып табылады. Ел ... ... және ... ... ... Орта мерзімді преспективада Қазақстан
әлемдегі бәсекеге неғұрлым қабілетті 50 елдің ... ... ... үшін ... жаңа ... ... ... ниеттеніп
отыр.
Бұл кеуделі міндеттердің қуатты экономикалық негізі бар, ол нақты және
оған қол ... ... Ел ... қоры ... ал таяу ... ... дүние жүзінде алдыңғы қатарға шығады.
1985 жылмен салыстырғанда көмірсутегі шикізатын ... ... ... ... ал осы ... оны ... бүкіл әлемде 1,3 есеге жеткен
жоқ.
Реформа жылдарында ... ... 70,9 ... ... ... 35,4
миллион тонна – темір рудасын, 4,5 миллион тонна – боксит, 500 мың ... мыс пен ... ... ... ... ... және фосфат өндіруден
мемлекеттердің алғашқы әлемдік дюжинасына кірді.
Ауыл шаруашылығы өндірісі 2000 ... ... ... ... бес жыл ... Қазақстан 5,5 миллион тоннадан астам астық сата
отырып, оның ... ... ... ... ... ... – 2006 жылдардағы экономикалық өсудің ... ... ... ... ... жүз он жеті ... ... алғашқылар
қатарына Финляндия, АҚШ, Швеция, Тайвань, Норвегия, Сингапур, Канада,
Жапония, Ұлыбритания, Германия, Израиль шықса, ... 61- ші ... ... ... жөнінен Қазақстан, атап айтқанда, жаңа технологиялар,
қызметтерді лицензиялаудың күрделі ... ... ... ... үлесі жөнінен артта қалушылар қатарында. Осылардың
барлығы ... ... ... бәсекелестікке төтеп беруі үшін адам
капиталына аса зор көңіл бөлінуі тиіс ... ... Егер ... ... ... ... болса, ел мен оның азаматтары соғұрлым бай, өмір
сапасы соғұрлым жоғары ... ... 2005 ... қорытындысы бойынша
Қазақстанда жан басына шаққанда келетін жалпы ішкі өнім 3700 АҚШ ... ... Көш ... ... ... ... ... 63500 доллар, Норвегия - 55000 доллар, Швейцария – 50000 доллар. Алайда,
Қазақстанның жалпы ішкі өнімі өте ... деп ... ... ... Азия ... салыстырғанда ол әлдеқайда жоғары. Мысалы,
Өзбекстанмен салыстырғанда 4 есе, ... ... 22,2 ... ... 15,8 есе көп ... осы ... ... күшін оқыту жолымен интеллектуалдық қырын
арттыруы және ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігі үшін ерекше маңызға ие болып ... ... 10-15 ... ... жаңа ... ... болды: салмақ жаһандық
экономиканың жаңа ...... ... ... ... да, Қазақстан макроэкономиканың қыр – сырын меңгеретін сапалы
мамандарға көңіл болып отыр24.
Қазақстан экономикасын дамыту ... ... ... мүше ... соның ішінде Азия Даму ... ... ... ... ... ... – тіршілікке қабілетті жобаларды іске асыруда
жеке кәсіпорындарға тікелей жәрдем көрсетеді,сол ... ... ... қол ... ... ... ... тиімді пайдалануға,
экономикалық дамуды ынталандыруға және ... ... ... ... ... ... Қазақстан мәдениеті
Бүгінгі күндері «Еуразиялық мәдени кеңестік» деген ұғым ... ... қана ... ... тұрғыдан да Еуразияның нақ
ортасында тұр. Жаһандану процесі әртүрлі елдердің ... мен ... ... ... ... ... ... жергілікті
дәстүрлерге қарай бейімделуін де туғызады. Осындай жағдайда жергілікті
мәдениеттер өзін - өзі ... қана ... ... ... да ... ... жергілікті мәдениетпен көзсіз бағынудыталап етпейді, ... ... ... іріктеп, таңдап алуға ғана мүмкіндік туғызады.
Қазақ халық қазіргі жаһанданушылар көтеріп жүрген ... ... ... қалаған халықтардың бірі, оған тарихи өркениет ... ... ... ... бұл ... кері ... етуі де ... Мәселен,
жаһанданудың ұлттарды, дәстүрлерді ортақтастыруға деген ұмтылысы, ұлттық
мәдениетке жат өнер ағымдарының үстемдік алуы ...... ... ... ... ... ... күшеюіне, жан –
жақты білім алуға шектеу қоюға мәжбүрлікке алып келуі мүмкін. Осы ... ... ... сақталуы үшін біріншіден Қазақстан Республикасындағы
мәдениетті жаһандандыру мен дамыту бойынша мемлекеттік деңгейде ... ... ... Оны ... ... заңның баптарына енгізу қажет.
Міне, сонда ғана мәдениеттің шырышын бұзбай ... оны ... ... ... үстемдіктерге тосқауыл қоя алар едік.
Ал, осы күнгі ... ... ... ... ... инфроқұрылымдар мен интелект және ... кең ... ... ... ... ... алға кетуі адамзат
баласының алдына жаңа әлемдік даму стратегиясын жасау ... ... күні ... мен жаңа ... білім беруді дамытудың
үрдістері мыналар болып отыр: ақпараттық – ... ... ... ... ... балалалы көздерін жасау;
ғылымды көп қажет ететін өнімдердің әлемдік рыноктағы өте жоғары ... ... ... ... ... ... негізгі мақсат –
біртіндеп білімге негізделген жаңа тұрақты қоғамға көшуді аяқтау. Білім
ақпараттың қоғамда, ... ... ... ... ... ... үш жылда Қазақстан білім беруге арналған мемлекеттік шығындарды
ұлғайтады. Мысалы, еліміз 2006 жылы ... 344 ... ... ал 2009
жылы бұл көрсеткіш – 540 млрд. теңге жетеді. Жалпы, бұл өте ... ... атап ... ... ... ... жүзіндегі аса дамыған
елдерден үлгі алған жөн. Үздік, элиталық ... құру ... ... оқу – ғылым - өндіріс орталықтарына айналдыру қажет. «Технологиялық
парктер» құру, оларды дамыту мәселелері алда ... оқу ... ... ... ... ... үшін ... оқу орындарының рейтингіні есептеп шығару керек. Жаһандық
бәсекеге қабілетті ... оқу ... ... ... ... дұрыс.
Себебі, білімнің, қатал бәсекенің заманы туып оты25.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Ғалымдар мен мамандар арасында халықаралық алмасулар тез
өсіп отыр. Енді, өндірісті автоматтандыру, ғарыштық ... ... ... ... ... қабілеттілікті арттыруға арналған
стратегияны жүзеге асыру барысында осы бағыттарды үнемі назарда ... ... – көп ... ... Мәдени тұрғыдан алғанда мұның өзі
демократиялық мемлекеттің алдына қатаң талаптар тартады деген сөз.
Күллі ұлттық ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін арналы шарттардың бірі оларға құқықтық ... ... ... Низами мен Гете, Тоқай мен Шевченко, Руставели мен
Науаи, Колас пен Айни ... ... ... көпшілігі үшін аты мектеп
әдебиетінен таныс есімдер ғана емес, жүрегінің бір бөлшегі де. Сондықтан да
Қазақстанда ұлттар мәдениетіне ең бір аялы ... ... Ал ... ... жерінде біз ниет қып жасақтағалы жатқан қоғам тиіп үшін әбден
орынды ... ... ... ... ... ... ... алуан ұлт
мәдениеттерінің әншейін бір жиынтығы болмауға ... ... ... ... ... ... дербес өмір сүріп, жергілікті томат-тұйықтыққа
сөзсіз ... ... ... диасноралық мәдениеттің жарықшақтары
бедеулікке ұрынып сүеңсіз күн ... ... біз ... бітұтас тарихи тағдырымыз, тұралы жаңадан
қалыптасып жатқан геомәдени ... ... ... ... сөз ... ... әлемге неге жаңа мәдени-өркениеттің тұтас ... ... ... ... ... таңдаудың екі жолы бар. Біріншісі -
қатарласа өмір ... келе ... ... ... мәдениеті мен шашыранды
диаспоралар мәдениетінің жиынтығын қалау. ... ... ... ... ... – ұлттық-мәдсни жүйелердіи пәтуа-келісіміне арқа сүйегін
медениеттср шендесуі. Мұның діттеген ... ... ... ... ... ... бұл арада өзге ұлыстардың өкілдері қазақ
мәдениетін көз алдына айқын келтір іп, оны ... ... тура ... ... дс орыс ... дәл сондай байыппен ме4геріп еді
ғой.
Қазақстан мәдениеті ашық ... ... ... жағымды болғанмен
таптаурын тартып көнерген үлгілерге ... ... ... тың ... ... әзір ... керек. Бір кездегі озық, ілгері атаулының жүре-
бара көне қалыпқа айналып кететінін өнердің кез ... ... ... ... ... пен мәдениет ағыны ғаламдық деңгейде күрт үдеген
қазіргі таңда "Жер ортасы - Көктөбе деп ... ... ... ... ... ... топырағынан қашып, тағы да ешқайда бармайсың.
Міндет жаңа мәдени ... ... ... ... ... құбылып тұратын ауаның жітірск зерделеуде болып
отыр. ... да, ... ... ... ... ... ден қойған
жағдайда күні ертең ХХІ ... ... ... күні не ... Және ол күн ... ... ... жүзегс асқалы тұр. Сонда
оған қоғамды жаппай ақпараттандыру, қазақ ... ... ... ... енуі ... әсер ... ... қоғамының
бұрынғыдан әлдеқайда ауқымдырақ, қалашылдануының мәдени салдары қандай
болмақ, ... ... жаңа ... ... дәуірінің мінез-құлқы
нендей ықпал керсетпек т.б.
Жалпы Қазақстандық мәдени ... ... үшін бұл ... ... Жасақталып жатқан жалпы Қазақстандық мәдени шындық өз
мемлекетіміздің, ауқымыдығы мәдени ... ... ... тиіс ... Оның
арналы сипаты - шын мәніндегі ашықтық пен ... да ... ... бет бұру ... ... ... сабырмен қараса, Қазақстан диаспоралары өз
"этноқұрылық мәдениетінің" бір бөлігі ... қана ... ең ... ... ... ... де бола алар еді. ... олар
басқа мемлекеттердің ұлттық-мәдени жүйелерімен өзара байланыстардың біздегі
бір арнасы, бір ... ... ... ... ... ... ... ескермеуге болмайды, оның игі ... ... ... ... ... ... ең ірі халықтарының өкілдері өмір сүріп жатыр.
Сонымен ... олар ... ... ... ал ... ... ең ... бәрі де қазақстандықтар.
Мәдениеттердің өзара ықпалы мен өзара кірігуі табиғи жолмен өрбиді.
Қазақстан орысы мен ... ... ... мүлдем бөлек. Корейлер,
украиндар және басқалар жайында да осыны ... ... ... ... ... барып, "өздерінің" арасына сіңісе алмағаны жөнінде кептеген
мысалдар да келтіругс болады.
Екінші мыңжылдықтың тарих ... ... ... уақыттың өзі
көлденең тартқан қайғылы да қаншеңгел тұзақтың бірі жаңадан ... ... ... орыс ... ... болып отыр. Орыс
мәдениетінің ұқсас болуы психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... Украина мен Молдовада саяси ... ... бір ... ... ... ... ... білікті
тұлғаларға дейін, көптеген көзжұмбай жалдаптардың ойнына айналған. Мәселе,
орыс тұрғындарының нақтылы талап-тілегі мен ... қолы ... ... ... соң орыс ... ... мүлдем ұмыт
қалатынында ғана болып отыр.
Әйткенмсн, проблема бар және ол анау-мынау да емес.
Күні кешегі тарихымызды түсінбейі тұрып, істің ... ... ... орыс ... ... ... себебін
ашуға болмайды. Бұрынғы Одақ ауқымында орыстар әсіреаумақты ұлт болды.
Кеңестің ... ... қуып ... ... бұл ... ... ... мемлекеттер құрамында қалған бөлігіне ауыр соғып отыр.
Дәл осы әсіреаумақтық, яғни бейне-бір "жалпы кеңес" ұлты ретінде ... ... өз ... ... ... ... өркендеткендей
деңгейге жеткізуге мүмкіндік бермеді. Бұл бір жағынан күлкілі де ... ... ... теңдердің арасындағы ең біріншісі болды, екініші
жағынан сол орыстардың этномәдени бірегейлігінің тетігі ұдайы ... ... ... тәуелсіз мемлекеттер аумағында орыстар бүгінгі айтулы
ұлттардың ... шын ... ... ... ... жоқ. ... ... олардың өмір сүретін аймағына байланыссыз-ақ қолайлы
этномодени орта жасап алуына кепілдік те берген секілденді. Ал олар ... Қиыр ... ... Беринг бұғазына дейінгі аймақтың бәрін
жайлап жатты емес пе. Сөйтс тұрып, орыс ... ... ... ... ... да ... ... жоқ. Мысалы, Ресейдің өз
партия ұйымы, Қорғаныс министрлігі; Ғылым академиясы т.с.с. ... ... ... жылдары мұның өзі әншейін ғана жағдай болмайтын. Бұл орыстың
ұлттық идеясының тоталитарлық ... үшін ... ... ... ... ... сапалық ой елегінен өткізу қолға алынды. Сондықтан
орыс тұрғындары, атап айтқанда олардың Қазақстандагы басып ... ... ... ... ... ... қабыл алды. Қазақстандағы
мәдени һәм саяси ахуалдың жақтыруы байынты институттық нығайтулар ... ... ... ерік-жігерін талап етеді. Ұлтаралық қарама-
қайшылықтардың этникалық, қақтығыстарға ұласуын болдырмауымыз көп ... ... ... ... кетуінің күрт азаюы, шамамен соңғы үш
жылда үш есе кемуі, сондай-ақ олардың жаппай Қазақстан азаматының ... ірі ... ... ... мемлекетіміздің тағдырына сапалық жаңа
көзқарас қалыптастыруының айғағы.
Құқықтан бастан ... ... ... ... бір
мәмілеге келуі алдын ала айқындалады. Бұрынғы мемлекеттіліктің тағлымы көп
жағдайда этномәдени әр алуандықты біртектес етуге тырысып, ақыры оның ... ... жоқ па? Көз ... ... сөз жоқ, көп ... ... қалатын Қазақстанның оңтайлы өркендеуі үшін ... ... ... ... Олар ел ... өмір сүріп жатқан түрлі
ұлттық топтардың ұлттық-мәдени өркенін өсіруге ... ... ... ... ... Һәм мәдениетралық, өзара қимылдар жітірек ой
жүгіртіп, талдап көрсек, онда мәселенің күрделіліп нақтылы да ... ... ... Бұл ... ... ішкі ... ... сындарлы да салиқалы түсінуден туған.
Біріншіден, Қазақстанның этномәдени әртектілік ... ... бұл ... ... ... өркендеуіміздің тұғыры.
Екіншіден, қазақ мәдениетінің елдегі барша этностар үшін ұшан-теңіз
кіріктірушілік әлеуеті сол қазақ мәденинтінің өзі анық ... ... оның ... ... ... ... ... қабілеті сай келгенде
ғана іске асады.
Үшіншіден, Қазақстанның күллі ұлттық мәдениеттер ... ... әрі ... тәуелді. Қазақстанның мәдени кеңістні - алуан-алуан
этномодәниеттердің өзара байданысы мен ... ... ... кеңістігі.
Біз бұл ұстанымдарды ашық тұжырымдап іс жүзіне асырамыз және бұл арада
ешқандай тактикалық ойын ... ... ... қалу деген жоқ.
Иә, кейбір бейбақ Кассандрлар Қазақстан этникалық хаосқа сң ... ... ... ... деп ... еді. Рас, ... құрамның бойында қақтығыс ұшқыны болмай қоймайтыны сөзсіз.
Бірақк Қазақстанда ... ... ... хал-қадерінше сындарлы ішкі
саясатпен қатар мәдениеттерде өзара ... ... ... ... ... кетпей, керісінше қарсы дамуы орасан зор ... ... ... әрі ... ... мәдени байланыстардың
жалғасып келе жатқан тәжірибесі де өзінің оң жемісін берді. Сол ... ала ... ... ... дауы жок. Олай ... біздің
минет Қазақстанның этнномәдени адуандығын ... ... ... ... ... деп білу керек.
Қазақстан мәдениетінің кіріктірушылык рөліне келер болсақ, мұның өзі,
бәз-біреулер ... ... ... ... ... ... Оны ... жаттығу деуді жақсы көрстіңдер кеп ғасырлық
қазақ мәденн дәстүрден не бір ... не бір ... ... ... қазақ
мәдениетінің "әсіре білімпаздары",
Бұл - ел тұрғындарының басым ... ... Бұл - ... бесаспап мәдениеті. Бұл – түп-тегі жөнінен осы аталмыш аумақта
қалыптасқан әрі Қазақстан мемлекетінің ... ... ... негізінен
айқындап берген мәдениет.
Сондықтан да қазақ мәдениетінің кіріктірушілік рөлін орнықтыру ... ... ... ... ... ... жоқ. Бұл жайында
бұлтақтатпай турасынан айту қажет.
Қазіргі Қазақстан мәдениетінің ... ... ... шығарманың
дәстүрлі-фольклорлық түріне де, сан ғасырлық тәртіптің тұрмыстық үлгісіне
де жатқызуға мүлдем келмейді бірақ өткен ... мен ... ... ... рухани игеруге мүмкіндік беретін күрделі де көп деңгейлі
конгломератты алға тартатынын айтса, мәселе ... ... ... ... ... ... тәуеслділігі мен
өзара молықты-рушылығы туралы айтқанда біз назарда жаттанды жария ұрандарды
емес. Шын ... ... бай ... ... Олар ... ... ... елеусіз ғана шарлап, көзге ұдайы ... ... ... ... ... ... Көп ұлттылығына орай Қазақстанда
ғаламдық және аймақтық діни ... ... ... ... ... Ең ... - олар ... православие-христиандық, діндер, сондай-
ақ бүкіл әлем діндерінің нышандары. ... ... ... ... ... мен славяндар ұстанады.
Мұндай жағдайда жалпы мәдени құндылықтар аясынан тоғысар нүкте табу
мейліншс маңызды. Дамудың ... ... ... ... ... ... ... бірегей саяси және азаматтық қауымдастық
ретінде Қазақстан ... ... ... ... солай бола да
бастады.
Біз, қазақстандықтар, бір ... ... ... ... ... бір ... ... те де өмір сүріп жатырмыз деген ақиқатты ... ... Бір ... ғана ... кеңес адамдары емес, сапалық
жағынан жаңа мәдени қауымдастық жасаушылармыз. Міндет - ұлт қалаулыларының
көзін Қазақстан мәдениетінің ортақ жүйесінс күллі ... ... ... ұластыру бағытында саналы мақсатты қаракет жасамай болмайтынына
жеткізу. Ұтымды ұлттық ... бар, ... ... толы ... ... тектес қиын айтылым бітті, кестім үзілді болыпи шығады.
Қазақстан аумағын шамамен біртұтас мәдени кеңістік ден қарауға бола
ма? Бұл ... ... ... қас қағымда тып-типыл қылған мәдени-
құндылықтарымыздың толықсуы тұрғысынан келгенде ... да ... ... ... ... жаһанданудың әлемдік тәртіптегі көріністері
толық сипатталды. ... ... ... ... жаһандану ұғымдық
категориясының өзі алуан түрлі ... мен ... ... әлі де ... ... көп ... нақтылауды қажет етеді
деген қазақстандық ғалым, ... Ә. ... ... ... ... ... ақырына дейін түсініксіз болғанымен, бұл ... ... ... ... айқын кепіл бола алмайтыны,
бірақ біздің өмірімізді түбегейлі өзгертуге қабілетті де, ... ... ... аян. ... «ұйытқы болушылардың» прогресі мен оның ізін
қуушылардың немесе былайғы бақылаушылардың арасындағы алшақтап бара жатқан
сәйкессіздік ... ... ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде мемлекет рөлінің әлсіреуіне,
қоғамдық ойдың бір ізге түсуіне ... ... ... ... қиын ... ... іштегі қарама – қайщылықты процесс болғандықтан, оның
жағымды және жағымсыз жақтары да бар ... ... ... ғана тән ғаламдық
және жергілікті ... ... ... ... күш ... ... ... отырған жағдайда жаһанданудың болашағы айрықша
қауіпті әрі беймәлім десе де, әлемдік деңгейде өріс алып ... ... ... ... ... ескере отырып, оның тек жағымды
жақтарын ... ... ... ... ... салуға ұмтылған жөн.
Жаһандану әр мемлекетке әр ... әсер ... ... жаһандану
көшінен қалмау үшін мемлекеттер мынадай ... ... ... ... ... қозғалысы; адамдардың кедергісіз жүріп – ... ... мен ... ... арасындағы қозғалысы;
халықаралық валюта рыноктарындағы валюталық ... ... ... ... интелектуалдық еске ала отырып, әрбір мемлекет
өркендеуге тырысады.
Дипломдық жұмыста әлемдік ғылыми-технологиялық кеңістікті ... ... ... ... ... Қазіргі таңда стандарттар,
сертификаттау жүйесі, зияткерлік меншік құқығын қорғау тетіктері секілді
ғылыми-инновациялық инфрақұрылымдарды біріздендіру ... ... ... ... мен ... ... халықаралық алмасулар тез өсіп
отыр. Био және нонтехнологиялар, ... ... ... ... ... ... жылдамдықтағы көлік жүйелері, энергия жинақтаушы
технологиялар алдағы он жылда жаңа технологиялық дамудың негізгі бағыттары
болады. Одан ... ... ... ... ... ... ... болады.
Жаһанданудың байыпты, зор мүмкіншілктерін пайдалану үшін елдің бәсекеге
қабілеттілігін арттыру қажет. Жаһанданушылықтың болмай ... ... ... ... ... ... ашық қоғам құру-тұрақты даму
принциптерінің негізінде қалыптасатын, ... ... ... ... тиімді жолы.
Алайда өркениеттердің қиылысу кезіндегі қайшылықтардың ... кері ... қашу ... ... бір ... немесе сапалық
артықшылықтардың лебі шарпитын қарым-қатынастардан аулақ ... ... ... мен ... ... одан ары унификациялаудың
болашақты нысана еткен процесі, қалай дегенмен де, осының ... ... ... ... ... саяси қоғамдық құрылысына
айтарлықтай әсер ететіні өзінен-өзі белгілі.
Жаһанданудың бірде абайлап басқан, енді ... тым ... ... ... ден қоя отырып, біз әлемдегі қоғамдастықтың
құрамдас бөлігі ретінде, ... ... ... ... ... және шешуді қолға алу қажет.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... түркі
халықтарына ортақ, мүдделі проблема қоюымыз қажет. Олай болмаса, жаһандану
бізді ... ... ... ... ... ... біржақты қарап, уақытты босқа өткізуге болмайды. Қазіргі заман-
түнісу, бірігу, ... ... ... ... Әр ... өз ... өзекті.
Жаһандану да сондай өзекті, қазіргі заман дамуы алға ... ... ... Оны ұлт ... ... ... сай шешу – бүкіл халықтың
адами борышы. Ең бастысы, ... ... ... ... ... ... ... ертеңге жарата білуге тиіспіз. Ұлттық мүдде, халық
ниеті соны талап ... Ал, ... ... кезең қадамына ілесе алмасақ, бұл-
ұлттық мүдделігіміздің әлсізденуі, ұлттық ... жат ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемдік жаһандану процесін жіті қадағалап, Қазақстанның
бәсекелестікке ... ... ... қатаң талап етуде.
Қазіргі ХХІ ... ... ... қоянға жетеді», – деген ескі
қағидамен өмір ... ... ... пен ... ... отырған
шенеуніктерден бастап, әрбір Қазақстан азаматы үнемі есте ұстау қажет.
Сілтемелер
1. Нысанбаев Ә. Тағы да ... ... // ... әдебиеті,
2001, № 45, 2-бет.
2. Лебедева М.М. Мировая ...... ... Е.Т.Понятие глобализации в системе политических
исследовании // Саясат.2001. №12, ... ... М.М. ... ... ... ІңкӘрбаев Е.Т.Ғаламдасу жайлы не білеміз // Саясат.2003.№9.36-
бет.
6. Қасымова Р. Ғаламдасу: тенденциялар мен перспективалар //
Ақиқат. ... ... К. РК в ... ... – Алматы. 2000. С.7-8.
8. Чешков М.О. введении ... мира // ... ... А.Х. ... и ее воздействие не
деятельность ООН // Аналитик.2004.№2.С.7.
10. ... Л, ... С. ... развитые и развивающиеся
страны // МЭиМО.№11.С.10.
11. Гаджиев К.С.Введение в геполитику – М,2000.главы 3,9.
12. Титов К. ТНК и региональная ... ... в ЕС. ... ... Қуанова Г.А, Кажмуратова А.К.Регионы Казахстана как ... // ... 2002. ... ... ... он ... Абдулпаттаева С. Халықаралық қатынас және Қазақстанның сыртқы
саясаты – Алматы.2006.с.37.
16. Глобализация и Россия (круглый стол) // МЭиМО.2002.№9.С.3-4.
17. Ким ... ...... ... ... Н.Ә. ... ... – Алматы: Өнер,1996-162бет.
19. Қазақстан:табысқа жету тарихы әлемдік қауымдастық көзімен –
Алматы.2005. 20 ... ... М-С. К ... о ... и ... политческого
Развития Казахстана // Саясат.2001.№3.с.21.
21. Назарбаев Н.Ә.Казахстан экономикалық, ... және ... ... ... // ... Қазақстан, 19 ақпан 2005.
22. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында – Алматы: Атамұра, 1999-30бет.
23. Қазақстан: Табысқа жету ... ... ... ... ... ... Первые лица государства: политические портреты – Алматы.1998.
с.353.
25. Назарбаев Н.Ә. Қазахстан – 2030. ... ... - ... ... және әл-ауқатының өсуі –
Алматы, 1997. 6-бет.
26. Ашимбаев М.С. Суверенный Казахстан в ... мире ... ... Абдулпаттаева С. Халықаралық қатынас және Қазақстанның сыртқы
саясаты-Алматы. ... ... ... и ее ... на ... ... ... М.С. К вопросу о факторах и ... ... ... // ... ... М.С. ... ... в глобальном мире /
Аналитик.2004. №3.с.3.
5. ... К.С. ... в ...... ... Глобализация и Россия (круглый стол)// МЭиМО. 2002.№9.С.3-4.
7. Дахин В. ...... ... // свободная
мысль.2001.№5.с.4.
8. Забирова А. Глобализация и локальные характеристики Казахстанского
общемтва // саясат. 2001.№12.с.26.
9. Инкарбаев Е.Т. ... и ... ... в странах
Центальной Азии. Алматы; Институт ... и ... МОН ... ... Н.К. ... интеграция – практически единственная
возможность противостоять отрицательным последствиям глобализации
// Саясат. 2001.№12.с.26.
11. ... ... ...... ... ... А.К, ... Г.А. Регионы Казахстана как субъекты
глобализации // ... ... Р. ... ... мен ... //
Ақиқат.2002.№6.6 – бет.
14. Лебедева М.М. Мировая ...... ... И. Глобализация сферы ... ... ... ... Д. ... мир и процессы ... ... ... Н.Ә. ... он жыл – ... ... Н.Ә. ... тоғысында – Алматы: Өнер, 1996-162бет.
19. Нысанбаев Ә. Тағы да ... ... // ... ... ... РК в ... глобализаци – Алматы.2000.с.7-8.
21. Іңкәрбаев Е.Т. Ғаламдасу жайлы не білеміз // Саясат. 2003. №9. ... ... Л., ... С. ... ... и ... // МЭИ ИО. 2000. №11. с.10.
23. Чешков М. О ... ... мира // МЭИ МО. 1999. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
Америка Құрама Штаттары мен Өзбекстанның қатынастары: жаңа қауіптер жағдайындағы саясат ерекшеліктері69 бет
Геосаясат сұрақ-жауап түрінде82 бет
Еңбек нарығы6 бет
Жаңа жібек жолы экономикалық белдеуі61 бет
Жоғары оқу орындарындағы оқу үрдісінде оқытудың белсенді әдістерін қолданудың маңызы6 бет
Миграциялық саясаттың түсінігі мен мәні79 бет
Оқытудың белсенді әдістерінің түрлері4 бет
Қытайдың ДСҰ-ға мүше болуы және оның ҚХР экономикасының дамуына тигізген пайдасы мен туындатқан мәселелері64 бет
Ұлттық экономика және экономикалық жүйелерді құрылымдаудың теориялық негіздері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь