Бауыржан Момышұлының жеке қорына сипаттама

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. БАУЫРЖАН МОМЫШҰЛЫНЫҢ ЖЕКЕ ҚОРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1.1 Жеке қор құжаттарының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Бауыржан Момышұлының жеке қор құжаттарының анықтамасы ... ... ..18
1.3 Қор құрушының өмірі мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

БАУЫРЖАН МОМЫШҰЛЫНЫҢ ЖЕКЕ ҚОР ҚҰЖАТТАРЫН ҒЫЛЫМИ СИПАТТАУ
2.1 Бауыржан Момышұлының № 1432 жеке қорын жүйелеу ... ... ... ... ... ... .30
2.2 Бауыржан Момышұлының шығармашылық құжаттары ... ... ... ... ... ... 37
2.3 Бауыржан Момышұлының майданнан жазған хаттары ... ... ... ... ... ... .. 46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 52
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР МЕН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... 55
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
............................................................................
.................................... 3
І. БАУЫРЖАН МОМЫШҰЛЫНЫҢ ЖЕКЕ ҚОРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1. Жеке қор ... ... ... ... жеке қор құжаттарының анықтамасы ..........18
1.3 Қор ... ... мен ... МОМЫШҰЛЫНЫҢ ЖЕКЕ ҚОР ҚҰЖАТТАРЫН ҒЫЛЫМИ СИПАТТАУ
3. ... ... № 1432 жеке ... Бауыржан Момышұлының шығармашылық құжаттары ........................
37
5. Бауыржан Момышұлының майданнан жазған хаттары..........................
46
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
...................... 52
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР МЕН ДЕРЕКТЕР ... ... ... ... ... ... ... Мұрағат халықтың өткенінен мол ақпарат беретін
зор кеніш, ... ... тиіс ... ... Оның ... ... үңілер болсаң, талай беймәлім асыл қазыналарға жолығасыз.
Мұрағатшылардың мақсаты осы сырлы әлемді ... ... қана ... ... ... ... ... ету. Мұрағаттағы деректер небір
ұлы ... ... ... сыр шертеді. Осындай ұлы тұлға, ... ... ... ... ... әрі жазушы, Кеңес Одағы батыры
атағын уақытында алмаса халқы оны батыр тұтқан Бауыржан Момышұлының ... ... ... ... ... ... Мұрағатында
1952 жылдан бастап сақталуда /1-ші қосымша/. Асыл азаматтың жарық дүниеден
озғанына 25 ... ... ... ... Өзі ... озса да, ... ... дүниесі тозбайды. Б. Момышұлының мол мұрасы келешек ұрпақ
тағылым алар Отан байлығына, халық қазынасына ... ... ... ... ... ... “Бауыржан Момышұлы жеке қор құжаттарына
сипаттама” деп ... ... ... ... ... ... ... тырыстым. Алайда, мұрағаттық құжат айнымас
дерек көзі болғандықтан деректанулық талдаудан өткізуге тырысып көрдім.
Біріншіден, Б. ... жеке ... ... мұрағаттық
заңдылықтар бойынша және аталған қор ... ... ... 70 ... ... уақыт бойы Кеңес Одағының құрамында болған,
отаршылдықтың неше түрлі езгісін көрген қазақ халқы үшін өзінің ұлтын сонша
сүйген, Ұлы халқының Ұлы ... бола ... Б. ... ... қалдырған
мол мұрасы – қазақтың ұлттық патриотизмінің ... ... ... ... ... жеке ... ... жұмыстың сан алуан
ерекшеліктері мен ... тән ... оның ... ... ... дұрыс деп таптым.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Жеке қор құжаттары кеңестік және ... ... ... жан – ... қарастырылған. Жалпы жеке қор
құжаттармен жұмыс жасаудың теориялық – методологиялық ... ... /1/, И.П. ... /2/ ... өз ... ... ... Б. Момышұлының жеке қоры әлі де болса арнайы зерттелмеген. Бұл ... ... ... ... әскери, әскери-педагогикалық, әскери-
теориялық, шығармашылық мұрасын зерттеу – ... да, ... те ... ... деңгейіне келсек, тікелей әрі толықтай жүйелі
түрде ... де Б. ... ... және ... жеке ... ... ... ашылған. Тақырыпты ашу барысында
пайдаланған зертеулерді жүйелеп, жазылған уақытына байланысты ... ... ... кеңестік және Тәуелсіздік кезеңіндегі тарихнама. Екі
кезеңнің өзіндік ерекшеліктеріне келер болсақ, ... ... ... ... соғы ... 8 – гвардиялық дивизия ... /1/. Ал, ... ... зерттеулерде негізінен Б.
Момышұлының артына қалдырған мұраларына назар аударылуда.
Бұрын Бауыржан Момышұлының жеке адамдық әрі әскери ... ... ... И. В ... ... 8-ші ... дивизия
тарихының бір бөлігі ретінде А. Бектің ... ... ... ... ... И. В. Панфилов дивизиясы туралы жазылған бірден-бір
еңбек. Бұл ... ... Б. ... ... ... жазылған
және Б. Момышұлының атын бүкіл әлемге таратқан еңбек болып табылады.
Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... ... ... жаудан тазарту мәселелерінде бірге қарастырылып өткен. Ұлы Отан
соғысының атақты ... ... К. К, ... А. М. Василевский,
И. М. Чистяков, Г.К. Жуков секілді ірі әскербасылар мемуарларында
аздаған мәліметтер ... Бұл ... ... ... ... ... ... Момышұлына талантты әскербасы
ретінде баға беріп кетеді. Мысалы, И. М. Чистяков: “Маған ... ... ... ұнады, ол – шындылығы. Қандай қиыншылыққа душар ... ... ... ... ол өз қарауындағы жауынгерлерден ден
шыншыылдықты талап ететін”, - деп баға беруі осының ... ... ... ... ... ... командир ретінде
сипатталады. Және бұл еңбектерді Бауыржанг Момышұлы өз ұлтының ұылы ретінде
сиаптталады. Оның шығыстық шығу тегі ... ... ... баса ... ... ... негізде, кеңестік идеологиямен жазылған және Бауыржан
Момышұлының тұлғасы ... ... ... ... ... пен аңызы” көркем шығарма бола тұра Бауыржаның өмірі
туралы көптеген мәліметтерді алдық /2/.
Бауыржан ... ... оның ... қаруластары да аз жазған жоқ.
Әсіресе, М. Ғабдуллин, М. А. Левшевтің, сонымен ... ... ... А. ... ... да да ... ... Момышұлы әскери қызметкер ... Ұлы Отан ... ... ... еңбектерге енді. Бұлар Г. А. Әбішевтің,
А. ... А. ... М. ... Р. ... /3. 320/, Н. ... ... еді. Бұл
жердегі Г. А, ... және А. ... ... ... шайқасқа қазақстандық әскерлердің қатысуын
зерттеудің бастауы болып табылады. Осы еңбектерде авторлар алғаш ... мен ... ... ... майдангерлер естеліктерін
және мерзімді басыоымдарды пайдаланады.
Бірақ осы кеңестік кезеңде жазылған бірде-бір еңбекте ... ... ... теоретик, әскери, жазушылық тұлғасы толық
ашылмады.
1991 жылы Қазақстан Республикасы Тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ерекше ұлттық, халықтық көзқараспен қарай бастағаны
белгілі. Соншама ... ... ... ... кейін айырылған халық өз
тарихына ... ... қол ... ... ... тарихтың әр түрлі
кезеңдеріне арналып зерттеулер жазылуда. Осы ... ... ... ... әскери дәстүрінің бар екендігі айқындалған еді. 1990 жылы ... ... ... ... атағы берілген. Бұл тарихи өзгеріс
тарихшыларға Ұлы Отан ... ... ... ... және ұлт
батыры Бауыржан Момышұлы туралы ... ... ... ... қатарына Т. Балақаев пен К. Алдажұманов, Қ. Р. Аманжолов, П. С.
Белан /4./, К. С. ... /5/, ... ... ... ... ... М. М. ... докторлық
диссертациясы тікелей Б. Момиышұлының мұрасына айналды. Бұл зерттеулер
негізінде әскери тарх пен ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз Қазақстанның ұлттық әскери құрылыс туралы айта
келіп, өз еңбектерінде Б. ... ... ... көп көңіл бөледі.
Тақырыпты деректанулық тұрғыдан жазу үшін Қ. М. ... /6/ ... да ... де, ... ... сан ... ... ашатын ғылыми
еңбек жазылмаған. Бітіру жұмысын жазу барысында мерзімді басылым ... Н. ... Ж. ... Қ. ... мақалалары қолданылды.
Сонымен қатар, батыр туралы мәліметтер бар “Халық сыйы”, “Айналған аты
аңызға ... ... ... және А. Асқаровтың “ Ұлы ... /7/ ... ... Ал ол кісінің артына қалдырып кеткен мол
мұрасы – көркем шығармалары, өлең-жырлары, хаттары, жеке ... ... бір ... ... ... ... ... дерек көзі
ретінде ғылыми қолданысқа енбей жатыр /2-ші қосымша/.
Біз қарастырып отырған мәселенің ғылыми әдебиеттерде баяндау тарихына
жасалған шолу тақырыптың ... ... ... ... аңғартады.
Осы уақытқа шейін мұндай мәселені арнайы қарауға ... ... ... ... ... ... өзі ... тақырыбымыздың өзектілігін
айғақтай түседі.
Тақырыптың деректік негізі: ... ... жазу ... негізгі
сүйенген дерек құжаттарымыз Бауыржан Момышұлының өзінің жеке адамдық
құжаттары. Бұл ... ... ... Орталық Мемлекеттік
мұрағатында № 1432 қорында жинақталған. Қор құжаттардың салыну мерзіміне
қарай 3 ... ... /3-ші ... Осы ... ашу ... ... жұмыс істедім. Қор құжаттарын түгелдей жүйелеуге ұмтылыс
жасадым. Бұл қор үш тізбеден ... ... ... жеке құрам
құжаттары О. М. М-ға 1952 жылдан ... ... ... ... ... Бұл ... ... құжаттар негізінде № 1-тізбе
құрылды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... 1945 жылы жазылған “Москва үшін шайқас” романының түпнұсқасы
қолданылды. Ал № 2 ... ... ... ... ... ... /2-
ші қосымша/. Осы құжаттардың ішінен тікелей зерттеу обьектісі ретінде Б.
Момышұлының майданнан жазылған ... ... № 3 ... 1969 ... ... ... жатады /3-ші қосымша/. Пайдаланған негізгі істерді
бітіру жұмысының 2-тарауының 1-бөлімінде Бауыржан Момышұлының жеке адамдық
қорларын ... ... Ал әр ... ... ... ... ... “Қанмен жазылған кітап” /9/, “Біздің генерал” /10/, “Ұшқан ұя”
/11/, ... ... ... /12/, ... ... /13/ ... ... қатар, жанама дерек көзі ретінде Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... И.
В. Панфилова стрелковая дивизия” деп аталған естеліктер жинағы И. ... ... ... ... туралы “История Великой Отечественной
Войны Советского ... ... ... наступления на Москву” атты
өқұжаттар жинағы пайдаланылды. Дегенмен менің негізгі ... ... ... ... жеке құрам құжаттары болып табылатындықтан оның
жеке құжаттары негізгі мәлімет көзі болды.
Сонымен қатар, әдістемелік ... да ... көзі ... ... ... мыналар: «Методические рекомендации по работе с
документами личного ... ... ... ... ... и ... – технической обработке документов личного
происхождения ЦГА НТД», «Научно – ... ... ... ... происхождения ппериода ВОВ», «Методические рекомендации
по проведению экспертизы ценности документов в фондах личного ... ... ... деятелей», «Жеке қор құжаттарын
ғылыми сипаттау».
Тақырыпты зерттеудің негізгі мақсаттары мен міндеттері: Диплом жұмысын
жазу барысында алдыма қойған мақсатым – ... ... жеке ... ... яғни ... ... мазмұнының маңыздылығын, қор
құрушының жүріп өткен жолы мен ұлт тарихын қаншалықты қосымша мәліметпен
қамтамасыз ету ... ... ... орай зерттеу жұмысының алдына
мынандай міндеттер қойылды:
- Бауыржан Момышұлының жеке қорының қалыптасу тарихын ... Жеке қор ... ... ... ... Момышұлының жеке қор құжаттарының анықтамасын беру;
- қор құжаттарының ғылыми-тарихи құндылығын анықтау;
- қор иесінің өмір тарихымен, ... және жеке ... ... ... ... жеке ... жүйелеу;
- Бауыржан Момышұлының жеке қор құжаттарын топтастыру.
- Бауыржан Момышұлының жеке қорының тарихи, ғылыми ... ...... ... ... қойылған мәселелерді ғылыми тұрғыдан ашып көрсету
мақсатында ... ... ... негізі методологиялық принциптер
басшылыққа алынды. , партиялық принциптер негізге алынды.
Тақырыптың хронологиялық шеңбері. Диплом жұмысымның ... ... жеке ... сипаттама” деп алғандықтан және қор ... ... ... ... кезеңнен қор құрушының дүниеден
озғанына дейінгі уақыт аралығы деп алдым.
Бітіру жұмысының ... ... ... ... екі ... ... әдебиеттер тізімі және қосымшадан тұрады. Кіріспеде
бөлімінде ... ... ... мен ... ... ... деңгейі мен деректік, методологиялық негіздері ашылып көрсетілген.
Бірінші тарауда Бауыржан Момышұлының жеке ... ... ... Екінші тарауда Бауыржан Момышұлының жеке қор құжаттарын
ғылыми сипаттаудан өткізген, яғни жеке қор ... ... ... ... ... ЖЕКЕ ... ... Жеке қор құжаттарының ерекшеліктері
Тұлғалардың жеке иелігі болып табылатын құжаттық материалдары ... ... ... Жеке қор ... ... немесе қор құрушының
өмірі мен қызметі нәтижесінде жасақталған немесе ... ... ... олар ... ... берген немесе мұраға қалдырған құжаттар кіреді. Жеке
мұрағат иелерінің жинаған немесе ... ... ... ... те ... ... қорды құрайтын құжаттардың негізгі тобы:
- шығармашылық құжаттар
- қызметі және қоғамдық қызметіне ... ... ... ... хат алмасулары
- бейнелік және дыбыстық құжаттар
- шаруашылық-мүліктік және тұрмыстық құжаттары
Сонымен қатар, қор ... ... ... ... яғни ... ... болуы да мүмкін) құжаттар тобы да ерекшеленеді. Өз кезегінде,
бұл құжаттар ішінен құжаттардың алуан түрлілігін атап өтуге болады: ... ... ... ... ... ... ... қызметі бойынша хат алмасулар (мекеме хаттарының көшірмелері,
ұйым хаттарының көшірмелері, қор құрушының жауап хаттары), қор ... ... ... қатысты баяндамалары, мақалалары және қор ... ... ... ... құжаттары /14/.
Мемлекет, саясат және қоғам қайраткерлерінің жеке қорларының негізгі
бөлігін ... ... ... ... жеке ... өмірбаяны,
тағайындаулар мен орын ... ... ... көшірмелері,
білімі жөніндегі дипломдары, куәліктері, мақтау қағаздары, мерейтой
материалдары, жеке ... ... ... ... және ашық
хаттары. Мемлекет, саясат және қоғам қайраткерлерінің өміріне байланысты
құжаттар ... ... ... ... ... басылымдарда,
энциклопедияларда және баспасөз беттерінде олар жөнінде ақпарат аз ... ... және ... ... қор құжаттарының біршама
бөлігін фотосуреттер құрайды: Олар ресми - әріптестерімен ... ... ... ... ... ... ... суреттер;
бейресми ретінде – демалыста, туыстарымен, жанұя ортасында түскен
суреттерін ... ... ... ... бұл түріне құндылығын
сараптауда және мемлекеттік сақтауға қабылдау барысында ерекше назар аудару
қажет болады.
Жеке қор ... ... ... дейінгі жұмысы
ұйымдаспаған түрде жүреді және құжаттар ретсіз ... ... ... жеке қор құжаттарымен толықтыру кезең-
кезеңмен жүреді және мынадай міндеттерді өзіне жүктейді:
- құжаттарды іздеу, мемлекеттік ... ... жеке қор ... жеке ... ... ... жұмыс жасау, көндіру әдістерін
қолдануды және мұрағат қызметкерлерінен сыпайылық пен әдептілік,
өнегелікті талап етеді;
- жеке мұрағат иесінің үйінде ... ... ... ... СТК-на құжаттарды қабылдау жөніндегі қолхатын дайындау;
- құжаттардың алғашқы құндылығын ... ... жеке ... алдын-ала есебін жасау, бағасын беру және СТК-на ... ... ... ... ... қор құру және ... ... мәселелерінің шешімін табуы /15/.
Жеке қор құжаттарының құндылығын сараптау. Жеке қор ... ... ... құжат құндылығын ... ... ... ... жүйелілік, тарихы, жан-жақтылық, жинақылық
принциптері.
Жеке қор құжаттарының құндылығын сараптау кезең-кезеңмен жүреді:
- ... жеке қор ... ... ... жеке ... ... ... жасау барысында;
Жеке қор құжаттарының құндылығын сараптаудың ғылыми-әдістемелік бағыты
құжат құндылығының критерийлеріне ... ... ... екі ... ... жеке қор құндылығының критериі;
- жеке қор құжатарының құндылығының критериі;
Жеке қор құндылығының критерийлері төмендегідей:
- қор құрушының шығармашылық және қоғамдық ... ... қор ... және оның ... ... басқа да құжаттар топтамасымен байланыстылығы.
Қор құрушының шығармашылық және ... ... ... ... анықталады:
- қор құрушының шығармашылығына ... мен ... ... бағасы(әдеби, театр энциклопедиялары, монографиялар және т.б.);
- қор ... ... ... ... (сый ақы тағайындаулары,
ордендермен марапаттау, сайлау ... ... және т. ... қор ... қызметі жөніндегі қоғамдық көзқарас-пікірлер
(БАҚ пікірлері, өз оқушылары мен көрермен хаттары);
- ... ... ... көзқарастары (жазушы, әртіс,
суретшілер хаттары мен айтқан ой-пікірлері және т.б.);
- қор құрушы ... ... ... ... ... мұрағат СТК-на хаттар);
- қор құрушы қызмет саласына ... ... ... ... және ... ... (ОСК-ның және СК-ның хаттамасы);
- мұрағат СТК-ның қорытындысы.
Бұл ... қор ... I, II ... III-ші ... ... ... қор тарихы оның құрамын анықтайтын критерийлер, келесі бағаны
береді:
- сақтау деңгейін және қор толықтығын;
- қор ... ... ... ... және достық құжаттары мен
оны қызықтырған мәселелері жөніндегі мәліметтерін;
- қор ... ... ... ... ... құжаттарда көрсетілуі.
Жеке қор құжаттарының құндылығының критериі төмендегідей:
- құжат авторының шығармашылық және қоғамдық ... ... ... ... болуы уақыты мен орны;
- басқа да құжаттармен байланыстылығы;
- құжат мазмұнының маңыздылығы, оның ақпараттық, көркемділік және ғылыми
құндылығы;
- құжаттың ... ... атап ... ... басқа құжаттармен байланысты болғанда екі
жақты түрде болады:
- мәліметтің қайталанылуы;
- ... ... қор ... және жеке қор ... құндылығы критериін
тәжірибеде қолдану келесі шарттарды талап етеді:
- Қор құрушының шығармашылық және қоғамдық қызметі маңыздылығы жеке ... мен жеке қор ... ... ... ... құндылығыеа ықпалының зор болғаны жағдайында;
- Әр құжаттың жеке бағасын бергенде және де ... қор ... ... аралық байланыстарын жан-жақты қарастырғанда;
- Құжаттың алдын-ала атрибуциясын ... ... ... болу орны мен ... ... ... нұсқаларының
кезектесуінде және осыған байланысты құжат құндылығын анықтауды
ұйымдастырудың кезең-кезеңмен ... ... ... ... дайындығы және берілген құжат бойынша
білімі болғанда.
Құндылығын сараптау критериін тәжірибеде қолдану:
- құжат құндылығын сараптау кезеңімен
- жеке қор категориясымен тығыз ... ... ... ... алу қор және ... құндылығы
критериі негізінде жүзеге асады. Алайда, мұнда құжат құндылығы критериі
құжаттың қажетті ... ... ... толық әрекет ете
алмайды. Аталған критерийлерді ... ... ... ... бағытталған, әсіресе, құжат мемлекеттік сақтауға алынса және қор
категориясын анықтауда оның маңызы өте зор болады.
Ал жеке қорда сақтауға ... ... жеке ... ... ... акт ... Бұл акт ... мұрағат СТК-да
мұрағаттық ... ... ... ... Акт ... мұрағат
директорларымен бекітіледі және жеке мұрағат иесіне ... ... ... ... және жеке мұрағат иесі бас тартқан
құжаттарға жою жөнінде акт ... ... ... ... ... ... /16/.
Мемлекеттік мұрағаттарды жеке құрам құжаттарымен ... ... ... ... ... толықтырылады:
- Жазушылар, сыншылар, аудармашылар, әдебиеттанушылар, редакторлар, тіл
мамндары және т. б. әдебиет қызметкерлері;
- Композиторлар, дирижерлер, музыкант-әншілер және ... ... ... ... ... өнертанушылар, ... ... және т. ... ... және ... театрының әртістері, эстрада, цирк әртістері мен
режиссерлері, ... және т. б. ... ... ... Кинорежиссерлер, сценарий қоюшы, кинооператорлар, кино ... мен т. б. Кино ... ... ... мен ... әдебиет және өнер саласы бойынша коллекция иелері құжаттары.
Қор ... жеке қор ... ... ... өзі өткізеді немесе өсиетке қалдыру арқылы өткізіледі;
- жеке мұрағатты мұраға алған адамдар өткізеді;
- жинаушылар мен коллекционерлерден алынады;
- шығармашылық ... – қор ... ... ... ... өткізіледі;
- нотариалды мекемелерден иесіз қалған дүние ретінде қабылданады;
- құжаттардың ... ... ... үшін мемлекеттік
мұрағаттардан, мұражайлардан, кітапханалардан және ... ... ... шет ... ... ... және шет елдік мекемелер мен
ұйымдардан сый ретінде немесе ... ... ... ... ... құжаттарын мемлекеттік сақтауға үгіттеп-тарту жұмыстары
мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... қорқұрушы жөнінде мәліметтер қарастырылады, мемлекеттік
мұрағатқа қабылданатын құжаттар ... мен ... ... және
келіссөздер жүргізіледі.
Келіссөзді жүргізген мұрағат қызметкері ... ... ... ... директорларының атына жазылған баяндау хатында көрсетуі
тиіс.
Баяндау хаты сол бөлім меңгерушісінің визасымен және ... ... жеке ... мемлекеттік сақтауға қабылдау
немесе қабылдауды тоқтатудың негізгі құжаты болып ... ... ... ... енеді.
Жеке мұрағатта мемлекеттік сақтауға қабылдау жөнінде жұмыс сәтті
жалғасын тапса, онда ... ... ... ... жойылып, жаңадан жинақтаудың картотекасына ... ... ... жасалады. Ол карточкаға мынадай мәліметтер енеді:
- қор құрушының аты-жөні, тегі, ... дәл ... ... ақын т. с. ... ... иесінің аты-жөні, тегі (егер қорқұрушының өзі ... ... және ... қатынасын көрсетеді (ұлы, танысы, т. с.
с.);
- пошталық мекен-жайы, келіссөз жүргізілген тұлғаның телефон нөмірі;
- ... ... жеке ... ... ... ... жатқан және бақылау ісін сақтап отырған мұрағатшының тегі
(фамилиясы).
Мемлекеттік сақтауға жеке құрам құжаттары ақысыз ... ... ... ... ... ... арқылы қабылданады.
Жеке құрам құжаттарының иесі мемлекеттік сақтау өткізгенде ... қоюы ... ... ... ... ... жариялау құқығына ие болу;
- келісілген мерзімге кейбір құжаттарды пайдалануды шектеу құқығына ие
болу;
- келісілген ... ... ... ... шек қою;
- қор құрушы мұрасына ие комиссия мүшелеріне құжаттарды пайдалану
- құқығын ... ... ... ... ... ... тиіс.
Мемлекеттік мұрағат бұл талаптармен ... ... ... негізінде
хатта көрсетіледі. Ал күрделі жағдайда құжаттар иесі мен мұрағат арасында
екі жақты арнайы ... ... ... ... түскен, бірақ мемлекеттік сақтау мәселесі
шешіміне дейінгі құжаттар жинақтау бөліміндегі есеп ... ... ... ... ... ... құжат құндылығы анықталады және уақытша
жүйеленіп, тапсырыс ... ... ... ... алу ... ... әрі тез қолдану үшін құжаттарды есепке
алу ... ... ... ... ... ретімен
карточкалар жүйеленеді. Карточкаға: құрушының ... ... ... ... ... ... мен ... жұмысты жүргізген мұрағатшы
тегі жазылады; құжаттарды ... ... ... ... құжаттардың келіп түскен есептеу кітапшасы бойыншанөмірі, қор
нөмірі, құжаттар саны және ... ... ... ... ... ... картотеканың “жинақтау аяқталды” деген бөлімшесіне
өткізіледі.
Мемлекеттік сақтауға жеке ... ... ... ... ... СТК ... қаралады. СТК-ның мәжілісіне келесі
құжаттар дайындалуы тиіс:
- қор құрушының немесе ... ... ... ... бар ... ... ... меңгерушісінің анықтамасы, онда: қандай жеке мұрағат
құжаттары СТК-ның мәжілісіне қарастыруға ұсынылып ... ... және ... ... ... ... ... сый арқылы) келіп
түсті, егер құжаттар алғаш рет түсіп ... онда қор ... ... ... ... қорға қосуға болатындаға
анықталады;
- ақысыз келіп түскен құжаттарға тапсырыс тізбесі;
- қабылдауға түсетін құжаттардың бағалық тізбесінің ... ... ... ... сияқты жасалады, алайда қосымша тарау
- ... ... ... ... ... құжаттың бағасы
көрсетіледі және тізбеге СТК төрағасы және хатшының қолы қойылады:
- сарапшы қорытындысы.
Ауызша немесе ресми ... ... ... бекіткен СТК-ның
шешімі қор құрушыға немесе құжат иесіне ... ... ... ... ... жеке құрам құжаттарын мемлекеттік сақтауға қабылдау жөнінде
акт жасалады және СТК-ның хаттамасы негізінде жасалады. Сонымен бірге оған
тапсырыс ... ... Бұл ... бақылау ісінің құжаттамасымен бірге
мемлекеттік ... ... алу ... ... онда ... ... мемлекеттік еепке алынады және жаңа қорға ... ... ... алу ... ... бұл акт ... құжат болып есептеледі,
осы құжат негізінде жеке мұрағат құжаттары ... ... ... ... ... ... енгізіледі.
Жеке қор құжаттарына сипаттама. Жеке қорға ғылыми сипаттама келесідей
жұмыстарды талап ... қор ... ... мен ... және қор ... ... қор ... сызбасын құру;
- құжаттарды жіктеу бірлігі бойынша жүйелеу;
- сақтау бірлігін құру;
- сақтау бірлігіндегі беттерді жүйелеу;
- сақтау бірлігін сипаттау және ... ... ... қор ... ... ... жүйелеу және ресми безендіру;
- сақтау бірлігіндегі беттерді нөмірлеу және ... ... ... құру және ... ... анықтамалық аппарат құру;
Ғылыми сипаттама жүргізгенде қор ... және ... ... ... қор ... ... ... құру жөніндегі ғылыми
есеп дайындау
Ақпаратты іздеу шараларын құру және ұйымдастыру ... ... ... ... жұмыстарға: жеке қордың ... ... ... ... және ғылыми құндылығын орнату; қор ... ... және ... ... ... ... және
тәжірибелік бағасын беру; істердің жүйеленген схемасын жасау; ... ... ... ... ... ... ... жазу; каталог құруға қор таңдау және каталог құру; ... ... ... ... сипаттама жасау және тағы
басқалар.
Мұрағаттың жеке қор ... ... ... ... есеп
беруінде немесе есептерінде қарастырылуы мүмкін.
Ғылыми есеп ... және ... ... ... ... және ... ... келесі кезеңдерін анықтап береді. Есеп
қор құрушының өмірі жөніндегі мәліметтерден, оның жеке ... ... қор ... мазмұны мен құрамы туралы мәліметтерден,
қор және оның тізбесіне жасалған ғылыми-анықтамалық ... ... ... тұрады.
І-ші категориялы қорға ғылыми сипаттама нәтижесі мен ғылыми есеп
жасаған әлдеқайда дұрыс ... Қор ... ... құжаттағы
мәліметтер сан алуандығына немесе қордың бірегейлігіне байланысты ғылыми-
анықтамалық аппарат құрылады. Ол ... ... ... ... ... толықтылығын және сан алуандығын қамтамасыз
етеді.
Ғылыми есепті жасағанда қор істеріндегі ақпараттар, ... ... және ... ... аппаратындағы мәліметтер
пайдаланылады. Бұл құжаттардағы белгіленген мәліметтер қор және ғылыми-
анықтамалық әдебиетпен жұмыс ... ... жаңа ... есептің келесі құрылымын ұсынуға болады:
1. қор құрушы туралы өмірбаяндық анықтама, шығармашылығы мен қоғамдық
қызметі туралы қысқаша мәлімет;
2. жеке ... ... және оның ... ... ... қор ... құрылымы мен құрамы
4. қорға жасалған жұмыстың ... ... ... ... ... ... анықтамалық аппарат
1. Бұл бөлім тізбеге толық алғысөз бола алады және қор ... ... қор ... қор істерін пайдаланып жазылған. Қор құрушы
өмір сүрген уақыты және қоршаған ортасы жэөнінде қысқаша мәліметтер ... Қор ... ... ... ... ... шығармашылық
коллективтер, оның еңбектері жарияланған газеттер және ... ... ... ... теле және ... ... көрсетіледі. Қор құрушы
шығармашылығын немесе сіңірген еңбегін ... ... ... марапатталуы, мәңгі естелікте болуы ... ... Қор ... көзі тірі ... жеке мұрағаттың қалыптасуы
туралы, толықтығы туралы, басқа тұлғалар ... ... ... ... және ... ... ... орын алуы туралы
мәліметтер сақталады. Қор істерінен жеке мұрағаттың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жеке ... аталады және т. б.) .
3. Қор құжаттарының құрамы мен құрылымы туралы мәліметтерді топтастыру
жүйелеу схемасы бойынша жүзеге асады. Қор ... ... ... оның ... ... жоқ құжаттар қорда болған жағдайда,
ол құжаттарға сипаттама бөлек бөлімге беріледі.
Ал өз қызметіне байланысты ... ... ... ... ... ... Бұл бөлім қор құжаттарын ғылыми сипаттағанда әдіс – ... ... ... ... ... ... І – ші категорияға жататынын игеру (жинақтау кезіндегі
алғашқы сараптау, қор және құжат критерийлерінің байланыстылығы);
- ғылыми ... ... ... ... ... әдістемелік
сипаты, ғылыми сипаттау жасаған кездегі құжат құндылығын анықтау
жұмысын жүргізгендегі әдістемелік құралдардың ... ... ... және ... ... Қор ... жөнінде мәліметтер беріледі. Сақтау бірліктері мен
тізбе саны көрсетіледі;
- ғылыми-анықтамалық ... ... ... ... ... ... ... және қарапайым әдіспен ашу үшін
әдістемелік тәсілдер мен ... ... ... ... ... мұрағат ғылыми-анықтамалық аппаратты қор
құжаттарының ... ... ету, ... ... ішінде автоматтандырылған ақпараттық іздеу
жүйесі );
- қор ... ... жай ... ... физикалық
бүлінгені, қиын оқылатын мәтіндер, мәтіні өшуге таяған құжаттар
және т. б.);
- басқа мемлекеттік мұрағаттағы қорлардағы қор ... ... ... ... ... ... жүргізілген жұмыстарды қорытындылау.
Есепке оны пайдалану ... ... ... және ... ... ... анықтамалық аппарат құрылып, оның құрамына
мыналар кіреді:
- ... қор ... және қор ... ... монографиялар және
мақалалар, қор құжаттары бойынша зерттеулер;
- туысқандық ... ... ... ... ... жасау барысындағы босқа қор құжаттарының тізімі;
- қысқартылған сөздер тізімі;
- мазмұны.
Ғылыми есепті қор ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылса, есепке қажетті мәліметтер
уақытында және ... ... ... ... өте ыңғайлы және уақыты
жағынан тиімді болады /17/.
1. 2. ... ... жеке қор ... ... ... жеке қоры ... ... Орталық
мемлекеттік мұрағатында сақталуда. Сол кезеңдегі Қаз КСР ... ... ... полковнигі Б.Момышұлы жеке құрам құжаттарын мемлекеттік
сақтауға қабылдау туралы актіге қол қоюнан Б.Момышұлы құжаттары мағлұматтық
айналымға түсе бастаған. Қор нөмірі Р – 1432 /18/. Қор ... ... ... ... ... №1 ... ... №1432 жеке қорындағы құжаттар түрі
|Құжат атауы ... ... ... саны ... |89 |1 – 89 ... ... |218 |90 – 307 ... ... ... |63 |308 – 371 ... ... | | ... ... туралы |21 |372 – 393 ... | | ... ... |71 |394 – 465 ... ... |82 |466 – 548 ... ... туралы және құрылымы туралы мәліметтер аталған
қорға алғысөзде келтірілген және де ... ... ... ... ... ұсынуды жөн көрдім.
Р – 1432. Бауыржан Момышұлының жеке қорына Алғысөз.
/1927 – 1965/
Қаз КСР Орталық Мемлекеттік Мұрағатына жазушы ... жек ... сый ... 1951 жылы ... ... ... бастады. Қор
үнемі толықтырылуда, құжаттардың басым бөлігі 1953 жылы ... 1 – ... ... – 1965 ... ... келіп түскен құжаттар 2 – ші тізбені құрады.
1969 – 1970 ... ... ... ...... өңдеу 1974 жылы
жасалып, бұл құжаттар 3 – ші тізбеге енді және онда 1951 – 1975 ... 213 іс ... ... ... хат ... ... Б.Момышұлы
жөніндегі құжаттар, фотосуреттер, түрлі атақты тұлғалардың сый ... және өзін ... ... ... ... ... құрамы берілген сұлба бойынша жүйеленген.
Қолжазбалардың 1 – ші бөлімінде жанры бойынша ... ... онда ... жылымен жасақталған.
Бір шығарманың қолтаңбалары мен газеттік кескіндері бір істі ... ... ... әр ... ... ... және оған ... хаттары, яғни 2 – ші және 3 – ші ... ... жүйе ... орналастырылған.
4 – ші бөлім - ... ... ... ... ... және ... ... құрайды.
Өмірбаян бөлімінің болмауына байланысты Б.Момышұлының 50 жылдығына
арналған отырыстағы құттықтау ... ... ... ... бөлімге
қосылған. Бұл құжаттар жылы бойынша жүйеленген.
5 – ші ... – Фото ... ... жылы ... ... – шы бөлім - Б.Момышұлының сый жазбаларында құжаттар автор алфавиті
бойынша жүйеленген.
7 – ші бөлім - Өзін ... ... ... ... құжаттарында
құжаттар жылымен жүйелеген.
Б.Момышұлының жеке қорының ғылыми – анықтамалық аппараты: мазмұнынан,
алғысөзден, ... ... ... ... әдебиет және өнер білімінің ғылыми қызметкері
Р.Қасымова және және ... 1976 ... 5 – ші ... ... жеке қоры Р – 1432 2 – ші ... Алғысөз.
Бауыржан Момышұлы – Кеңес Әскерінің запастағы гвардия ... ... ... ... 1940 жылы ... облысының Жуалы ауданында малшылар
жанұясында дүниеге келген. Он үш жасына ... өз ... ... болған,
кейінірек, кеңес интернаттарында тәрбиеленіп, орта білім алған. Мектеп
бітіргеннен кейін ... ... ... ... жылы ... ... әскери қызметке шақырылған. Біраз үзілістен
кейін, 1936 жылы қайта Қызыл Әскер қатарына ... ... ... ... 1956 ... ... ... қызметте болған. Ол взвод командирінен
гвардиялық дивизия командиріне ... ... ... Отан ... ... күндерінен бастап майданда болған. Атағы
аңызға айналған Панфиловшылар дивизиясында батальон, гвардиялық ... ... 9 – шы ... ... ... ... ... Ұлы Отан
Соғысының 1 – ші дәрежелі орденімен, Қызыл Жұлдыз Орденімен және ... ... ... бастап КОКП мүшесі.
Ұлы Отан Соғысынан ... Б. ... Бас ... ... Әскери
Академиясын тәмәмдап, Кеңес ... ... ... ... ... ... әскери – педагогикалық тәлім берумен айналысты.
Жалпы алғанда ... ... ... 25 жыл ... ... 1956 ... байланысты Б. Момышұлы қосалқы құрамға кетті және келесі өмір
жолын әдеби шығармашылыққа ... ... ... үшін ... белгісін
алған.
Шығармашылық жолға ол өзін бүкіл өмір бойы дайындаған. Ұрыстардан және
әскери қызметтерден бос ... ... ... ... ... мақалалар және өлең шумақтарын жазған. Ол қазақша жазумен ... да ... жаза ... ... ... ... беттерінде әскери педагогикалық
тақырыптарға мақалалар жариялаған, ал Қазақстанда оның ... ... ... ... ... ... Панфиловшылар дивизиясының даңқты жолын
жүріп өтіп. Б.Момышұлы аталған дивизияның ... ... 1948 ... ... көркемділігі нәтижесінде Жазушылар Одағына мүше болып
қабылданды.
Б. ... жеке ... ... ... ... Орталық
Мемлекеттік Мұрағатында сақтауда және құжаттар 1951 жылдан бастап кезең ... ... ... бір ... 1953 жылы ... 1 –ші тізбе
құрылған. 1 – ші ... ... ... ... ... ... ... ұрыс майданындағы жазбалары, әскери өнер бойынша зерттеулері,
«История одной ночи» және «Наша ... ... ... ... ... ... естеліктері, А. Бектің «Волоколам тас жолы» повестінің
қол жазбалары және осы повесті талқылануы ... ... ... – 1965 ... ... құжаттар 2 – ші тізбені құрады және ол
тізбе 591 сақтау бірлігінен тұрады.
2 – ші ... Б. ... ... және 1927 – 1965 ... ... құжаттардан тұрады. Бұл құжаттардың барлығы жеке
қордың 6 – шы ... ... Б. ... ... Хат ... Б. ... өмір ... қатысты құжаттар
4. Б. Момышұлы туралы құжаттар
5. Бейнелік құжаттар
6. Сый – ... ... ... бөлімі Б. Момышұлының «За нами Москва», ... ... ... ... семья», «История одной ночи» және т.б
әңгімелері, очерктері, мақалалары, сөйлеген сөздері. Сұхбаттары, ... ... мен ... ... сынды сақтау
бірліктерінен тұрады.
Негізінен бұл қолжазбалар 1941 жылдың қазан – ... ... ... Волколамск бағытындағы қорғаныс шайқасында аты аңызға
айналған ... ... ... ... ... ... А ... «Волоколам тас жолы»
повестінің Б. Момышұлының ескертпелері ... ... ... ... ... авторлық атауы – ... ... Осы ... шығу ... А. ... Б. ... ... достықта
жазғанын көрсетеді. Еңбекті жазуда А. Бек Б. Момышұлымен кездесіп, еңбекке
оның ... ... ... қимылдардың схемасын, естеліктерін,
ауызша әңгімелері мен әскери ... ... ... ... ... ... ... осын қол жазбалардың бірі болып
табылады.
1942 жылдың ақпанындағы ұрыс майданындағы Б. ... мен А. ... тас ... ... жазу ... ... бойынша Б. Момышұлы
еңбектегі әскери және ...... ... ... ... ... және ол ... редакторы және кітаптың ... ... ие ... ... қол ... тек өз ... ғана емес, сонымен
бірге газет материалдары қосылған, кейде олар ... ... ... ... ... ... да бар.
Сонымен қатар, осы бөлімде Бауыржан Момышұлының офицер ... ... ... ... әскери өнерге қатысты зерттеулері
мен жаңалықтар жазбалары үлкен анзарға ие ... ... Оның ... ...... ... басым көпшілігі оқу - әдістемелік
құрал ... ... ... тыл және ... Әскери Академиясының
мұрағатында және Москвадағы бұрыңғы Бас Штаб ... ... қол ... ... және жанрлық белгісі бойынша 14
бөлімшеге жүйеленген. Бөлімше ішінде сақтау бірліктері ... ... ... ... бірліктерінің сыртында және тізбеде бір уақытта орыс және қазақ
тілінде жарияланған шығармалар тек орыс ... ... Қол ... ... ... іс пен ... мұқабасында аннотация ретінде белгіленген.
Аннртацияда құжат пен оның ... ... ... және де авторлық және
редакторлық түзетулері көрсетілген.
2 – ші ... Б. ... хат ... ... ... ... ... үшін 3 бөлімшеге бөлінген:
1. Хат алмасулар: онда Б. ... өзі ... ... оған
жауаптары;
2. Б. Момышұлының ... ... ... бірақ, олар
сақталмаған;
3. Б. Момышұлына келіп түскен хаттары. Мұнда Б. Момышұлы жауап жазбаған
хаттар жіктелген.
Істерге жинақталған және ... ... ... ... ... ... орналастырылған. Сақтау бірлігінің ішіндегі құжаттар жылы
бойынша орналасқан. Хаттардың бір ... ... ... мән ... ... ... Бұл ... көп болуына және
олардың бір ғана мәселені қарастырғанына байланысты. Олар әр бөлімшенің
соңына орналастырылған. ... ... ... ... ... ... көрсетілген және ол барлық хаттарға қатысты болып
табылады. ... Б. ... әке – ... мен туыстарымен хат
алмасулары.
Бұл бөлімдегі мекемелер хаттары ... ... ... «Хат ... ... ... негізгі тобын құрайды. Бөлімде
көрнекті мемлекет және қоғам, ... ... және өнер ... «Волоколам тас жолы» повестінің батыры және ... ... ... ... өкілдері және Кеңес Одағы елдері мен демократиялық
елдердің өкілдерінің хаттары ... 3 – ші ... Б. ... ... ... ... Бұл ... пайдалану тиімділігіне байланысты істер келесі сұлба
боыйнша топтастырылған:
1. Әдеби – ... ... ... ... КСРО және ... КСР ... ... жөніндегі құжаттары, өз еңбектері мен басылымдары
туралы газет және журнал редакциялары және баспаларымен хат
алмасулары.
2. Әскери сабақ пен ... ... ... ... ... ... – Б. ... кеңес – үнді
мәдени байланыс қоғамының Қазақ бөліміндегі ... ... және ... жасағн сапары т.б.
4. Б. Момышұлының туылғанына 50 жыл толу ... тойы ... ... ... бірліктері жылы бойынша тақырыптық мәселелік
белгісі ретімен орналастырылған.
«Б. Момышұлы туралы құжаттар» атты 4 – ші ... ... ... және оның ... ... және ... ... құжаттар тапсырылған
/21/. Мысалы, Б. Момышұлы туралы ... ... ... шығармашылығына
қатысты очерктер және мақалалар, еңбектеріне рецензиялар және т.б істер
жылы бойынша орналастырылған.
5 – ші ... ... ... ... ... ... тақырыбына және жылына байланысты орналастырылған. Мысалы, Б.
Момышұлының Бас Штабтың Жоғарғы ... ... оқып ... ... ... ... ... мен командирлерінің
фотосуреттері, өзінің авто портреттері мен т.б. суреттері /22/.
Соңғы 6 – шы «Сый – ... ... ... ... ... және ... Б. ... жазған хаттары топтастырылған
/23/. Олар алфавиттік ретпен жүйеленген.
Қордың құжаттық матариалдарына атаулық және тақырыбтық ... және атау ... де ... ... алғы ... қысқартылған сөздер тізімі және атау
көрсеткіші ... ... ... КСР ... ... ... аға ғылыми
қызметкерлері П. Абдуллина 1966 жылдың 27 – ші тамызында жазған.
1.3 Қор құрушының өмірі мен ... ел ... - ер ... ... ұл ер боп туса - ел тipeгi»- деген дара даналығы бар Бауыржан
Момышұлы 1910 жылы 24 желтоқсанда ... ... ... ... ... туып ... Даңқты қолбасшы, Ұлы Отан соғысының аты аңызға
айналған батыры.
1932-1936 ... 2 рет ... ... ... Сол ... өзінің
дала перзенті екенін дәлелдеп, құралайды көзге ататын мерген атанады.Әскери
icкe аса қабілеттілігімен 1941 жылы соғыс ... ... ... қолбасшы И.В.Панфиловтың дивизиясын ұйымдастыруға ат салысады /24/.
Бауыржан атаның ерлік даңқы бүкіл Республикаға ... ... ... ... ... көп. ... ... бір де біреуінің атақ - даңқы
Баукеңдей дүркіреген жоқ. Соғыс кезінде, одан ... ... де ... де ... атын қою ... ... ... орыс тілдерінде төгілтіп керемет шығармалар жазды. Атақты
жазушының «Ұшкан ұя», «Бip ... ... ... үшін ... тағы ... ... талай ұрпактың үлгілі - өнегесіне айналады. Ұлағатқа
толы ... ұя» ... 1976 жылы ... ... ие ... адам ... өлім ... денесін түршіктірмейді.
Ажалдан қобалжып қорқу айып емес, тipi жанға арын ардақтап ... ... ... - ... ... ... жасқа келгенде әкесі Момыш Бауыржанды орысша оқыту үшін өзінің
танысы Гончаровтардың үйіне әкеледі. Осылайша бip жыл Евгенъевка ... ... соң, ... ... Аса ... ... келеді. Бұл
жерде 3 жыл оқып сауатын ашқан соң, бастауыш мектепті ... 1924 ... ... жеті ... ... түсіп, оны 1928 жылы тәмамдайды.
Айта кететін жағдай, ол осы жерде Әбділда Тәжібаевпен бipre оқиды /26/.
1928 жылы ... ... ... соң, сол жылы Орынборда ашылған Қазақ
Педагогикалық институтына ... ... ... ayа ... қолайсыздығына
байланысты оқымай кері қайтады. Бұның себептерін Ә. Нұршайықовтың «Ақиқат
пен аңыз» роман – диалогында ашып көрсетеді.
Елге келген соң ... ... ... ... онда 2 жыл ... Одан соң аудандық атқару комитетінің секретары болып еңбек ... ... 3 ... ... 1932 жылы қарашада военкоматқа шақырылады.
Әскери ... ... ... ... тапсырманы орындай жүріп, үздік
қызыл әскер атағына иеленді. ... ... ... - ... Редин.
Әскери қызметін аяқтап, 1933 жылы қыста елге ... ... ... өнеркәсіп банкіне келіп, кен icтepi жөіндегі аға экономист ... ... ... ... ... дейін Қиыр Шығысқа әскери
қызметке аттанады. Сол жақта аға лейтенант шеніне қол жеткізеді. ... ... ... полк ... бастығының бipiнші көмекші болып
қызметке келеді. Округ командашысы Г. К. Жуков, ... ... ... И. X. ... болған. Бауыржан Момышұлы Житомир
қаласындағы ... ... ... ... ... болып барады. 1941
жылдың қаңтарынан бастап, Ұлы Отан соғысы басталғанға дейін республика
әскери комиссариатында аға нұсқаушы ... ... ... соң ... 316-атқыштар дивизиясында батальон командирі болып алынды.
Енді 316-атқыштар дивизиясының құрылу ... ... ... ... ... 1941 жылдың 13-шілдесінде ... 1942 жылы ... - ... ... /27/. 1942 жылы ... полкының құрамындағы екі қазақ жауынгері – Төлеген ... ... ... ... Одағы Батыры атағына ұсынып, Бауыржан Момышұлы
осы полктегі қызметін аяқтап, өзінің 1073-атқыштар ... ... ... 1943 жылы ... ... екінші рет жараланды. Бip
жарым айдай госпитальда жатып, екі айлық демалыс алып, ... ... ... ... ... ... атындағы Жоғарғы Әскери
Академия жанындағы білім жетілдіру курсын 1944 жылы қазанда жақсы ... ... ... ... ... 1 - ... ... келіп, дивизия
командирі болып тағайындалды. Атақты ... ... ... ... ... ... ... 9 - қызыл тулы гвардиялық
атқыштар дивизиясын басқарды. Ленин орденімен, екі ... Ту ... 1 ... Отан ... орденімен және бес медальмен марапатталған. 1942
жылдан бepi КПСС мүшeci болған. Бауыржан Момышұлы Ұлы Отан ... ... ... ... ... Академиясын бітірді. Қызыл армияның әскери
академияларының бірінде әскери-педагогикальқ icпен айналысты. 1956 ... ... ... кетеді. 25 жыл өмірін Қызыл Армия қатарында
қызмет етуге арнайды. 1956 жылдан бастап өзін ... ... ... ... үшін «Құрмет белгісімен» марапатталады. Шығармашылық ... ... өмір бойы ... ... ... ... ... өзінде-ақ, ұрыс
пен қызметтен бос кезде ол күнделiк жүргізіп, ... ... ... мақала
және өлең жазды.
Соғыс жылдары орталық газеттердің ... ... ... ... ... ... ... дивизиясының бүкіл даңқты
жолымен біpгe өткен Бауыржан Момышұлы бұл дивизияның биографы болды. 1948
жылы ... ... ... ... Бұлай деуіміздщ ceбeбi:
біріншіден, осы дивизияның атын шығарған Москва қорғанысы ... ... үшін ... ... ... ... А.Бек батыр өмірін
дивизия ... ... ... ... шоссесін» жазып
шыққан еді. Бұл екі шығарма да Панфилов атындағы ... ... ... ... ipi шығармалар болып табылады. Екінши шығарманың
жазылу тарихы туралы ... ... Ә. ... ... бұл ... ... ... екі рет ауыр жараланып, бес рет қоршауға
түсіп, 207 рет ... ... 1941 ... ... ... 1073 - атқыштар батальоны командирлігне тағайындалады.
1941 жылдың қарашасында ... И. В. ... ... Волоколамск тас жолын корғап тұрды. Жаудың 2 - ... ... 11 және ... ... ... ... 900 неміс
солдаттары мен офицерлерінің көзін жойды. 1941 жылы ... ... ... ... ... ... үшін 316 -атқыштар дивизиясы
Қызыл Ту белгісімен марапатталады. Ал 18 - ... ... ... 316 - ... ... И.В.Панфилов атындағы 8 -
гвардиялың атқыштар дивизиясы атағын беру туралы жарлығы шығады /28/.
1941 жылы желтоқсанда жау ... ... соң 8 ... дивизиясы И. М. Чистяковтың ... ... ... ... ... өз ... ... соң, Великолуж
операциясына қатысу үшін Калинин майданына Валдай қаласына әкелінеді ... жылы ... ... Бауыржан Момышұлы өз жауынгерлерімен жаудың СС
«Өлі бас» [Мертвая голова] дивизиясын ... 1200 ... ... жойып
және жол торабын өз қолына алады. осы шайқастар нәтижесінде дивизия жаудың
83 - жаяу ... ... ... 3 - ... ... 218 -
жаяу әскер және 20-мото дивизиясын айтарлықтай ... ... 13 ... ... мен ... ... жойды. Ерен ерлік үлгісін
көрсеткені үшін дивизия командованиесі Москва түбіндегі қорғаныс пен ... үшін 805 ... ... ... ... 31-ін ... Одағының
Батыры атағына ұсынған еді.
1944 жылы Бауыржан ... Бас Штаб ... ... ... ... ... 1945 жылы 25 - қаңтарда ... ... ... ... ... 9 ... ... әскери
жорық жолына келер болсақ, 1945 жылдық басында Бауыржан ... ... ... ... 9 ... ... ... баскаруға
көшті. Дивизияға Приукеле станциясын жаудан тазарту тапсырмасы берілді. Осы
дивизияны басқара ... ... ... Берлинді бағындырған кезде
Бауыржан Момышұлы Курляндиядағы немістерді тазартумен айналысты.
1945 жылы 9 - ... ... ... ... ... дейін
Балтық әскери округінде сол 9 - дивизияның командирі болып ... ... ... ГУК ... ... 1946 ... қаңтарынан бастап К.Е.
Ворошилов атындағы 1-дәрежелі Суворов орденді ... ... ... болды. Және осы академияны жақсы деген бағамен бiтipiп шықты
/30/. Сол жылдың аяғына ... ... ... ... ... келді.
Содан тура бip жылдан кейін Тыл және Жабдықтау ... ... ... мен ... өнер кафедрасына аға оқытушы болып
тағайындалды. ... ... ... ... ... Осы Калинин
қаласындағы Әскери Академияда сабақ бepiп жүрген ... ... ... ... еңбек жазған. Сол үшін аға ... ... ... ... жазушылық қызметі туралы Баукең: «Мен қаршадайымнан қазақ
фольклорының тұнығын кешіп өстім. Есейе келе Абайды оқыдым. Ұлы Отан ... ... ұлы ... ... ... ... сияқты өмірден
көргендерім де құпия қазына болып жүрегімніц 6ip түпкіріне жинала берсе
керек. Оның ... бас ... ... ... ... мені
жазушылыққа мүлдем жақындатып кетті. Менің жазушы болуыма игі ... ... ... төрт ... осы. ... қазақ әдебиеті, орыс әдебиеті,
өмір және әскери академия»- деп айтып өткен екен.
Отставкаға шыққанннан кейінгі ... ... ... ең бip ... тұсы - ол ... Кубаға сапары. 1963 жылы
қарашада ... ... өзі ... /31/.
Бауыржан Момышұлының әскери өнepi 1956 жылға ... ... ... ... гвардиялық дивизия командирі шеніне дейін көтерілді
1956 жылы отставкаға полковник шенімен шығады.
Бауыржан ... ... ... ... атағы 1990 жылы
желтоқсанның он бipi күні Кеңестік ... ... ... М. ... ... бойынша беріледі. Батырдың көрсеткен
ерліктеріне қарамастан Батыр атағы неге кеш ... ... ... бүгінде
осы жайдан хабардар әpбip азаматтың көкейінде тұрары сөзсіз. Сол сұрапыл
соғыс жылдарының өзінде-ақ батырға ... ... ... ... ... козғаған азаматтар да болған екен. Осы мәселе туралы 1944 жылы
17 - шілдеде 8 - ... ... ... бұрыңғы командирі,
гвардия полковнигі Серебряковтың КСРО ... ... ... мен
Қазақ КССР Жоғарғы Кеңесінің президиумына хат жолдапты. Бұл жерде ... айта ... ... командирі кезінде Бауыржан Москва тубіндегі
1941 жылғы маневрлі корғаныс кезінде 27 ұрысқа қатысты. 5 рет ... ... ... Атап айтқанда:
1. 1941 жылы 26 - қазанда Момышұлы жолдас, оң жақ рубежде ... ... ... ... қоршаудан шығып, Волоколамск қаласына 690 адамды,
18 артиллерия жегінін, 30 пәуескені аман-есен алып келді. 35 километрге
созылған ... ... ... ... ұрыс жүргізе отырып, жау қоршауын
бұзып өтіп, дивизияға келіп қосылды. 1941 жылдың 27 - қазанынан 1941 ... - ... ... ... ... үшін генерал Панфилов 1941 жылы
7 - қарашада аға ... ... ... орденіне ұсынған еді. Сол
награда қағазының тағдыры осы күнге дейін мәлімсіз ... ... 1941 жылы 16 - ... 20 – қарашаға дейін Момышұлының батальоны
Волоколамск тас жолының бойындағы ... ... ... ... ... тағы да ... ... Осы ұрыстарда батальон 600-
дей гитлерліктерді, жаудың 6 танкісін ... 20 - ... ... ... ... ... ... - он үйлі деревнясы маңында 1941 жылы 25 - ... ... ... екі минометстанокты пулеметпен қаруланған жарты взвод солдаттарды
бастап дұшпан тұрағына түнде шабуыл ... 200 ... ... ... ... ... де ... қалды.
4. 1941/26/11-дан 1941/7/12 дейін аға лейтенант Момышұлы 1073 ... ... ... жылы 5 - ... ... жаралы болды. «Енді шегінерге жол жоқ
полкта адам аз қалды, не керсем де полкпен 6ipre ... деп ол ... ... ... бас тартты, сөйтіп, 7 - желтоксанға дейін жаралы
күйде полкты басқарды.
А) 1942 жылдың қысқы ... ... ... ... 6ip ... өзі ... ... СС дивизиясына түнде шабуыл жасады...
Момышұлының жоғарыда аталған жауынгерлік еңбектерін ескере отырып, мен
1942 жылы тамызда оған Кеңес ... ... ... ... ... ... ... Одан да күні бүгінге дейін ешбір хабар-ошар болмай
кетті.
Момышұлының Отан үшін еткен ерліктері тек бұл ғана ... Мен ... ... ғана ... КСРО ... статусына сәйкес,
Момышұлы жолдасты өздеріңіз лайықты деп тапқан наградамен атап ... ... ... ... ... ... - Кеңес Одағының Батыры, халық батыры, жазушы. ... аты ... ... ... ... ... Бipaқ бұл
әділетті сөздер де қазақтың әйгілі батырының мәнін ашып бере алмайды. Бұл
сөздерге тағы алғашқы ... ... ... ... - ... қазақ
қолбасшысы деген сөздерді қосуымыз керек. Осындай ... ... ... ... - теориялық ойға қосқан үлесімен, ... ... ... ... және ... талантымен жетті.Ол үнемі «Халықсыз
батыр жоқ» деп айтып отырған. Бауыржан Момышұлының атының ... ... ... ғана емес ... талантына да байланысты. Оның әскери
таланты 1941 жылы Москва ... ... ... ... ... ол ... аға лейтенант шенімен алды батальон, кейін полк басқарды. Армия
генералы И.М. ... ... ... «И.В.Панфилов оның асқан
батырлығы мен өжеттігін ... ... ... оның ... ... ... қалып, полкпен байланыс үзіліп, жаудың саны көп әскерімен
шайқасты. Қырғын шайқастарда гвардиялықтар жаудың екі тәулік ішінде ... ... ... ... ... ... тас жолына шабуылын тойтарды,
ал кейін орманда маневр ... ... ... ... ... өз ... Осы шайқастан кейін Панфилов Момышұлының батальонын өз жанында
резерв ретінде ұстады және өте қиын ... ... ... ... кезеңінде дивизия баскарған Бауыржан Момышұлы ... ... ... ... өте ... ... қанды
шайқастарда дивизияны батыл басқара алатын сауатты қолбасшы ретінде керсете
білді. Ол дивизия басқарған тұңғыш әpi жалғыз қазақ болды /32/. ... ... ... тек қана ... ... ... қалған
Бауыржан Момышұлын оқып үйренді. Олардың барлығы батырға қатысты жасалған
әділетсіздікті білді. Бірақ ол ... ... ... бөгет бола
алмады. Себебі, тарихқа атағы бойынша емес, сіңдірген еңбегі бойынша енеді.
Оны халқы ... ... бұл ... сүйікті ұлына тipi кезінде берген
бағасы болмақ «Асқар тау ... ... ... ... дейді халық
даналығы. Осы ұлы сөз Бауыржан Момышұлына арналып айтылғандай. Бауыржан
Момышұлының асқақ бейнесі ... ... ... ... БАУЫРЖАН МОМЫШҰЛЫНЫҢ ЖЕКЕ ҚОР ҚҰЖАТТАРЫН ҒЫЛЫМИ СИПАТТАУ
2.1. Бауыржан Момышұлының №1432 жеке қорын жүйелеу
Бауыржан Момышұлының ... мен ... ... деректер, яғни жеке
адамдық құжаттары өзінің ... ... ... аса көп, ... түpi
жағынан әр алуан. Оның ... бiз ... ... жұмысымызда қамти
алмаймыз. Сондықтан тарихи деректер теңізінде дұрыс жол ... ... ... ... және пайдалы етіп қолдана білу қажеттілігі
оларды сыныптау проблемасын туғызады. Басқаша ... ... ... бар, бipaқ, ... ... ... бөліп алуымыз керек.
Сыныптау зерттеушіге тәуелсіз объективті ... ... Олар ... ... өзіне тән қасиеттерінен шығуы қажет және
онда деректерден шындықтың ену және бейнелеу заңдары ... ... ... ... тек таза ... ... ... та
проблема болып табылады және тек қалың ... ... ... ... атқарып кана коймайды. Сонымен қатар оларды зерттеу тәсілі
қызметін де атқарады.
Деректерді сыныптауда М.И. ... ... ... ... ... рет хронологиялық принцип пайдаланған еді. М.И. Тихомиров
тарихи деректерді негізгі бес топқа ... ... ... ... тарихи деректерді түрлік ... ол ... ... мен ... ... принципіне
негізделген. Біз бітіру жұмысымызда Бауыржан Момышұлының жазба шығармаларын
ғана жазба дерек ... алып ... ... ... сыныптауды бастар алдында, ол
кісінің мұрағаттағы өзіміз қараған құжаттарын ... ... ... ... ... дені соғыс басталған кезімен
байланысты. Әрине бұл орайда ол кісінің ... ... ... ... екен ... ой тумаса керек, соғысқа дейінгі ... ... ... ipi ... да ... ... және ... жазба
шығармалары сақталынған. Дегенмен ол кісінің шығармалары негізінен соғыспен
байланысты. Орайы келгенде айта ... ... ... ... туралы
Бауыржан Момышұлының былай деп айтқаны бар: «Мен профессионал жазушы
емеспін. Мен ... ... ... ғанамын. Ал біздің қазақта бұрын әскери
мемуарлық әдебиет болған емес. ... мен ... ... салушымын десем
асылық та, артық айтқандық та емес деп ойлаймын. Бұл жөнінде орыс әдебиетше
де қосқан ... бар деп ... бұл ... ... ... ... ... принциптерді ескере келіп, хронологиялық жағынан батырдың
құжаттарын былай бөлдік:
1. Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ж.ж]. Яғни ... Ұлы Отан ... ... байланысты.
2. Соғыстан кейінгі жазылған еңбектер [1945-1982 ж.ж]. Бұл ... ... ... ... Бауыржан Момышұлының өмірінің соңына дейінгі
кезеңді ... ... ... бөлген кезде, әcipece ескеретін нәрсе -
олардың әлеуметтік функциялары, ... ... ... ... ... осы жағдай деректердің iшкi құрылымына да әсер етеді.
Бауыржан ... ... ... ... бiз ол ... ... жобасы бойынша сыныптадық.
1. Құжаттық бөлімге келер болсақ, бұл бөлімге ... ... ... ... ... ... ... құжаттар: 2 дана карта-құжаттар. Бұл карта Ұлы Отан
соғысы кезінде батырдың өзі пайдаланған ... Яғни өзі ... және ... ... ... ... ... деректердің бұл тобына Бауыржан Момышұлының
«Волоколамск шocceci» еңбектерін жазу барысында А.Бекпен жасаған шарттары,
КазФАН СССР-дің А.Бекпен ... ... ... ... ... ... жатады.
Б) Ресми құжаттар. Құжаттардың бұл тобына 2-тізбедегі мына icтep ... ... ... ... ... және ... ... жеке
құжаттары [49], штурмовик Рақымжан ... ... ... ... алып беру ... ... ... құжаттар жатады.
2. Баяндауыш бөліміне келер болсақ, Бауыржан Момышұлының бұл ... ... өте ... Хаттар. Хаттар - Б.Момышұлының қорында бұл бөлімге жататын құжаттар өте
көп жинақталған. Бұл бөлімді ... болу үшін ... ... ... ... хат ... ... Момышұлына жазылған хаттар.
3. Бауыржан Момышұлының өзінің жазған хаттары.
Хаттарды жекелеген тізбелер бойынша сыныптайық. 1-тізбеде біздің
қарастырып ... ... ... үш хат бар. Бұл үш ... «Знамя»
журналының редакторы Михаиловаға жазылған хаттар. Бұл ... ... ... жазылған.
Хаттардың ең көп тобы 2-тізбеде жинақталған. Енді осы тізбеге талдау
жасайық. Біз бұл жерде 1941-1945 ... ... ... ... ... хат ... ... 33 ic.
2. Б.Момышұлының өзінің жазған хаттары. Барлығы 91 iс.
3. Б.Момышұлына ... ... ... ... ... осылай топтастырылған. Барлығы 26 ic.
3-тізбеде 1941-1945 жылдары жазылған хаттар былай сыныпталады:
Б.Момышұлының хаттары. Барлығы 92 ic.
Б.Момышұлына жазылған хаттар. Барлығы 102 ... ... - ... ... ... ... Сондықтан өзімнің
бітіру жұмысымда осы ... ... ... майданнан жазған
хаттарын пайдаландым. Осы хаттарды оқи отырып, маған әcipece ... осы ... ... ... болып табылады. Көрнекі мәдениет
қайраткерлеріне, мемлекет қайраткерлеріне жазған хаттарынан Ұлы Отан ... ... ... ... тіл ... ... ... Майданда жүрген қазақ солдаттарына мәдени шығармалардың жіберілуі
мәселелері де ... Сол ... бiтipy ... ... тарауының
екінші бөлімін «Б.Момышұлының майданнан жазылған хаттары» деп алдым.
Енді осы бөлімге қатысты хаттарды ... осы ... ... шеңберіне сай ipiктen алайық:
1. Б.Момышұлының хат алысулары. М. О. ... А. А. ... , ... С. ... Д. Ф. ... ... ... жатады.
2. Б.Момышұлының өзінің жазған ... ... ... П.М. Жуковқа, Н.Оңдасыновқа, Қазақстан жазушылары,
баспагерлері мен журналистеріне жазған хаттары жатады /33/.
Бұл ... бi3 ... ... ... ... ... Жазба кітапшалары (записные книжки). Бұл құжаттар eкіншi тізбеде
жинақталған. Барлығы 11 құжат. Хронологиялық шеңбері 1937 жылдан 1964 жылға
дейін ... Бұл ... ... ... ... ... ... екінші тізбеде жинақталған алты ... ... ... 1942 ... 1955 ... ... қамтиды /35/.
В) Көркем шығармалары. Бұған бiз ... ... ... ... ұя» ... жатқызамыз. Бұл бөлімге
әңгімелері мен очерктері және әр ... ... ... жатады
/36/. Афоризмдері мен өлеңдері ОММ-да 3- icкe ... ... осы ... мен ... ... сан ... тұлғаны бізге
жаңа қырынан айкындап береді. Жас ұрпақтарды Отансүйгіштікке тәрбиелейтін
нақыл сөздері бәрімізге ... Оның ... ел», ... ... ... «От
көрген шыр айналып кебелектей», «Мен де адаммын жаралған ... ... ... ... ... ... «Құрбыма», «Қалыбек аға»,
«Әскер аты», ... ... « ... ол ... мен аңғармаппын»,
«Арнау», «Алдым құрбым, сізден жылы хат бүгін», «Алатау көремісің анау
тұрған», ... шың ... ... ... т.б. өлеңдері және «Қайран
сегіз» деген поэмасы бар. Өзінің жарық көрген ... ... ... ... менің 200-300-дей мақалам шықты. Оларды мен кезінде
жазушы емес, ... ... ... Сол ... ... мақалаларымды
жинасаңдар кемінде көлемі 6ip том болады. Оған сендер мән бермей жүрсіңдер,
мән бермей-ақ қойыңдар. Кейінгі ... өзі ... ... мән береді»- деп
артынан ерген журналист iнici M. Қалдыбайға айтып ... ... Ал ... кең ... ... сөздеріне келер болсақ, «Өтіріктің балын жалап
тipi жүргенше, шындықтың уын iшіп ... ... ... ... ... де,
сырыңды бермегін. Жан-сенікі, сыр-серіктеріңдікі оны да ... Отан ... ... ... сен ... оның ... ... «Бақаның бағынан, сұңкардың соры артық», «Ежелден ел ... - ... Арда ұл ер боп туса - ел ... «Ана ... білмеген - наданның
аюаны», «Қарабет боп қашқанша, қайрат көpceтin өлген артық» т.б. ұлағатты
өсиетке толы нақыл сөздерін ... ... бар ... ... азаматы
өзін және өз ұрпағын жаттатып тәрбиелесе, біздің ұлы ... ... ... ... айқын.
Г) Тарихи шығармалар. Б.Момышұлының шығармаларының басым бөлігі,
тinтi түгелдей деп те айтсақ болады, атап ... ... ... ... ... ... туралы шығармаларының басым көпшілігі тарихи
шығармаларға жатқыздым. Бұлай ... ... ... ... бip ... ... бейнелейді, екіншіден,
Б.Момышұлының ... ... сай ... ... ... ... аз кездеседі. Бұл шығармаларға «Москва үшін шайқас», «Боевые будни»,
«Бip түннің оқиғасы», «Біздің генерал», «Жаунгердің ... т.б ... Бұл ... iшiнeн бiз өзіміздің қамтитын кезеңімізде
жазылған шығармаларды таңдап ... ... ... осы ... шығармалардың
ішінде «Артымызда Москва» /38/, «Біздің генерал» /39/ ... ... ... ... ... ... бөлімін «Б.Момышұлының «Москва
үшін шайқас» еңбегі қазақстандықтардың Ұлы Отан ... ... ... ретінде » деп алдым.
Д) Ғылыми шығармалар. Ғылыми тұрғыда соғыс өнері, ... ... ... - ... психологиясы» еңбегі. Бұл еңбек Б.Момышұлының
1944 жылы Алматыға келгенде 6ip топ ... ... ... алдында
оқыған лекциялары жинағы ретінде құрастырылған. Мұрағатта Б.Момышұлының
лекциялары, баяндамалары, әр ... ... ... ... 8 ... ... ... 1073 - полкы командирлер кеңесінде жасаған
баяндамасының стенограммасы, Б.Момышұлының әскери өнер, дала жарғысы туралы
лекциялары, Б.Момышұлының тоғызыншы қызыл тулы ... ... ... құру және ... ... ... ... /40/.
Енді бiз Орталық Мемлекеттік Мұрағатта жинақталған ... ... ... құжаттарды былай сыныптаймыз:
1. Бауыржан Момышұлының ... ... ... яғни Бауыржан
Момышұлының КСРО мен ҚазКСР Жазушылар одағындағы ... ... ... өз ... басқызу үшін жасаған шарттары
жатады.
2. Әскери оқуы мен кызметі туралы материалдары. Бұл ... ... - ... 2 - ... 332 - ... ... Б. ... кітаптағы барлық әскери, әскери - ... ... ... ... ... ... ... редакторы Б. Момышұлы болады.
5. Бұл шарт 1942 жылдың март - апрелінде жасалды, 1944 ... 18 ... ... ... түсті.
2. Бауыржан Момышұлының әскери оқуы мен кызметі туралы құжаттар ... ... ж.ж. ... ... ... 19 - гвардиялық атқыштар
полкінің бұйрықтары, Бауыржан Момышұлының әртүрлі белгілер салынған
дүниежүзінің саяси картасы жатады.
Б.Момышұлының шығармаларын ... ... ... ... өз
шығармаларын көбіне орыс тілінде жазған. Тарихи шығармалары және «Ұшқан ұя»
пoвeci орыс ... ... ... ... тіліне аударылған. Ал оның
өлеңдері, афоризмдері, бірнеше әңгімелері және қазақ ... ... ... ... қазақ тілінде жазылған.
Бауыржан Момышұлы ... ... ... ... ... ... ... болсақ, мұрағатта
сақталған барлық құжаттары қағазға жазылған, көбіне автордың өз қолымен
жазылған, ал ... ғана ... ... ... Егер ... қолымен жазылған болса, автор ... ... ... жазылған» деп белгі соғып отырған. Мұның өзі яғни ... ... ... ... ... әсер ... болып табылады. Автордың жазуы түсінжті әpi анық. Қолжазбалардың
тіліне келер болсақ, іpi көркем шығармаларының дет орыс ... ... ... ... ... жеке адамдық құжаттары латын және араб
шрифтерімен қазақ тілінде ... ... ... ... ... тарихына арналған. Хаттары және ... өз ... ... ... ... ... Хаттарының біразы
Мекемтас Мырзахметов жинастырып, бастырған «Қанмен жазылған кітап» жинағына
кірген. Ал ipi көркем шығармалары, роман, повестерінің бәрі әр ... ... ... ... Енді ... ... осы көркем
шығармалардың бірнеше ... бар. Осы ... ... ... ... [«Москва үшін шайқас»] шығармасының ең көне қолжазбасы
1945 жылы араб ... ... орыс ... ... ... ... өзгертіліп, толықтырылған 1957-1959 жылдары жазылған, автор қолымен
түзетілген, ... ... 2 ... ... ... будни»
шығармасының алғашқы нұсқасы 1958 жылы жазылған. «Бip түннің оқиғасы»
шығармасы 1949 жылы ... ... ... ... 4 ... ... Панфилов» еңбегі машинкамен басылған 1944 ... ... бар. ... ... ... ... нұсқасы 1956
жылға тән /41/. «Біздің үй» еңбегінің алғашқы беттері 1945 жылы ... Бұл ... 1949 ... ... ... ... ... кей бөлімі автордың өз қолымен жазылса, кей бөлімдерін
машинкаға басқан.
Еңбектері кітап болып ... ... сол ... ... ... - журналдарына толықтай да, үзінділері де басылып отырды.
2. 2. Бауыржан Момышұлының шығармашалық құжаттары
Бауыржан Момышұлыныц бұл шығармасына ... ... бepiп ... ... ... Мемлекеттік Мұрағатында бұл қолжазбаның
1945 жылы жазылған түпнұсқасы сақталынған [49]. ... ... ... ... ... Бауыржан Момышұлының батальонының қоршаудан
шығып, Волокаламск ... ... мен ... ал ... Москва түбінде
Кеңес Одағының қарсы ... ... ... ... ... ... 316 - ... дивизиясының жүрген жолымен
байланысты. Шығарма төрт кітаптан ... Бұл ... ... жазба
деректерден ерекшелігі сонда, бұл жерде Ұлы Отан соғысындағы ең ... бipi - ... үшін ... осы ... ... ... ... тас жолы үшін болған күрестің оқиғалары болған уақытына қарай
дәл белгіленеді. Бұл оқиға белгілі бip кеңістік пен ... ... ... ... ... ... объективті дерек ретінде, бұл шығарма
өз бойында өзі дүниеге келген жері мен уақытының, яғни ... бip ... ... де ... ... бұл ... жазба тарихи
деректің бip түpi ретінде келешек ұрпаққа оқиғалармен қатар сол ... елі мен жері және ... ... да ... жеткізеді.
Сонымен қатар, бұл шығарма нақты бip ... яғни ... ... ic - ... ... ... ... келгендіктен,
яғни бұл жерде кісінің дүниеге көзқарастары да енген. Әлеуметтік және
таптық позициясы, қай топ, тап ... ... ... қорғағаны туралы
білеміз.
Бұл шығармадағы субъективтілік мәселесін тікелей қарастырайық.
Шығарма ... ... ... сол ... ... жазыла бастаған. Осы
жағынан бұл шығарма соғыс туралы жазу барысында жазушының өзінің iшкі ... ... өзге ... ... қатты ыкпал етті деп айта алмаймыз.
Әрине сталинизмнің күшейіп, кеңестік ... кең ... ... ... ... де ... ... басталып, ойымен аяқталатын
баска шығармаларға қарағанда бұл шығарма нақты оқиғаларды ... ... ... ... ... ... ... бірінші себебі, шығарманың
жазылу уақытына байланысты болса, екіншіден, Бауыржан Момышұлының ... ... де ... Ceбeбi, бүкіл әскер басылардан бастап
қатардағы жауынгерлерге дейін ... ... ... ... ... Бауыржан Момышұлының мінезі бұл жерде де байқалады.
Тарих сияқты ... ... де ... ... тарихи сынның
да әр алуандығы туралы белгілі орыс тарихшысы, профессор ... 1888 жылы ... ... тарихи сын қосымша ғылым ретінде барлық
жерде бірдей болуы керек пе, әртүрлі материалдарға бірдей тәсіл қолданылып,
бірдей мақсат ... ... пе ... әр ... ... ... ... сияқты, ерекше, өзіндік ерекшелігі бар тарихи сынның болуы
керектігін дәлелдейд.
Қазақстанның ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... да адамдардың естелктері сияқты «Москва үшін шайқас»
романының да тарихи дерек көзі ретінде алар орны ... ... ... сол ... ... ... ғана бақылаушы ғана
болып қойган жоқ және бұл оқиға ... ... ... ... жоқ, ... ... ... журді. Қайнаған құбылыстар барысын суретке
түсіргендей қағаз бетіне бейнеледі.
Большевиктік-коммунистік саяси басқару жүйесінің уақыт сынына шыдамай,
тарих ... ... және КСРО ... алып империяның күйреуі нәтижесінде
еліміздің тәуелсіздік жолына түсуіне ... ... ... ... ... қайта жазудың объективті қажеттілігі ... ... ... ... ... тудырды.
Дегенмен тарихи дерек көзі ретінде ... үшін ... ... ... сыннан өткізуді қажет етеді. Ceбeбi баска да тарихи деректер сияқты
бұл шығарма да әлеуметтік ... сай, ... ... ... ... ... саяси ортада, белгілі бip субъектінің саналы ic-
әрекетінің нәтижесінде пайда болған объективті дүние. ... ... ... ... алғышарттарының және оның авторының қоғамдық
позициясы мен әлеуметтік жағдайын ... ... ... мағлұматтардың
ғылыми-ақпараттық және танымдық маңызын ашуға көмектесері анық.
Біз шығарманың шығып тұрған кезеңін ұмытпағанымыз абзал. ... ... ... ... бұл кеңестік идеологияның керемет әсер еткенін
білдірмейді. Шығарма нақты окиғаларды бейнелейді. Шығарманың пайда болуының
тарихи алғышарттарына ... ... ... ... оның ... және ... ... И.В.Панфилов, өз қаруластары туралы
білетінін келер ұрпақ үшін жазып қалдырып кеткici келгенімен түсіндіріледі.
Шығарманың сипатын, оның ... ... ... анықтау және оны
есепке алу - оған деректанулық талдау жасаудың, одан алынған мәліметтерді
ғылыми-зерттеу жұмыстарында пайдаланудың ең ... ... және ... шығарма «қайталанбайтын ... ... ... Бұл
дерек түрлерінің «қайталанатын деректерден» ... ... ... ғылыми құндылығына, сол деректі жасаушы субъектімен
тікелей байланысты болады. Нақты деректі дүниеге әкелген ... ... ... өзін ... ... көзқарасы, дүниетанымы,
жалпы білі дәрежесі, қоғамдық позициясы т.б. ... ... ... ... деректің берер мәліметі өзі бейнелеп отырған объектінің
шеңберінен ... кең, ... ол ... ... ... субъект
туралы да қосымша ақпарат бере алады.
Екінші дүниежүзілік соғыс туралы мағлұмат ... ... ... ... ... болған деректер баршылық. Дегенмен олардың бәрі
ғылыми айналымға түскен жоқ. Ал егер ... ... ... таптық
турде жазылған. Мұның бip ceбeбi, жеке адамдар шығармаларына әсіресе көркем
шығармаларға тарихи мәні ... тек ... ... ... бой алдырған деп нақты тарих ғылымына қолданысқа енбеген. Ал ... ... бұл ... нақты теория жүзінде деректанулық
талдаудың жасалмауы, ... ... ... сол ... ... ... сай еместігі қалыптасады.
Осы жазылған деректердің бip бөлігі ғана ... ұлт ... сай ... қаралып кеңестік тарихнамада ғылыми айналымға молынан тартылған.
Тарихи деректанудың өзекті мәселесі - деректегі ... ... ала білу ... іздестіру және сол ақпарларды тарихи
зерттеулерде ғылыми пайдалана білу ... ... ... ... ... бipi - ... ... талдау методикасын жасау
және оны тарихи зерттеулерде қолдана білу.
Тарихшылар барлық ... ... ... ... өткенді
қандай тәсілдермен қалпына келтіруге болатындығын ойлады және ... ... Сол ... ең бастыларыныц бipi - деректанулық
сын.
Тарихшы Шлецер сынды қатаң үш топқа бөледі:
1. «Kiші сын» (немесе ... ...... ... ... ... ... өз жазғаны ма, не кейіннен
көшірушінің не қосқанын ... ... ... не ... ... ... ... зерттеу, сол арқылы автордың нақты сөздер мен
сөйлемдерді алудағы не айтпақ болғандығын анықтау.
3. ... сын» (icтi ... - ... ... ... ... ... отырған оқиға қаншалықты рас және ол шын мәнінде тарихи
оқиға екеніне көз жеткізу.
Бұл ... мен ... ... ... ... ... ... үшін шайқас» еңбегін нақты дерек көзі ретінде талдауда
осы принциптерді пайдаланамыз. Бұл ... ... ... ... ... сақталу формасы. Кез-келген тарихи дерек белгілі бip материалдық
формада өмip сүреді. ... ... ... бip ... өзі ... өмip cүpyi ... ... қолжазбасы орыс тілінде жазылған. Қолжазба ... ... ал ... ... кейінгі нұсқалары машинкада бастырылған.
Романға автордың өзі бірнеше рет өзгерістер енгізген, дегенмен ... ... ... ... көз ... ... ... өзге адамдар оған
өзгерту енгізе алмады. Ал автордың ... ... ... шығарманың
толық мәні мен мазмұнына әсер ететіндей ... ... ... ... түпнұсқалық проблемасы сақталынған.
Еңбектің пайда болу уақытын анықтау. ... 1945 ... ... ... ... ... 1945 жылға тән. ҚР ОММ-да №1432 -қордың 2
- тізбесінің, 2 – 1 ісінде осы «Москва үшін ... ... 1945 ... ... орыс тілінде жазылған қолжазба ретінде сақталған.
Деректің пайда болған жерін анықтау. ... ... 1943 ... байланысты Алматыға келеді. Бұл жерде 1944 жылға дейін болады.
Ал 1945 жылы Балтық бойындағы соғысқа кіреді. Шығарма осы ... ... ... ... Әлеуметтік функцияның маңызы ... ... Қ. М. ... өз ... ... ... ... болуына байланысты проблемалар спекторын – мәтіннің
тарихын, ... ... ... ... ... - ол тек деректі
сол дәуірдің контексінде қараудың, басқаша айтқанда, оның пайда болуының
нақты тарихи ... оның ... ... ... ... ғана» - деп көрсетеді.
Деректанушы ғалым О. М. ... ... ... ... ... бipi тарихи деректерді адамның принципті ic-әрекетінің
жемісі деп қарап, оның әлеуметтік табиғатын ашу болып табылады», - ... ... ... функциясының сол кезеңде жазылған деректерден
айырмашылығы - ешқандай таптың немесе топтың ... ... ... ... бip ceбeбi - ... ... ... болса,
екінші ceбeбi - автордың жеке басының қасиеттеріне байланысты болды
.Шығарманың жазылуының ... ... - ... ... ... ерлерді
ұлтына, нәсіліне, жеке бас қасиеттеріне қарап бөлмей, олардың ... ... ... ... ... ... Ал жазушы бұл
максатты шығарманың басынан ... ... ту етіп ... ... ... ... Шығарма орысты да, қазақты да, белорус пен украинды да, өзбек
пен қырғызды да белін-жармай бipre ... Және ... ... бастап шенін қолбасшылардың бәрінің жеке адамдық қасиеті ашып
көрсетеді. Дөрекі, қорқақ, аңгғл, ержүректердің ... де ... ... Осындай турашылдығы сол кезде көзі тipi талай адамның шамына да
тиген болар. ... ... ... батыр атағын ала алмай кеткеніне
де осы жағдайлар әсер еткен шығар.
Деректің шынайылық деңгейі. ... деп ... ... ... ... (сәйкестілігі) айтылады.
Деректердің шынайылық дәрежесіне әсер ететін факторларды екі топқа
бөлуге болады:
1. Ақпараттың дерекке ену және ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі мүмкіндігі, фактілерді
таңдау принципі, аппарат көздері т.б.).
1.Автор ... оның ... ... көзқарастары.
Енді бұл шығарманы осы жүйеге салып көрейік: 1. Ақпараттың ... ену ... ... келер болсақ, автордың шындықты қабылдау мүмкіндігі
жоғары болған. Ол бірнеше ғасыр ... ... ... ... жыл ... тinтi сол ... кезеңінде жазды. Шығарма ... ... ... ... ... көзі тipi еді, және ... шығармамен
толық танысуы заңды құбылыс. Егер автор өз шығармасында ... ... ... ... сол тipi ... не ... ұрпақтары бұған
жол бермес еді. Ал «Москва үшін шайқастың» сол сұрапыл шайқас туралы ipi
дерек көзі ... ... орны ... ... ... да, бүгін де халықтыц
кең қолдауына бөленген. Еңбектің негізгі аппарат көзі - майданның өзі.
Еңбекті ... ... ... ... әр ... құжаттар, бұйрықтар қосымша
дерек көзі міндетті атқарған. Ал автор ең ... өз ... ... ... ... фактілерді пайдаланған. Шығарма Москва үшін
шайқаста күрескен 8-гвардиялық атқыштар дивизиясының әcipece ... ... ... жолымен таныстырады. Автор оқиғаның ... ... ... ... соғыстың осы кезеңінде ... ... аға ... шеніндегі батальон және полк командирі ... ... ... ... - ... ... шайқаста
болып жатқан оқиғаны тек бip қырынан ғана яғни өзіне ... ... ... қору ... жететін жерін ғана көреді. Қатардағы солдаттан ... ... ... ... ... не өз ... ұстанған
тактикасы мен ұрыс барысы туралы толық мәлімет ала алмаймыз, ce6e6i солдат
бұл мәліметтермен хабарландырылмаған. Ал бұл ... ... ... 6ip ... ... ... ... басқалардан гөpi жау майданы
туралы көбірек ... ... өз ... және көpшi ... ... ... Сондықтан өзі жазып отырған мәселе туралы өзi білді
ме деген сұрақ төңірегінде таласып жату ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... шынайылық дәрежесінің жоғары екенін
көрсететін бip көмекгін құрал болып саналады.
2. Автор позициясы оның әлеуметтік жағдайы, саяси - ... ... ... ... Мен осы ... ... жазу ... Бауыржан
Момышұлының еңбектерін сыныптау, сынау барысында үлкен қиындық туғызған
мәселе оның әлеуметтік позициясы болды. Ол үлкен ... адам еді. ... ... ... кітапшаларында, күнделіктерінде, афоризмдері
мен өлеңдерінде көрініп ... Ол ... ... кедейдің де, байдыңда
мүддесін қолдаған емес. Ол тапшыл емес, халықты, ... ... ... ... ... ... да бөлген емес. Ол рушыл да емес.
Ол - Отаншыл болған. Менің бұл жерде қиналғаным да сол ... - сан ... ... ... ұлы тұлганы өзімнің тар шеңберлі жіктеуіме сыйғыза
алмауым еді. Бұл шығармадағы автордың позициясы - ... Бұл ... ... артықшылығы.
Деректегі кайшылықтарды ашудың негізгі екі жолы ... ... ... ... ... ... Әр ... деректерді салыстыру арқылы.
Әcipece пайда болуы жағынан бip-бipiнe ... жоқ, бipaқ тек ... ... әр ... ... ... салыстырудың маңызы зор. Әр
түрлі деректердегі бip оқиға туралы ақпараттардың бip-бipiмeн сәйкестік
оның шынайылығын ... Біз бұл ... ... айқындау үшін
А.Мұхамеджановтың тарих ғылымы докторы ғылыми атағын алу үшін ... ... ... 1967 жылы ... ... ... соединений в битве под Москвой (сентябрь 1941-март
1942гг)» /42/. Диссертация ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық әскери
құрылымдардың қолбасшылары, майданда ерлік көрсеткен солдаттар туралы көп
мәлімет берілген. Диссертацияда ... ... ... ... ... қорғалған, тарих ғылымы докторы ғылыми атағын алу ... ... Мира ... ... Және де ... ретінде академик Ақай Нүсіпбековтың «Казахстанцы в битве под
Москвой» атты «Казахстан в ... ... ... атты жинаққа енген
зерттеуін де алдық. Осы екі ... ... екі ... және ... ... ... осы ... туралы
мәліметтерді Бауыржан Момышулының ... үшін ... ... ... ... ... ... батальоны 600
гитлерлікті, 6 танктің көзін жойды. 6 ... ... 2 ... 16 ... ... қоршаудан шығып өз батальонына қосылды. 25 ... өз ... ... ... ... жау ... ... жасап, 200 неміс солдатының көзін жойды. 22-23 қарашада тағы тылға
жұмсалып, берілген тапсырманы мүлтіксіз орындап ... аға ... ... ... ... ... -деп ... Ал Мухаметжанов Б.Момышұлы туралы «Ұлы ... ... ... ... Б.Момышұлы Ұлы Отан соғысының көптеген
шайқастарына қатысқан. Полк басқарған, соғысты гвардия командирі қызметімен
аяқтаған»- деп баға ... ... ... ... ... оқиғалардың баяндалуына
келейік.
Шайқаста ең бip қолдан-қолға өткен елді мекеннің бipi - Горюны. ... ... ... өз ... ... ... «Горюны. Бұл
Волоколамск тас жолының екі жағына орналасқан кіші-гірім деревня, жиырма
бес шақты үйі ... ... ... бетіңді бұрып, картаға қарап тұрсаң, карта ... ... ... ... ... ... ... Сол жерден жан-
жаққа өрмекшінің ... ... ... ... ... ... ... тipeгi мен штабы осы Горюныда», - деп деревняның орналасу
жағдайы мен мәні туралы мәлімет бepiп өтіп, енді осы ... үшін ... ... ... «Горюны ауданында жау шабуылға шықты ал біздікілер
оны отпен карсы алды. Жаудың алдыңғы ... ... ... ... ормандарымызға келіп тірелді 2 танк минамен ... ... ... ... жағдайында қалғаны туралы Б.Момышұлы еңбегінде мынадай
құжат материалдарын қолданады: «Батальон Матренино, ... ... ... ... ... байланыс үзілген, нақты орны белгісіз
18/11/1941», «Батальон Горюны, Матренино аудандарында үздіксіз , қорғанып,
үш тәулік бойы қоршау жағдайында ... ... Жау 3 ... 1 қару, 2
автомашинасынан айырылды, көптеген ... пен ... ... ... ... ... 19/11/1941 батальон қайта қоршауда қалды»-деп
жазылған полк ... ... ... ... ... «1941 жылдың қарашасының 16-сынан 20-на дейін Бауыржан
Момышұлы батальоны қоршау жағдайында Горюны ... ... ... Осы шайқаста дивизияның негізгі күшшен ажырап ... ... 600 ... 6 ... 6 ... ... 2 ... 8 радиостанция
, 2 штаб автомашинасын құжаттарымен қолға түсірді»-деп жазды [12, 135 ]. Ал
бұл шайқас туралы А.Нүсіпбеков : ... ... ... ... ... Момышұлының басқаруымен Горюны селосының түбінде
қоршауға түскені ... ... ... ... Бұл ... жау тылында
16-20 карашада коршауға түскені жайлы тарихнамада тек сараң сөздермен ғана
айтылып өткен»-деп өз ... ... ... ... теңгермеушілікті
көрсете білген. Ал Момышұлының полк командирлігі кызметіне ауысуы туралы
А.Мухаметжанов: «Бауыржан Момышұлы 1941 жылдың 26-шы ... ... ... 1073 - ... полкін басқарды»- дейді. Ал А.Нүсіпбеков
бұл оқиға туралы: «16-армияның ... ... ... ... ... жеке қызыққан. 1073-
атқыштар полкінің командирі болған Бауыржан Момышұлы ... ... ... что ... ... в ... 1073-м ... 1-го батальона передал младщему лейтенанту Исламкулову М.»
-деп ... бip елді ... ... үшін шайқасты қарайтын болсақ: Бауыржан
Момышұлы өз еңбегінде бұл шайқас туралы: «Крюково үшін ұрыс басталды.
Біріншi күні алты ... ... ... болды.
Екінші күні согыс он екі сағатқа созылды.
Үшінші күні он ... ... ... арпалысумен болдық. Крюковоның шет
жағалары бip тәулік ішінде қолдан-қолға бірнеше рет ... ... ... төмпештеудің соңындамыз. Бip-бipiмiзгe көнер емеспіз,
бip-бipiмiзre ырық ... ... ... өте ... Артиллерия мен
минометтерден атуға екі жақ та тәуекел жасай алмайды.» -деп ұрыс ... ... ұрыс ... туралы: «1941 жыл. 6-желтоксан. Крюководағы
жау жатағының күлі көкке ұшып жатыр. Қарт Тверь мен Тула арасындағы ... ... ... ... ... ... Кеңес Армиясы қарсы
шабуылға шықты»-деп жазады.
Ал Мұхаметжанов осы бip ... ... ... ... ... жасаған
оқиға туралы: «7 - желтоқсанда таңертең қарсы шабуылға генерал-лейтенант
К.К.Рокоссовский бастаған 16-армия ... Олар ... мен ... ... 7 - ... кешке 8 - атқыштар дивизиясының 1077-полкі
Крюковоның солтүстік-шығысын алды. 8 - желтоқсан күні ... ... ... де ... ... шабуылға шықты. Осы күні біздің
бөлімдер Каменка мен Крюковоны тугелдей жаудан ... ... ... селосы туралы шайқас туралы А.Нүсіпбеков: «1941 жылдың ... ... үшін ... ... ... ... деревняның
батыс жағына орналасты. полк штабының 7 желтоқсанындағы мәліметтерде полк
үлкен ... ... ... ... және ... ... ... қалуы себепті бүкіл роталар Т.Исламкуловтың бірінші
батальонына бipiктірілдi. 1941 жылдың 5 -желтоқсанында полк ... ... ... ... ... өз ... генералдар
И.В.Панфилов пен И.М.Чистяков, капитандар Лысенко мен Булатов, Кирсанов,
лейтенанттар Брудный, ... ... ... ... ... мен ... майор Елин, Т.Тоқтаров, М.Еабдуллин,
Бозжанов, Рахимов, Мухамедьяров т.б. қолбасшылар, ... ... ... көп ... бepiп ... ... ... даңқты
қолбасшы, Ұлы Отан соғысының батыры И.В.Панфилов туралы айтқан ... ... ... бiз үшін ауыр қаза ... ... ... ... ретінде кімнің де болса көкейінде қалды ол кici. Оны сүймейтін,
оны құрмет тұтпайтын ешкім жоқ еді ... Оның ... біз ... үшін де ... сын ... ... бipre болған, бipre соғысқан
адамның қайсысы болса да, ол туралы білетіні ортаға салғысы келген ... Keйбip ... ... ... мен де жұрт ... ... ... қарай генералмен кездесулерін келтіреді. Кітаптың басталған кезінде
қоршаудан босап келіп, өз батальонымен ... ... ... ... туралы: «Біз көріспеген аз уакыт ішінде генерал арықтап,
бұрынғыдан да кішірейе еңкіштеніп, киімінің ... ... ... ... ... ... бұрынғыдан гөpi терең сызаттана түскен. ... ... ... ... ... ... шашы қылтанақтай тікірейіп тұр. ... ... ... ... бармақтың тырнағындай мұрты бұрыңғыдан
гөpi тікірейе өcin кетіпті. Соғыс әypeci кей ... ... ... да ... ... ... қиын кездерінің генералға тигізген
әсерін ... ... өне ... ... генералға деген ыстық
ықыласы айқын сезіліп тұрады. Атақты генерал ... ... ... ... ... ... И.В.Панфилов коммунист-
әскербасының айқын бейнесін көрсетеді. Солдаттары өз командирлерін соншалық
ержүрек әpi күшті ... ... ... А. Нүсіпбеков өз
еңбегінде Панфилов туралы ... ... мына ... ... ... ... әңгіме менің ақылды, терең
білімді, ... бай ... ие ... ... ... ... ұсыныстары жақсы негізделген еді. Бет-келбеті ашық, қарапайым, тinтi
ұяң да. Бірақ ... бipre одан ... ... мен керек кезінде
тұрақтылық пен темірдей рух көрсетуге мүмкіншілігі сезіліп тұрды. Өзінің
бағыныштылары туралы ол кici ... ... ... ... жеке-жеке білетіні көpiнin тұрды.»- деген екен атақты маршал.
Ал Панфилов қайтыс болған соң ... ... ... ... И.М:Чистяков туралы «Орта бойлы, дембелше, ... ... ... ... Чистяков генерал Панфиловтан кейінгі төртінші
командир. Генерал ақ көңіл, ашық мінез ... жоқ ... де ... ... ... тік айта ... қарай кейбір сырын
білмегендерге ол ... ... ... Бipaқ ... ол кici ... ... адам еді. Генерал Чистяковтың мінезі басқаларға ... ... ... ... жай ... ... сөйлеп, өзінің iшінe
тартып, сырыңды біліп ... ... ... ... ... ойыңдағысын аңғартып, орындаушының да пiкipiн тыңдап, ... ... ... ... ... ... болған соң, «бұйрық осылай» деп аяқтап
бip-aқ ... ... жай ... ... ... кісі. Ол кici тәжірибелі
ақылды, күрделі соғыс мәселесін кең ойлап толғана шешетін генерал екеніне
менің өзім кейіннен де ... рет кез ... ... Ал ... ... ... келгендері туралы А.
Мухаметжанов:”1941 жылы желтоқсанның ортасына карай ... ... ... ... ... ал ... командирі болып
тәжірибелі, ержүрек командир И.М.Чистяков келді” -деп жазды. Бауыржан
Момышұлыныц ... үшін ... ... ... ... ... жасаған қадамым осы. Kөpiп отырғанымыздай кеңес дәуірінде
болсын, тәуелсіздк жылдары болсын ... ... ... ... ... объектіміз деп мәліметтермен сай. Ол зерттеушшер өз
еңбектерін ... ... ... ... жазған. Және Бауыржан
Момышұлының осы ... ... көзі ... ... Бұл да ... ғылыми құндылығының зор екенін көрсетеді. Осы өзімнің қолымнан
келгенше, мүмкшдігім жеткенше ... әдіс ... ... ... - бұл ... ... ... өте жоғары. Еңбек - Ұлы Отан
соғысына қазақстандықтардың ... ... ... көзі ... ... Қазақстанда жасақталған әскери құрылымдардың көп бөлігі Москва
түбіндегі қорғанысға енгізілген. Отан үшін қан ... ... ... ... ... ... қоры бұл ... зерттелу,
ғылыми айналымға енгізілуі кезек күттірмейтін мәселе!
3. 2 Бауыржан Момышұлының майданнан жазған хаттары
Бауыржан Момышұлы жазушы ретінде ... ... ... ... ... тобы. Қан майданда ұрыс пен ... от пен ... ... ... ... ... ... біле жүрген, оның кайғы-мұңына
күйініп жүрген жандардың бipi де бipeгейі - ... ... ... ... туралы: «Мен бастан кешкендерді жазып жүретін жауынгерлердің
бірімін. Майданда жауынгерлер арасынан шыққан, ... ... ... ... да ... ... деп ... бытыранды топ
бар. Мен бұл топты жазушылардың жаңа бip буынының тұтас бip армиясы ... Олар әзір ... ... ... ... көркем сөзбен шебер
өрнектеуді меңгере қойған жоқ. Олар көзбен көргендерін, өздері ... ... ... қатқыл тілімен жазып жүр. Соғыс аяқталған кезде
соғыс әдебиет майданы да басталады, қазір әдебиет майданында ... ... ... ... ... ... жазу ... меңгеруді қызу
қолға алып, бүгін де әдебиет тосқуылында бүгіп отырған кейбір ... ... ... өзі ... бес жылдан кейін бе, болмаса он жылдан
кейін бе, яки болмаса жиырма жыл өткеннен кейін бола ма - оны мен ... - деп ... ... ... ... ... [36, 273 - ... кезде сақталған архив құжаттарына қарай отырып, біз ... ... ... тылдағы қазақ; мәдениетінің жақсылығына сүйсініп,
жамандығына ... ... Ол ... ... жазған хаттары көп.
Алайда біз олардың ішінен ... ... ... ... ... ... Ceбeбi, біріншіден бұл менің өзімнің осы хаттарды ... ... ... ... eшбip ... ... қалдырмағандығы өте
қызықтырса, екіншіден, сол кездегі майдан мен ... ... ... ... ... ... осы
мәселелерге ой толғауға, қалам алып хат жазуға ықпал ... ... бұл ... ... ... осы ... дерек ретінде алып
көрсетуге тырыстым. Ал ең негізгі міндеті - бұл ... ... ... ... жазу ... ... жылдары аралығында жазылған бес
хатты зерттеу объектісі ретінде алып отырмын:
1. Мұхтар аға! (Мұхтар Омарханұлы ... ... ... ... КП (б) ... ... насихат және үгітт
бөлімінің меңгерушісі Әбдіхалықов жолдасқа. 18.10.1942 ж.
3. Қазақ тілі туралы пікip. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің
хатшысы ... ... ... ... аға! ... Имантайұлы Сәтбаевқа). 07.03.1944 ж.
5.Әбдіхалықов, Панкратова жолдастарға. 01.09.1943 ж.
Бұл жүйеде де ... ... ... ... ... Енді
жекелеген хаттарга келейік. Мұхтар ағаға жазған хаты 1942 жылы майдан
даласынан жазылды. Хат орыс ... ... ... ... ... сақталған [36, 1 - 25]. Хат жазылу жайында Бауыржан ... ... ... ... ... ... ... қазақша жазуға жүрмей
отырғаны белгісіз»-деп келтіреді ... ... ... ... реніштің лебі сезілгендей. Шынымен-ақ, хаттың жазылуына ... ... ... ... ... 8 - гвардиялық дивизияға арналған
«Намыс гвардиясы» пьесасыныц жазылуы болып табылады. «Ciз ... ... ... ... тым адал ... жол бepiп ... ... қуаты күшті, өте бай, орамды, ұтқыр, шебер, тұщымды да
терең ойлы, айшықты талантыңызға бас ... тар ... ... қосалқы
авторыңыздың қосарласуы жасанды, өкінішті, ... ... ... - дейді
Пьесада әскери және күнделікті өмірден мінеез-құлық пен ... ... ... ... ... ... ... налыйды. Сол кезде көп орын алған асыра дәріптеушілік туралы да ... ... ... қиыншылықтары туралы: «Табан тipece ... ... ... ... уақытша жеңіліске ұшырамай-ақ тымақты
аспанға атар жеңісті қайдан ... Бұл да ... өзі ... ... - орынсыз дақпырттанған көп адамнан Бауыржан Момышұлының
артықшылығы еді. Хат аяғы: «Достармен қарым-қатынаста тік әpi дөрекілеумін
- бұл ... ... ... ағатығыңызға тек жазалаумен ғана көмектесе
алатыныма өте өкініш білдірмекпін.»-деп аяқтайды [36, ... хат ... КП(б) ... ... ... және ... ... Әбдіхалықов жолдасқа арналып жазылғанмен «Осы хатымды
тиісті иелеріне ьқыласпен табыс ... бас ... ... ... ... ... жазады [44, 1 - 35].
Хат орыс тілінде жазылған. Хатты жазуына түрткі болған мәселе туралы ... ... Ұлы Отан ... ... қатарында жүріп, соғыстың сын
сағаттары мен ... ... мен ... жауынгерлік
ерлік пен жеңістің ... ... ... ... ... бар болмысымен, моральдық және адамгершілік ... ... және оған ... ... жүрген мыңнан астам адамның
басшысы ретінде үлкен ... ... осы 6ip жан ... ... ... сезіне отырып, парызымды өтеу ретінде-мен осы хатты
жазуға мәжбүр болдым.Маған түрткі болған ар-ожданым мен намысым, парызым»-
деп ... одан әpi ... ... жағдайы туралы «Жауынгер де ет
пен суйектен жаралған. Ол да өмip ... ... ... ... ерке ... мен ... ... кара домалағының былдырлаған
бал дауысын, буйра шашты бүлдіршін қызын сағынады, өйткені ол ер ... ол ... -дей келе ... ... ұрыс ... болған оқиғаны
былай деп хатта керсетеді: «Осы кезде саяси жетекші газет әкеп ... ... ... ... ... ... ... ынтыға
іздеп, газет беттерін толық сүзіп, ренжи кepi қайтарып, былай деді: «Тағы
да майданға көмек пе? Бүкіл газеттің ... алып ... ... мен ... ... муны сөзсіз басу да керек шығар, бipaқ барлық төрт ... ... ... бар ма ... Ауыр ... одан да ... ... әсер ететін материалдар баспай ма?»-деді...
«-пәлі, бi3 Абайды ... ... ... ғой,-дейді екінші жауынгер. –сірә
ол жаман жауынгер емес,-деп жауап қайырды ... ... жас ... Абай ... емес ол ... 6ipre ... шайқасқан болар
еді.Түсінемісіңдер бақытсыз жағдай болыпты, Алматыда қарияны үйінде
тұткындап ... ... ... баспаның редакторы оны соғыс біткенше бізге
жіберер ниеті жок,, соғыстан кейін ол қарияньщ енбегін бізге үш том етіп
ұсынбақ»-деп ... ... ... ойын хат бетінде бейнелейді. Одан
әpi жатыр: «Ұлы Отан ... ... ... жүз ... ... бар. Олардың басым көпшілігі орыс тілін білмейді. Сіздерден,
жауынгерлер мен ... мен ... ... ... ... ... ... жадыратар, оған поэзияның
кеудені жарар хош иісін ... ... ... ... ... раушан
мен гүл дестені айтпағанның өзінде, солдатқа ең болмағанда бәйшешек пен тау
кызғалдағын сыйладыңыз?
6. Сіздерге ... ... өлу үшін ... деп кім ... ... ... өлу үшін ... ол да ciз сияқты өмірді сүйеді.
10. Сіздерге орыс жазушылардьң кейбір жақсы шығармаларын түп-нұсканың ... дәл орыс ... ... ... ... ... ... түciнiктi
етіп жеткізуді автордан талап етудің орнына, қазақшаға жолма-жол, сөзбе-сөз
аударуға кім право берді?
13. Абай ... оның ... мен ... ... ойларын үйде
тұтқындап, шығармаларын шағын кітапша етіп бастырып ... ... ... ... ... ... даналығы, ертек, әзіл-сықақ күшті әрі түсінікті,
Суворовтың қанатты сөздеріндей жауынгерлік халық мәтелдерін жеке ... ... ... ... ... кім?
15. Дана Жамбылды күнделікі болып жатқан окиғалардың ... ... ... ... етіп ... оған сауатсыз, білімсіз, орысша газеттің
өзін
буындап оқитын хатшы бекітіп, сөйтіп ақсақалды Ұлы Отан ... ... ... ... бұл ... қуатты «агрегатына» ipкіліс
жасауға кім право берді?
16. Сіздерге жүздеген мың жауынгерлерді (орысша түсшбейтін немесе нашар
түсінетін) -қазақтарды өз ана ... ... ... пен ... кім ... ... ... ретінде осы сұрақтың бәріне жауап талап етемін»-деп батыр
хатын аяқтайды. Біз бұл жерден не ... ... ... ... ... ... жазушылары ешнәрсе бермегенін кереміз. Әcipece
осы хат жазылған 1942 жылдың аяғына дейін. Егер ipi ... ... оны ... ... ... ... eтyi ... емес болатын. Ceбeбi
Бауыржан Момышұлы тылдағы мәдениетке әcipece ... ... ... адам емес еді. ... осы ... ... қазақ солдаттарының
заңды қарсылығын тудырған еді. Ал Бауыржан Момышұлы осы ... ... ... [44, ... хат ... ... ... байланысты [41]. Ең алғаш рет
Қазақстан тарихы көп ... ... 1943 жылы ... белгілі. Бұл
көптомдықтың жазылуына эвокуациямен келген атақты орыс ғалымдары көп үлес
қосқаны белгілі. Бұл ... ... ... ... Ғылым
Академиясының академигі, тарих ғылымының докторы, профессор Панкратова ... КП(б) ... ... ... және үгіт ... ... жолдастар болды. Хаттың басында бұл ... ... ... қосылған үлкен үлес екенін, онда біздің халқымыздың
тарихы алғаш рет ғылыми негізде жазылғаны ... айта ... ... бұл жинақ бұрыңғы халық тарихындағы жеке адамның ролін ... ... ... ... ғылымилық, жалған марксшілдіктен ада,
өткен замандардағы мемлекет, қоғам кайраткерлердің тарихи прогрессивті
қызметін әділетсіз ... ... ... және кейбір бейшара
зерттеушілердің хандар, сұлтандар мен ... және тағы ... емес ... ... қайнап, сөйтіп олардың кызметін өз
заманының өнегелі адамдары емес, ... ... ... сорған»
жауыздардан басқаны көре алмаған, біржақтылықтан ада ... ... Осы ... ... сол кездегі тарихнама туралы, ондағы біржақтылық
туралы қиын тоталитарлық жүйеде ... ашық ... ... ... ... кітап авторлары коллективіне алғыс білдіре отырып, 31 - тараудың 84 ... ... өз ойын ... ... Осы ... ... ... айта келіп, былай дейді: «Менің ойымша:
1. Дивизияның ұрыс қимылы жалпы ахуал мен ұрыс жүргізіп жатқан екі ... ... ... ... ... ... дивизияның тактикалық міндеттерді шешудеп жауынгерлік
ерліктері, сіңірген еңбектері, шынайы әpi сауатты ... ... ... күш ... тең емес соны ... жүргізуші командир,
уйымдастырушы әрі басшысы, әскери ойдың, тактиканың ... ... ... ... ... әскери портреті
берілмеген.
4. Жақын қашықтықтағы ұрыс, тактикалықойлау және тактикалық ... ... ... ... ұлгі етер ... батыл, ойланып әрекет ... ... ... ... ... ... мәні, маңызы
мен ауыртпалығы, жауынгерлердің жеңіске жетуінің ce6enтepi мен заңдылығы
көpiнic таппаған.
6. Автор өзінің сөйлем кұрылымына көңіл аудара ... ... ... терең ойластырылмаған, шындыққа уйлеспейтін ... ... әдеп ... ... ... ... ... өтipіктep
кездеседі.
7. Москва түбіндегі маневрлі қорғаныс пен 1942 жылғы ... ... ... ... ... ... Панфиловтың лайьқты ізбасарлары мен оның iciн ... ... ... И.М. ... ... кітапта бірде-бір сөйлем
айтылмаған.
11. Ұрыс кезінде туған қызыл ... мен ... ... көңіл аз
бөлінген.»-деп ойын аяктайды. қосымша ретінде «Бұл ... ... ... үшін ... болса сіздердің қызметкерлеріңіз дивизияға
6ip айға келгені жөн болар еді»-деп өз ... ... [41, 5 - 16]. ... туралы Баукең «Ақиқат пен аңыз» романында былай деп келтіреді
«Немістерді Москва ... ... ... мен ... ... хат ... Қазақстан жазушылары, мынау сұрапыл соғысты өз
кездеріңмен келіп неге көрмейсіңдер? Ертең соғыс ... ... ... ... ... ... да атаған болуым керек. өзің ойлашы
сен 6ip ауыз сөз айтты екен деп толарсақтан қан ... оқ пен ... ... ... қай ... артыңнан іздеп келеді.Мен ақпейіл ақын Әбділданың
майданға келіп қалғанын 6ipaқ білдім. 1942 жылдың сәуірінде корпус ... келе ... ... ... ... ... ... шығып, көктем
кезінде Калинин облысының қара батпағын ... ... ... ... ... жаяу ... ... боп түтігіп Талғар полкіне келген
Әбділданы көргенде төбе ... тік ... ... 6ip нәрсе кептеліп
калғандай, дыбысым шықпай оны бас салып ... ... ... ... ... жалынды өлеңдер оқып Әбдіда менің де, менің полкымның да
құлақ, құрышын қандырды. Кейінгі ... ... ... ... ... жолмен Ғабиден Мұстафин, Сәбит Мұқанов, Жүсіпбек ... ... ... пен өнер ... де ат ізін салған [6, 145].
Келесі хат Қ. И. ... ... [56]. ... ... соғыс майданы
жайлы көз ашып танытарлық көркем әдебиетші жок, екеш ... айта ... ... ... ... психологиясында жазатын 3p6ip жазушыга
согыс, майдан женшен хальщ агартарльщ ... ... ... ... ... ... ... жазылуы керек деп мына жоспарды
береді:
1 Стихия молодость ... ... ... тайги 2. ... ... ... 3. ... ... Стихия нравы 4. ... ... ... 5. ... ... ... Перед бурей у нас тихо 6. ... ... ... жігіттердің, халықтың Отан соғысына дейінгі
келбетін, мінез-құлқын, тәрбие өнерін сипаттай, шындықпен көрсететін
жауынгерлік дәстүріне арналып ... ... ... Жауынгердің тұлғасы
8. Боевой артель
8. Жауынгерлік тобында
9. Стихия разума или войны 9. ... ... ... Д) ... ... Нудная тоска Ж) ... ... На ... 3) ... бет алысында.
10. Мы потомки Меча и Стрелы 10. Біз батырлар ... ... ... өз ... ... жазбаларымыз көбіне
«Мышление в понятиях» болғандықтан оларды ... в ... етіп ... ... ... салу ... міндеті деп өз ойын аяқтайды
[56, 2 - 14]. Келесі ... тілі ... ... атты хаты 1944 ... ... арнап қазақ тілінде жазылған [36, 130]. «Тіл маманы
болмасам да Алматыға келгелі Орталық ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілндегі кітаптарды желе-жорта қарап
шығып, күннен-күнге ұлғайып келе жатқан шым-шытырық ... ... ... ести ... ... ... ... деп отырғаным тіл
мәселесі туралы»-.деп бастайды. Және осы ... ... ... ... ... ... ... естіген бірнеше осы секілді
шұбарлауларды көpin, қатты күйінгенін айтады. Ата - ... ... ... ... сақтауымыз керек. Осыған ciз лауазымды қызмет иeci
ретінде өз ... ... деп ... тарауды қысқаша қорытындыласам, осы негізгі бес түрлі тұлғаға
жазылған бес ... оқи ... ... ... ... ... ... әдебиетіндегі, екіншіден, қазақ тіліндегі дағдарыс
байқалады. Осы хаттарға логикалық талдау жасау арқылы бұл ... ... ... келе ... ... ... мұра , ... ішінде
құжаттық материалдар – бүгінгі ұрпақ үшін баға жетпес ... ... ... ... ... төл ... негізінде қайта жаңғырту
міндеті тұрған кезде Б.Момышұлы сияқты ұлттық ... ... ... еңбектері мен құжаттары кеңінен ғылыми айналымға тартылуы
керек. Біз өз ... ... және ... ... ұлұ ... да осы ... ашылмай жүрген, зерттелінбей келе жатқан құжаттық
деректер негізінде жазуымыз керек. Менің бұл жұмысым Б.Момышұлы ... ... ... деректанулық талдау жасаудың, яғни ғылыми
сипаттаудың алғашқы қадамы. ... ... ... Б.Момышұлының жеке
құрам құжаттарының негізінде ... ... ... ... ... ... ... жатқан құжаттарының молдығын байқадым.
Жұмысымның бірінші тарауында жалпы жеке қор ... ... жеке ... ... ... сақтауға қабылдаудан
бастап жеке қор құжатының жіктелуіне дейінгі жұмыстарға сипаттама беріп
өттім. ... ... осы ... қор ... ... мен қызметіне шолу
жасап, оның жеке адамдық қорына сипаттама беріп өттім. Бұл ... ... ... және оның ... ... және ... ... алғы
сөзді басшылыққа ала отырып жүргізілді. Бітіру жұмысының 2 – ші ... үшін ... ... және түпнұсқасына мұрағаттық ... ... ... ... Бұл тарауда аталған еңбектің
қандай жағдайда, қандай ... ... және ... туралы
мәліметтер келтіріледі. Тараудың ... ... ... ... ... ... ... өттім. Мұнда Б.Момышұлының Қазақстанға
жазған 5 хатын негізге ала отырып, оның ... ... ... айтсақ, бұл хаттар сол кезеңдегі Қазақстандағы қоғам және мемлекет
қайраткеріне жолданған. Бұл жазбаларынан Б.Момышұлының майданда ... ... ... ... ... ... ... азамат екенін аңғаруға болады.
Хаттардың толық сипаты тарауда ... ... Бұл ... ... ... қазақ қоғамы үшін өзектілігі жойыла қоймаған қазақ ... діни ... ... ... Осы хаттарды негізге ала отырып,
біріншіден, сол кездегі қазақ мәдениетінің жай күйін байқаймыз. Екіншіден
Б.Момышұлының ... ... ... ... ... ... ... бағаланбай игі істеріне сай ... ... бірі – ... ... ... ... Б.Момышұлы
болып табылады. Бұл атты аңызға айналған ұлтының жарық ... бірі ... тірі ... ... ... қасасықтарға тап келген
адам. Бірақ барлық қиындықты өзінің өр мінезімен жеңе ... кең ... ... ... Бұл сөздерге алғашқы қазақ ... ... ...
философ қазақ қолбасшысы деген атақтарды қосуымыз керек. Осындай жоғарғы
мәнді атақтарға ол әскери-теориялық ойға ... ... ... ... ... және ... ... жетті. Ол үнемі “халықсыз
батыр жоқ” деп айтып отырған.
Мен біріншіден, Б. ... жеке ... ... ... ... және ... қор ... жіктелуіне байланысты
тоқталдым.
Екіншіден, 70 жылдан астам уақыт бойы Кеңес Одағының құрамында болған,
отаршылдықтың неше түрлі езгісін ... ... ... үшін ... ... ... Ұлы халқының Ұлы батыры бола білген Б. Момышұлының артына ... ...... ... ... өсуіне ықпал етеді деп
ойлаймын.
Үшіншіден, ... жеке ... ... ... сан ... мен өзіне тән қасиеттеріне, оның ... ... ... дұрыс деп таптым.
Бауыржан Момышұлының атының аңызға айналуы оның батырлығына ғана емес,
жазушылық талантына да байланысты. Оның ... ... 1941 жылы ... шайқаста айқын көрінді. Себебі, ол осы шайқаста аға ... ... ... кейіннен полк басқарды.
Соғыстың соңғы кезеңінде дивизия басқарған Б. Момышұылы шапшаң ... ... ... өте ... ... алатын, қанды шайқастарда
дивизияны батыл басқара алатын сауатты қолбасшы ретінде көрсете білді. Ол
дивизия басқарған тұңғыш әрі ... ... ... Біз ол ... ... ... ... отырып байқағанымыз, оның соғыс жылдары да кейбір
құжаттарды өзі ... Бұл ... ... жағдайда сирек кездесетін
оқиға.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... әскери-теориялық мұрасын зерттеу – ғылыми да, тәжірибелік те
мәнге ие.
Тікелей әрі толықтай жүйелі ... ... де Б. ... мұрасы
және тұлғасы жеке қырларынан жекелеген зерттеушілер еңбектерінде ... ашу ... ... ... ... ... ... былай екі кезеңге бөлдік: кеңестік және Тәуелсіздік ... Екі ... ... ... ... ... кеңестік
кезеңде Бауыржан Момышұлы тұлғасы соғы контексінде, 8 – гвардиялық дивизия
құрамында қарастырылды. Ал, Тәуелсіздік кезеңіндегі зерттеулерде ... ... ... ... мұраларына назар аударылуда.
Көптеген әскербасылар секілді Б. Момышұлын тек қана гвардия полковнигі
болып қалған тұлға ретінде оқып үйренді. Олардың барлығы ... ... ... ... Бірақ ол өр мінез бен парасаттылықты қатар
бойына сіңірген ... ... ... бола алмады. Себебі, тұлға
тарихқа атағы ғана бойынша емес, сіңірген еңбегі бойынша енеді. Оның ... ... ... бүгін де ел игілігіне айналса, ... ... сол ... ... бола ... кешегіні бүгінгідей етіп көз
алдыңа әкелетін құжаттары да тарих игілігіне айналып, ешқашан ... ... ... батыр атады, бұл халқының сүйікті ұлына тірі кезінде берген
бағасы. “Асқар тау ... ... ... ... - ... ... Осы ұлы сөз Б. Момышұлына арналып айтылғандай. Бауыржан
Момышұлының асқақ ... ... ... ... ... ... МЕН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ
1. Волкова Н.Б. Работа с ... ... ... ... ... 1994. № 4. С. ... Сиротинская И.П. Особенности работы с документами ... // ... ... 1986. №1. С. ... ... ... Отечественной Войны Советского Союза 1941-1945 г.г. Т-
1. – Москва, 1956
4. Нұршайықов Ә. Ақиқат пен ...... ... ... К., Тасболатов А. Қазақстанның әскери тарихы. – ... 1999. 320 ... ... П. С. ... ... в ... сражениях Великой
Отечественной Войны. – Алматы. Наука, ... ... К. Он был ... ... К ... ... // ... правда. 2000-12 декабрь
8. Атабаев Қ. М. Қазақстан тарихының деректанулық негіздері. А., 2002.
9. Асқаров А. Ұлы Тұранның ұлдары. Алматы, 1998. 177-179 ... ... Б. ... үшін ...... ... ... Б. Қанмен жазылған кітап. – Алматы, 1991
12. Момышұлы Б. Біздің генерал. – Алматы, ... ... Б. ... ұя. – ... ... ... Б. Бір түннің оқиғасы. – Алматы, 1977
15. Момышұлы Б. Жауынгердің тұлғасы. – ... ... ... ... по ... с ... личного
происхождения (литература и искусство). – Москва, 1990
17. Методические рекомендаций по определению источников ... ...... ... ... ... по проведению ... ... в ... ... ... ... политических деятелей. Составитель: Абилова Т. Е.
Алматы, 2003
19. Методические рекомендаций по ... ... ... ...... ... ҚР ОММ. ... 1-тізбе, 21-іс, 5-п.
21. ҚР ОММ. 1432-қор, 2-тізбе, 20-іс, 4-5 пп.
22. ҚР ОММ. 1432 – қор, ... 11 –іс, 16 ... ҚР ОММ. 1432 – қор, ... 9 –іс, 6-7 ... ҚР ОММ. 1432 – қор, ... 10 –іс, 3 п.
25. ҚР ОММ. 1432 – қор, 3-тізбе, 5 –іс, 2 п.
26. ... Ш. ... ... ... // Астана ақшамы.
2000-21 қараша
27. ҚР О. М. М. 1432-қор, 3-тізбе, 321 –іс, 54 ... ҚР О. М. М. ... ... 345 –іс, 23 ... ҚР О. М. М. ... ... ... 15 п.
30. Абишев Г. Казахстан в Великой Отечественной ... ... ... ... ... Гитлерского наступления на Москву. – Москва, 1966
32. ҚР О. М. М. ... ... ... ... Б. Куба ... ... – Алматы, 1965
34. Баратқызы А. Қазақта батыр көп, бірақ Бауыржан ... // ... 2000-10 ... ҚР О. М. М. ... ... ... 4 п.
36. ҚР О. М. М. 1432-қор, 2-тізбе, 88-іс, 6-7 ... ҚР О. М. М. ... ... 89-іс, 10 ... ҚР О. М. М. ... ... 2-іс, 23 ... ҚР О. М. М. 1432-қор, 3-тізбе, 3-іс, 29 ... ҚР О. М. М. ... ... 43-іс, 9 ... ҚР О. М. М. ... ... 46-іс, 2-3 ... ҚР О. М. М. 1432-қор, 2-тізбе, 61, 62а, 62б - істер
43. ҚР О. М. М. ... ... 10, 14, 17, 24 – ... ... А. ... ... ... битве под Москвой
(сентябрь 1941 г. – март 1942 г.). ... ... ... ҚР О. М. М. ... ... 43-іс

Пән: Мұрағат ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыр-Бауыржан8 бет
Бауыржан Момышұлы2 бет
Бауыржан Момышұлы (1910-1982)3 бет
Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында4 бет
Бауыржан Момышұлының өмIрI мен шығармашылық жолы23 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
«Toyota» автосалон деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану16 бет
Ақ ниетпен хат жаздым, ата, сiзге… (бауыржан ата рухымен сырласу)3 бет
Батырдан қалған өсиет (Бауыржан Момышұлының қанатты сөздері)17 бет
Бауыржан Момышұлы шағармасының зерттелуі43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь