Телебағдарламадағы журналистің позициясы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

І тарау. ТЕЛЕБАҒДАРЛАМАДАҒЫ ЖУРНАЛИСТІҢ ЖЕТЕКШІ РӨЛІ ЖӘНЕ СӨЗ БОСТАНДЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

ІІ тарау. АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМАДАҒЫ ЖУРНАЛИСТ ИМИДЖІ ЖӘНЕ КӘСІБИ ДЕҢГЕЙІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 29


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 64
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗБЕГІ
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Телевизия және радиожурналистика кафедрасы
Карибаева Ботагөз ... ... ... ... оқу орнын бітіру үшін
қорғалатын бакалавриаттық
Бітіру жұмысы
Ғылыми жетекшісі - ф.ғ.к., доц. Жидегүл ... ...... ... телеарнасының вице-президенті.
Телевизия және радиожурналистика кафедрасының
2007 жылғы ................. мәжілісінде
талқыланып, қорғауға жіберілді.
Кафедра меңгерушісі .............................. ф.ғ.к., доц.
Бейсенқұлов.А.
Мемлекеттік ... ... ... ... қорғау күні: 2007 жылғы 12 маусым.
Комиссия хатшысы ... ... ... ... ... БӨЛІМ
І тарау. ТЕЛЕБАҒДАРЛАМАДАҒЫ ЖУРНАЛИСТІҢ ЖЕТЕКШІ РӨЛІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ИМИДЖІ ЖӘНЕ КӘСІБИ
ДЕҢГЕЙІ……………………………………………........... 29
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..................... 64
ҚОСЫМША
МӘЛІМЕТТЕР..................................................................
....... ... ... ... – телевизияның айнасы. Біздің көз алдымыздан сол көгілдір экран
арқылы күн сайын сан миллиондаған көріністер сырғып өтіп жатыр, сол ... ... ... куәгері болып, қаншама ақпараттар тасқыны ... ... жан ... әсер ... ... соның барлығының басы-
қасынан табылып, жинақтап, екшеп көрермен назарына ұсынушы журналист қауымы
екенін ... ... ... ... ... ... ... таны» дейтін қағида ықылым заманнан күні ... ... өз ... ... ... ... ... технология, ғажайып
жетістіктер заманында одан әрі қуат ала ... ... ... эфир ... ... оның ... ... пен сабырлықты талап етеді. Егер
оның айналасында азғантай адамдардан ғана құралған топ қызмет етсе, «арғы
жағында» сан ... ... тұр. ... «Телебағдарламадағы
журналистің позициясы» деп аталатын тақырыпты бітіру жұмысына арқау етуіміз
ғажайыбы ... ... мен оның бас ... болар журналистің арасындағы
тығыз байланыс, көзге көрінбес сыры мол әдеп ... ... ... ... ... ... маңыздылығы сол, бұған дейін қанша рет
қозғалып келсе де өзінің өзектілігін ... ... ... ... ... ... әр қырынан аша түсіп, одан ... ... ... ... эфир ... ... ... қауымының
өзіндік дара қасиеттері мен адамгершілік талап-тілектерін зерделеп, кәсіби
қызметіне тән адал ұстанымы мен ... ... ой ... жұмыс барысындағы мақсатымыз бен ... ... ... жұмысының өзектілігі айқындалса керек-ті. Зерттеудің өзектілігіне
үңілу барысында біз үшін алдымен бірнеше мәселенің басын ... ... ... тура ... ... ... ... позициясын ашу
біріншіден, журналистің бағдарламадағы жетекшілік рөлін сипаттап алуды
қажет ... ... ... ... жүгі мен ... ... алған соң, екіншіден, сөз бостандығы мәселесіне үңілуді жөн ... ... сөз ... жайы сол екен деп не ... ... сөйлеу – ол сөз бостандығы емес. Ал шын мәніндегі сөз бостандығы
одан да зор ... ... ... ... ... Бұл ретте
Қазақстан Республикасының Конституциясын назарға алып, мән-жайды одан әрмен
саралап көруге мүмкіндік туды. Міне осы ... ... ... келе ... журналист позициясының қандай болу
керектігіне көз жеткіземіз. Түптеп ... сол ... ... ... ... эфирдің бет-бейнесі қалыптасады, ... ... ... ... ... ... ... анық байқаймыз. Бұған бітіру жұмысының
«Авторлық бағдарламадағы журналист имиджі және кәсіби ... деп ... ... ... ... бола ... Яғни ... жұмысының нысаны
негізінде қазақ телевизиясының қарашаңырағы – «Қазақстан» Ұлттық телеарнасы
таңдап алынып, ... жұрт ... ... жүрген бірқатар
бағдарламалардың сыр-сипатын талдап көруге ұмтылдық. Нәтижесінде, шынымен,
қазіргі ... ... ... төрінен рухани байлық сыйлап келе жатқан
телеарнаның ұлт мүддесі ... ... оның хас ... ... ... ... астасып, біте қайнасып жатқандығын
аңғардық. Бұдан шығар қорытынды бітіру жұмысының жаңалығымен де ... ... ... Яғни, кез-келген телеарнаның ерекшелігі сол, өзінің
әрбір ... ... ... ... Бір ... ... ... қарап журналист бой түзейді. Мәселен әр журналист «Қазақстан»
арнасының ұлттық болғандығы үшін позициясын ... ... ... атқа кір келтірмей, туын жықпас үшін талпыныс жасайды. Сондықтан
жұмыстың жаңалығы өз кезегінде кез-келген БАҚ ... үшін ... ... ... ... құндылығы да анықталмақ. Жоғарғы оқу орны
студенттерінен ... өзін ... ... ... әр ... бұл ... көмекші құрал ретінде жарап тұр. Ал ... ... ... ... салыстыру мен сараптама беруге мейілінше назар
аударылды. Сөйтіп жалпы жиыны 79 бетке тең ... ... ... ... ... ... мәліметтер және сілтемелер тізбегі ... ... ... қамтыды.
І тарау. ТЕЛЕБАҒДАРЛАМАДАҒЫ ЖУРНАЛИСТІҢ ИМИДЖІ ЖӘНЕ СӨЗ БОСТАНДЫҒЫ
Журналист қандай болуы керек? Оның ... ... сыры ... ... әлі де ... ... Ғылыми коммунизмнің негізін
салушылар бұл жөнінде ... ... ... ... ... ... және Карл Гейнцен” деген мақаласында публицистің кәсіби сипаты
қандай болуы ... ... ... ... бір ... болу,
игілікті пікірде болу...жеткіліксіз. Ол үшін терең ойшылдық пен ақыл, ашық
та айқын пікірлі ой, жарасымды стиль және ... ... ... ... қоғамдық қызмет адамдарының бойынан табылуға
тиісті қасиеттер айқын көрсетілген. Өз ... ... ... қоғамдағы алуан түрлі аудиторияны әлеуметтік, саяси және басқа
арнаулы хабармен қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... да жауапты жұмыс шынайы кәсіптік даярлықты,
үлкен ... ... ... ... өз ... сөз, ... және бейне
көріністерді шебер қиюластыра, өмірдің айшықты суретін экранда нанымды етіп
береді. Бізді қоршаған орта нағыз шынайы ... ... ... ... ... ... өнермен, күрделі проблемалармен етене
байланысты. Кез келген ... ... ... ... ... жан ... бар ... нанымды етіп ашып көрсетуде, оның өнерге,
жаңалыққа, болашаққа ... ... ... ... ... ... ... замандастырымыздың асқақ бейнесін жасауда, оның
егемен елдің адамына тән идеялық сенімін, ... ... ... ең ... ... аша ... ... үйрену, көрген –білгенді зердеге тоқу, сөз өнерінің қыры мен
сырына терең бойлау ... ... ... ... ... ... ... өз тілімен сөйлеп, көпшілікті айтқанына сендіре алмайды. Эфирден
берілетін әр ... ... ... ... ... ... ... деректің нанымдылығы сияқты мәселелерге
журналист жоғары ... ... ... ... ... қойған мақсатының айқындығына қарап,
пәнді меңгере білуіне, мазмұнды жазып, оған жарасымды ... ... ... жазу ... ... ... ... түсуіне қарай бағалайтын боламыз”,-
дейді профессор Тауман ... ... ... ... ... ... алдында сөйлеу мәнерінен, кейіпкерлерін
әңгімеге ... білу ... ... ... ... жүктелетін міндет те өзің өмір сүріп отырған
қоғамның толғақты проблемаларын тап баса ... ... ... ... ... ... болуда екен.
Теледидардағы бағдарламалардың қызғылықтығы мен кейіпкерлер бейнесінің
ашылуы, көрерменнің ойын оятып, оның өмірінде қандай да бір ... ... ол ... ... ... пен ... үдесінен шыққан болады.
Позицияға Сағымбай ... ... ... ... ... ... берген:
Позиция -1)орны, орналасуы.
2) жұмысқа деген көзқарасы, журналистің іс-әрекеті.
/2/
Ал, Құдайберген Тұрсын мен ... ... ... ... атты ... позицияға мынандай анықтама берілген.
“Позиция-бағыт белгілі бір мәселеде ұстанған жол” ./3/
Журналистика әлемі –алып мұхит. Арпалыс пен ... ... ... ... ... ... ... Ол күн сайын бізді өзінің түпсіз
тұңғиық құпиясына еріксіз тарта береді. Ал, сол ... ... ... үшін де даралық пен қабілет, пайым, парасат пен ... ... ... нәтиже-мол білім, тынымсыз еңбек, өз ... ... ... келеді. Ізденіс пен азапты арпалысты өз
өмірінің кредосы етіп ... ... ... ... ... ... жоқ. ... де іс-әрекеттерді өз жан дүниесімен
сезіне өз биігінен баға беріп, ... ... ... ... ... ене отырып солармен бірге ... ... ... Осының бәрі де “шеберлік” дейтін мәнді ұғыммен етене
байланысты. Шеберлік жоқ жерде ойлы да ... ... ... келмейтіндігі
әлімсақтан белгілі. Десек те,бізде күні бүгінге дейін тележурналистикадағы
жекелеген даралықтардың методологиясы тиянақты ... ... ... ... бұл ... ... ... меңгеріп, игеріп
кете алған жоқ.
Өнер қай кезеңде де мәңгілік. Ол- миллиондар жүрегіне жылу ... ... ... ... сұрыпталған көркем бейнесі. Осы көркем
бейнелерді өмірге әкеліп, оған түр мен ... ... ... ... ... жылға жуық тамаша тарихы бар қазақ теледидары таланттардан
кенде болған емес. ... ... ... ... орай сол ... де ... проблемаларын, хабарларының алтын арқауына айналдырған
Совет Масғұтов, Қадыр Даутов, Марат Барманқұлов, Сұлтан Оразалин, ... ... ... ... ... ... ... Бейбіт
Құсанбек теледидардың қиын да қызықты тарихының ... ... бет ... соны ... ... ... үн мен сөйлеу тілін
қалыптастыру таланттардың ғана ақыл-ойынан ... ... ... ... ... жаңа ... жас ... тақырыпты қайдан
аламыз, материалды қалай жинақтаймыз, кейіпкерлермен қалай ... және ... ... құру ... қалай жазуымыз керек және
жазылғандарды қалай өңдейміз, жалпы, ... жазу ... ... мың сан ... ... Шын ... ... журналист боламын деген
жастың құпиясы мол, ағыны қатты, иірімі терең, ... да ... ... сәттілік ойлардың құрсауынан өмір бойы босап шыға ... ... ... ... ... қайнарлы, терең иіріміне үздіксіз тарта береді./4/
Бүгінгі таңда қай ... ... ... қажет ететін жайлар
жеткілікті. Дегенмен, әдебиетті және өнерді деректендіру сыры ... ... ... орай көрермен де өзгерді. Олар ... ... ... мен ... ... биігіне көтеріліп, көп
мәселелерде өздері байлам, қорытынды жасайды. Оларға теледидар, радио және
газет ... нәр ... ... ... және ... үздіксіз
беруде. Осы себептерге сүйене отырып, публицист және аудармашы Л.Гинзбург
өз ойын ... ... ... ... деп ... ... жылдардың екінші жартысында өмірімізге кіріккен
ғылыми-техникалық ... ... ... ... және ... ... ... жаңалықтарға жол ашты. Адамзат
баласының ақыл-ойының дамығандығы ... ... ... ... да ... болмай отырғандығы. Ақпарат әлемі шетсіз-шексіз ... Онда ... ... Оған ... ... бүгінгі күні
ертең аласа көрініп, басқа бір ... ... ... Өйткені, ақпараттар
тасқынының ғарыштық жылдамдықпен құйылуында. Деректерге жүгінсек, жыл сайын
ғана “деректі” ақпарат 7 миллиард ... ... ал ... жазба
құжаты 60 миллиард бетке кобеюде.
Күн сайынғы телебағдарламадағы хабарлар көлемі 2000 сағаттан астам./5/
Ақпараттар тасқынының ... ... ... ... ... да
әсерін тигізуде. Ол адамдардың кәсіптік шеберлігі мен қоғамдық бағдарына да
әсер ете отырып, оның жан-жақты қалыптасуына көмектесуде.
Теледидар төрінде қара ... ... ... мән берген. Сағат,
өмірде де сөз тылсымына ерекше бас иіп ... “Ой биік те ... ғой, ... ... сөз ... ... ... қаламгерлерді Лев Толстой қатты
кінәлап: “Ой табылып, соған лайық сөз табылмады дегенге сенбеймін”,-деген
болатын. Демек, өмірдің көркем ... ... ... ... көшіне
ілестіре отырып, тап басу қажет екен. Ұшқыр ой мен салиқалы ... ... ... ... ... ... тақырыпқа бірден ұмтылмай, оның ішіне жайлап, жан-жағына көз
сала бәрін байқай отырып, аса сақтықпен енуі ... ... ... ... ... қағиданы тележурналистердің жұмыс барысында басшылыққа алуы
еш артықтық етпейді.
Журналистика-өте жауапты өндіріс алаңы. Онда ... ... ... ... Егер журналист шешімі солқылдақ әрі іс-әрекетінен
кемшіліктің белгісі аңғарылып тұрса оған деген теріс ... ... ... қатынасы, жұмыс барысында үлкен кемшіліктерге ... ... ... ... оған ... келген адамдар екі ұшты
ойда ... Оған ... айту ... пе, әлде жалған сөйлеу яки ... беру әлде ... ... пе, ... ... ... пе, жоқ па?-
деген сияқты. Қашанда шешімділік пен жинақылық, ... пен ... ... ... іскерлік үстем болуы тиіс.
Сапар барысында материалды артық әлде толық емес күйінде жинақтаудың
қайсысы қажетті? Шын мәнінде бұл ... жеке ... ... ... ... ... жүзіп жүргенді қалайды. Ал, басқалары
керісінше. Дұрысы қайсы? Осы орайда, М. Горькийдің Г.Фишуға жазған ... да ... ойды ... ... ол ... өз миын ... ... ол солай етіп үйренуді түсінеді ”-деген./6/ Осы ойдан
шығатын қорытынды: хабарға материал жинақтаудың ... ... ... емес хабарлаудың қайсысы қажет? Егер журналист толық әрі
қажетті материалды жинамаған жағдайда ақыл-ойын, миын қозғалысқа ... ... ... ... көп ... ... Соңында, өзінің өмір
тәжиребесі, ойлау қабілеті мен ой қорытуы бос материалдың орнын толықтыруға
көмекке келеді. Егер ... ... ... желісі көрерменге түгел
айтылмаса, олар біздің ойымызды толық айтуды ... ... ... ... ... да өзің ... ... көп
жинақтауың ешқандай да артықтық етпейді.
Эфирдегі жекелік-журналистке қажетті қасиеттерді бойға ... ... Тек қана ... Ол ... істе де алғашқы!
Журналистикада кез ... ... да ... ... жасамау қажет.
Теледидардағы жекелік-даралықтың туындысы.
Соған қарамастан тележурналистер өз мүмкіндіктерін жан-жақты жетілдіре
түсіп, шеберлік мәселелерінің теориялық тереңіне бойлай ... ... ... етіп ... ... ... де күрмеуі мол шеберлік
мәселелерін зерттеуші Б.И.Бурсов былай түсіндіреді: “Шеберлік-өз ... ... ... ... ... кезеңде болсын еңбегіңнің жемісті
шығуына жетіле беру керек ... сөз. ... ... ... ... тәсілмен, тәжірибемен келген икемділікпен қатар қоюға ... ... өзі ... ... айқын түсіну, жазайын деп отырған
шығарманың мазмұнын, бағытын, атқаратын міндетін ... ... ... және ... сезіну, сөйтіп көздеген мақсатқа жету жолында мамандықтың
әр түрлі әдіс-тәсілін меңгере білу. Шығарма ... ... осы ... отырып, шеберлікті барған сайын жетілдіре беру керек. ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады. Міне, осы еңбек
жемісінің сапасын көріп, біз енді соны шығарушының шеберлігін байқаймыз...”
Сөйтіп, шеберлік дегеніміз- ... ... ... та, мазмұн да, пән
де, түр де емес, керісінше, ... ... ... қалпында жан-жақты
меңгеру екен. Сондықтан олардың бәрін бірлікте алып, қарастырып, оған жазу,
сөйлеу әдісін, хабарды даярлау шеберлігін қосу ... ... біз ... ... ... ... айқындығына,
сценарийіміздің мазмұнын жазып, жарасымды түр ... және ... ... ... түстеп, бағалайтын боламыз.
Тележурналистің жұмыс уақытының ең өнімді, негізгі бөлігі адамдар
арасында өтеді. Ал адамдармен түсінісу, ... ... ... ету, ... іскер әңгіме арқылы ғана мүмкін ... ... ... ... ... ... тіл табысып, сенімді сөйлесудің, олардан шынайы
сыр тарта білудің маңызы үлкен. Осы арада журналистің ... ... ол шын ... ... ... үстінде өзін де, кейіпкерін де қинамайды,
тұйыққа да ... ... ... тілін өмірдің өз тілі деуіміз керек.
Өйткені, онда ешқандай жасандылық ... ... ... ... өзінің
қабылдауы, өмірге көзқарасы және әлеуметтік позициясы тұрғысынан бағалайды.
Ал оның дүниетанымы мен ... ... өзі өмір ... ... орта ... ... уақыт өмір сахнасына ... ... ... ... ... ол жайлы көрерменге түсінікті
тілмен және әсем айшықтармен жеткізе білу өмір ... Әр ... ... ... де, ... талдауларға, жаңалықтарды, шындықты
таба білу, аңғару ... ... ... Автор-сценарист өмір
материалдарын зерттеп, дәлелдерін сипаттап, тақырыбын ... ... ... ... де белгілі бір принципті басшылыққа алады.
Материалдың жүйелі қиюласуы, оның шеберлігіне, тәжірибесіне, өмір ... ... ... мен ... іріктей білу әдісіне де ... ... ... елде ... ... ... оларды “модератор”, АҚШ-та “шоумен”, Англияда “энкормен”
деген ... ... ... ... таныс. Энкорь сөзінің түбі
“якорь” (зәкір). Ол хабардың барлық тыныс-тіршілігін қолында ұстаушы, соған
бақылау жасаушы.
Шетелде ... ... ... ... шеберлік
қарымы, алымдылығы мен шалымдылығы жүз ... ... ... ... өтіп жатады. “Энкормендер”- теледидардың қоғамға, халыққа
әсер етуінде теңдесі жоқ ерекше, зор ... ... ... Дэн ... “энкормендердің” немесе “тележұлдыздардың” бірі.
1984 жылы ... ... ... 2,2 ... ... ... 1990 жылы бұл
көрсеткіш 4 миллионға немесе аптасына 76 мың ... ... ... ... ... ... Ол өзі ... әрбір
хабарға мұқият дайындала, оны қызғылықты жайлармен әрлей, өте тартымды, аса
тартысты жүргізеді. Тікелей ... өтіп ... ... нүктелерден” репортаж
бере отырып, әлем таныған ірі, айтулы тұлғалармен экранда бетпе-бет келіп,
азулы айқасқа ... ... мен ... өзі ... ... мен танымын әрбір хабарда соңына дейін сарқа пайдаланады./7/
Шындығында, бағдарлама жүргізушісі болу - аса ауыр әрі ... ... ... ... ... көз ... ... қимылың мен сөзіңді, ақыл-
ойың мен парасат-пайымыңды қалт жібермей қадағалап, таразылап, ... ... ... ... мен ... ... бойы қалыптасады.
Тапқырлық пен әдістерді меңгеру ауқымды ізденіспен, ауыр еңбекпен келеді.
Гарри Кингтен, “Телебағдарламадағы журналистке ... ... ... ол: ... ... адамын
тыңдай білу, ал қалғанын үйренуге болады”,-деп жауап ... ... бәрі де ... үшін ... ... Эфир ... ... сабырлылықпен тыңдай білу де үлкен өнер.
Жалпы, журналист қай кезеңде де қоғамды ... ... ... ... соны ... шешілу жолдарын іздестіреді. Әңгіменің өн бойындағы
ойлар мен пікірлерді, елдің ... ... ... икемдейді. Жүректерді
мазалаған жалынды ойлар, мейлі ол президент не ... ... сол ... иық ... ... ой ... ... төріндегі айқасқа
алып келеді. Жалғыз ауыз сөзімен, қас-қағым сәттік ойлы ... ... ... не ... басшысын ой додаға қосу да, одан тұщымды, ойлы
жауап алу да оңай шаруа емес. “Журналист ... ... ... ... ... жақсы формада болуы керек. Оған жайбарақаттық ... ... өмір алға ... ... ... Ал ... сол
өмір ағымына өзінің білімімен ғана емес, шеберлігімен де сай болуға ... ой ... Ю. ... ... ... ... оның ... құпиялары жайлы талай жылғы тәжірибесіне сүйене отырып, ол ... ... ... жолы ... ... ... ... зерттеу
екенін дәлелдейді.
Шеберлік қырларының бірі-тележурналистің өзінің ұстанған ... ... өн ... ... түсінігіне жақын стиль табу қажет-ақ.
Алайда, біздің редакторларымыз не ... ... ... өз ... бастамайды. Ұзақ жыл істеген сақа не кеше ... жас ... ... ... ... ... жанрларының қауызынан шыққандай
тым ұқсас. Бұл сценарий жаза білмеуден емес, ... ... өз ... немқұрайдылығынан. Соның салдарынан бізде ... ... ... тым көп. Ол тақырыптың аздығынан емес, жас редакторлардың
ізденіске жоқ, не болмаса қажетті ... ... ... ... ... ... не ... білмей, нәрсіз риторикаға немесе
шаблондық аллегорияға салынады. Ал риторика ... ... ... ... ... ... шыға алмай жатқаны да, ... ... ... ... ... экран бетіндегі
талғамсыз көптігінен. Өзіндік беті, соны соқпағы, айтар ойы, жеке ... ... ... ... бағаланар уақытын тақырып
тарлығымен, ойсыз, нәрсіз ойларымен, жылуы жоқ, жылтыр сөздермен толтырып,
сан миллиондаған ... ... ... ... жас ... ... ”, ... баптап, жарауын келістірсе, күні ертең-ақ от ауызды,
орақ тілді шешендер теледидар төрінде ... ... ... ... биіктетері ақиқат.
Телевизиялық публицистика жанрының көп қырлығы-жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... мағыналы ойлары көп нәрсені аңғартады. Көрерменге айтылатын
әрбір сөз өз ... оның ... ... ... ... ... ... керек.
“Сөз өрнегін салу, сөз айшығын жасау-үлкен өнер. Бұл сөз қорын мол
игеріп, оларды ... ... ... ... тіркестіре, үйлестіре алу, сөзді
ырыққа көндіріп, көңілдегі көрікті ойды ... ... ... ... ... ... Қожакеев.
Танымал ғалым Н. Омашұлы “Журналист-қоғамдық тұлға, қайраткер. Қазір
журналистиканың бағы ашылып, жұлдызы жанған ... деп ... жөн. ... тым идеологияшылдық, партияшылдық, тақырыптық диапазон тарлығы,
жазар обьектінің ... еді. ... ... ... қауымының
мамандық мүмкіншілігін толық пайдалана алмай отырғандығында.... Ұшқырлық,
тездік, батылдық, қандай да проблеманы ашық жазу, ... ... ... жаңа ... деуге саяды. ” Осыдан түйіндейтін ой,
біріншіден, журналистердің қоғам алдындағы жауапты мамандығына селқостығы,
екіншіден, ... пен ... ... ... ... ... ... орыс тілі басымдық ... ... ... ... ... ... ... алуы. Сондықтан, теле
эфирдегі ... ... ... ... ... ... ол материалдың сапасы мен мазмұнына, тілі мен тақырыбына дейін
саралап отыруы керек. Көрермен ... мен ... жыл ... артып отырған
кезеңде, телеарналарды тілге салғырт ... ... мән ... ... ... ... етпейді./8/
Сөз бостандығы деген не?
Қазақстан Республикасы Конституциясының 20-бабында ... ... бен ... ... ... ... Цензураға тыйым
салынады.
2. Әркімнің заң жүзінде тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін
ақпарат алуға және ... ... бар. ... ... ... болып табылатын мәліметтер тізбесі заңмен белгіленеді.
3. Республиканың ... ... ... ... оның
тұтастығын бұзуды, мемлекет қауiпсiздiгiне нұқсан ... ... ... ... дiни, ... және ... ... қатыгездiк пен зорлық-зомбылыққа бас ұруды насихаттауға немесе
үгiттеуге жол ... Сөз, ... ... өз ... мен ... баспа
арқылы және өзге де нысанда бiлдiруге, ақпараттарды заңда тыйым ... ... ... ... және ... ... ... кепiлдiк берiледi. 
Цензураға тыйым салынады.
2. Мемлекеттiк органдар, қоғамдық ... ... ... ... ақпарат құралдары әрбiр азаматты оның құқығы мен мүддесiне
қатысты құжаттармен, шешiмдермен және ақпарат ... ... ... етуге мiндеттi. 
3. Мемлекеттiк құпияны немесе заңмен қорғалатын өзге де ... ... ... ... ... ... ... насихаттауға және
ақтауға, терроризмге қарсы операцияларды жүргiзу кезеңiнде ... ... мен ... ... ... ... ... психотроптық заттар мен прекурсорларды, сондай-ақ порнографияны
насихаттауға жол берiлмейдi./9/
Тәуелсіздіктің ... ... ... ... ... тікелей міндеті. Биліктің талабы мен халықтың тілегі
бір арнада тоғысқан ... ... ... мен ... мүддесі де
жақындаса түсіп отыр. Сөйтіп, қоғам сан ... ... ... мен ... бет ... ... ... да осы бағытта алдыңғы
шепке шығу ... ... Сан ... көрерменнің ғасырлар
бойына қалыптасқан кеңестік түсінік пен ұғым идеясынан, ... ... ... жылдың аясына тарлық етері анық. Оған ондаған жылдар бойына сана-
сезімі мен ... ... ... ... қарай ойыстыруға оңтайлы
тетік тапқан, дарынды үрдісіне ... ... ... ... ... ... ... сендіре әрі айтқанына ... ... ... ... керек.
Елбасы Н.Назарбаев демократиялық қоғамға шынайы ақпараттық ... айта ... ... ... ... өмірдің, сондай-ақ,
көпірме сөздің қайда екенін, ... ... және ... ... ... ... ... екенін, үшіншіден, іскерлік, парасат, сондай-
ақ, пысықайлық қайда ... ... ... ... ... сонымен
бірге билік үшін лас әрекеттің қайда екенін білуге мүмкіндік ... ... ... ... түсінуге көмектесіңіздер”,-деді./10/
Жаңа қоғамда, қазақ тележурналистикасы әлі кәсіби ... ... ... олқы ... ... ... ... шенінде қазақжурналистерінің шығармашылық бағытын өзгертуге жасалған
әрекет өз ... бере ... ... ... ... кейін
мықтап қолға алынды. Тәжірибелі газет журналистерінің эфирге келуі,
ақпаратқа шапшандық беріп, кең ... ... әрі ... ... отырған
мәселелерді көтеретін жаңа бір лекті сахнаға шығарды. Бір ... ең ... күш ... ... қалу да қажетті еді.
Сондықтан, демократиялық қоғамда ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ойы мен саяси еркін
толықтай білдіруге әлі де дәрменсіздігі; екіншіден, Бақ халық пен ... ... ... ... ... ... көпшіліктің саяси
және экономикалық саладағы сауаттылығын ашып, азаматтық қоғам түзуге ... ... ... ... көмек жасауы; төртіншіден, жаңадан
орнығу үстіндегі демократиялық үрдістерді орнықтырудан туындады. Сөйтіп,
әлеуметтік ... ... ... олардың сөз бостандығын
конституциялық шеңберде пайдалануына ... ... ... ... ... ... үрдістері күрделі әрі шиеленісті
жағдайда жүріп жатыр. Қоғам бір-бірімен ... ... мен ... ... ... Бір жәйт ... ... дамуындағы күрт
бетбұрысты кезеңде жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... тыныс ала алмайды. Бұған соңғы жылдары бұқара
санасында пайда бола ... ... ... ... ... ... ... онды өзгеріс аясының кеңейе түсері ақиқат. Әңгіме, осы
құбылыс механизмі тетігінің қалай ... оның ... ... ... ... ... па, әлде елес пе -осы идеяны тұжырымдық тұрғыдан
негіздеуге ұмтылған ғалымдар мен журналистер ... ... ... өз ... ... ... пікірлер сайысына шақырып келеді.
Шынайы сөз еркіндігіне тұсау салынып отырған қоғамда ... ... ... ... “Төртінші билік” заң жүзінде бекітілген жоқ,
оның міндеттері негізделмеген. БАҚ туралы республика Заңы ... мен ... ... ... өз ... сай бір ... журналистердің құқығына ішінара ғана кепілдік ... ... тар ... ... Онда ... ... ... жөнінде
сөз жоқ. Демек, журналистика әлемін “төртінші билік” елесі кезіп жүр.
Жаңа өрлеу ... ... ... мақсаты мен міндеттеріне сай жаңа БАҚ
саны аз мемлекеттік телеарналарға ең жоғары әлеуметтік ... ... ... ... түсе ... олар бағдар жаңартудың,
ескіше ойлау тәсілін аластаудың кездеспей ... ... ... ... таптаурын тәсілдер мен әлеуметтіктен бастартты.
БАҚ-тың төртінші билік екеніне жетудің бес алғы шартын атауға болады.
“Ең алдымен, әділ де ... ... ... керек. 2) Журналистердің
Конституция мен БАҚ туралы заңда көрсетілгендей, “заң ... ... кез ... ... еркін ақпарат алуына және таратуына”, оларды
терең зерттеп, ықпалы, әсері ... ... ... ... ... 3) ... өз шеберлігін жетілдіріп, жазу, сөйлеу мәдениетін
арттыру. Оғаштығы, олақтығы көзге жиі ұрады. Журналистерден ... ... ... ... терең білуді, кәсіби шеберлікті, ... ... ... ... ... меңгергені орынды. 4) Пікір
таласына, теориялық, практикалық айтыстарға батыл да жиі бару. Бұл –ақпарат
құралдарының ... ... ... ... ... ... берілетін материал, хабарларды қызықты, тартымды етудің жолы.
5) ... ... ... ... ақпарат құралдарына қолдау көрсетіп,
назар аударып, мән беріп, қорытынды шығаруды әдет-дағдыға айналдыру керек
екендігін ... ... ... Кеңес өкіметі, компартия басшылығы тұсында
жоғарыдан Бақ ісі жөнінде ақыл айту, үйрету, нұсқау хаттар ... ... ... ... ... ... еді./11/
Қазіргі заманғы телевизия – күнделікті тіршілігіміздің айнасы,
бүгінгі тұрмыста сананы ... ... ... ... ... ... ... аясында айтылар әңгіме, көтерілер
тақырып сан ... Сол көп ... ... жалпы жұртшылық түсінігіне
ұғыныңқы, тарихтан тамыр алатын ... ... ... ... тәуелсіздіктен кейінгі даму кезеңін ғалым Ғ.Ыбраева
шығармашылық және ... ... екі ... ... ... 1991 жылдың желтоқсан айынан 1994 жылдың сәуір айына ... ... 1994 ... ... ... 1995 жылға дейін –екінші кезең.
Олай болса, Ғ.Ыбраеваның бірінші-екінші кезеңі тәуелсіздікпен ... ... ... ... деп бөлуге болады. Оған себеп республика
теледидары тәуелсіздіктің он жылында күрделі жолдардан өте ... ... сай ... даму ... ... Әрі ... ... кезеңді
шартты түрде ғана алған. Себебі зерттеуші ... ... 1995 ... ол ... кезеңді осы мерзіммен аяқтаған.
Қоғамның ықпалды ... ... ... БАҚ ... өркендеу дәуірінде теледидардың елеулі қызмет етуін
дәлелдеп жатудың қажеті бола ... ... жаңа ... жаңа ... жолындағы қыруар істері жөнінде Н.Назарбаев үнемі айтып
келеді. 2003 ... 4 ... ... ... ... “Біздің бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... рөлі мен ... ... анықтап алуымыз керек”,-
делінген. Осы талаптың өзі өмірдің, бүгінгі қоғам дамуының құбылыстарынан,
сұраныстарнынан туындап отырған ... сөз ... ... ... сөз» ... 2007 ... ... айына жүргізген зерттеулерінің қортындысын жариялады. Атылмыш ұйымның
дерегі бойынша, биылғы жылы ... 1 ... ... 6 ... ... ... екен.
Сөз бостандығының жай-күйіне зерттеу жасап отырған «Әділ сөз» ұйымының
өкілдері Қазақстандағы сөз ... ... ... ... ілгерілеушілік байқалмайды, есесіне қорқыту-үркіту, неше түрлі
келеңсіз жағдайларға бару жылдан-жылға артып келе ... ... ... ... ... ... ... 4 айында ... ... ... ... ... ... көбейді. Біздің жеткен жетістігіміз бен артып
отырған үмітіміз - ол жаңадан дайындалған БАҚ туралы ... ... ... ... заң парламентке жолданған ... ... онда ... қылмыстық жауапкершілікке тарту жайлы
бап алынып тасталмақ. Егер жүзеге асатын болса бұл ... ... ... - ... сөз» ... ... ... биылғы жыл басынан бергі
өткен 4 ай ішінде Қазақстанда 1 журналист жоғалып, 3 ... ... тап ... 4 рет ... ... ... ... кәсіби
қызметіне кедергі жасаудың 8 оқиғасы тіркелген. Ал 6 журналист қылмыстық
қудалау ... БАҚ пен ... ... ... саны 40-қа жеткен, оның 37-сі – «ар-намысты қорғау» жөніндегі
талап. Ар-намыс пен іскерлік беделге келген ... ... 37 млн. 150 ... құраған.
Қазақстандағы сөз бостандығының жай-күйі алаңдарлық жағдайда екендігі
Баспасөз бостандығы күні қарсаңында ... ... ... ... ... жылғы баяндамасында да айтылды.
Қазақстан журналистер одағының төрағасы Сейітқазы Матаев Қазақстанда
белгілі бір деңгейде сөз ... бар деп ... ... ... телеарналар мен басылымдар да бар екенін, сөз ... де ... ... ... өз ... бар, ол көзге көрінбейді.
Себебі, кейбір журналистер батыл тақырыптарға бармайды, оны ... ... ... ... Asia ... ... ... Еркін Нұразхан сөз
бостандығы деген ұғымды әркім өзінің жеке мүддесіне пайдаланбау керек ... Мен ... ... ... ... ... санайтын
басылымдарды үнемі қарап отырамын. Олардың кез-келгенінде шын, әділ ... ... ... елдегі ресми басылым саналатын «Егемен Қазақстанның»
өзінде де ашынған, шындықты айтқан материалдар шығып ... Сөз ... ... ... әркім өзінің жеке мүддесін, бас пайдасын ойлап
біреуді қорлап, ар-ұятына ... ... ... істі айту ... - ... Еркін
Нұразхан./12/
– Менің жақсы көретін Владимир Познер деген ағамның бір айтқаны бар
еді. Өз сөзінде ол былай ... «Сөз ... ... – ақ қағазға не
ойлайсың, соның барлығын жазып, мықтылап бір жерге тығып қою деген сөз».
Шын мәнінде, сөз бостандығы жоқ деп ... ... мен ... ... ... көретін адамыма да айта алмаймын. Жаман жаңалықты таратпауға және
барлық ... ... ... ... тырысамын. Негізінен, журналистер көп
нәрсені біледі, бірақ айта бермейді. Сөз бостандығын өз басым әрбір сөзіне
жауап беру деп түсінемін,-дейді ... ... ... ... қатардағы азаматтар сөз бостандығын жай күйіне қандай баға ... ... ... ... ... ... ... болу керек дейді ғой. Міне, сол
дәрежесіне жетпей тұр. ... ... ... шара қолданып, нәтиже
шығарудың орнына оны қайта ... ... ... жамандасақ та Кеңес
үкіметі кезінде бастық пен шыбынды ... ... ... ... - ... ... зейнеткер.
«Қазақстандағы сөз еркіндігі даму үстінде. Менің пікірімше, сөз
бостандығы деген ақпаратты кім ... ... ... ... ... және оппозициялық басылымдар нені қаласа соны жазады. Бұл енді
сөз еркіндігі емей немене?», - ... ... ... ... ... ... бостандығы күні ЮНЕСКО бастамасымен 1991 жылдың
мамыр айының 3-і күні ... ... ... арналып
белгіленді. Аталмыш декларация дүние жүзіндегі тәуелсіз баспасөздің маңызды
рөлін баяндау үшін жазылды. Ол ... ... ... ... ... ... ... кепілді түрде қамтамсыз етуге шақырған./13/
Сөз бостандығы – рухани бостандықпен ... ... ... ... ізденіп келе жатқан құндылығы. ... ең ... ... БАҚ ... ... БАҚ бүгінгі қоғамдық дүниетанымның қалыптасуына әсер ететін,
кейде соны тікелей қалыптастыратын ... ... ... ... екен деп ... өздерінің ғана пікірін шегелеп сіңіруге талпынса, ол әділетсіздік
болар еді. Әрі ... ... ... ... ... ... ұстанымы болуға тиіс. Қоғам тірлігінің осынау
маңызды саласын әдетте заң ... ... Ол ... ... ... адамдардың заң тиым салмаған кез келген жолмен, кез ... ... ... ... БАҚ саласындағы мемлекеттік саясат тәуелді елдің
ақпарат айдыны ұлттық мүдеге қызмет ететіндей ... ... ... ... Президентінің 1997 жылғы 3 желтоқсандығы “Қазақстан
Республикасының біртұтас ақпарат кеңістігін қалыптастыру туралы” жарлығы,
міне осы мәселені ... ... етуі ... Онда республиканың Ақпарат
және қоғамдық келісім ... ... ... ... ... ... кешенді ақпарат кеңістігін қалыптастырудағы
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... кезеңнің басты
белгісі-екіұштылық. “Түрлі әдет ғұрыптардың бірлігі және ... ... ... өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... басшылықтың әкімшілік-бюрократтық әдісі орын ... ... ... асыру кезеңінде белгілі бір ... ... әрі ... ... басқаруы, патернализм, ойлаудағы
инерцияның пайда болуы, шығармашылықтағы шыншыншылдық өмірге келеді. Осының
бәрі де, қоғамдағы тұрақсыздықты туындатып, ... ... одан ... ... алып, демократиялық даму жолына
түскен кезеңде республикамыздың жүріп ... ... ... ... ... ... (1985 ... партия, комсомол, кәсіподақ
секілді ірір әлеуметтік күштердің сахнадан кетуі. Жаңа ... ... ... ... (қыркүйек 1990-наурыз 1995 жылдар) КСРОазаматы аталған
үрдістің тәуелсіз Қазақстан азаматы аталуымен аяқталуы. Осы ... және ... ... ... ... саясаттанушылардың пікірі бойынша (сәуір 1995-қыркүйек
1998 ... ... ... ... теңдікті орнықтыруға бет ала
отырып, Қазақстанның тұрғын емес ... ... ... ... ... ... ... 1998 жылдың қырқүйегіндегі Қазақстан
халқына Жолдауынан бастау алады. Бұл кезең қазақстандықтардың құндылықтарды
өзгертуге бағыт алуымен айқындалады.
Біздің ... ... бір ... телетуындыларда
қатарласа, қабаттаса көрінетін ұқсас мәселелердің ұқсаса шешімдерін, ұқсас
бейнелерді дара-дара талдап, ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан экрандағы бүгінгі хабар таратудағы
кемшіліктерді былай атап көрсетуге болады: а) ... ... ... ... өсуі және ... таратудағы бәсекелестіктің әлсіздігі;
ә) біртектес, арзанқол хабарлардың өсу бағдарының байқалуы;
б) телесериалдар кейіпкерлеріне еліктеген ... ... ... ... в) жасөспірімдерге арналған бағдарламалар ... г) ... ... ... ... ету, ... тарату,
көңіл –көтерудің ” бедел ... ... ... ... д) теледидарда талғамсыз хабарлар санының өсуі; ж) хабар
тарату саласында салиқалы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... созылатын әрі қиын міндет. Егер жаңа
демократиялық елдермен ... ... ... қол ... бостандығын
сақтап, өркендетер ниеті болса, онда қоғамдық, ... ... ... ... паш ... қолдап отыратын институттар құруы қажет. Ал
барша мүдделі ... ... ... ... ... ... және
ашық қоғам жағдайындағы іс-қимылдың, өзара түсініктің ... ... ... ... көне демократияның өзінде бұл кәсіп өкілдерінің ... ... шығу ... ... ... сипаты да болды. Қай
кезеңде де БАҚ-ты дамытудағы басымдылық мыналарға берілуі керек.: ... ... ... ... ... ... жүйесі мен
коммуникациялық желілерге шетелдік несиені ... ... ... бір ... ... ... ірі ақпарат концеріне біріктіру
арқылы жалпыұлттық БАҚ-ты мемлекеттік реттеу; ҚР ұлттық ақпарат саясатының
жаңа айқындамасын жүзеге асыру.
Өмірімізге “тәуелсіз ... бен ... ... ... ... аса ... оқиға болып табылады. Мұның өзі –демократияландырудың және
адам мен қоғамды саяси әлеуметтендірудің айқын мысалы. ... ... ... көрсетіп, жаңа мемлекеттік құрылыстың, болашақ Қазақстанның,
ұлтаралық және азаматтық келісімнің, дамудың қазақстандық төл жолын таңдау
мен жүргізіліп жатқан ... ... ... ең бір ... жөніндегі көзқарастары арқылы бір-біріне жақындаса түсті.
Қазақстан теледидарының демократиялық қоғам кезеңінде жаңаша бағытқа
бетбұрғанын байқау қиын ... ... ... алғаннан бері елдің,
жердің, мемлекеттің тыныс-тіршілігінды ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының өрісі кеңейіп, қатары
толығып келеді. БАҚ-тың алуан үнділігі барған ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының беріктігіне көрші
Ресейде адамдардың санасында бұрынғы ескі идеяны жандандыруға ... ... ... ... ... беру ... бір емтихан
болды. Барлық арна журналистерінің ең ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік құрылысты қорғауға жанын
салды. Олар жалаң сынның ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік саладағы қиын-қыстау жағдайының себептерін айтып қана қоймай,
жұртпен бірге болып, елді ... ... ... әзір ... жауапкершілікті өз мойындарына алды. Сөйтіп, журналистердің
обьективті бағдар мен ... ... ... ... ... ... ... кінәратсыз ақпарат кеңістігін қалыптастыруға
ықпал етті.
Бақ-тың басты міндеті –қоғамда болып ... ... әділ ... жеткізу, сол арқылы демократияық қоғамның негізгі құндылықтарына
қатысты белгілі бір келісімнің құрылуына ықпал жасау ... ... ... ... ... ... қоғамның беріктігі мемлекеттің
тұрақтылығының маңызды алғышарттарын ... ... ... мен ... ... ... билігін, оның бостандығы ... ... ... ... шынайы демократия, құқықтық
тәртіп бекитін болады, әрі ұлттық қуаттылығы артады. БАҚ-тың ... ... сай ... үшін тиімді құқықтық негіз жасау –мемлекет
парызы. Мұны тәуелсіз Қазақстанның 1991 жылы 28 ... ... ... ... ... ... туралы” Заңының қабылдануымен
түсіндіруге болады. 1999 жылы 23 шілдеде отандық ... әрі ... ... ... емес ... ... ірі медиа- құрылымдарының
қалыптасуы мен дамуына ықпал еткен жаңа заң ... ... ... ... мен ... ... Мамандардың бақылауынша,
АҚШ-та радио хабар таратушылар өз ... ... 50 ... ... ... 13 ... ал Интернет төрт-ақ жылда жеткізіпті. Ғаламдық
ақпараттық қоғам қалыптасуының жылдамдығы ... ... ... ... ... ... қазіргі заман технологиясын белсенді
пайдалану медиа нарықтың тұтас бөлігін, мысалы телерадио хабарларын ... ... ... тыс ... ... ... ... тарапынан жүргізілген әлеуметтік зерттеу нәтижесі
бойынша (репрезентативті таңдау бойынша республиканың барлық аймағынан ... ... ... БАҚ ... ... ... ... көптігіне; ә)қоғам мен мемлекеттің нағыз ділгер
мәселелеріне назар аудармауға, олардың мүддесін өздерінің меншік ... ... ... ... орындарына тәуелділігіне; в) жалған
ақпараттың таратылуына көңілі толмайтынын білдірген. Осындай ... ... ... ... ретінде БАҚ-қа қоғамдық сенімінің
төмендеуінің орын алуы мүмкін. Жаңа заңды әзірлеу ... жеке ... мен ... мүдделерін сақтаушы демократия институты ретінде БАҚ
қызметіне қолайлы жағдайды құқықтық ... ... ... ... енді ... ... мәдениеті туралы сөз
қозғасақ.
Эфир қай кезеңде болмасын онда жұмыс істеушілерден ... ... ... ... ... ... те аса ... қасиеттедің бірі.
Әсіресе адамның өзін-өзі тәрбиелеуі, жетілдіруі ең ... ... ... екен. Егер өзіңді -өзің тәрбиелеудің бір түрі – алдымен өзіңді
тану болса, онда ақылға сала отырып, өз ... ... ... ... еш ... жоқ. ... уақыт кезеңіне орай
әрбір адамның жүйке жүйесіне ... ... ... ... шамадан тыс
көп екендігін де жасыруға болмас. Олар ... ... ... ... ... жұмыссыздық, ақша өсімі, мезі ететін ауыр жұмыс,
урбанизация және т.б. болып табылады. Бір сөзбен айтқанда, ... бәрі ... ... ... алып келетін басты жайттар. Ал,
журналистер болса ... ... де ... ... өткізіп, оны жеңілдету
жолын іздейді және тауып өзгелерге ұсынады.
Өзіңді тәрбиелеуді тек қызмет барысында қажетті түрлі ... ... ... ... ... қоғам, табиғат, жануарлармен өсімдіктерге деген
сүйіспеншілікпен де толықтыруға болады. Бұл арада айрықша бір есте ... орл ... ... ... ... ... Егер ... ұстамдылық келіп қосылса, онда өзіңді ұстау мәнерің қалыптасып, оның
үстіне есте ... ... де ... осы ... ... мүмкіндігің арта түседі.
Әдептілік (этикет) арқылы көп нәрсені айтуға және ... ... ... ... ... ... қажеттігін білмеген кезеңде қиын
жағдайға ұшырауға тура келген шығар. Миллиондаған аудитория алдында шығып
сөз ... ... де ... білім мен білікті талап етеді. Оған, шындығын
айтсам, тереңдікпен қатар бейімділік те керек.
Этикет-француз ... Оның ескі ... да ... “салт-жоралар”,
“салтанат” және т.б.
Журналист үшін ең басты қасиеттердің ... ... ... бір ... ... ... амандасу, әңгімеге қалай
араласу, дастархан басында ... ... ... ... ... ... жинағы
емес. Әдептілік-адамдардың бір-бірінің сеніміне кіруі, сыйластығы,
сыпайлылығы, бір ... ... ... ... ... ... жан ... Қарап отырсақ, адам жанының нәзік иірімдеріне
қошемет көрсетудің ... ... өте мол ... ... ... ... кілтін таба біліп, теледидар ... ... ... ... ... ... ғой. ... ой әлеміне беріле отырып,
тыңдаушының көңіл ауанын аудара білгенге не жетсін. Міне, жүргізушінің биік
арманы-мақсаты да ... ... өмір ... ... ... ... ... “Тәлімді
тәрбиенің белгісі-өзіне тарта және сендіре білу, ол ақылдылықпен өзгелерге
көмектесу, өзін ... ... ... ... ... Даналық дәні
аңқыған испан мәтелін қолына микрофон ұстап эфирге шығысымен аспанда ойша
қалықтап, жерге ... ... ... есте ұстағандары жөн-ау!
“Ешқашан да, ешкім де ... ... ... да дәл. Бұл өзін ... деп қабылдайтын адамның ... ... ... ... ... бал, ... парасаттылық аңқыған журналистерді іздеп
табу қай кезде де оңай ... Төрт ... тең ... су ... ... де ... ... сайын қоюлана түсуде. Сыпайылық пен
сыйлылық қатар дарыған жүргізушінің эфирдегі парасатты ... ... сол бір ... экраннан асыға күтетіні де ғанибет қой.
Байсалдылық пен ... ... ... ... журналист қаншама сан
мыңдаған жандарға өз бойындағы асылын ... ... ... өмір ... американдық ағартушы Бенджамин Франклин
өзіне “күнделікті ұсақ ізгіліктердің 13 ... ... ... үнсіздік, тәртіп, шешімділік, іскерлік, ашықтық, әділдік,
үнемділік, тазалық, сабырлық, ... ... ... ... Адам ... осы ... ... дерлік бір бойына жинақтағаны жөн.
Сонымен, теледидар алдыңғы сан миллиондаған көрермен көңіліне кірігу,
оларды ерекше әсерге бөлеу де ... ... ... ... ... ... сөз, пікір, ой, мәнер, бәрі де бір бір мезгілде іске
қосылуы тиіс. Бір-бірін толықтыра, толтыра ... ... ... ... серпілтіп, еліктіріп, көңіл-күй орнықтыра, теледидар алдынан
кете алмайтындай жағдайда ұстау да журналистерміздің ... ... ... ... ... тән ... ... кезең-кезеңімен
көрермендер көз алдынан көлбеңдей өтіп, хабарлардың өн бойында қосыла
өріліп отырғаны ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ДЕҢГЕЙІ
Ғылыми - техникалық прогрестің қарқынды дамуы заманында адамзат
баласының ... ... ... арқылы бақылауы үйреншікті
құбылысқа айналды. ... ... ... сияқты тоталитарлық
езгіден құтылған елдер үшін ... ... ... анағұрлым бұрын ілескен мемлекеттерге ... ... Сол ... де ... ... ... қоғамның дамуы
немесе кері кетуіне, қоғамдық ойдың қалыптасуына зор ... ... Бұл ... алғанда біздің елімізде теледидар тек ақпарат
алу көзі ғана ... сол ... ... ұлт ... ... ... ... бянды етудің аса
маңызды құралы ... ... Ал ... ... күйреп, халқымыздың
ғасырлар бойғы арманы - Тәуелсіздігімізге ие болып, өз ... ... ... сәттегі қоғамымыздың өміріндегі телевидениенің рөлі
одан сайын арта ... ... да ... ... ... сақтайтын біртұтас Ұлттық идеологияны жасауды ұлттық арна
өзінің ... ... етіп ... Ал осы зор ... іс ... жолында "Қазақстан" Ұлттық телеарнасы орасан ауқымды еңбек
атқармаққа белін ... ... ... ... ақпарат кеңістігіне республикамыздың басты арнасы -
"Қазақстан" ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік
алғаннан кейін Қазақ теледидарының тарихында жаңа кезең басталды.1994 жылы
4 сәуірде ҚР Президентінің ... ... ... мен ... ... ... ... жылы «Қазақстан - ... деп ... ... ... қазақ тілінде 4 рет жаңалықтар
топтамасын ... ... ... бағдарламасы дирекциясы, ... және ... ... ... ... ... сипаттағы хабарлар) шығармашылық бірлестіктері ... ... 13 ... және 1 қалалық (Семей) бөлімшесі бар.
//“Қазақстан” ... ... ... ... 95,75 ... хабарларын 2003 жылы Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан,
Моңғолия және ... ... ... 12 ... мен ... ... автономиялық ауданының тұрғындары көре алады Ал ... ... ... ... ... таралып жатыр.
«Қазақстан» Республикалық телерадиокорпарациясының үлкен қазынасы- “Алтын
қор”. 1955 ... ... ... ... ... ... ... мыңнан астам деректі фильм, мемлекет, қоғам қайраткерлерінің бейнесі,
тарихи оқиғалардың ... ... ... ... ... мен ... дәстүрлерін жаңғыртып
отыр. Біздің бағдарламаларымыздың 80 пайызы мемлекеттік тілде жасалады.
“Қазақстан” Ұлттық телеарнасы мен қазақ ... ... ... кәріс ұйғыр
тілдерінде хабарлар шығады.
2006 жылдан бастап Орталық Азияда тұңғыш рет ... ... ... ең ... озық ... жабдықталған
виртуальды студия жұмыс істей бастады. Әлемде виртуальды студиялардың
тарихы 1993 ... ... Ол ... ... ... елі ... фон ... түрлі-түрлі жүйені ойлап тапқан болатын. Бұл ІМР
жәнеVАР компаниялары еді.Ал,виртуальды студия ... ең ... ... 1994 жылы ... ... көрмеде жария етілді.Жүйелердің
алғашқы нұсқалары құрылуы күрделі қолайсыз әрі ... ... ... ... жаңа технологияны жетілдіруге бекінген мамандарды тоқтата алған ... ... ... студиялардың технологиялары озық
бағдарламалық қамтамасыз ету мен ... ... ... ... айтылуы бойынша виртуальды студиялардың техникасы
таяу жылдары көптеген ... «бет ... ғана ... ... кейіпі өзгертілді. Жаңа виртуальды тәсілдер бағдарламалар сопы
«компьютерлік түр» береді. Форма,түс, қозғалыс тұрғысында кең ... ... ... ... келер болсақ, мұнда компьютер
арқылы «жасанды фон» жасалынады. Бұл ... ... ... ... да кәсіпкер осы виртуальды фонда емін-еркін қозғалып жүреді.
Бір айта ... жай, ... ... ... ... план және кіші планда «үлкейтіп және кішірейтуіне» орай, артты
компьютерлік фонда да адаммен бірге қажетті ... ... ... ... ... ... виртуальды студия кешегі осы
салада әлемге ... ... ... ... ... ... оны жуық арада іске қосылатынын ... ... ... ... сай ... ... шығатын бағдарламаларды
тамашалайтын күнде алыс емес.
Бүгінгі күндегі Қазақстан теледидары белгілі бір мөлшердегі дамуды ... да ... ... ... ... Шыны ... «Қазақстан» мен
«Хабарды» айтпағанда, қалғандары саны бар сапасы жоқ арналар. Олай ... ... ... ... деп ... мүлде келмейді.
Қазақша бағдарламалар жоқтың қасы. Теледидар алдында ... бір ... бұл ... да ... ... ғажап емес. Себебі, орыс тілді
бағдарламалардың дені ... ... ... ... ... ... ... т.б.Осы тұста жоғарыда өзін бөліп-жарып қойған
арнаға тоқтала кетейін.
Мемлекеттік арналардың бірі- «Қазақстан» ұлттық арнасы. Өте қатты
құлдырауды ... ... ... ... шақ ... «Қазақстан» қазір,
ұлттық арна деген атына сай болып, өз биігінен көріне бастады. Мемлекеттік
теледидар ... ... ... ... ... ... аудиторияға көптеп ұсыну болып ... ... ... ... ... ... бірін ғана жабуға
жететіндіктен, ... ... ... ... нарықтық
қатынастар кезеңінде жарнамадан ақша табу ... ... ... ... ... ... құқықтық бейнесі БАҚ
өмірдегі орны мен қызметін жаңа сатыға көтерді. Ол қоғамның жаңа кезеңдегі
қозғаушы күшіне айнала бастады. ... мен ... сан ... ... ... ... қайшылығы, саяси және әлеуметтік түрлі бағыт ұстанған
басылым, телеарна мен радио жүйесінде алдыңғы орынға ... ... және ... ... халықтық арнаға айналуда. Экран
телеарналарында аналитикалық талдаулар, авторлық бағдарламалар, ... ... ... қаулап өсіп, көрерменнің рухани сұранысына сай ... ... ... ... Үстіміздегі жылдың қаңтар айында «Жас
алаш» газеті сауалнама жүргізген 50 көрерменнің 36-сы осы ... ... ... шыққан.
«Қазақ халқының ұлттық идеологиясының дәл қазіргі қалыптасу кезеңінде
теледидардың атқаратын қызметі өте зор. Оның еліміздің ... ... ... ... ... бір саласына айналғанына қырық
жылдан ... Осы ... ... ... деп ... ұлттық
телеарнаның дәл қазір өркендеп, өрлеп тұрар дер ... ... оның ... ... ... қайта-қайта сын найзасына ілініп жүр.
«Қазақстан-1» ұлттық телеарна деп аталғанымен, оның қазақтың ұлттық
табиғатын,болмысын көрсетіп-жеткізудегі қам-қарекеті ... ... ... ... ... басшылығының қолдан-қолға көшуі,-
дейді теледидарда бірнеше жыл қызмет еткен, қазіргі Алматы облысы ... ... бірі ... ... Бегембаева.-Жаңадан келген теледидардан
хабарсыз басшы жұмыстың мән-жайна қанығып, іске енді ... ... ... Расымен, осыдан келіп сан өзгеріс басталады. «Қазақстан-
1»-дің ... ... ... өзі соңғы жылдары «Қазақстан-1»,
«Шарайна», «Хабар», «Ақшам» ... ... рет ... ... өзгергенімен,
болмысы, мән-мағынасы сол күйінде қалған бұл бағдарламалардың көрермен
көңілін көншітпей ... неге ... ... ... ... өзінің тәжірибелі мамандарынан ... ... ... ... ... жас сарбаздар көрерменнің
рухани қажеттілігін қанағаттандыра алар емес.Әлде, «Қазақстан-1»-дің
журналистеріне ... ... ... ... ... ескерілмей
қала бере ме екен? Олай дейтініміз, бұл жерден кетіп ... ... ... ... ... ... ... шыға
келетіндігін көріп жүрміз. Басқа-басқа, ... ... ... ... ... елге ... ... қалдырып кеткен шаңырағы бұл. Барлық тәуелсіз телеарналардың
өздеріне қажетті қызметкерлерді ... ... ... ... ... ескерсек, «Қазақстан»-нан әртүрлі себеп-сылтаулармен
қысқартылып кеткен сол журналистерді ... ... ... ... бара жатқан шығар? Бір кездегі «Қарыз бен ... ... «Кеш ... ... ... ... көңілінен шығатын,
олардың эстетикалық талғамын қалыптастыруға тікелей әсер ететін хабарлар
қайда? Елбасы жарлығын, қоғамдық ... ... ... ... оларды
талдап, түсіндіретін комментаторлар неге жоқ? ... ... ... ... ... ... ... Хабарды не үшін нашар түсірілгеніне айтатын жауап
та ... да ... ... жасалмайды, техника жетіспейді, т.б. Техника
қызметкерлері көбінесе басқа ұлт өкілдері болатындықтан да ... ... ... ... ... жағдай. Біздің әңгіме ... ... ... ... жасап жатқан
сюжетінің мазмұнын мүлде түсінбейтіні және оған тырыспайтыны. Осы ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінбеуі
қалай?
Жарнамаларды түгелімен қазақыландыру жайын осы арада тағы да ... ... Сол ... ... ... не ... ... көтеруге, не теледидардың материалдық-
техникалық жағдайын түзетуге септігі тигенін біз әлі ... ... ... қазір «Қазақстан»-нан көретінің қат-қабат беріліп жатқан
телесериалдар, аударма ... одан ... орыс ... ... ... басқа телеарна еншісіне қалдырып,
ұлттық арнаны түгелімен қазақ тілінде жүргізсе ... ... еді. Осы ... ... ... ... ... төрағасы сұлтан Оразалинов та:
«Ұлттық арна ... заты сай ... ғана ... ... ... ... барлық нышандары көрініп тұрса құба-құп. Ұлттың басты ... тілі ... ... тұтастай қазақ тілінде жүруі арнайы заңға
қарамастан ... ... ... ... ... ... дамытуға аз да болса сеп болар еді» деп пікірімізді қолдайды.
Бәрін айт та,бірін айт, «Қазақстан»- ды біздің ... ... ... ... күн алыс емес ... деп сеңгің келеді.Олай болмаған
жағдайда, қырық жылдық тарихы бар теледидар ордасының ... ... ... ... бермеуі мүмкін. Сіз қалай ... ... ... ... пен ... ... Ана тілі ... 1999 жылдың 29 сәуірінде жарық көрген мақаласынан «Қазақстан-1»
телеарнасының берекеті кетіп, қайта-қайта сын найзасына ілініп ... ... Бұл ... 1999 ... көзқарас.Ал қазіргі жаңалықтар мен
өзгерістерге көз салайық .
«Қазақстан» ... ... оң ... ... ... тағы болмайды.Жаңа басшылық келгелі «Қазақстан-1» деген атау ... деп ... ... ... ... Мемлекеттік арнаның күні мемлекет қазынасына қараулы. Ұлттық арна ұлт
мүддесін мұрат тұтады! «Қазақстан» арнасын ақпараттар ... ... ... ... бір арна ... ... айта аламыз. «Қазақстан»
ұлттық телеарнасындағы ақпарат-сараптама бағдарламалары дирекциясы ... ... 7-де ... ... ... ... ... аталып кеген бөлім
кеңейіп, қазір Астана мен Алматыдағы дирекция қызметкерлерінің саны 70-ден
асты. Бұған 13 облыстық, 1қалалық ... ... етіп ... ... ... Бұл ... «Қазақстан» республикалық
телерадиокорпорация басшылығының ақпарат саласына айрықша көңіл бөліп
отырғанының ... ... ... ... ... басты мақсаты
ұлттың мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын арнаға айналу. Осы ... ... бет ... ... екі идеологиялық ұстаным бар. Олардың
біріншісі-тастағы көне ... ... ... Алан ... ... Екіншісі-Орхон –Енисей аңғарындағы тасқа қашалған
руникалық жазулар. Бұл идеялардың барлаға басқарма төрағасы ... ... ... ... реті ... айта ... жөн. Көпшіліктің
көңілінен шығып жүрген жаңалықтардың «Көңіл ... ... ... да қазақы қаны бар адамның рухын көтереді. Қазір ... ... ... ... ... ... ... стиліміз қалыптасып келеді.
Мемлекеттік ұлттық телеарна ... ... ... ... ... де бар. ... ... ең бастысы-көрермендер
қатарын көбейту үшін арзан айламен дақпырт таратпау, кез-келген хабарды
нақтылап, ... ... ... ... ... басталады.
«Қазақстан» кешкі жаңалықтарын аса бір оқыс ... ... ... пен
Үкіметтен бастайды. Қазіргі телекөрермен ақ пен қараны, рас пен өтірікті
салыстырып барып ой ... ... ... ... ... тілді
көрермендеріміздің саны бойынша қай облыста да алдыңғы орындардың бірінде
десек, асылық болмас.Жыл басынан бері арна шалғай ... мен ... ... ... ... танылмай жүрген
талантты адамдарын көрсететін «Айна» атты ... ... ... ... ... аптасына 7 мәрте шығып тұрады. Күніне бес мәрте екі ... ... ... жатыр. Бұдан бөлек күн сайын « Жаһан
жаңалықтарын» айтады. «Спорт жаршысы» да спорт әлемін ... ... ... бір ... осы ... үшін ... АРТN компаниясымен келісім-
шарт жасалып, шетел жаңалықтары мен спорт хабарларын ... ... ... ... ... ... үшін ... атты
мәтіні жоқ бейнесюжеттерді жиі пайдаланылады. Бұл ешқандай жаңалық ... ... көп ... тәсіл. Тележурналистиканың газет-журнал мен
радиодан айырмашылығы бейнематериалда. Сол себепті де ... арна ... ... кезеңде басымдық беруді жөн ... ... ... ... ... қазір Алматыдан эфирге тарап ... ... BetaCAM SX ... ... Бұл BetaCAM SP-
дан кейінгі буындағы жаңа аппарат. Осының арқасында бейнекөрсетілімдердің
сапасы едәуір жақсарып ... ... ... бағдарламасын DVCam
Master Class ... ... ... ... ... ВВС,СNN
сияқты арналар эфирге осындай форматпен шығады екен. Бұндай ... ... ... НТВ және ТВС ... ғана бар. Корпорацияның
қаржылық мүмкіндіктеріне қарай жаңа кинолар сатып алынып жатыр. Болашақта
рухани нәрі ... ... ... ... ... көбейтуде.
Жалпы, «Қазақстан» телеарнасы өз көрермендеріне ұлттық арнадан ... ... ... ... ... құралдарының кәсіптік деңгейі айлықпен
бірге өспейтін ... ... ... ... ... ... принциптерді 5 топқа бөледі. Олар:
“1.Кез келген жағдайда өз ... ... ... даяр болу, сол жолда
батыл шешім қабылдау және ... ... ... тиянақты болу.3.
Шығармашылық белсенділік ... ... ... 4. ... ... Өз-өзіне сын көзбен қарай білу және ... ... ... қызметтегі кәсіби мораль маман үшін кәсіби
бағыт-бағдар ролін ғана атқарып қоймайды, сонымен ... оның ... ... ... ... ... ... мен торысының
шабысында айтарлықтай айырма жоқ па деп ... ... ... ... ... ... ескі. «Қазақстан» телеарнасы болсын
қазақ ... ... ... ... ... да ... сөйлеу мәдениетінің
төмендігі көзге түседі. Мысал үшін, таяуда «Қазақстан» ... ... ... белгілі бір жазушының тележорналшымен он минутты
әңгімелесуінен: модный, современный, ... ... ... ... ... ... была ли культура,
моральдық, дизертирство от трудности, ... ... ... ... Осы ұғымдарды сол азамат қазақша айта алмайды дей
алмаймын. Сөйлеу дағдысы әдет ... ... ... мұны ... ... ... деп ... ұзақ жылдардағы саналы
бейімделістің алдары десек те болады. Мұндай мысалдарды қай арнадан ... ... ... ... кез-келген жерге қыстырып
жіберетініміз тағы бар. Тағы бір ... ... ... ... кету. Арнада «болып табылады» деген жасанды күрделі ... ... ... ... ... ... деген
сияқты тіркестер «мынау-бала болып табылады, анау-дала болып табылады» деп
жіктеліп тұрмасына кім ... ... ... ... ... ауытқуларда ғана жатса жақсы ғой...
Арнада да халық алдына шығатын ұл-қыздардың тіл тазалығымен бірге,
«бұдырайған екі шекелі, қарақат ... ... ... эстетикалық талғам
биігінің белгісіндей кескін-келбеті келіскен бүгінгі күн адамы ... ... ... осы орайда телеарнаға
нақтылық пен кәсіптік әлі де болса керек.
Жалпы алғанда қазіргі қазақ тіліндегі телехабар, ... ... ... ... Біз оған дәл мынадай деп жауап бере алмаймыз. Бірақ,
көзі ашық, ... ... ... ... бар ... ... жеке
пікірімізді айтсақ, кейбір ... ... ... ... ... да ... ... берілетін
хабарлардың, бағдарламалардың, көрсетілімдер мен қойылымдардың халі мүшкіл
деп батыл ... ... Одан ... үшін не ... деген сауалға өз ойымызда
жүрген басты-басты мына жағдайларды ескеруді ұсынуға ... ... ... ... ... бай да, ... да
шешен тілін жетік меңгерген, ең болмаса жақсы білетін адамдар ... ... ... ... да, ... пен ... де, ұлттық
салт-дәстүрден де мол хабары бар, дүние ... кең, ... биік ... ... алу керек.
Теледидар арқылы берілетін хабарларды батыс Еуропаның, Ресейдің, АҚШ-
тың ақпарат құралдары не ... соны ... сол ... ... ... ... ... жат салт-дәстүрін, дінін насихаттайтын
фильмдерді дереу тоқтату керек, оларды еліміздің, әсіресе, ... ... ... ... түрде іріктеп беру ... ... ... еді. ... өзге ... ... ... немесе
соны калька ретінде беруден, қаттырақ айтсақ теледидардағы паразицизмнен
арылу керек.
Телеарна басшыларын білікті, ұлт ... ... ... ... ұлт ... жаны ашитын журналистерден тағайындау керек.
Бұл айтқандарымыз біреудің көңіліне қонар, біреудің көңіліне қонбас,
бірақ осы аталған кемшіліктердің қазіргі ... ... ... ... ... ... тағы да ... қазіргі заманда адам ағзасына ... әсер ... ... ... шек жоқ. Және оның осы орайда шарапаты мен
кесепаты қатар ... келе ... ... ... ... ... болып
жатқаны жасыран емес. Сондықтан, әртүрлі теледидар басшыларыннан бастап,
қатардағы шығармашылық қызметкерлерге, тілшілерге дейін осы мәселені ... ... ... ... бір ... ... шығармаса керек.
Жалпы, "Қазақстан" ұлттық телеарнасы Қазақстанның өз ... ... оның ... тілі бар екендігін есімізге
салып, ... ... ... жұбаныш ұялататынын бірден-
бір арна ... ... ... ... ... ... ... Абаймен" дидарласып, "Ән мен әншіден" ... ... ән ... ... ... 100 әні" мен
"Қазақтың 100 күйі" ... ... ... бен ... ... тұрғандай болатын. Қазақтың дәстүрлі әндерін,
күйлерін әр ... ... ... ... ... кейінгі жастар үшін ... ... ... ... ... ... мол ... Ал "Ақжүніс" ше?
"Ақжүніс" бағдарламасының мақсаты-қыздар тәрбиесі, жас жұбайлар, шаңырақ
көтеріп, отау ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлерді ортаға салып, ақыл, кеңес беру. Сондай-ақ, "Ақжүніс"
–осы тақырыпқа арналған қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... мен ене ... ... саны қыз-
келіншектердің, әсіресе, жас толқын көрермендердің назарын ерекше аударды.
Бұрын өзінің тағдыры туралы ... ашық ... ... ... ... ... шаммен іздеп табу қиын болса, енді ондай рухани жаны
жаралы, көңілі жарты, отбасылық шерлері асқынғандар хабарға ... ... ... ... ізгілік күтуіне мүмкіндігі туды. Хабардың бір санында
бір келіншек санасын сарғайтқан мұң-зарын шымылдықтың ар жағынан ... ... ашық ... ... ... бір адамның басындағы ... оның өз ... ... кісіге тән сезіммен, ашу–ызасымен
берілуі экран алдындағы бейтарап деген көрерменнің өзің елең ... ... оның ... ... шешіп бере қоймаса да, көпшілікті
ойландыратыны, өзгеге сабақ болатыны ... Бұл ... ... ... ме ... ... балалар мен жастарға арналған ... ... ... ... ... осы ... ... ел арасында алуан
пікір бар. Оның көбі бағдарламаның құндылығын, керектігін айтады. Көнерген
сөздерді ... ... ... ... ... ... ... жеткізгісі келеді. Қазалы қаласынан Зейнел Мәжитұлы есімді оқырман
былай дейді: “Ұлттық ... ... ... ... сайын тынысым кеңіп
қалады. Қаншама сөздеріміз көнерген деген лақапты ... құр ... ... ... ... әлдекімнің сөзімен шұбарламауға қазақ тілінің
байлығы әбден жетеді ... ... ... ... ... ... таба ... қиналып жатқанда жап-жас балалар білсе, кәдімгідей мәз
болып қаламыз. Нәзира ... сол үшін де ... ... ...
Алғыс алған жақсы, әрине. Тележурналист үшін ... ... ... ие екені өз алдына.
Хабарға келсем....
Бұл жолы жүргізушінің имиджі де жақсы ... ... ... ... пен ... ... де көп бойжеткен Нәзирадан көріп
жүрген сыңайлы. Жинақылық ... ... сөз де, ... да жоқ. Бәрі ... Тек. ... ... ... Бердалы жүргізетін хабар атаулы
көңілсіз. Селқос жүреді. ... ... де ... ... ... сай бағдарламаларды тапқан ... Айта ... ... тән бір ... бар. Не ... ... не “ұлттық бояуды” тым
қалыңдатып жіберген, әйтеуір, техникамен қамтамасыз етілу жағы ... осы ... ... ... ... ... ... әлдеқалай тартымды, қызықты бола түсер еді. Студияның
көркемделу жағы да ... Неге біз ... ... мұра ... тек ... ғана ... ... Көрермендердің эмоциясын бере білуде де
кемшін ... ... ... "Қыз қуу" ... ... "Күлтөбе",
"Шыңның жүзі", "Атажұрт" ... ... ... ... ... ... жүрегіне жол,
санасына соқпақ табар бағдарламалар болған-ды.
Елімізде 10-нан астам аса ... ... ... Әрқайсысының
өзіндік қалыптасқан стилі, ұстанған мақсаты бар. Соған жараса арнаның
белгілі бір ... ... тобы да жоқ ... ... ... әр ... тақырыптағы тележобаларды ұсынуы ... ... ... ... жаңаша шығармашылық ізденісті
“Қазақстан” ұлттық ... ... ... ... ... ... жасауы таңертеңгі 07.30-да “Оян қазақ”! ақпаратты-
сазды бағдарламасымен(тікелей эфирде) басталған. Көрермендерге ұйқы ... ... ... ... ... түскен бұл хабарды жұрттың
жұмысқа, оқуға кеткенге дейінгі ... ... ... керек.
Әрбір көрерменнің талғамы әр түрлі. Әркім өз ... ... ... өнер, мәдениет саласында жүрген көрермен
тобы өзіне қажеттілерін аталмыш арнадағы “ Ән мен ...... ...... ... “ Жеті ... т.б. ... алып жүр. “Ән мен әнші”
демекші, оған да жаңа өзгерістер ... Онда ... ... ... әнші ... ... әншілердің әншіге сауалы, енді танылып келе
жатқан өнер иелері жайында ... беру ... ... ... ... ... айтып жүрген әншілердің әнді орындау сауаттылығын
жіті қадағалап, оған ... ... ... 100 ... ... орны бар ... ... кейін саңырауқұлақтай қаптап кеткен
жас орындаушыларды сараптаудың бір үлгісі. Шынын айтқанда, “әлгіндей”
әншілер ... ... ... “Ән мен ... және ... 100 ... тележобаларда байқайтын болды.
Қазақтың данышпан Абайын насихаттауда БАҚ-тың үлкен мәнге ие екендігін
бесенеден белгілі. ... ... мен ... ... бұқараға таныту-
біз үшін игілікті іс. Мұнымен не айтайын деп отырғанымызды іштей сезген де
шығарсыз. ... ... ... ... оны ... бел буған
оңды ісі- “Анық ... ... ... анық етіп ... ... ... ғалымдар сөзінің берілуі бағдарламаның құндылығын ... Осы ... әр ... ... ... ... ... жүзі”
атты телетуынды көрермен асыға күтетін халге ... ... ... ... оған ... ... қарсы алдында отырған
тұлғаға қатысты жан-жақты ақпараттарды жинауы –бағдарламаның ажарын ашып,
шырайын келтіріп жүр.Авторлық ... ... ... ... ... ... бағдарламасы бәйгені ешкімге бермей келеді.
Сұрақ қоя ... ... ... ... ашу, ащы ... ... жауап
алу хабардың негізгі көздегені десек, осының бәрін жеткізе білудің үлкен
шеберлікті қажет ететіні ... ... ... ... халық жібермей
көруге әдеттеніп алды. Апталық саяси-сараптаманың өткен санында елімізге,
ұлтымызға қатысты тіл, жер, көше ... ... ... ... ... ... басым. Әрбір мәселені сараптап беруге
ұмтылып жүр.
Рахат ... ... ... атты ... ... ... мәселесі де құнды. Рахаттың саясаттанушы екендігін есепке
алсақ, оның әрбір ... ... ... ... ... ... ... пікірлердің туындауына септігін тигізіп келеді.
Айтпақшы, “Қазақстан ” ұлттық арнасының ... ... ... Шәмші әндеріне құрылған “Менің Қазақстаным” атты ... ... орын ... астын сызып айту керек.
Көрермендердің ... ... ... жатты. Сондағы экраннан
көрсетілген деректі ... ... ... жазылып қалған жалғыз бейнесі.
Біз кейде теледидар туралы ой қозғағанда пендешілікке бой алдырып, ... оны ... ... ары аса ... қалатын кездеріміз болады. Үнемі
оған негативті қөқараспен қараймыз. “Жақсының жақсылығын айт, нұры ... ... енді арна ... ... ... ... жоқ. Сондай-ақ 60-
70 жылдардағы әндерді қайта ... ... ... осы ... ... деп ... концерттік бағдарламамен көрсетіліп
жүр. Халықтың ... ... ... ... емес пе? Біз ... ... ұлттық арнасын мақтайын деп отырғанымыз жоқ. Ондай ... ... Бар ... көрермен ретінде саралап айтқанымыз
ғана./21/
Ал, енді ... ... ... ... өткізіліп,
шығармашылық табысқа жету үшін мынадай критерийлерді есепке алуға тура
келеді.
1.Ықпал ету (реакция). ... өзі ... екі ... тұрады: а)
Сөйлеу мәнерінің ойнақылығы, сөйлейтін сөзіңді іштей жұптап, ойыңды
сабақтап ... ең ... ... ... ... бір сөйлем
көлемінде тізбектеп алу. Сонда тыңдарман алдында тілің күрмелмейтін болады.
ә) Техникалық сипаттағы тапқырлық, яғни операторлық ... ... ... ... әрі ... ... ... телефон
қоңырауын дер кезінде және оңтайлы ... ... алып ... ... желісіндегі жіберілген ақауларды ыңғайын тауып,
реттеу тыңдарманға байқатпау.
2. ... ... ... Үн екпіні (тон). Сөйленетін сөздегі логикаға сәйкес үн екпінін
жоғары көтеріп, төмен түсіру арқылы ... ... ... ... ... ... ... әрбір іркіліс тыңдаушының қабылдауына әсер етеді.
Бір ғана сөздің өзі дауыс ырғағына ... әр ... әсер ... ... Үн деңгейі. Бағдарлама жүргізетін жүргізуші өзінің дауыс деңгейін
тауып алуы тиіс. Қуатты, жігерлі әндер мен сергек, ... тың тіл ... ал ... ... ... баяу ... ... ауысып, лирикалық
балладаларды ұсынарда нәзік тебіреніспен сөйлеген жөн. Ең бастысы, ешқашан
дауыс көтеріп, айғайлап ... ... ... , яғни ... өз ... ... ... ерекше
қасиеті. Әлбетте, ол мынадай екі көрсеткішпен анықталады.
а) Журналисті тыңдап отырған аудитория оны танып, ... ... ала ... Ал журналистің атын естігенде оны ерекше бір стиль мен ... ... ... ... ... ... ала ... Тіл мәдениетін сақтау.
а) қарабайыр сөздерді қолданбау
ә)Қайталау жібермеу
Демек, эфирге шығатын журналистің өз образы болуы керек. Әркім ... өзі ... ... ... ... ... өтуі
көбіне-көп оның өзін-өзі қалай ұстағанына, қандай мәнермен сөйлегеніне,
сөйлеген кезде қаншалықты сендіре ... сол ... ... ... байланысты. Сонымен, телебағдарламадағы жүргізуші-журналист
өзіндік дауыс ырғағымен, сөз саптауымен, қолтаңбасымен өз ... ... тек ... ... ғана емес, ойы, сезімі, іс-әрекетімен де
әдемі және ... А.П. ... ... бәрі де: ... жан ... және
ойлары да әсем болуы тиіс”,-десе, Софи ... ... ең ... және ... түрдің бір-біріне сәйкестілігі./23/
Бүгінгі таңда ... ... ... үрдісіне сай соны өзгерістер жүзеге асып жатыр. ... ... ... ... ... ... ... басталып
кетті. Телеарна тарихында болмаған продюсерлік қызмет ... ... ... ... ... ... ... редакторлар мен режиссерларға шығармашылық тұрғыда жақсы еңбек
етулері үшін ... ... ... іске ... он продюсер
өзара ... ... ... ... ... ... ... бірін-
бірі қайталамас бағдарламалар жасады. Нәтижесінде ұлттық ... ... ... Сөйтіп, алғаш нарықтық қатынастарды
қалыптастыру арқылы ... ... ... ... ... ... үлгісінің шағын да болса ... ... ... төрт ай ... ... ... ... сәйкес
атқарылды. Жасыратын ... жоқ, жаңа ... ... ... ... оңайға соққан жоқ. Әйткенмен, нәтижесі ғаламат болды
десек ... ... бола ... Бұл ... бұған дейін
Қазақстанның ешбір электрондық ақпарат құралдары ... ... ... ... ... әдіске тұңғыш қадам жасады. Осыған
дейін ... ... саны бар, ... жоқ ... ... бағдарлама
жабылды. Олардың орнын таңертеңгі екі сағаттық іскер адамдар ... ... екі ... әйелдер арнасы делінген тікелей ... және тағы ... жаңа ... ... ... ... ... әрбір қазақстандық азамат әлемдегі оқиғалардан ... ... мен ... ... ... керекті
мәліметтерін ала алады. Тіпті, тікелей эфир ... ... ... ... қай ... , қай ... ... тығыны туындағаны
туралы әп- сәтте біле ... ... сол ... ... былайғы
өмірде де керек болар сан алуан ақпараттарға қаныға ... ... ... ... "Сырға", "Тойбастар", "Талғам",
"Айтыс-чемпионат", "Назар" , ... ... ... "Ел мен жер", ... ... ... ... септігі", “Дела житейские” сынды хабарларды ... Осы ... ... ... үшін ... ... декорациялар дайындалды. Қазіргі уақытта біз бір мезетте төрт
студия ... өз ... ... ... Ал мұның ... ... ... тікелей әуе толқыныда ... ... ... және ... ... ... жасалатын үш
студияны ... Аз ... ... қандай ауқымды шаруалар
істелгенін осыдан-ақ байқай беруге болады.
Қазіргі ... ... мен кино ... ... ... ... дамып келеді. Қалыптасқан жағдайдың әсері ме, ... ... ... байланысты ма, кейінгі жылдары
теледидардан ... ... ... ... басымдық
беріліп, кешегі Кеңес дәуіріндегі сан ... ... ... айтулы кинотуындыларымыз тек бейнеқорда ... ... ... да сондай күйді бастан кешіріп ... ... ... ... ... бұл ... сол ... орнын
толтыруды көздеп отыр.
Халқымыздың менталитетінің бір ... - ол ... ... ... ... қабылдайды. Сондықтан да
еліміздегі ... ... ... ... ... ... тек ... жинауды мақсат тұтқан күлдібадам дүниелерді өз
эфиріне жолатпауға күш ... ... ... ... ұлттық
телеарнасына келген шығармашылық ұжымның жұрт назарына ... ... ... бәрі ... ... ... өткендей десек
артық айтқандық болар. Дегенмен олар дайындаған ұжымның осынау ... ... ... ... демей, білек ... көз ... ... ... ... ... ... әбестік болар еді.
Соның дәлелі ретінде ... ... бар, тіл ... ... ... ... ... жатқан телебағдарламаларды ... ... ... ұлттық телеарнасы осыған дейін де ұлтқа
қызмет ... ... де ... Келешекте де сол ұлы да ... ... ете ... Бәрін патша ... ... ... жатар.
Көремендер арасында қанша жерден асыл ... да, ... ... ... ... ... келе жатқандарда бар.
Олардың ойларынша ... ... ... әділетсіздікке
төзе алмаған арнадан кеткен ... ... ... ... ... ... айналып отырғанын айтады. Арнаның
орыстанған қазақтарға арналғанын білдіріп, бір ... ... ... ... ... десе де ... ... ... ... қазақ деген ұлттың, Қазақстан ... ... ... тер ... еңбек ете берері хақ.
Жалпы, Қазақстан ТРК-да басталған ... ... ... ... ... тағы бір көз жүгіртіп көрейікші. Сонымен, кеше, яғни кешегі
басшылық кезінде, расында да ... ... ... саны сексен
пайызға жеткен екен. Көрермен көзайымы болған “Шынның ... ... ... ... ... ... ... “Қыз қуу”
сияқты бағдарламаларымен қатар, қазақтың “Мәңгілік мұрасын” жинақтау қолға
алынған еді. Мұның бәрі ұлттың ... ... елге ... ... ... ... Осындай рухани құндылықтарға, ... ... ... ... ... ... ... Жүз
пайыз акциясын үкімет иемденетін мекеме басшыларының ауыс-түйіс те ... та ... ... ... ... ... ... күні, бір топ
телеарна жүргізушілері өз еріктермен наразылық ... ... ... ... басшылықтың, яғни Ғалым Доскеннің қызметтен алынуының себепсіз
екендігін алға ... ... оның ... ... ТРК-ны сату
мәселесі жатқандығын да тілге тиек еткен. ... апта бойы елді ... ... соңы “ит ... аяқталды. Наразылыққа шыққан
“қазақстандықтардың ”, ... ... ... ... ме, ... де ... келер дәрмен болмады ма, әйтеуір соңы ... өз ... ... ... ... Сөйтіп, сол кездегі
“қазақстандықтардың” ұсынған бағдарламалары да олармен бірге ұмытылып кете
барды.
Бір топ қызметкерлерінен ... ... ТРК ... жоқ. ... ... ... жаңа ... дүниеге келді.
Бүгін “Қазақстан” телеарнасы әдеттегідей ... ... бар, ... бар, ... тіліндегі болсын, орыс тілді болсын, өз
бағдарламаларын ұсынып, ... ... ... Рас, ... ... ... Иманғалиұлы көрерменіне уәде берген. Сол
уәденің арқасында ... ... ... “Қазақстан” телеарнасы
“Күздің он жаңалығын” көрерменіне ұсына бастады. Бұрынғы бағдарламаларға
қарағанда түр-түсі де ... жаңа ... ... жол ... ... бола қойған жоқ. ... ... ... ... ... дұрыс еді, бүгінгі бағдарламалар көңілге ... ... ... ... ... гөрі ... ... сияқты алуан-алуан пікірлер айтыла бастады. Әрине, “бес саусақ ... ... ... ... өзі. Біз ... ... ... біреулерге ұнайтын шығар, ал, бізге ұнамағаны біреулерге ұнайтын
шығар, ал, біз ұнатқан ... ... ... да ... ... әділ төрелікті көрерменнің өзі айтсын деп, көпшіліктің арасында
статистикалық зерттеуге жүгінген едім.
Ең ... ... ... жандардың көпшілігі, “Қазақстан”
телеарнасын, оның ішінде қазақтілді бағдарламаларды ... ... ... бір ... олар ... ... ... емес, көптеген
арналарымыздың қандай бағдарламалар көрсетіп жатқанынан да ... ... тек қана ... ... ... ... енді ... көбін сериалдарға арнайды екен. Енді біреулер орыс тіліндегі
бағдарламалардың қызығырақ екендігін алға ... ... ... ... пайызға дейінгілері қазақша бағдарламалар көрмек ... ... ... ұсынатындығын да ашып ... ... Және ... де ... Бұл ... ... ... ғана тән нәрсе. Негізінен ... ... көбі ... ... ... ... ... бірдеңе деу
тағы қиын. Ал, ... ... ... ... ... ... көретіндердің пікірі де сан алуан. Біреулер
үшін ... ... ” орны ... болса, енді біреулерге бүгінгі “он
жаңалықтың” көбі көңілге қона бермейді екен.
“Шынымды ... ... мен ... ... түк те айырмашылық
жоқ.”. “Қазақстан” телеарнасы ғана емес, жалпы, телеарналардың ... ... ... Басшылық ауысқан кезде үлкен жаңалық күткенбіз.
“Күздің он жаңалығы” деп, айғайлатқан кезде, ... бір ... ... ойлағам. Ондай айғайлататындай ештеңе көріп отырғам жоқ. Сол ... Өзге ... ... ... ... ұлтты көбірек
ойлайды ғой ... ... ... ешнәрсе боп жатқан жоқ”,- дейді
көрермендердің бірі. Есімін айтқысы келмеген тағы бір ... ... ... Оның ... ... яғни ... Доскен басқарған кезде, көп
нәрсені жасырып бақты. Яғни, қоғамдағы ... ... ... ... ... ... Қазіргі бағдарламалардың бәрі бүгінгі
біздің бет ... ашып тұр. ... ... ... ... біздің қоғамымыздың көрінісі емес пе? Жеңіл-желпі
дүние”,- деді.
Ал, айтыс ... ... ... ... үшін ... ... орны ... екен. Әр апта сайын беріліп жүрген аталмыш бағдарламаны асыға
күтетіндер де көп. Рас, ... ... ... безендірілуі,
студияның әсемдігі көз тартатынын мойындауымыз қажет. Бұрын –сонды дәл
мұндай студия ... ... Оны ... де ... ... ... жоқ.
Жалпы, студиялық ерекшелік жағынан, қазіргі “қазақстандықтар” көш ... ... Бір ... ... ... ... ... көмегімен іске
асады. Сондықтан, бұл жағынан “Қазақстан” телеарнасының ұтып отырғандығын
да ескеруіміз қажет.
“Түркістан” газетінің сауал жүргізгенінде тағы бір ... ... ... ... ... жүргендігі де
қызықтырады екен. Талантты журналистер көзден таса болғанымен, ... ... ма еді. ... ... ... сұрап жатқан кейбір
көрерменге біз өте қуаныштымыз. Өз ... ... ... ... жүргенін біз де біле бермейміз? Тек, ... ... ... ... ... аяқсыз қалдырмайық деген
ниетпен, ... ... ... құрылғанын, сол орталықтың
ұйымдастыруымен “Інжу-маржан”, “Сағыныш”, “Ән мен әнші” ... ... асып ... ... ... біразы әлі де жұмыссыз жүрген
сияқты.
Әзірге бейтарап көрерменнің пікірі осылай. Кешегі ... ... ... тәуелсіз журналистер Ораз Әлімбек пен
Бақытжан Қосбармақов болатын. ... ... ... ... былай
деген:
-Жалпы, бүгінгі “Қазақстанды” кешегі “Қазақстанмен” салыстыруға
болмайды. ... ... ... ... ... ... ... дүниесіне
келсек, олар да бір –ақ хабар бар. Ол- “Айтыс чемпионаты”. Айтыстың ... ... оның ... ... жасады. “Біздің ұлттық
өнерімізді шоу ... ... деп ... ұнамайтын шығар.
Телевизиялық стандарт тұрғысынан ... бүл ... ... ... ... бірден-бір хабар. Қалғандарының бәрі
телевизиядан ауытқып кеткен. Оның себебі, мұның ... ... ... ... ... ... жоқ. Жасағандарының барлығы археизм. Бүгінгі
телевидениенің стандарттарын түсінбей отыр. Ең ... осы ... ол ... ... ... ме, ... кезінде, олар қазақ тіліндегі бағдарламалардың
елу пайызға дейін қысқаратынын айтқан еді. Дәл ... тура ... ... ... ... “Қазақстан” телеарнасына қатысты емес. Бұл-бүкіл
телеарналарға байланысты. Бүгінгі жүргізіліп отырған ... да ... ... ... ... кеңейтуге ақша көп бөлініп жатыр” дейді ғой.
Ақша көп ... ... ... ақшаның бөлінгеніне байланысты ... ... ... ... Осы ... ... ... телеарналарда
осындай процесс жүріп жатыр. Мәселен, 31-арнада да дәл ... ... ... тіліндегі бағдарламаларды азайту процесі КТК-да да жүріп
жатыр. Арзан, ешкім көрмейтін ... яғни екі ... ... ... ... ... Мұны ... деп айтуға келмейді. Бұл
жоғарыдан келіп жатқан саясат. Өткен ... ... ... ... ... ... жүріп жатыр. Бұрын ... ... ... еді, бүгін орыстанып кетті дегендей ешқандай құбылысты
көріп тұрғам жоқ”,- деп ... ... ТРК ... Нұртілеу Иманғалиұлы қызметке келген
тұста, телеарнаның тағдырына ... бірі – ... ... ... Содан бері бір жылға жуық уақыт уақыт өтіпті. Мүмкін,
бүгінгі күні депуттатың ... ... ... ... ... ... деген
ниетпен, ол кісінің пікірін білген едік. Нұрбақ аға ә дегеннен-ақ, аталмыш
арнаны көрмейтіндігін айтты.
-Мен ... ... көп көре ... ... ... ... ... жатам. Олардың пікіріне қарағанда, қазір
ол арнаның бағдарламалары ұнай қоймайтын сияқты. Қарапайым халыққа ұлттық
дүниелердің ... ... ... ғой.
-Сіздің ол телеарнаны көрмеуіңіздің өзіндік себебі бар ... мен ... ... ... ... ... ... Өйткені, ешқайсысы қызық емес.
- Қызық болу үшін, не істеуіміз ... ... ... ... ... ... ... отырамыз ғой. Біздің ... ... ... Біздің сана-сезімімізге, біздің менталитетімізге бұл жат нәрселер.
Оларды қабылдай алмаймыз. ... ... ... ... “Шынның жүзіне”
барған кез-келген азамат абдырап, асып-сасып қалатынбыз. ... ... ... жүрегіміз дір ете қалатын. Сондай журналистер бар ... ... ... тырысу керек. Жақсы бір дүниелердің өмірге
келгеніне қуанбайды емес, қуанамыз,-деді Нұрбақ ... ... ... ... ... ... Әркім өзінің шыққан тауын биік болсын дейді ғой. Кеше “Қазақстан”
телеарнасы дайындаған бағдарламалар сол кездегі ... үшін ... ... еңбек етіп жатқан топтың да ... ... ... ... ... ... ... жақсы болып еді, бүгін нашар ” немесе
“кеше нашар еді, бүгін тәуір екен” деп ... ... ... ... бүгінгі кез-келген ақпараттық кеңістік ... ... ... деген арман ғана. Ал, сатылу жағына ... әлі де бұл ... ... Бастысы, “Қазақстан” телеарнасы әлдебір бай-манап
магнаттардың ойыншығына айналмай, ... ... ғана ... ... ... ... қалса деймін. Бітіру жұмысын жазу ... ... ... ... ... ... беттеріне берген мына бір сұхбатын келтіре кетсек.
Нұртілеу Иманғалиұлы, ... ... ... ... ... басқарма төрағасы: Ұлтым үшін
жанымды салып жұмыс істемесем, мен мұнда неге келдім?
(– ... ... ...... ... ... "Алтын қорда"
жатқан асыл мұраларымызды жұрт назарына жаңа ... ... ... ... дүниелерімізді өмірге әкелген арна. Бірақ осы ... ... деп ... ... бір топ ... дау
шығарғаны жұрт жадында. Бұл мәселе сізді қаншалықты толғандырды?)
– Меніңше, алдын ала алашапқын ... ... қара бұлт ... жоқ еді. Өйткені бүгін ұстанып отырған, ұлтқа қызмет істеп отырған
негізгі ... ... оның ... ... мен ... өзгеруі мүмкін. Олар "біз ұлт мүддесі үшін жұмыс жасап отырған ... ... ... ... ... мен ... сұрақ қойдым: "Ағайындар-
ау, ұлтқа қызмет істеп жүрміз" деп есептейтіндер онда неге ... ... Бұл ... ... ... миллиондаған көрерменнің кінәсі не?
Тәуелсіздігімізді алып, өз билігіміз өз қолымызға тиіп отырған ... ... ... істеу, менің ойымша, санаулы адамдардың ғана ... ... ... ... ... Одан ши шығарудың жөні жоқ. Менің
дегенді айтпай-ақ қояйын, біздің тұсымызда, "коммунистердің ... ... ... ұлт ... қызмет жасаймыз деп Орталық партия комитетіне
шақырылып, оңбай таяқ жейтін қазақтың бірі мен ... ... ... ... ... арқасында қызметімде әзер қалдым. Осы Жасарал
Қуанышәлин, Бүркіт Аяған, Дос Көшім, Асқар Жұмаділдаев, Асқарбек Құсайынов,
мен құрған "Ақиқат" ... ... ... ... Осы жігіттермен
бірге ұлт мүддесін сөз етіп отырғанда, ортамызда бір ... ... ... ... қазаққа неге айтып отырмыз? Мұның барлығы орыс ... ... еді" ... Мен жүргізуші ретінде "Онда неге қарап отырмыз, 20
минут қазақша, 20 минут орысша пікір таластырайық" дедім. ... ... ... ... ... ... күресті мен дұрыс
түсінбедім. Ал ұлтым үшін жанымды салып жұмыс істемесем, мен ... ... екі ... шын ... ... ... қалғым келді. Бұл
қорыққаннан, не ... ... ... ... ... ... күдіктен туған
жоқ. Жүйкемді жұқартқым келмеді. Бірақ ойласам, ... ... ... жандандыр, ұлттық мүддені қорға, Президент алға қойған міндеттерді
орында деп жіберген жоқ па? Мен неге ... үшін ... ... бас ... деген пікірге тоқтадым.
(– Алайда араларында телеарнаға қайта айналып келгендері бар ма? Оларды
көңіліңізде кек ... ... ... алар ма ... )
– Телефон шалып, аты-жөнін айтпай "қателестік" ... бар. ... да – ... ... "су ... ... түкіргендерді" қызметке
қабылдап жатсам, жалпы менің, миллиондаған көрермендердің принципі қайда?
Маңайымызға бірге келіп жатқан жігіттер не ... ... жауы – ... ... ... ... Осы сөзге енді мән бере бастағандаймын.
Біз бір-бірімізге жау бола қоймаған шығармыз. Дегенмен ... мен ... ... бар ... ... ... сезгенде, қазіргі мәселеге
принциппен қарау керек шығар деймін.
(– Олардың пікірлері миллиондаған көрермендерге тарап кетті. Бірақ солардың
алдында өзіңізді ақтайтын ... Мен ... ... ... ... ақталатын ештеңе жоқ.
(– Бірақ сіз осындай қарсылыққа тап болатыныңызды сездіңіз бе?)
– Жоқ. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан
кететінін, өзімнің де олармен тіл табыспай қалатын сәттер болатынын іштей
сездім. Өйткені телеарнада "команда" бар ... ... Әрі бұл ... ... ... ... жағдай ғой. Тек дәл осындай деңгейде болады,
үлкен саяси ... ... ... ... деп ойламаппын. Қызметтен
кеткендердің принципінің қаншалықты дұрыстығын өмір көрсетеді. Мені ... ... ... бір ... баса айттым. Егер де
біздің телевидение ... ... ... ... ... ... жоғарыдан күштеп қысым жасайтын болса, мен отставкаға кететіндігімді
ашық айттым. Осыны ... ... ... ... да жеткізгім
келеді.
(– Осы аптада "Қазақстан" телеарнасында жақсы хабарлардың тұсауы кесілді.
Мәселен, Жүрсін ... ... ... ... сақаны" басқа
жүргізушінің қолға алғаны секілді...)
... ... ... ... ... ... үш ... жұмыс істеп
жатырмыз. Алдымызға қойған ... ... – жаңа ... жасау. Оны
әлбетте, ескі командамен жасай алмайтынымыз анық. Тіпті мені жақтаған ... ... ... де ... ... ... ... емес. Бұл ешкімнің
көңіліне келмесін. Біз қалай да алға жылжығымыз келсе, жаңа көзқарастағы
жастармен ... ... ... шығар күндей сенемін. Екіншіден,
телевизияда бір апта ... бір айда ... ... ... ... ... Қазір
ішінара қателіктер бола тұра, жаңалықтардың форматын өзгерттік, негізі,
өзгертіп жатырмыз ... ... ... ... Яғни ... ... түсті
өзіміздің туымызға ұқсас көк түспен алмастырдық. Осы арқылы ... ... ... бір табан жақындадық. Осының өзі уақытша
жағдай. Үлкен ... жаңа ... ...... ... ... дайындық осыған жасалып жатыр. Қолымыздан не келетінін, елдің алдында
есеп беретін кез де ... не ... ... жүз әні", ... қақпа", "Керек кәсіп"
деген секілді 4-5 бағдарламаның атына тиіспей, сол қалпында қалдырдық. Онда
екі мақсат бар. ... ... ... ... ... ... екінші, сол кезде жұмыс жасаған, ақырында
миллиондаған көрермендерін тастап кеткен ... ... де ... ... ... ... ... Осылайша осы
бағдарламалардың атын да, затын да ... ... ... ... ғана ... енгіздік. Оларды қазаққа керек хабар
екендігін ... ... Сіз ... ... жүргенде "Бетпе-бет" бағдарламасын
жүргіздіңіз. Осындай дүниені өз қолыңызға алу ойыңызда бар ма?)
– Рас. Ол ... ... ... ... еді. Оның ... ... бар.
Ақпараттық ағындардың жан-жағымыздан қаумалаған шағында көпшіліктің
көкейінде жүрген ... ... бір ... керектігін іштей сезіп
жүретінбіз. Мұндай дүние "Қазақстанға да" керектігін айтып едім, жанымдағы
ағайындар ойымды бірден құптады. Қазір ... ... ... ... біте ... "Не айтасыз?" деген хабар аптасына 3 рет қазақ тілінде,
екі рет орыс ... ... соң, ... ... Яғни ... ... ... мәселені, ол біте салысымен толыққанды ести
алады. Одан кейін де ... ... ... бір ... бар, ... ... ... айтатын тағы бір мәселе: біз жарғылық қорымызды 1 миллиард 315
миллион теңгеге көтердік. ... дәл ... ... ... ... Бұл жаңа ... ... мақсатына қажеттіліктен туған қаражат.
Телевизия бір орында тұрмауы керек. Ол басшылыққа кім келсе де, ... өсуі ... ... жағдайы жақсарған сайын, телевизияға көп назар
аударылады. Демек, Үкімет те, министрлік те ... ... ... отыр ... ... жыл ... ... атқардым. Үкімет кеңсесінде, ... ... ... бір ... ... ... мен "Қазақстан"
Ұлттық телеарнасының Астанаға көшуі жайында құжаттар жасау болды. Енді ... ... іске ... өзім ... секілдімін. Біз келесі немесе
арғы жылдары Астанаға толық ... Ол ... ... ... істеледі.
Жақында Астананың әкімі Өмірзақ Шүкеевке жолығып қайттым. Мәселе жоғары
деңгейде ... ... ... ... ... озық ... сай кешені бар жаңа арнаның жағдайы дұрыс болады ғой деген сенім
мол. Тек осыған сай қызмет істеу ... Сіз ... ... ... ... ... ба?)
– Шүкір, айналамызға талантты журналистер топтастырылды. Өзінің журналистік
қарымын қандай екендігін әлдеқашан дәлелдеген Қайнар Олжай, Иманбай Жұбаев,
Жүрсін Ерман, ... ... ... ... ... мықтылар келді. Олар өз
кезегінде қарамағына қолынан іс келетін қыз-жігіттерді ... ... ... үш ай ... арқылы. Мұндай талаптар қоюымыздың өз жөні бар. ... ... ... ... тән ғана ерекшелігі бар сала. Оған аса ... бар ... ... ... ... таңдауда қателеспеуді ұйғарып
отырмыз. Жаңа концепция ... ... Ол ... ... ... айдың аяғына дейін қол қойылып, осындағы азаматтармен таныстырылады.
Одан соң жаңа мамандар әлгі шаруаны ... ... ... ... болар.
(– Корпорация құрамындағы "Қазақ радиосында" қандай өзгерістер болды?)
– Әлбетте, радио бағдарламаларында да ... бар. Бір ... ... ... ... ... жедел жүзеге асатын сыңайлы. Оның
ішінде ең бірінші қолға алынған жоба – ... ... ... ... басқа да маңызды бағдарламаларды қазақ радиосын ... ... күн ... ... жатыр.
(– Жүрсін Ерман ағамыздың "Көктебеде кездесуі" ... ... ... ... бір ... қолға алсаңыз, қалай болар еді?!.)
– "Генерал болғысы келмейтін солдат бола ма?" Сондықтан өзім де бір ... ... ... бар. Тек дәл ... ... жоқ. Қазір
ұйымдастыру жұмыстары қызу жүріп жатыр.
(– Нұреке, соңғы кездері "тележұлдыз" дертіне ұшырағандар ... ... пен ... ... ... теледидар жағалаған жастар
жиі кездеседі. Кәсіби маман ретінде белең ... осы ... ... ... ... ... ... бұл журналистердің
әлсіздігінен болған жағдай. Егер журналистер өзінің кәсіби маман екенін
дәлелдесе, мұндай ... ... сала ... бас сұға ... еді. Кейде
демократияның осындай кері жұмыс істейтін сәттері бола ма деп ... ... ... мен көкелерінің арқасында басшы
қызметтерге ... ... ... ... келеңсіз мәселелерді туындатқан
сыңайлы. Өз басым кейде ... ... не өнер ... алмай қаламын. Тегінде эфирге ... ... ... адамдар
болады. Жасыратын несі бар, осы ... ... мен де ... ол ... ... ... жазылдыңыз ба?)
– Оны өздерің білесіңдер. "Жазылдым" десем, қате ... ... ... ... ... ... бәлкім, көрермендер білер...
– Бұл кәсіби жұмыспен ауырғаннан ... ... ... Бұл – ... ... Дегенмен осы екеуінің ортасында байланыс бар ма деймін.
Оны бүгінгі қоғамда дәл ... ... ... адам ... ... ... да, бір ... ғана ауысып кеткен адам күлкі болады, иә елге түрпі
болады. Өкінішке қарай, күлкі-түрпі ... ... ... ... осы ... үш қайнаса сорпасы қосылмайтын адамдар келді.
(–Сіз өзіңізді ... деп ... ... ... адам жоқ. ... ... орныма ұлты басқа, мемлекеттік
тіл, ұлттық мүддеден мақұрым, салт-дәстүрден мүлдем бейхабар ... ... не ... ... Ал қазақтың бетін қазақ тырнағаннан не ұтады? Меніңше,
ұлтқа адал ... ... ... Ең ... – мен ... бүге-
шігесіне дейін білемін. Мені кез келген операторың да, режиссерің де ... Адам орта ... ... әдемі қартаюы керек. Мен осыған бет бұрып
қойған қазақ едім. Біздің ағаларымыздың көпшілігі қызметте қанша жыл отырса
да ақыл ... әлі де ... ... ... ... ... ... болып кеткендерді де көрдім. Мен "сұмырай болмаудың жолдарын
қалай ... деп, ... ... орын ... ... "Қой ... шәкірттерімді ойлайын, ақырын ғана күнімді көрейін, барымды
жоғалтпайын" деп жүрдім. ... ... ... ... ... ... ... осы мүмкіндікті жеке басым үшін ... ... ... ... ... ... де келеді. Кезінде әлдеқандай
жағдайларға байланысты іске асыра алмай қалған жобаларымның да жолы болып
қалуы ... ... ... арқылы осыны дәлелдеу – ... ... ең ... нені ... келді?)
– Ең алдымен назар аударатыным, бізде журналистердің айтары көп ... мен ... ... аз. Осыған байланысты алдағы
уақытта аз сөйлеп, бейнекөрініске ... ... ... ... ... – ұжымдық жұмыс. Сондықтан барлық әріптестерімді сапалы әрі
мазмұнды жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... алып ... алғашқы өзгерістерге
көзіңіз тоқтайтынына күмән жоқ. Айталық, эстрада әншілеріне ... ... ... жаңа цикл ... ... ... арналған
"Асқақта, ария!" жаңа бағдарламасы да дайын. Дәстүрлі ән мен ... ... ... ... ... атты ... да пайда болды. Бұл
үлкен істердің басы ғана. Осындай өзгерістер қолымыздан ... ... ... ... ... ... деп отырмыз. Ал негізгі күш
қыркүйек айында басталатын жаңа маусымға жұмсалуы ... ... ... жаңа ... кешен салуға мұрындық болған екен, енді ... ... ... ... ... ... іске қосылып жатса,
үлкен шаруаның бір шетін ... Оның ... ... ... ... барлығын бетін ашып айтуға бола қоймас
қазір, одан да аз сөйлеп, көбірек іс істегіміз келеді. Арық ... ... ... қой. Не де ... ... ... көрсетеді.
– ...Ойланыңдаршы, жалпы, осы әңгіменің қаншалықты керегі бар. Мен ... ... ... ... ... ... ғой. /26/
Осы орайда “Қазақстан” телеарнасының Бас продюсері Қайнар Олжайдың
“Жас Алаш” газетіне берген сұхбатын да ... ... ... артықтық
етпес.
Қайнар Олжай, “ Қазақстан” Ұлттық телернасының бас продюсері:
“Қазақстанның” бағытынан таймайтына сенімдімін
-Шығармашылық ұжымы өзгерген ... ... ... жаңалықтар күтіп тұр? Халыққа қандай хабардар көрсетпексіздер?
-Жаңалық жаңалықтардан басталады. “ Жаңалықтар” ... жаңа ... шыға ... ... айының басынан –ақ жаңа
бағдарламалар жасауға кірісіп кеттік. Бұған дейінгі басшылардың да ... ... ... олар продюсерлік орталық, виртуалды студия
әзірлеп қойған екен. Жаңа ғимараттың құрылысы басталған. Кешегі жетекшілері
бұған дейін де ... ең ірі ... ... ... ... ... оны өз ... жоққа шығармаймын. “ Қазақстан”
телерадиокорпарациясы -14 облыс ... ... ... ... Астанада ақпараттық дирекциясы бар үлкен күш. Әр облыста 20-
30дан шығармашылық қызметкердің бар ... ... бұл ұжым ... қалуы, тұншығуы мүмкін емес. Бұл-шын мәніндегі мемлекеттік арна.
“Хабарда” ... 3-4 адам ғана ... ... кейбір облыстардағы
қызметкерлер саны 100-ге жетеді.
Осыған дейін ... ... ... хабарлар қалдырылып, жұмыстан
кеткендердің орнына жаңа жүргізушілер келеді. Көптеген жаңа бағдарламалар
болады. Олардың кейбірі қазірдің өзінде ... ... ... ... ... ... Тың ... атын атап, түсін түстемей қоя
тұралық. Бір бағдарламаның атын жариялап, жөн-жобасын айтсам, идеяны ... ... ... бұрын шығарып жіберуі мүмкін ғой. Онда ... ... зая ... ... бірдеңе ойлап табуға тура келеді. Алғашқы
бағдарлама эфирге шығып, оны халық көрген күні сол ... ... ... бере ... ... ... идея ... жаңа жобаларды ұсыну. Бұл
тәжиребемде бар ... қой. 2000 жылы “ ... ... ... ... сортты халыққа екінші телеарна” деген мақала да жарық
көрген болатын. /27/
Қайнар Олжай: «Түр мен мазмұнды ... ... ... ... жаңа ... ... ... он
жаңалығын таратып айтып өтсеңіз?
-“Он жаңалық” деген-шартты нәрсе, шын мәнінде жаңа хабарлардың саны
оңнан көп. Меніңше, ... түр мен ... ... ... ... дейін бір хабарларда мазмұн болса, оны осы заманғы әлемдік бәсекеге
айық түрмен бере ... ... Енді бір ... ... түр болғанмен,
терең мазмұн болмады.
Бір мысал. Таңғы “Көңілашар” бағдарламасында Майя ... ... бар. Ол ... ... жүргізіп отырып, бірден орысшаға
көшеді. Одан соң қайтадан қазақшаға ауыса қояды. Бұл ... ... ... Тек ... ғана ... елімізде тұратын басқа ұлт
өкілдері осылайша мемлекеттік тілге де, өз ана тіліне де жүйрік ... ... ... екі ... дәнекер рөлін қазақ ұлтының өкілі атқарса, енді
олар керісінше екі тілді де, екі ... де ... ... ... Оның екі ... бірі ауылдан келіп қалаға орныққан, екіншісі қалада
туып, ... ... ... ... ... ... ... типтік
образдары отырады. Бұл- болашақтың моделі.
Біздің телеарна орта тап ... ... Кез ... дамыған
қоғамның басты діңгегі осы орта тап. Біз де ... ... ... бір ... бағдарлама – “Сырға”. Мұны әйелдерге арналған екі
сағаттық арна десе де ... ... ... ... әйелдер үйде немен
айналысады, соның барлығы осы екі сағаттың ішінде жан –жақты сөз ... ... киім ... ... сән ... ... ... Мұнда
ешқашан концерт те, клип те болмайды, әр хабар сайын студияда әйгілі
әйелдермен ... ... ... ... ... тауарларды тұтынып келдік. Бұл
күнде жағдай біршама жақсарды. Енді ... ... ... зиян ... ... кез ... ... азық-түлік сияқты заттарды алуда
көрерменге жол сілтейтін “Талғам” хабары ашылды.
Сенбі күні “Тойбастар” деген үлкен ... ... ... Әр ... бағыттағы өнер топтары кезекпен келіп, дүйім жұрт алдында
(студияда отырған қонақтар) өнер көрсетеді. ... ... ... ... ... отырып, осы хабарды сүйсіне көреді деп үміттенеміз.
Жексенбі күндері айтыстың ... ... ... ... ... эфирге шығады. Әр облыстан келген 32 айтыскер ... ... ... ... көз ... ... түседі. Жұртшылық телефон
шалу, SMS жіберу арқылы ... ... ... ... ... жүйрік шыққан саңлақтар финалда бас қосатын болады.
Студент кезімізде өзіміз тамсанып көрген әйгілі “ ... ... ... ол ... ... көбі марқұм болып кеткен,
режиссерлер, ... ... ... ... кетті. Ол кезде талап
басқа еді. Тек мәдениет пен өнердің аясынан шыға алмайтын еді. Біз ... ... ... ... ... апта ... ... интеллектуальдық, сараптамалық бағдарламалардан гөрі ойын-
сауыққа көбірек орын бөліп отырған сияқтысыздар....
Мәселен, аптаның түйінін ... ... ... хабарлар болады, қазір ойластырылып жатыр. Студиялар да әлі
дайындалып біткен жоқ. Жаңа ... ... ... ... ... ... хабарларды кейбір азаматтар өздерінің зияткерлік меншігі
етіп Әділет министрлігінде тіркетіп алғандықтан, біз олардың ... ... да ... ... отырмыз. Болашақта зиялы қауым өкілдері
ауқымды мәселелерді ортаға салатын жаңа ... ашу да ойда бар. ... ... ... ... екі ... хабарда баяндалады. Олардың
орысша нұсқалары болса, аптаны төрт бірдей хабармен ... ... ... жиі ... ... теледидарда сабақтастық неге жоқ? Алдыңғылардың еңбегін іске
алғысыз етіп ысырып тастамай, тым болмас па еді?
-Мәселен, “Қымызхана” ... де ... ... ... ... ... Тек аздап жөндеп ... ... ... ... ... ... қанша жөңдесең де түк шықпайтын “Жигули”, “Москвичтер” бар.
Салыстыру тұрпайы болып ... ... ... ... да ... талғаммен
қараған жөн. Сабақтастық хабардың түрінде емес, мазмұнында болуы керек.
Рухани ... ... ... ... ... ... ... өзінде Тынышбай Рақым ағамыздың “Кеш жарық” ... ... дәл ... ... деп ... ... Ол ... техниканың
мүмкіндіктері де, адамдардың киім киісі, жүріс-тұрысы да басқа. Біз ... ... ... ... ... ... отырмыз.
-Қазақы бояу азайып кеткен сияқты ма, қалай:
-Жоқ, керісінше. ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, ұлттық колоритті жаңа заман талабымен
ұжымдастыруға күш салды. ... ... ... бас директоры
болып ғана тағайындалған Болат Акунов көп шаруаның басын қайырды. Мәселен,
логотип ретінде дөңгелек пішін таңдап алынды. Ай да, ошақ та, ... ... да, киіз үй де ... Оның ... ... ою салған. Ол қай
мемлекеттің телеарнасы екенімізді айқындап тұр. ... ... ... ... ... ... келтірдік. /28/
ҚОРЫТЫНДЫ
Отандық телевизия қазір сағат санап даму үстінде. Сондықтан оның әр
басқан ілгері қадамы, ... ... ... де ... ... ... екені сөзсіз ақиқат. Шыны керек, соңғы біраз жыл айналасында ... ... ... айтылып жүрген сын-ескертпелер де
жетерлік. Теледидар ... мен ... ... ... ... ... сүбелі ойлармен әрлендіру керектігіне көп мән бере
бермейді делініп жатады. Шын мәнінде, бітіру ... ... ... ... ... ... оны ... әрекетін ұсынып көруге
талпындық. Алғашқы бір минуттың ішінде көрерменін ... ... төрі мен ... та сөз жоқ, ... ... ... ә
дегеннен суырылып шығып, мүдірмей бастау, ... ... ... ... тіке сөйлей білу мен жүрек лүпілін тоқтату – ... ... ... де оңай ... Егер ... ... өн ... қозғалатын жайлар туралы тамаша пікірлер мол табылып,
сенімді болса ғана ой-толғамды орнықты ... ... өріс ... ... ... ... ... желікпе, көпірме ойларды тұздықтауға
машықтану ұзаққа апармайды. Әрі бұл ... ... ... да ... ... ... ... Демек, журналистің студияға
кеп отырғанынан алғашқы сөзді іліп әкеткеніне ... ... ... ... дүниені бағытқа алып отырады. Ол – журналистің эфирдегі өзін-өзі
ұстауы мен талғам дүниесі. Яғни, ... ... ... ... ... ... жүк те орасан деген сөз.
Жалпы алғанда, қазіргі ... ... ... ... баға ... ... ... оған нақты бір ... ... ... ... барысында көзіміз жеткеніндей, кейбір ақсақалдарымыз,
көңілжықпас аға буын журналистеріміз қалай мақтаса да қазақ телеарналарында
берілетін ... ... ... мен қойылымдардың
халі біршама мүшкіл деп батыл ... ... Одан ... үшін не ... ... басты-басты мына жағдайларды ескеруді ұсынуға ... ... ... қазақтың арнасынан асып-төгілетін бай ... ... ... ... меңгерген, ең болмаса жақсы білетін адамдар
болуы керек. Екіншіден, оларды саясаттан да, ... да, ... ... де, ... салт-дәстүрден де мол хабары бар, дүние танымы кең,
өресі биік мамандардан ... ... алу ... ... ... берілетін хабарларды Батыс Еуропаның, Ресейдің, АҚШ-тың ақпарат
құралдары не айтса соны тәржімалап, сол күйінде қайталап ... ... ... жат ... ... ... ... тоқтату керек, оларды еліміздің, ... ... ... ... ... ... түрде іріктеп беру жағын ойластырған дұрыс
болар еді. Қысқасы, өзге ... ... ... ... соны көшірме
ретінде беруден арылу керек. Ал мұның бәрі ... ... ... ... жалған сөйлеуіне, еліктегіш қасиеттерді
сіңіріп, бағыт-бағдарын жоғалтуға, сол арқылы ... ... ... ... көзқарасынан алшақтауына алып келеді. ... ... ... ... таратудағы кемшіліктерді былай атап көрсетуге
болады:
а) арналар санының ... тыс ... өсуі және ... ... ... ... арзанқол хабарлардың өсу қарқынының байқалуы;
б) телесериалдар кейіпкерлеріне еліктеген жастар арасында қылмысты істердің
көбеюі;
в) жасөспірімдерге арналған бағдарламалар санының қысқаруы;
г) теледидардың ... ... ... ету, ... тарату, көңіл
көтерудің” бедел соңынан қуушылық нәтижесінде орындала бермейтіндігі;
д) теледидарда талғамсыз хабарлар санының өсуі;
ж) хабар тарату саласында ... ... ... ... ... келгенде, бұл айтқандарымыздан шығатын ... бір ... ... ... ... ... ... Яғни, онда бұқаралық
ақпарат құралдарындағы әр редакцияның өз ұстанымы бар деген сөз. ... ... ... ... да, оны ... ... қамы үшін ... мойнына артылатын жауапкершілік ретінде өз көзқарас-пайымымен
сараптап жіберген өте ләзім. Осыдан ... әр ... ... ... ... төтеп бере алатын қабілеті қалыптасатын сияқты. Әрине,
ондай БАҚ-тың түпкі мүддесі мемлекет қамын жеумен байланысып ... бұл ... ... ... ... ... ... мен бүкіл
бағдарламаларының шынайлығы мен тұшымдылығы үшін «Би-Би-Си-ді» бүкіл ... ... ... тұра ... ... өз ... ... жерден қоғамдық деп танылғанымен, айтар ойы қашанда ... ... ... ... ... Ал мұны жасайтын
журналистер. Сондықтан ... ... ... ... ... әр қырынан сараптай білу мақсатында елдегі ... ... ... ... да ... ... жоқпыз. Сөз жоқ
телеарнаның ... ... ... ... нық. ... ... ... байқалады. Дегенмен, жоғарыда атап ... ... ... ... шынымен бар да ұлттық арнаның
алға қойған талабы да сол, ... ... ... тосқауыл қою. Оны
бітіру жұмысымызда кеңірек тоқталып ... ... ... ... ... болады. Мұндай бағдарламалардың ... ... ... ... ... ... чемпионаты", "Назар",
"Қымызхана", "Естеліктер мұрағаты", "Есімдер", "Киноғұмыр", "Ел ... ... ... ... ... ... ... «Дела
житейские» сынды хабарларды әбден ... ... ... даралығы
оны ұйымдастырушы, халыққа жеткізуші журналистерінің арқасында танылып
отыр. ... ... ... ... ... өз ... жүгі бар. Телекөрсетілім болған соң ол жерде адам мен ... ... ... ... ... Демек, шиеленіс те, талқылау, тайталас,
қызу емеурін де байқалуы мүмкін. Өйткені, ... ең ...... сөз. ... сөз – ... оқ». ... ... түрлі психологиялық жағдайлардың бірінен соң бірі ... ... ... ... ... ... позициясы
ең алдымен халық атынан сөйлеуші өкіл – ... өзі үшін ... ... тәрбиелеуі, жетілдіруі, сол арқылы эфирді еркін меңгеріп
аудитория үдесінен шығуы кез-келген тележүргізушіге ... ... ... ...... ... тілі ... байламға келдік. Осы
айтылғандардың бәрін бойына жинақтай білу әр ... асыл ... ... Осы ... мына бір ... ... ... В.Листьев
кезінде Орталық теледидарда теңдессіз журналист ретінде бағаланды. ... жыл ... ... «Час пик» ... өзі көрерменін
бірден елітіп әкетуге дайын ... ... ... телевизиядағы
авторлық бағдарламаны жетік меңгергендігі ... ... ... ... Ең ... ол орыс ... журналист болса да оның эфирдегі
ұстанымы мен кәсіби біліктілігі, қызметіне деген адалдығы талай ... ... ... ... өзін ... ... ... тиіс кез-
келген журналист ... ... ... ... ... ... мен
саланың, әр жастағы адамдарға арналатынын ... ... ... ... ... де ... ойлар жатқан хабарлардың көрермендері көп әрі
тұрақты. Тек ... ... ... психологиясын зерттеп, санаса
отырып, айтылатын сөз бен эфирге берілетін хабарды сол бағытқа ... ... ... ... барып, қашанда ұстамдылық,
мәдениеттілік, әдептіліктен аттамаған дұрыс. ... ... ... ... ... ... Қандай жағдайда болмасын
ұстамдылық қағидасынан шығып кетпеуді қаперіне түйгені ... Ең ... сөз ... бір ... ... ... өзі діттеген мақсатына
жетуі тиіс. Таразылай ... ... ... ... төрт қырлы
сырын бөліп қарастыруымызға болады.
Олар:
1. Парасатты ақыл-ой;
2. Рухани жан сұлулығы;
3. Салт ... ... ... ... ... ... ... тек осындай асыл қасиеттер ғана ... ... ... ... ... жол ашады. Халықтың жүрегінен
өз орнын ... ақыр ... ... астасып, телеарнаның абыройын
асқақтауға мол септігін тигізбек.
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗБЕГІ
1. Қ.Тұрсын. ... ... ... Оқу ... «Қазақ
Университеті», 1998жыл, 91-92беттер.
2. Сағымбай Қозыбаев. «Журналистика Казахстана Энциклопедия» (ЖКЭ) ... ... ... ... ... ... ... сөздігі-тележурналист анықтамалығы».
Оқу-құралы.- Алматы, «Білім», 2001г, 210-бет.
4. Қ.Тұрсын. «Көгілдір ... ... Оқу ... ... 1998 жыл, ... Қ.Тұрсын. «Көгілдір экран құпиясы». Оқу ... ... 1998 жыл, ... Қ.Тұрсын. «Көгілдір экран құпиясы». Оқу ... ... 1998 жыл, ... ... ... ... құпиясы». Оқу құралы-Алматы: «Қазақ
Университеті», 1998жыл, 105-106-беттер.
8. ... «Жол ... ... ... жыл, ... ... «Түсінісу мен қатысу жолын табайық». // ... 2003 жыл, ... ... Т. Бақ билігі// «Ақиқат»,1995 жыл, №3-45-49беттер.
12. www.azattyg.org.
13. www.arka.medialaw.kz.
14. Бакенова Г.Проблемы свободы слова и ... (на ... и ... телевидения Казахстана на русском языке).
Авто реферат канд.филол-наук-Алматы, 1994 г., с- 23.
15. Боқаш ... ... ... ... 28 ... Қ.Тұрсын. «Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму ... ... ... 2006 жыл, 122- ... ... ... ... құпиясы». Оқу құралы-Алматы: ... 1998 жыл, ... ... ... ... ... даму ... «Білім» баспасы, 2006 жыл, 233-234-беттер.
19. Лазутина Г.В. ... ... ... ... ... қақпа»....көңілсіз-көңілді... // «Алтын орда»,
2005 жыл, №38. 23-29қыркүйек.
21. А.Сыдықов. «Қазақстан ұлттық арнасынан ... ... ... ... ... 2006 жыл, №33,15-бет.
22.Браун Л. Имидж. Санкт-Петербург, Москва, Харьков. Минск, 2000 г.,с.-192.
23. Қ.Тұрсын. «Көгілдір ... ... Оқу ... ... ... ... Г. Бектасова. «Кеше және бүгін// «Түркістан» газеті, 2007 жыл, №8,
4бет.
25.Г.Бектасова. «Қазақстандағы ... ... неде ... ... 2006 жыл, ... www. egemen.kz.
27. М.Жанұзақұлы. «Қазақстанның» бағытынан таймайтыныма сенімдімін.// «Жас
Алаш», 2006 жыл, ... ... «Түр мен ... ... ... Алаш»,
2006 жыл, №72.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Париж бітім конференциясындағы ақш позициясы34 бет
Сөз позициясындағы дауыссыз дыбыстар және олардың морфонологиясы87 бет
Журналист мамандығы және оның құқықтары мен міндеттері14 бет
Журналист тұлғасы-әлемнің сызбасы12 бет
Журналист – шығармашыл тұлға21 бет
Журналистикаға барар жолдағы алғашқы ізденістер36 бет
7 -арна: кәсіби деңгейі мен шығармашылық шеберлігі50 бет
Валюталық шоттарды ашу тәртібі30 бет
Көмір сутекті газдарды тазалаудың технологиялық параметрлерін автоматты бақылау25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь