Батыр Баян

«Батыр Баян» мұнда айтылған оқиға бір кездегі қазақ пен қалмақ арасындағы жаугершілік заман жайынан. Бұл оқиға өзі поэмалардың ішіндегі ең күрделісі, көркемдік жағынан да, сюжет желісі мен сұлулығы жағынан да ерекше болып табылады. Ақынның осы оқиғаны жазуы бойынша, бұл хикаяға Абылай ханның кезінде екі ел арасындағы бейбітшілік, достық қарым-қатынас орнағанға дейінгі оқиға өзек болған. Ашу үстінде қол бастаушы батыр Баян өзі қамқор болып жүрген кіші бауыры Ноян мен сұлу қалмақ қызын өлтіріп салады. Жазығы-олардың көңіл қосып елден қашуы. Бұған дейін Батыр Баянның өзінің жас қалмақ қызына көңілі қатты ауған еді, бірақ қыз ыңғай бермеген соң,оны қарындас ретінде ұстаған. Алайда екі жастың Баянның айтқанына көнбей, қашып шығуының аяғы трагедиялық жағдайға әкеп соғады. Қыздың сұлулығын ақын былай сипаттайды.

Сол сұлу, сұлу екен атқан таңдай,
Бір соған бар сұлулық жиылғандай.
Торғын ет, шапақтай бет, тісі меруерт,
Сөздері су сылдырлап құйылғандай.
Бір улап,көзқарасы бір айнытқан,
Жұлдыздай еркелеген сөнбей-жанбай.
Лебізі-Жібек лебі, жұмақ желі,
Кәусардай татқан адам қалар қанбай .
Шын ер ғой батыр Баян алп қайтқан
Еліне сол сұлуды естен танбай.

деп суреттеген ақын.

Батыр Баян
Жүрегім, мен зарлымын жаралыға,
Сұм өмір абақты ғой саналыға.
        
        Батыр Баян
«Батыр Баян» мұнда айтылған оқиға бір кездегі қазақ пен қалмақ
арасындағы ... ... ... Бұл ... өзі ... ... ... көркемдік жағынан да, сюжет ... мен ... ... ... ... табылады. Ақынның осы оқиғаны жазуы бойынша, бұл хикаяға
Абылай ханның кезінде екі ел ... ... ... ... ... оқиға өзек болған. Ашу үстінде қол бастаушы батыр Баян
өзі қамқор болып жүрген кіші бауыры Ноян мен сұлу ... ... ... ... ... ... ... қашуы. Бұған дейін Батыр ... жас ... ... ... ... ауған еді, бірақ қыз ыңғай бермеген
соң,оны қарындас ретінде ұстаған. Алайда екі жастың ... ... ... шығуының аяғы трагедиялық жағдайға әкеп ... ... ақын ... ... сұлу, сұлу екен атқан таңдай,
Бір соған бар сұлулық жиылғандай.
Торғын ет, шапақтай бет, тісі меруерт,
Сөздері су сылдырлап ... ... бір ... ... ... ... жұмақ желі,
Кәусардай татқан адам қалар қанбай .
Шын ер ғой батыр Баян алп қайтқан
Еліне сол сұлуды естен танбай.
деп суреттеген ... ... мен ... жаралыға,
Сұм өмір абақты ғой саналыға.
Қызыл тіл,қолым емес, кісендеулі,
Сондықтан жаным күйіп жанады да.
Қу өмір қызығы жоқ қажытқан соң,
Толғанып қарауым сол баяғыға ... ... ... ... ... ертегідей баяғыда .
Әдемі өткенді ойлап айнымасам,
Сұм өмір күшті уын аяды ма?
Ертегі уатпай ма баланы ... ... ... ма ... да?
Ақын да бір бала ғой айға ұмтылған,
Еркімен өзі-ақ отқа барады да.
Жай тақтақ жабайыдан жол қалғанда,
Қанды ор боп ақын жолы ... ... ... көзіне жас алады да.
Ақында адамзаттан дос болмайды,
Жалғыз-ақ сырын сөйлер қаламына.
Мен де ойды ағытамын қаламыма,
Арқаның көз ... ... ... ... ... ... ... да.
Ішінде сары дария көз тоқтатар
Көшетау –Сарыарқаның аралы да.
Көкшеде күні кеше ... ... аң: ... ... да.
Айрылып асау ,ерке аңдарынан
Көкшенің тас жүрегі ... ... жер ... ... ... ... ... құшқан мәңгі мең-зең Көкшетауға
Бөлектау :Ой бауырым !-дер анадайда.
Оқжетпес найза қия –қыранға ... ... шері ... ... ортасында Бурабай –Арқа аралы,жер еркесі,
Ертеде қоныс болған Абылайға.
Дұшпанның қалғандай боп табасына ... аяқ ... ... ... қытай арасына.
Күндерде сонау- қара ,тапсырған ел
Тағдырын Абылайдай данасына.
Сол күнде ел қорғаған Абылайдың
Қылсаң да аз қанша ... ... ... ноян ... ... пен би Толыбай,
Ту баста Абылайды хан көтерген
Қамқоры Қарауылдың ... ... ... ... шөккен нардай
Қарт қыран Қанжығалы қарт Бөгенбай,
Бөкеңнің жас жолбарыс жеткіншегі
Аузынан жалын шашқан жас Жанатай.
Найзасын нажағайдай ойнататын
Жас ... ... ... ақын ,әрі ... ... ... ... аспанға сыр.
Бұқар мен тәтіқара жырлағанда,
Толқынды тұңғиық боп төгілер ... ... ... ... ... енді жатқанға құр.
Аттан деп әлі айтпаған Абылайға
Көкжалдар дей бастады:»Жүр енді,жүр!»
Алайда Абылайдан сөз болмады,
Сондықтан бұғып, бықсып туды күбір.
Жиналған өңшен бөрі ... ... ізгі ... ... ... ... бір терең ойда.
Бәрі де ел қорғаны- батыр, билер,
Аттанбай тек жатудан ... ... жау ... деген сөзбен
Салады Қанай биді Абылайға.
Би Қанай:»Бұ қалай?»- деп бастағанда,
Абылай сұрайды одан:»Баян қайда?»
«Қанайым ,ойың удай,тілің шаян,
Амал не,келген жоқ қой ... ... ... ... еркесі
Баянның батырлығы алашқа аян.
Баянның аруақты құр атынан
Көп қалмақ болмаушы ма ед қорқақ қоян?
Наркескен,өрттей,қайтпас болат
Баянсыз қанатымды қалай жаям?!
Би Қанай ... хан ... ... ... ... ... соң ойы теңіз хан Абылай,
Аяңдап батырларға қайтты Қанай.
Байлаулы бөрілерді аза қылмай,
Кестелеп ... ... ... ... ме,көтеру ме?-кім біліпті,-
Батырлар десті жалғыз «Баян бала –ай»
Көкшенің бауырында ... ... ... ... ... ... десе ... батыр Баян,
Апыр-ай, келмеуінің мәні қалай?
Жас Баян жауды талай көрмеп пе еді,
Сорғалап сұнқардайын төнбеп пе ... ... ... ... ... аш ... кірмеп пе еді?!
Жебесі көбе бұзып,жүректі үзбей,
Найзасын,сірә,шалғай сермеп пе ... ... айт ... ... ... деп ... пе ... жолы кешігуі жай емес қой,
Тұлпарым кез болды ғой» орға , ... бір ... дер ... ... ... Уақ ... қылған.
Уақыттың ерте күнде өжет-қайсар
Ер Кокше, Ер Қосайдай ері болған.
Сол ері ерте күннің, Ер Көкшенің
Нәсілінен қайтпас алмас Баян туған.
Баянның ер ... ... ... ... тізе қосып жауын қуған.
Айналып оны айт, мұны айт, Баянды айт,
Ер Баян алашының бетін жуған.
Ол күндер аз ... пен ... ... қара құстай алысқан шақ.
Баласы алты алаштың Аблайдың
Астында ақ туының табысқан шақ.
Қазақтың батырлары бәрі қыран,
Сонда да бір ... жоқ ... ... бір жорықта бір сұлуын
Ер Баян алып қайтқан артына сап.
Баянның алып қайтқан сол сұлуы-
Балдырған бөбек дерлік, он төрт жаста-ақ.
Сол сұлу сұлу екен ... ... ... бар сұлулық жиылғандай.
Торғын ет, шапақтай бет,тісі меруерт,
Сөздері – су сылдырлап ... улап көз ... бір ... ... ... – жібек лебі, жұмақ желі,
Кәусәрдәй татқан адам қалар қанбай.
Шын ер ғой батыр Баян алып қайтқан
Елне сол сұлуды, естен танбай.
Ер Баян жас ... алып ... ... ... ... жауып екі көзін қанды балақ
Ілмекке қоңыр қазды көңіл бөлген.
Марал бар оққа ұшпайтын ,тым сақ бірақ
Кезеңде кез келсе де қандайа мерген.
Болмасын жас ... ... ... Баян қарындас қып ерік берген
Алайда ер алысқан жүрегімен
Теңізде алысқандай күшті сеңмен.
Қалмақтың қайсар қызы қайырылмаған,
Болаттайжасу білмей, майырылмаған.
Жап-жас қыз ... мол сыр ... ... аулақ қайғырмаған.
Алаштың аруы болып кетсе-дағы,
Жанымен өз жұртынан айырылмаған.
Сұм сұлу ... ... жан ... ... да сыр ... батыр Баян,
Жастық қып жанын естен таныдырмаған.
Осылай іштен күйген батыр Баян,
Баянның ... ... ... інісі бар он бес жаста-
Бөрінің бөлтіріг-бала Ноян,
Билеген асау жүрек,қаинаған қан,
Ноянның бар ақылы білегінде,
Келгенде-ақ сұлудың бірі қарауынан
Нояның ж үрегінде ... ... ... ... ... ... Нщян
Алысып жүрегімен, аласұрған.
Жастықта жалынданып сүйген қандай!
Баладай өсіп жылап ,күйген қандай!
Көрмесең жан-жарыңды өлгендей боп,
Қайғырып күлден кебін киген қандай!
Кеудене жан кірмей ме, ... ... ... жаңа ... ... ... .
Кеудеңді қасиетті сәуле кернеп,
Жүрегің сол минутте жарылғандай.
Не дерсін салпаң құлақ есектерге,
Өгізден өмір сүрген сүймей- ... да сол ... ... ... ... еді көзі талмай.
Мас болып ,дене түгіл ,жаны елжіреп,
Жұтқандай сол сәулені демін алмай.
Алайда бұзық ойдан аулақ еді,
Сұлуға ,тәңірі көріп табынғандай.
Жанса да ... ... сұлу ... ... ... ... көз де салмай.
Сонда да кейбір кезде ақ бетіне
Бір нәрсе жүгіруші ед ыстық қандай.
Айға алтын күн ... ... ... ... ... ... .
Жүрегін өзі сүйген отты жүрек
Оятпақ тас болса да, зарлап тербеп.
Басында сыр бермеген сұм ... бола ... ... кермек.
Арқамдай жер жүзінде жер бола ма
Айбыңды алашымдайел бола ма?
Алашта ... ... екі ... ... Көкше ,Ер Қосайдай ер бола ма?
Солардың нәсілінен Сары ,Баян,
Барыстай ойын салған сар ... Ер ... ... ... ... бір қыз үшін ... ... да ауыр шер бола ма?!
Ер Баян көмді екеуін дөң басына
Түсірмей бір ... ... ... ... сүйіп-сүйіп,
Ноянның көмді бәрін өз қасына,
Отырдым топырақ ұзақ басын қойып
Шомылдым ... ... көз ... соң ... ... батыр Баян
Синып бір жаратқан аласына.
Жолбаыс жорытып кетті бетін түзеп,
Шаңдатып, Абылайдың ордасына.
Жас Баян жауды ... ... ... ... ... еді.
Майданд жолбарыстай жалғыз ойнап,
Сан қолға аш бөрідей кірген еді.
Жебесі көбе ... ... ... ылғи ... ... еді.
Бірін айт, бәрін айт та – Батыр Баян
Туғана «Алашым»-деп еңіреп еді.
Көк жалдың осы жолы кешікені,
Осындай ... орға кез кеп ... бұл ... ... әрі ... суретеу Мағжан ақындығыны тағы
бір көрінісі. Жан тебрентер, іш толғантар ұшқыр өлең ... ... көк ... құлап түскендей ер Баян жайы күінше-ақ
Биік романтикалық сарынғ құлағнаса көркем паэмадан екі түрлі жайды
Аңғарамыз: бірі батырлық, ... ... ... ... болса, екіншісі
– ашу, ыза, онан барып әдлетсіз қантөгіс, ... ... ... ... бірақ ниетінің ақ екенін суреттеп, ақын поэманы
рамантикалықшарықтау шегіне жеткізді. Шиеленіскен оқиғаны ақын тау ... күн мен ... ... – бірі ... ... қалмақ
қызының сұлулығын, айнала табиғат сырларын суреттеу арқылы сезімнің
қоюланып, ... ... ... ... ойнағанындай
бітіспес мінездер соқтығысына алып барады, іштей ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мағжан Жұмабаевтың «Батыр баян» поэмасы5 бет
Мағжан Жұмабаевтың «Батыр Баян» поэмасының көркемдік қабаты56 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
Microsoft Access арқылы деректер базасын құру12 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Батырлар жыры5 бет
Бұқар Қалқаманұлы13 бет
Домбыра философиясы10 бет
Ер Тарғын» жырындағы Тарғын батыр образы10 бет
Көкшетау поэмасы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь