Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3 б.

1.Тарау. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің түсінігі және құрамы
1.1. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің түсінігі және құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6 б.
1.2. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді мемлекеттік басқару түсінігі және оны жүзеге асыратын органдар жүйесі...11 б.

2.Тарау. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге меншік құқығы
2.1. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге меншік құқығының пайда болу негіздері мен жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21 б.
2.2. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге меншік құқығының түрлері .26 б.
2.3. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді пайдалану құқығының түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30 б.

3.Тарау. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайын бұзғаны үшін жауапкершілік
3.1. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайын бұзғаны үшін жауапкершіліктің түсінігі және негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ..35 б.

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42 б.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44 б.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ.
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
ТАБИҒИ РЕСУРСТАР ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯ ҚҰҚЫҒЫ КАФЕДРАСЫ
Б І Т І Р У Ж Ұ М Ы С ... ... ... ... ... ... ... курс
күндізгі
оқу
бөлімінің студенті
Ғылыми жетекшісі:
оқытушы., құқық магистры
Айгаринова Г.Т.
Жұмыс қорғауға жіберілді
«__»____________2006 ж.
Кафедра меңгерушісі з.ғ.к., доцент
__________________Л.Қ.Еркінбаева
Алматы 2006
Мазмұны:
Кіріспе ... ... ... ... ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлердің түсінігі және құрамы
1. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық ... ... және ... ... ... ... ауыл ... мақсатындағы жерлерді
мемлекеттік басқару түсінігі және оны жүзеге ... ... ... ... ауыл ... ... меншік құқығы
1. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге меншік құқығының пайда болу
негіздері мен ... ... Ауыл ... ... ... ... ... б.
3. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді пайдалану құқығының түсінігі
және түрлері ………………………………………………………......30 ... Ауыл ... ... жерлердің құқықтық жағдайын
бұзғаны үшін жауапкершілік
1. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құқықтық ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
тізімі..................................................................44
б.
Кіріспе
Бітіру жұмысын зерттеудің өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы
жерлерді ұтымды ... және онда ... ... ... сақтай
отырып кейінгі ұрпаққа қалдыру – басты мемлекеттік және қоғамдық мақсат
және әрбір азаматтың конституциялық борышы ... ... ... жер ... құрамында өзінің көлемі,
экономикалық қызметі мен пайдалылығы бойынша үлкен ... ие ... ... – бұл ауыл ... мақсатындағы жерлер ... ... ... ... алғанынан кейінгі уақыттарда
жүргізілген экономикалық реформалар кезеңінде мемлекеттің ... ... және ... ... орын ... Сонымен қатар жер
қатынастарының заңдық базасының да өзгергендігі белгілі. 1995 жыл ... ... ... ... 2001 жыл ... ... туралы” Заң,
2003 жыл 20 маусымдағы “Жер туралы” Кодекс сияқты бірқатар ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының жер аумағы
272490,2 мың гектарды құрайды. Осылардың ішінде ауыл ... ... ... мың ... құрайды. Соңғысының ішіне сәйкесінше ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлер де кіреді, оның жалпы көлемі 90910,35 мың ... ... ... ... ... ауыл ... ... мақсатында
пайдаланылатын жердің басқа да санаттары құрайды[1].
Егер де 1990 жылдары ауыл ... ... ... ... жер ... 81,2 % ... 2000 жылдардың бас кезеңінде
олардың ара ... ... – 39,6 % ... Егер де осы ... ... ары қарай да тауып отыратын болса, онда біз жақын жылдары-ақ ауыл
шаруашылық мақсатында ... ... зәру ... қалуымыз мүмкін.
Кез келген қатынастарды реттеуде реттеудің ... ... өсуі ... ауыл ... мақсатындағы жерлердің тиімді
пайдалану мен ... ... да ... ... ... ... ... рас.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... кездегі жағдай мемлекеттің тек жер қорының
жағдайына ғана қауіп ... ... ол ... ... ауыл ... жерлердің де жағдайына да – оларды пайдалану мен ... да ... ... ... өткен жағдайлар ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін
көрсетеді.
Соңғы жылдары экологиялық құқық пен ... ... ... ... еңбектер жазылған болатын және олардың мазмұндарынан біз
ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді тиімді ... мен ... ... ... ... ... көре ... Осы
салада зерттеулерді жүргізіп жүрген авторлардың ... ... ... Н.Б. ... жатқызуымызға
болады.
Дегенменен тұтастай алғанда жер пайдалануды ... ... ... және ... проблемалар жетерлік.
Қазақстан Республикасының Жер кодексін қабылдаумен байланысты ауыл
шаруашылық мақсатындағы ... ... жеке ... және ... ... ... ... тәжірибесін ғылыми тұрғыда зерттеу мұқтаждығы
пайда болды.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді пайдалану мен қорғауды ... ... ... ... бұл ... ... ... де қызығушылығымыз оянды. Ұсынылып отырған жұмыс ауыл ... ... ... ... мен олардың нарықтық қатынасқа
түсу жағдайында даму ерекшеліктерін кешенді түрдегі теориялық зерттеуге
бағытталады.
Біздің бұл ... ... ... ... ... олар Б.Ж.Абдраимовтың, И.Г.Архиповтың, ... ... ... және тағы ... жерді
пайдалану құқығын зерттеушілердің еңбектері.
Бұл авторлардың еңбектерінде түрлі аспектілерде ... ... ... ... ... ... заңнаманың даму тенденциясы; жерге
меншік және басқа да құқықтардың институттарының даму ... ... ... ... ... ... ... тәртібін бұзғандық
үшін белгіленетін жауапкершіліктің мазмұнын ашқан.
Жұмысты зерттеу мақсаты. Ұсынылып отырған жұмысты зерттеудің ... ауыл ... ... ... ... кездегі аграрлық жер
қатынастарының даму жағдайында ұтымды пайдалану мен оны қорғауды ... ... ... түрде зерттеуді атауға болады.
Жұмысты зертеудің мақсаты өз алдына ... ... ... ауыл ... мақсатында пайдаланылатын жерлердің түсінін ашу,
олардың ... ... ... ... ... байланысты
қатынастардың даму ерекшеліктерін көрсету және осы ... ... ... ... ... қатынастар жағдайында ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің
айналымын ... ... ... баға ... ауыл ... жерлерге жеке меншік құқығын енгізудің және оның әрекет
етуінің ерекшеліктерінің мазмұнын ашу;
- ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... және ... ... ... туындайтын құқықтық
жауапкершіліктердің мазмұнын ашып олардың тиімді жұмыс ... ... ... ... ... жұмысымыздың құрылымына келер болсақ, жұмыс 3 тараудан және
олардың тиісінше бөлімдерінен ... ... ... ... ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің ... ... деп ... Бұл ... біз ауыл ... мақсатындағы жерлердің
түсінігін, құрамын анықтаймыз, сонымен қатар ауыл ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктерін,
мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын органдардың қызмет ерекшеліктерін
көрсетеміз.
Зерттеу ... ... ... ... ауыл ... ... ... құқығы” деген атауға ие. Аталған тарауда ауыл
шаруашылық мақсатындағы жерлерге меншік құқығының ... болу ... ... ... ауыл ... мақсатындағы жерлерге меншік құқығының
түрлерін анықтаймыз. Сонымен қатар бұл ... біз ауыл ... ... пайдаланудың түсінігіне және ... ... ой ... ... ... ... жерлердің құқықтық жағдайын
бұзғаны үшін жауапкершілік” деп ... Осы ... біз осы ... ... ... ... үшін ... жауапкершіліктерді
айқындаймыз және оларды тиімді түрде жетілдіру жолдарын ұсынамыз.
1-Тарау. Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы ... және оны ... ... Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы ... және ...... ... адамзат үшін қажетті және басты ... ... ... ... бұл термин көп қырлы болып табылады және
бірнеше мағынада қолданылады:
1. Жер кең ... ... Жер шары ... ... Жер ... өмір ... ортасы және табиғи байлықтардан, жер
бедерінен, ландшафттардан құралатын Жер шарының қабаты ... Жер жер ... ... пәні ... Бұл тұста біз жер деген
түсініктің астарынан табиғи ресурстарды, ауыл және орман шаруашылық
өндірістерінің ... ... ... құрылыстар, құрылымдар және басқа
да объектілер салу үшін қажет болып табылатын кеңістіктің базис деген
мағыналарды көре аламыз.
“Табиғаттың бір ... бола ... жер ... да ... ... ... ... мен өнімділігі секілді ерекше биопотенциалға ие
болып табылады және бұл халықтың баға жетпес құндылығы”-деп Б.В.Ерофеев өз
еңбегінде[2] ... ... ... да ... жер құқығы барлық жер
пайдаланушылар мен жерге деген меншік құқығын иеленушілерге ... ... ... ... және ... ... ... Республикасының Жер кодексінің 97-бабы ауылшаруашылығы
мақсатындағы жерлерді ауыл ... ... үшін ... ... ... ... ... ретінде бекітіп берген. Бұл жер
санаттарының ішіндегі ең негізгі жер ... ... ... Оның ... ... ... өндіріс шикізаттары мен адамдар мен жан-жануарларға
қажетті азықтардың басты құралы болып табылатындығында ... ... ... ... ... ... асқан бір
маңыздылығына орай ерекше қорғалуды қажетсінеді. Осы аталған ... ... ... ... ... құқықтық режимі” дегеннің өзі
не екендігін анықтап алу өте бір үлкен маңыздылыққа ие болып табылады.
Қарастырылып жатырған ... ... ашу үшін ... ... мазмұнын ашу қажет болып табылады.
Бірақ құқықтық әдебиеттерге көз жүгіртсек, бұл түсінік анағұрлым жетік
реттелмеген, ал ... ... ... ... ... ... болсақ, бұл түсінік мағынасы ашылмастан
пайдаланылады. Сондықтан да ауыл ... ... ... ... ... ... ... оның элементтері мен
ерекшеліктерін бөліп қарастыру қажет.
Біріншіден, “режим” сөзінің астарында тұтастай ... ... ... ... ... ... ... жер санаттары үшін
де заң жүзінде бекітілген қоғамдық қатынастардың жүйесі деген ... ... ... ... ... болып жалпы және ерекше деп
бөлінетін оның объектісі танылады.
Жалпы ... ... ... болып Қазақстан Республикасы
территориясының шегіндегі жерінің бүкіл құрамы танылады.
Ерекше құқықтық режим объектісі болып ауыл ... ... ... ... су қоры ... ... қорының жерлері, өнеркәсіп,
көлік, байланыс, қорғаныс жері және ауыл шаруашылығынан өзге ... жер, елді ... ... ... ... ... ... жерлері
танылады.
Жалпы және ерекше режим деп жерлерді бөлуге байланысты жердің ... ... оның ... сай ... басқа да алқаптардың болуы
мүмкін. Мәселен, ауыл шаруашылығы ... ... ... ауыл ... ... ... ... де болуы мүмкіy
(мысалы, ... ... және т.б. ... ал ауыл ... сипатына
жатпайтын жерлерде – ауыл шаруашылығы жерлері орналасуы мүмкін[3].
Ресей жер ... ... ... болып табылатын өкілдерінің бірі
Б.В.Ерофеевтің көзқарасы ... ... ... құқықтық реттеудің
ерекшелігі келесідей болуы тиіс: ... ... ... ... келетін жер алқаптарына сол алқаптың ... ... ... ауыл ... пайдаланудағы жерлерге ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлердің артықшылықтары таралмайды, себебі қала шеңберіндегі
ауыл шаруашылық ... сол ... ... бағынады және де қаланың Бас
жоспарына сәйкес кез келген жағдайда қала ... үшін ... ... ойымызша, құқықтық режимнің келесі объектісі ретінде жерді
пайдаланудың мемлекеттік реттеу тәртібін атау орынды болып табылады.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... жер ... сақтауға міндетті болып табылатын жер қатынастарының
субъектілерінің ... ... ... ... ... ... ... осы режимнің өзін құқық
бұзушылықтардан сақтайтын шаралардың жүйесі танылады.
Сонымен, құқықтық режим дегеннің астарынан жердің ... ... ... алу, ... ... және ... тәртібін түсінуіміз
керек.
Ауыл шаруашылық мақсатында пайдаланылатын жерлердің құқықтық режиміне
келер болсақ, ол бірнеше элементтердің бірігуінен ... ... бірі ... ... ... ... реттеу объектісі болып табылады. Ол,
әдеттегідей, жалпы, тектік және нақты болып бөлінеді.
Ауыл шаруашылығы ... ... біз ... атап ... ... ... үшін берілген немесе осы мақсаттарға арналған
жерлер болып табылады.
Жердің мақсатына сәйкес пайдаланылуы ретінде осы санаттағы жерлердің
негізгі ... ... ... ... ... бұл ... ауыл ... жүргізу үшін қажетті болып табылатын ... жол ... ... ... ... шаруашылық
техникаларының қажетіне салынған гараждар және ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол
дегеніміз тікелей мақсатына сәйкес пайдаланылатын жер учаскесін білдіреді.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... айта отырып, біз “нақты ... ... ... ... ... өте ... Оның ... біз жерді
шаруашылық пайдаланудың басқа нысандарына жол бермей отырып пайдалану ... ... ... ... ... атағандай ауыл шаруашылық
объектілерін, құрылыстарын салуға жол берілмейді, себебі бұл ... ... ... ... егуге және олардың жаңа тұқымдарын ... ... ... ... ... бір ... ... болатын жерлер: жайылым, жайлау, ... және т.б. ... Осы ... барлығы ауыл шаруашылық жерлерінің маңызды
тұстарын көрсететіні анық.
Ары қарай айтар болсақ, ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... орналасқан жерлерді айтуға
болады. Олар: фермалардың, ферма қожалықтарының және тағы басқа ... ... ... жүргізуге қажет болып табылатын жерлер.
Соңғысы, жердің бұл санатында сонымен қатар жыра, балшықты ... ... ... да ... мүмкін. Бұндай жерлердің құнарлылықтарын
арттыру қажет, мемлекет ол жерлерді өнімді жер ... ... ... ... іс-шаралар жасайды. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің жердің
басқа санаттарына өтіп кетпесі үшін ... ... ... күн
өткен сайын артуда.
Жерді өнімді жер қылатын құрамы – ... ... ... ие ... қабаты болып табылады. Жердің беткі қабаттарының құрамында құнарлы
заттардың (мысалы, гумус және т.б.) болуына ... ... ... ... ... Сәйкесінше, құнарлылығына байланысты ол жерлердің сапасы,
өнімділігі, сонымен қатар бағасы түрлі ... рас. ... ... ... ... жер ... орын ... қабатының өнімділігіне байланысты ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлерден:
- аймақтағы деңгейден кадастрлық бағамы бойынша ... ... ... сол ... ... құнды жерлер.
Мұндай жерлерге ерекше құқытық режим бекітіледі.
Өкінішке орай Қазақстан Республикасындағы қазіргі ... ... ... ауыл ... ... жердің көлемі қысқаруда. ... ... ... ... ... ... ... да осы ауыл
шаруашылық жерлерінің сақталуын бақылау, оны ... ... ... жер ... ... арттыру бойынша жұмыстар
жүргізу, жер заңнамасын қатаң сақтауды қадағалау ерекше маңызға ие ... ... ... ... ... ... тоқталып кетейік. Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге қатысты
бекітілген құқықтық режимнің негізгі мақсаты ауыл шаруашылық ... ... ... ... жол бермеу, оны анағұрлым тиімді түрде шаруашылық
мақсатта пайдалана отырып, оның өнімділігін арттыру және көлемін ... ... ... 2003 жыл ... ... Жер
кодексінің анықтайтын ең басты қағидасы: жер ... ... ... ауыл ... жарамды деп танылған жерлер ең
біріншіден ауыл шаруашылығының пайдаланылуына берілуге жатады (бұл ... ... ... ... ... ... ... меншігіне беруге байланысты сөз қозғалып отыр).
Жер қорын басқарудағы ... ... ... құқығы болып оларды
пайдалануға байланысты мақсаттары бойынша санаттарға жіктеу ... ... ең ... жерді бір санаттан екінші санатқа ауып ... ... ... ... ... түрде пайдалануына, тиімді
пайдаланылуына бақылау жасауға мүмкіндік ... ... ... қарастыру олардың мақсаттарына ... үшін ... ... ... ... ... ... – жерді оның санатына сәйкес нақты бір мақсаттар үшін ... және ... ... ... оны ... ережесімен,
азаматтық айналымға енумен, қорғалуымен, есепке ... ... ... ... мен ... ... орналастыру және қалақұрылыс
құжаттарымен анықталады және өзгеріссіз болып ... – олар ... ... ... мен ... ... басқару органдарымен
қарастырылып отырады.
Жер санаттары атқарушы билік ... ... ... ... ... жер ... беру ... жерді
пайдаланудың ерекше құқықтық режимдерін бекіту туралы шешімдерінде,
куәліктерде, ... және ... ... ... ... ... ... жер кадастры құжаттамаларында; жерді ... ... ... ... ... ... әр түріне қатысты жердің санатын айқындайтын, оны бір ... ... ... ... ... ... бір санаттан
екіншісіне ауыстырудың ведомстволық бағыныстылығын жою мәміле мен ... деп ... ... мемлекеттік тіркеуден бас тартуға негіз болып
табылады[5].
Жер санаттарының арасындағы біздің ... ... ... ... әсер ... ол – ауыл ... мақсатындағы жерлер
болып табылады.
Ауыл шаруашылық өндірісте ... ... ... ... жерлер
ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлер деп танылады. Ауыл шаруашылық өндіріс
мақсатында берілетін жерлер ... ... жүз ... гектарларға
азаюда, ал бұл өз кезегінде дабыл қағуға, елдің экологиялық және ... ... ... ... ... ... Республикасының Жер кодексінің 97-бабының 2-бөліміне сәйкес
ауыл шаруашылық мақсатындағы жер ... ауыл ... ... мен ... ... ... ... ішкі шаруашылық жолдары,
коммуникациялар, тұйық су айдындары, мелиорациялық ... ... ... ... жер, ... басқа да алқаптар (сор, құм, ... ауыл ... ... ... ... басқа да алқаптар)
жатқызылады.
Заң шығарушы ауыл шаруашылығы мақсатында ... ... ... және экономикалық мақсаттылығына сәйкес оларды бірнеше
түрге ... ... айту ... Ауыл ... ... тыңайған жер, көп жылдық екпелер егілген жер, ... ... ... Ауыл ... ... бұл құрамындағы жерлердің
арасынан сонымен қатар сол ... үшін ... ... ... ... ... де ... мекемелерінің, оқу орындарының тәжірибе жүргізу
жерлерін де бөліп қарастыруға болады.
Ауыл шаруашылық алқаптарына жер ... ... ... ... ... Республикасының Жер кодексінің 97-бабының 4-
бөлімінде осы түсініктер бекітілген.
Егістік – жүйелі түрде ... және көп ... ... егістігін
қоса алғанда, ауыл шаруашылығы дақылдарының егістігіне пайдаланылатын жер
учаскелері, сондай-ақ сүрі жер. ... ала ... ... егістігі
орналасқан (үш жылдан аспайтын ... ... ... ... жыртылған шабындықтар мен жайылымдардың жер учаскелері, сондай-
ақ ... ... ... пайдаланылатын қатар аралығы егістікке жатпайды.
Тыңайған жер – бұрын егістік құрамында болған және күзден ... бір ... ауыл ... ... ... ... және пар айдауға
әзірленбеген жер учаскесі.
Көп жылдық екпелер – жеміс-жидек, техникалық және ... ... ... ... ... ... безендіруге арналып
қолдан отырғызылған көп жылдық ағаш, бұта екпелеріне пайдаланылатын жер
учаскелері.
Табиғи ... мен ... – шөп егу ... ... ... және жайылым учаскелері.
Суландырылған жайылымдар – тиісті мал ... ... ... сумен
қамтамасыз ете алатын су көздері (көлдер, өзендер, тоғандар, ... ... ... ... ... немесе шегінді құдықтар) бар жайылымдар.
1.2 Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді
мемлекеттік реттеу түсінігі және оны жүзеге асыратын органдар жүйесі
Жеке тұлғалар мен ... ... ... ... жүргізуіне
немесе пайдаланылуына берілген ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлер солардың
қызметінің нәтижесінде бір ... ... ... бір ... режимге
өтіп кетуі мүмкін. Мысалы, егер ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерге меншік
иесі сол жерде құс фермасы ... ... жөн деп ... ол сол
жерде өрт қауіпсіздігінің сақталуына, ауаның, жердің бүлінбеуіне ... ... ал жер ... ... ... ... ... ие
болады. Жерлерді бір режимнен екінші бір режимге ауыстыру жерлерді алу және
беру құзыретіне ие болып ... ... ... ... органдарының
қызметінің шеңберіне кіреді.
Бұл бөлімде біз ауыл шаруашылығы мақсатында ... ... ... ... элементі болып табылатын ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлерді мемлекеттік ... ... ... ... сөз қозғайтын боламыз.
Ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылатын жерлерді қорғау, жердің
бұзылуын болдырмау, жерге орналастыру және де ... ... ... ... жер ... ... ... алдына қойған міндеттері болып
табылады. Аталып отырған міндеттердің барлығының ... ... ... мақсатындағы жерлерді ... ... ... ... ғана ... ... анықтауымыз бойынша, ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді
мемлекеттік ...... ... жағдайын сақтап қалуға, ... және ... ... және ... ... ... ... рационалды түрде пайдаланылуларын қамтамасыз етуге бағытталған
құқықтық, ұйымдастырушылық, ... ... және өзге де ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының Жер кодексі жерді ... оның ... ... мемлекеттің реттеу функцияларын көздейтін арнайы
бөлімді қарастырады (Жер кодексінің 4-бөлімі). Жер ... бұл ... ... ... ... ... ... мониторинг және жер
кадастры мәселелерін қамтиды және реттейді.
Жер кодексінің бұл бөліміне көз жүгірте ... ... ... ... қатар ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді мемлекеттік
реттеудің мазмұнын және оның ... ... ... ... ... Ауыл ... мақсатындағы жерлерді мемлекеттік реттеу алдына
келесідей міндеттерді қояды:
• жерлердің бұзылуына, деградацияға ұшырауына және ... ... да ... ... орын ... ... болу,
экологиялық қауіпсіз өндіріс технологияларын пайдалана отырып,
мелиоративті және басқа да іс-шараларды ұйымдастыру;
• бұзылуға және ... ... ... ... ... ... ... ету;
• жерді дұрыс пайдаланудың экологиялық нормативтерін тәжірибеге
ендіру;
... ... ... ... ... және ... ... Республикасы жер заңдарының сақталуын,
Қазақстан Республикасы заңдарының бұзылуын анықтау және ... мен ... ... ... ... ... жер ... пайдалану ережелерiнiң сақталуын, жер
кадастры мен жерге орналастыру iсiнiң ... ... және ... ... мен ... жөнiндегi iс-шаралардың орындалуын
қамтамасыз ету;
• қолданыстағы жер пайдалануды қалыптастыру және ретке ... ... ... ... жобаларын жасау,
белгiлi бiр жерде жер учаскелерiн бөлiп беру мен ... жер ... ... ... және жер ... ... жасауды ұйымдастыру;
• жердi түгендеу iсiн жүргiзу, пайдаланылмай жатқан, ұтымды
пайдаланылмай ... ... ... ... ... жердi анықтау;
• ауыл шаруашылық жерiнiң табиғи және шаруашылық ... ... ... жерi, ... ... ... мен
шекарасы, олардың сапалық сипаттамасы туралы, жер ... ... мен жер ... ... құны ... ... қалыптастырады;
• ауыл шаруашылығы жері саласында орын алып жатқан ... ... ... ... одан әрi ... ... және керi
әсерi бар процестердi болдырмау мен оның зардаптарын жою ... ... ... және де ... басқа да салалық
міндеттерді өз алдына міндет ретінде қояды.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді ... ... ... ... мен ... жер ... бірқатар негізгі қағидаларымен
айқындалады. Олардың қатарына жерді табиғи ресурс, халық өмірінің ... ... ауыл ... ... жерлерді қорғау және ұтымды
пайдалану; ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік қолдау және тағы
басқа осы сияқты қағидаларды жатқызуға болады.
Нарықтық қатынас, ауыл шаруашылық мақсатындағы ... жеке ... ... және оның ... ету ... ауыл ... реттеуде мемлекеттің аграрлық сектор субъектілерінің әрекетіне
араласуы өте өзекті болып табылады.
Мемлекеттік реттеу бір ... жер ... мен ... мен ... ... ... кепілдік беруі тиіс, екінші
жағынан, жер ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Аталып отырған функцияларды ... ... ауыл ... ... ... ... ... болып табылады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді ... ... ... болып белгілі бір функцияларға ие
мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... және шеңберіне қарай мемлекеттік органдарды жалпы
құзыретті және арнайы құзыретті мемлекеттік органдар деп бөлу жер ... ... ... мемлекеттік органдардың құзыреті мәселесіне жайдан
жай көңіл бөлмегендігі белгілі. Ауыл шаруашылығы жерлері ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметінің
құзыретіне кіреді. Қазақстан Республикасының Үкіметіне ... ауыл ... ... ... қатысты ішінара атап
кететін болсақ, олар келесідей:
1) мемлекеттің жер қорын қорғау мен ... ... ... айқындау;
2) ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді ұтымды пайдалану, сақтау ... ... ... ... ... бағдарламаны жасап
шығару;
3) республикалық маңызы бар ерекше ... ... ... құру ... ... ... орындау мен жерді қорғаныс және
қауіпсіздік қажеттері үшін пайдалануға байланысты ... ... ... жер ... беру және алып қою, ... ішінде
сатып алу арқылы алып қою.
Үкіметтің көрсетіліп отырған бұл құзыреті Жер ... ... ... ... құзыретінің ішіндегі ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жерлерге ... бар ... ... табылады.
Жер заңнамасына сәйкес жер ... ... ... ... ... ... Жер ... басқару жөніндегі Агенттігі
табылады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылдың 15-қаңтарындағы №
1776 ... ... Жер ... ... ... ... Агенттігі туралы Ережеге сәйкес, арнайы құзырлы ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... бұл ... және ... ... бөлімшелерінің құзыретіне келесі мәселелер кіреді:
1) жер ресурстарын басқару, жер қатынастарын ... ... ... ... ... ... саясатты жүргізу;
2) жер реформаларын жүргізу ... ... ... ... ... және ... ... етуді жүзеге асырады,
жерге орналастыру, геодезия мен картографияға байланысты іс-шараларды
ұйымдастырады;
3) белгіленген тәртіпте жер мониторингін және ... жер ... ... ... ... ... жағдайы туралы мәліметтердің
банкін құрады және оны жүргізеді;
5) жерлерді зоналауды ... ... ... ... ... мен ... бақылауды жүргізеді;
7) жерге орналастыруды ұйымдастырады.
Агенттіктің және оның ... ... ... ... жер қатынастарын реттеу саласындағы оның ... мен ... бар ... ... құзыретті жер қатынастары саласындағы органдардың ... ... ... ... ... ... дұрыс болып табылады.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 15-бабының мазмұнына ... ... ... тиісті аумақтарда жер қатынастарын реттеу
саласындағы құзыреттеріне мыналар кіреді:
1) басқа да табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... арттыру, жер ресурстарын қорғау жөнiндегi
аймақтық бағдарламаларды бекiту;
2) ауылдық (селолық) атқарушы органдардың қарамағына берiлген ауыл
шаруашылығы алқаптарын қоса ... елдi ... ... жер ... ... ... жергiлiктi бюджеттер құрамында жер ресурстарын ... ... ... арттыру жөнiндегi шығыстарды бекiту;
4) жергiлiктi атқарушы ... мен ... ... жер
ресурстарының пайдаланылуы мен қорғалуының ... ... ... Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде белгiленген құзыретi
шегiнде ... ... ... ... ... ... қабылдау;
6) Қазақстан Республикасының заң ... ... ... өзге де ... ... мақсатындағы жер саласындағы мемлекеттік реттеуді
жүзеге асырушы ведомствоастылық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тізуге болады. Бұл Қазақстан
Республикасы Үкіметінің ... ... мен ... ... ... ... Ережесін бекіткен 2003 жылдың 29-қыркүйегіндегі №
990 Қаулысында көрініс алған. Оған ... ... ... мен ... ... ... жер ... басқару жөніндегі орталық
уәкілетті орган (Жер ресурстарын ... ... ... ... және де ... да ... ... органдар
өздеріне берілген өкілеттік ... ... ... ... ... ... ... келесідей орталық мемлекеттік органдарды
жатқызуымызға болады:
1) қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік орган ... ... ... қорғау министрлігі);
2) санитарлық-эпидемиологиялық қызмет саласындағы ... ... ... ... ... ... ... қадағалау жөніндегі Комитеті);
3) ауыл шаруашылығы саласындағы ... ... ... Ауыл ... министрлігі);
4) сәулет, қала құрылысы мен ... ... ... ... ісі ... ... көрсетіліп кеткен органдар – жер ... ... ... ... буындардың қатарына ... ... ... жер ... ... және ... ... бақылау функциялары жүктелген.
Мемлекеттің мемлекеттік реттеу қызметі туралы айта отырып, оның Жер
кодексінің 4-бөлімінде анықталып кеткен, ... ... ... ... туралы айтып кетуді жөн санап отырмыз. Олар: ... ... ... ... ... ... және ... қорғаудың мақсаттары мен міндеттері Жер кодексінің 139-бабымен
анықталып ... ... ... ... ... бiр ... ... жердi
қорғауға, жердi ұтымды пайдалануға, жердi ауыл шаруашылығы мен орман
шаруашылығы ... ... алып ... болдырмауға, сондай-ақ
топырақтың құнарлылығын қалпына келтiру мен арттыруға бағытталған ... ... ... және ... да ... ... қорғаудың мақсаттары болып:
1) өндiрiстiң экологиялық қауiпсiз технологияларын ынталандыру және
орман ... ... және ... да ... ... ... тозуы мен бүлiнуiн, шаруашылық қызметтiң басқа да қолайсыз
зардаптарын болдырмау;
2) тозған немесе ... ... ... мен қалпына келтiрудi
қамтамасыз ету;
4) жердi оңтайлы пайдаланудың экологиялық нормативтерiн тәжiрибеге енгiзу
болып табылады.
Жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылаудың өз ... ... ... ... Жер кодексінің 144-бабымен анықталады.
Оған сәйкес, Мемлекеттiк бақылаудың мiндеттерi ... ... ... ... және ... адамдардың Қазақстан Республикасы
жер заңдарының ... ... ... ... бұзылуын
анықтауды және жоюды, азаматтар мен заңды тұлғалардың бұзылған құқықтарын
қалпына келтiрудi, жер учаскелерiн пайдалану ... ... ... мен ... ... ... дұрыс жүргiзiлуiн және жердi ұтымды
пайдалану мен қорғау жөнiндегi iс-шаралардың орындалуын ... ... ... мен ... мемлекеттiк бақылауды жүзеге асыратын
лауазымды адамдарға Жер кодексі:
1) ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттiк инспекторын;
2) тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердiң жердi пайдалану мен қорғау
жөнiндегi бас ... ... ... пайдалану мен қорғау жөнiндегi мемлекеттiк инспекторларды
жатқызады.
Мемлекеттің ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... алу жүйесі жер мониторингін және жер кадастрын
қамтиды.
Қазақстан ... жер ... ... мен оның ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 19-
қыркүйек 2003 жылғы № 956 Қаулысымен бекітілген Жер ... ... оның ... ... ... Ережесі анықтайды.
Аталған Ережеге сәйкес ауыл ... ... ... ... ... ... ... қорғау мониторингінің құрамдас
бөлігі болып табылады. Жер мониторингі ... ... ... ... жатқан өзгерістерді уақытылы анықтау, оларды ... ... ... ... және кері ... бар процестерді болдырмау мен ... жою ... ... ... мақсатында жүргізілетін жер
қорының сапалық және мөлшерлік жай-күйін базалық, жедел ... ... ... ... ... асырудың өзі мемлекеттің жерді Қазақстан
Республикасы халқының өмірі мен қызметінің негізі ретінде ... және ... ... қамтамасыз ету қағидаларын жүзеге асыруы бойынша өз
міндетін атқаруы болып табылады дейді ... ... Жер ... ... өкілі Ә.Е.Бектұрғанов.[7] Бұл ретте жер мониторнгі ... ... ... ... жер ... мен жер ... жүзеге асыру мехмнизмдері деуге болады. Оның ... ... жер ... ... ... ... құқық объектісін реттеуді
мақсат етіп қоймайды. Себебі бұл қатынастар жер ... ... ... қасиетін анықтап, экономика саласында пайдаланатын немесе
пайдаланылмайтын, ... ... мен ... ... ... жағымсыз
екендігін анықтап береді.
Жер мониторингін жүргізу мен оның ... ... ... ... осы ... ... ... отырған ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлер жер мониторингінің объектісі болып ... ... ... ... Жер кодексінің 159-бабының 3-тармағы. Оның
мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... мақсаты мен
пайдаланылу сипатына қарамастан Қазақстан Республикасының барлық жері ... ... ... ... Кез келген жер санатының құқықтық
тәртібі, ведомстволық бағыныстылығы, пайдалану мерзімі, пайдалану мақсаты,
сипаты жер ... ... ... ... де ... ... мақсатындағы жерлерді мемлекеттік реттеу аясында
жүргізілетін ауыл ... ... ... жер ... өз ... ... ... қояды:
1) ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... бағалау, болжам жасау және кері әсері бар процестерді
бодырмау мен зардаптарын жою жөнінде ұсыныстар ... ... жер ... ... жерге орналастыруды, жерді
пайдалану мен қорғауды бақылауды және жер ресурстарын мемлекеттік
басқарудың өзге де ... ... ... ету ... жер ...... іздестіруді, түсірілімдерді,
тексерулерді (қайта тексерулер мен түзеулер) орындау, жердің ... ... мен баға беру ісін ... ... ... антропогендік
ықпал етуді реттеу жөніндегі ұсыныстарды ... ... бір ... ... жағдайын болжаудың жай-күйі жөніндегі жұмыстарды қамтиды.
Жер мониторингін ұйымдастыру және жүзеге асыру жер ресурстарын басқару
жөніндегі орталық атқарушы ... және оның ... ... ... мониторингі мүдделі министріліктердің, мемлекеттік комитеттер мен
ведомстволардың қатысуымен Қазақстан Республикасының Жер қатынастары және
жерге орналастыру ... ... ... ... ... және бағдарлама бойынша жүргізіледі, олар жердің жай-күйін жедел
және жүйелі ... ... ... немесе картаға түсіру
жөніндегі жұмыстар мен байланыстылардың барлығы үшін ... ... және ... ... ... жерді тақырыптық
картаға түсіруді және оның ... ... ... асыратын
кәсіпорындар, мекемелер мен ... ... мен жеке ... ... ... ... ... жердің сандық және
сапалық жай-күйі туралы мәліметтер жер мониторингі мен ... ... ... ... енгізу үшін тиісті жер қатынастары және жерге
орналастыру жөніндегі комитетке тегін береді.
Жер мониторингі бірыңғай классификаторды, кодтарды, ... ... ... ... және ... ... базасы,
координаттар мен биіктердің мемлекеттік жүйесін қолдануға негізделген әр
алуан мәліметтердің ... ... ... ... ... ... жер мониторингін техникалық қамтамасыз ету ... Жер ... және ... ... ... ... органдарындағы ақпаратты жинау, қорыту, талдау және
сақтау құралдары бар және Қазақстан ... ... орта ... да ... ... ... ... бірлесетін автоматтандырылған ақпарат жүйесі жүзезе асырады.
Ендігі кезекте тоқталатынымыз жер кадастры.
Қазақстан Республикасы ... 2003 ... ... ... Республикасында мемлекеттік жер кадастрын жүргізу ережесін бекіту
туралы Ережесіне сәйкес жер және оның ... ... ... ... заңды тұлғаларды және де мемлекеттік органдарды қамтамасыз
ету мақсатында республикада мемлекеттік жер кадастры жүргізіледі.
В.В.Петров табиғи ресурстардың кадастрын табиғи ... ... ... ... ... ... мен санаттарын сипаттайтын
экономикалық, экологиялық, ұйымдастыру мен ... ... деп ... ... ... ... ... көз жүгіртер
болсақ, ол жер кадастрын мемлекеттік басқарудың құралы ретінде қарап, жерді
тиімді пайдалану мен ... ... ... ... ... ... деп көрсетеді.
Осы келтірілген анықтамамен біз жалпы келісе отырып, жер ... ... Жер ... 152-бабында көрсетілген нақты
мазмұнын ашып кетейік. Мемлекеттік жер кадастры Қазақстан ... ... және ... жағдайы, жер учаскелерінің орналасқан жері,
нысаналы пайдаланылуы, мөлшері мен ... ... ... сипаттамасы
туралы, жер пайдаланудың есепке алынуы мен жер ... ... ... ... өзге де ... ... ... болып
табылады. Мемлекеттік жер кадастрына жер учаскелеріне құқықты субъектілер
туралы ақпарат та енгізіледі.
Ал Ресей жер ... ... ... ... бірі болып
табылатын Б.В.Ерофеев: ... жер ... ... ... мүдделі заңды тұлғалар мен азаматтарды жер туралы ... ... ... ... ... жерді ұтымды пайдалану және
қорғау, жер қатынастарын реттеу, жерге орналастыру, жерге ... ... ... ... жұмыстың қорытындысы бағаланады
деп көрсетеді.[10]
Біздің ойымызша, аталып ... ... ... ... ... де ... ... келісуге болады және ол тіптен оны
анағұрлым жіктеп көрсеткен. Біздің ... жер ... ... ... ... Оның ерекшелігі жердің табиғи және
экономикалық бағасын ғылыми мәліметтерге сүйеніп ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
жер кадастрын жүргізу туралы Ережеге сәйкес, мемлекеттік жер кадастры
Қазақстан Республикасының ауыл ... ... ... және ... жер ... ... жері, нысаналы пайдаланылуы, мөлшері
мен шекарасы, олардың сапалық сипаттамасы туралы, жер ... ... мен жер ... ... құны ... ... жүйесі
болып табылады. Мемлекеттік жер кадастрына жер учаскелеріне құқықты
субъектілер туралы ... та ... ... Жер ... осы ... ... 1-
тармағынан мынаны байқауға болады:
1) жердің табиғи объектілік жағдайы;
2) жердің ... ... ... ... және пайдаланушылардағы
жағдайы);
3) жерлердің географиялық орналасқан орны, ... мен ... жер ... ... ... ... да ... туралы мәліметтер.
Кадастрдың деректері ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... және ... кезінде, жерге орналастыруды жүргізу,
шаруашылық қызметтерді бағалау және ауыл шаруашылық ... ... мен ... ... басқа да шараларды жүзеге асыру кезінде
негіз болып ... және ... ... ... кезінде, жер үшін төлемдердің
мөлшерін айқындау кезінде, құқықтық және басқа да кадастрларды жүргізу
кезінде де ... ... ... ... мемлекеттік жүйесінің құрамдас бөлігі
болып табылады. Кадастр – үнемі жаңарып отыратын Қазақстан Республикасының
жер ресурстарын ... және ... ... ... ... жиынтығын білдіреді.
Мемлекеттік жер кадастрын жүргізуді жүзеге асыратын органдар ... ... ... ... ... мәліметтердің дұрыс
болуын қамтамасыз етуге міндетті. Жер кадастрының мәліметтері баршаға ашық
болып табылады және мүдделі ... ... ... беріледі.
Мемлекеттік жер кадастрын жүргізу тәртібін Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгілейді. Бұл Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 13-бабының ... ... ... жер ... ... ... ... басқару жөніндегі орталық уәкілетті орган мен оның аумақтық
органдары жүзеге асырады. ... жер ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып
табылады және жер ресурстарын басқару жөніндегі орталық ... ... ... ... мемлекеттік басқару органы болып табылатын,
мамандандырылған республикалық ... ... ... ... аумағында бірыңғай жүйе бойынша жүзеге асырады.
Мемлекеттік жер кадастрының деректері жерді ... мен ... ... ... ... жүргізу, шаруашылық қызметті бағалау
және жерді пайдалану мен қорғауға байланысты басқа да іс-шараларды жүзеге
асыру ... ... ... ... ... ... құқықтық және басқа да кадастрларды жүргізу, жер үшін төлем
мөлшерін айқындау, жылжымайтын мүлік құрамындағы жер ... ... ... ... ... ... ... есепке алу үшін негіз болып
табылады.
2-Тарау. ... ... ауыл ... ... ... ... Ауыл ... мақсатындағы жерлерге меншік құқығының ... ... мен ... ... ... 22 желтоқсан 1995 жылғы Заң күші
бар Жарлығы жер қатынастарының одан әрі қарай дамуының сапалы ... ... ... ... ... Оның ... ... әрекет
етуі жер қатынастарының өзгеруіне, жер реформасының одан әрі қарай дамуына
алып ... Бұл ... ... ... қатынас айналымына енгізді.
Жер саласындағы қайта құрулардың орын алған кезінде жер ресурстарының
қайта бөлінуі ... ... ... жер ... ... ... емес жер ... – жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың
жеке меншігіне немесе жер пайдалану құқығына ... ... жер ... тауар ретінде белгілейтін құқықтық
негіз жерді тұрақты ... ... ... ал ол өз ... жерге
жеке меншік институтының сипатына ... ... ... жер ... ... ... ... объектісі болып танылды.
Олардың құқықтық режимдерінің ерекшеліктерін басшылыққа ала отырып, олардың
нарықтағы айналымдарының ережелері бекітілді[11].
Бұл нормалар өздерінің ... етуі ... ауыл ... ... ... процесінде өте маңызды рөлді атқарды десек те болады ... ... ... секторда шаруашылықтың жаңа ... ... ... ауыл ... ... ... ... жеке меншікке айналдыру процесінде кемшіл тұстар да ... ... ... ... жер ... және ... да
жылжымайтын мүліктерін алуға мүмкіншіліктері бола бермеді.
Осы ... ... 24 ... 2001 жылы ... ... “Жер туралы” кодексінің жобасын талқылау кезінде заңгерлер,
экономисттер және басқа да тәжірибе мамандары назар ... көз ... ... ... ... ... Заңда ауыл
шаруашылығы мақсатындағы жерлер айналымындағы ... және ... ... ... ... алу үлкен маңызға ие болып табылады. Бұл
сауал өте орынды, себебі “Жер туралы” Жарлық мемлекеттің жаңа ... алу ... ... экономикада жер қатынастарының дамуына
алғышарттар жасады. Жалпы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заңы оған дейін әрекетте болған ... ... ... Президентінің Жарлығы бекітіп берген принциптерді сақтай
отырып қабылданды. Сонымен қатар ауыл ... ... ... ... ... да бірқатар мәселелер жетілдіруге және
толықтыруларға ұшырады. Бұны біз ауыл ... ... ... ... ... аспектілерінен қарағанда айқын байқаймыз.
Мемлекеттегі аграрлық реформалардың бастапқы этапындағы нақты
жағдайды ... ... ... туралы” Жарлық ауыл ... ... ... ... ең оңды ... ... Ауыл ... жерлерге деген жеке меншік ... ... ... және ертерек екендігін басшылыққа ала отырып, Жарлық жерге
деген тұрақты пайдалану құқығын ... яғни жер ... ... ... ... Сонымен қатар Жарлық тауарлық ауыл
шаруашылық өндірісінің мақсаттарына ... ... ... беру ... оның ... ... Бұл тұста ақысыз мемлекеттік емес
пайдалануға ... ... мәні ... жеке ... ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жерлерге қолданылатын құқықтық режимге ұқсас ... айту ... ... ... ... ... “Жер туралы”
Жарлығы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді тұрақты пайдаланушы
субъектілердің ... ... ... ешқандай шектеу қойған
жоқ. Субъектілердің барлығы мемлекеттік және ... емес ... ... субъектілердің кез келгені бола алды. Жарлықтың тағы
бір оңшыл тұсы ... оның ауыл ... ... ... сай және ... ... назар аударғандығын айтуға болады.
“Жер туралы” Қазақстан Республикасының Заңында ... ... ... ... ... ... рас. Біріншіден, “Жер туралы”
Заң жерді тұрақты пайдалану құқығының әрекет ... ... ... ... туралы” Заңға сәйкес тұрақты жер пайдалану құқығындағы жер учаскелері
тек қана мемлекеттік жер пайдаланушыларға берілетін ... ... ... 27 ... Бұдан көріп отырғанымыздай, Заң тауарлы ауыл ... ... ең ... жер ... түрі ... ... жер
пайдалану құқығын анықтаған. Бұл ауыл шаруашылығы саласында ... емес жер ... ... ... ... ... ... Заңның қабылдануына орай, бұрынғы заңнама бойынша ауыл
шаруашылығы мақсатында жеке және мемлекеттік емес заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... Оның ... сәйкес
тұрақты жер пайдалану құқығын иеленушілер жалға алу ... ... жер ... ... ... ... айтқанда, бұрынғы барлық
мемлекеттік емес тұрақты түрде жер ... ... ... субъектілеріне айналды.
Заңның тағы бір енгізген жаңалығы мен өзгерісі жерді уақытша
пайдаланудың мерзіміне ... ... 99 жыл ұзақ жер ... ... ... ... ... сәйкес 49 жыл болып бекітілді.
Өз күшін жойған “Жер туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығына сәйкес жерді ... ... ... ... мемлекеттік емес
жер пайдаланушыларға берілді: 1) ... ... ауыл ... жүзеге асыратын заңды тұлғаларға. “Жер туралы” Заңға сәйкес мұның
бәрі алынып тасталған болатын. Заң ... емес ауыл ... ... субъектілеріне берілген құқықты іс жүзінде жойып жіберді.
Осы аталған кемшіліктердің арқасында ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... орын ала бастады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге жеке меншік ... ... ... ... ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге деген тұрақты жер
пайдалану құқығын сақтап қалу қажет еді.
Өкінішке орай, ауыл ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды жетілдіру сауалын шешу кезінде
заңшығарушы сауалдың бір ... оның ... ... тап болды; ауыл
шаруашылық мақсатындағы жерлерге деген жеке меншік құқығынан бас ... ол ... жер ... ... да ... ... тұста “Жер туралы” Жарлықтың аграрлық секторды дамытудағы тағы
бір ... ... жөн. ... ауыл ... мақсатындағы жерлерді
тегін түрде ммелекеттік емес жер ... ... ... ... заң бұл ... алып тастады, ал ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлерді тегін пайдалануға беру ... ... ... маңызды іс-шарасы болып табылатындығы айқын[12].
Осы айтылған қорытындылар Қазақстан үшін аса маңызды болып келеді,
себебі ауылдардағы ауыр ... және ... ... ... ... субъектілеріне жерді ешбір ақысыз беру өте пайдалы болып келеді.
Ең болмаса осындай дәрежедегі мемлекеттік қолдаусыз ... ... ... түсе ... ... Әлеуметтік, демографиялық ... ... ... ... ... ... кетуі әбден мүмкін.
Енді жерлерге меншік құқығын қарастыратын Қазақстан Республикасының
“Жер кодексінің” бекіткен нормаларына көз салайық. ... ... ... ... сәйкес жерге меншік құқығының мазмұны ашылған:
1. Меншiк иесiнiң өзiне тиесiлi жер учаскесiн иеленуге, пайдалануға
және оған билiк етуге құқығы ... ... ... иесi ... ... ... жер
заңнамасында және Қазақстан ... өзге де заң ... өз ... ... ... ... жүзеге асырады.
3. Жер учаскесiнiң меншiк иесi жер заңнамасында және ... өзге де заң ... ... ... ... ... ... иeci құқығын жүзеге асыра алады.
Меншік құқығының мазмұны туралы айта отырып, жерлерге ... ... болу ... атап ... кету мүмкін емес:
Жер учаскесiне меншiк құқығы:
1) меншiк құқығын табыстау;
2) меншiк құқығын беру;
3) меншiк құқығының әмбебап ... ... ... ... ... тұлғаның қайта ұйымдастырылуы) ауысуы арқылы туындайды.
Меншiк құқығын ... беру және оның ... жер ... ... ескерiле отырып, жүзеге асырылуға тиіс.
Жер учаскесiне меншiк құқығы:
1) мемлекеттiк органдар актiлерiнiң;
2) азаматтық-құқықтық мәмiлелердiң ... ... ... ... ... өзге де ... шаруашылық мақсатындағы жерлерге меншік құқығының ... ... мен ... айта ... ... ... мүмкін көлемін атап
айту мүмкін емес. Қазіргі әрекеттегі “Жер кодексін” ... ... ... мақсатындағы жерлердің пайдаланылуға берілуі ... ... ... ... талқылауға ұшырады. Ол бойынша заңда келесідей
көрініс пайда болды:
1) ауыл шаруашылық ... ... ... ... сол ... ... аумақтың жалпы көлемінің 10%-нан аспауы тиіс;
2) фермер шаруашылығын жүргізу үшін қажетті жеке меншікке берілуі ... ... ... ... ... ... ... 1 %-нан
аспауы тиіс;
3) Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді рационалды ... ... ... ... ... және ... биліктің бірлескен
шешімімен суармалы жерлерге, олардың өздерінің ерекшеліктерін
басшылыққа ала ... ауыл ... ... ... ... мөлшері бекітілуі мүмкін.
Жер қатынастарын реттеудің құқытық негіздерін ары ... ... ... ең ... ... ... жердің айналымын
күшейту болып табылады. Аграрлық саладағы әлеуметтік ... ... ... ... жерлерге жеке меншік құқығын енгізумен
байланысты екендігі анық[13]. Ауыл ... ... ... ... беру және де оның ... етуінің артықшылықтары туралы Ж.К.Косанов
және А.Х.Хаджиев өз еңбектерінде көрініс тапқан.
Қазақстан Республикасының Жер ... ... ... ... олардың әрқайсысын жеке меншікке алудың немесе
пайдалану үшін алудың ... ... ... ... меншік құқығы азаматтар мен ұйымдардың маңызды әлеуметтік-
экономикалық құқықтарының қатарына ... Бұл ... ... өмір ... ... және оның ... тұрғыдан мүмкіншілігінің кең
ауқымдылығымен түсіндіріледі. Бұл тұрғыда ерекше маңызды ... ... ... ... келеді. Қазақстан Республикасы өте кең ауыл
шаруашылығы жерлерінің ресурсына ие.
Жер заңнамасының әлеуметтік бағыты, тәжірибе ... ... жер ... ... жер беру ... көрініс табуы
керек. Дегенменен заң жер ... ... ... ... ... яғни ол ... жер ... субъектілерінің
шоғырланып қалуына жол ашпайды.
Егер де жер заңнамасын осы көзқарас тұрғысынан алып ... онда біз ... ... Субъектілерге жер құқығын ... ... ... жеке ... немесе пайдалану құқығынан табыстау; б) жер
учаскесін беру жеке меншікке ... ... ... ... ... жерге деген мемлекеттік меншіктің жалғыз ғана субъектісі бола
отырып, өзінің ... ... ... ... мына ... кез
келгенін жасауға құқылы болып табылады:
1) мемлекеттік меншікте бар жер ... сату ... жеке ... түрде беру;
2) ақылы немесе ақысыз нысанда жер учаскелерін тұракты немесе уақытша жер
пайдалануға беру.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер ... жеке ... ... ... ... түрі ... құқығының әмбебап құқық мирасқорлық
тәртібімен (мұраға қалдыру, заңды тұлғаның қайта ұйымдастырылуы) ауысады.
Күшін ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мақсатындағы
жерлер (саябақ құрылысына ... ... ... жеке меншікке
берілмейтін еді. Сонымен қатар тұрақты жер ... ... ... жер ... ... жеке және ... емес
заңды тұлғалар – субъектілерге жер тек ... ... ... ... Жер ... ... ... ретінде –
онда Қазақстан Республикасындағы ауыл ... ... ... ... құқығының таралуын айтуға болады. Осының арқасында жоғарыда біз
айтып кеткен проблемалар өз шешімдерін міндетті түрде табатындары ... ... ... жерлерге меншік құқығының пайда ... мен ... ... ойды ... ... олар үшін ... ... кету мүмкін емес. Жер қатынастарын реформалау кезінде, ең
бастапқы этапта жер құқықтарын бөліп берудің ақылылығы принципі ... Бір ... жер ... ... ... ... ақысыз беру көзделді. Сонымен қатар, негізінен жер учаскелерін
шаруа қожалықтарына тегін беретін принцип те қарастырылған болатын.
Қазіргі кезде ... ... Жер ... шаруалардың жағдайын
барынша қорғайды деп айтуға болмайды, өйткені ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлерге меншік құқығын ... алу ... ... шаруаларда
болмайтындығы рас.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің жеке меншікке ... бір ... ... ... қалуына жол бермейтін норма сөзсіз
әлеуметтік маңызға ие. Дегенменен, оның ... ... және ... механизмдері осы күнге ... өз ... емес ... ... жер учаскелерін алуға байланысты шектеу қоятындығын біз Жер
кодексінің ... ... ... көре ... Оған ... ... ... облыстық (республикалық маңызы бар
қалалардың, астананың) өкiлдi және атқарушы органдарының бiрлескен ұсынысы
негiзiнде ауыл ... ... жер ... бiр ... (қаланың) аумағындағы шектi (ең жоғары) мөлшерiн белгiлейдi, ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматында шаруа
(фермер) қожалығын жүргiзу үшiн, Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ... ... және оған ... тұлғаларда тауарлы ауыл
шаруашылығы ... ... үшiн ... ... жер ... ... шетелдiктерде, азаматтығы ... және ... ... ... ... ауыл ... ... үшiн болуы мүмкiн.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерiн ... ... ... ... және атқарушы ... ... ... ... ... ... ескерiле отырып,
суармалы жерлердегi ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер ... ең ... ... ... біз анықтағандай, Жер кодексі ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлерге меншік құқығының ... ... ... және ... ... ... Оған сәйкес, ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің
нысаналы мақсатын ескереріле ... жер ... ... ... ... құқығын беру; әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртібімен
ауысу арқылы туындайды екен.
2.2. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес
Қазақстан Республикасында мемлекеттiк меншiк пен жеке меншiк ... ... ... норманың жалғасы ретінде Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 20-
бабының 1-бөлімін келтіруге ... Оған ... ... Республикасы
жерге мемлекеттік меншікпен қатар жеке меншік құқығы танылады.
Қазақстан Республикасының заңнамасы ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... аумағындағы жерге мемлекеттiк меншiк құқығының субъектiсi
- Қазақстан Республикасы;
заңдарда белгiленген негiздерде, ... мен ... ... жеке ... ... субъектiсi - азаматтар және мемлекеттiк
емес заңды тұлғалар. Бұл ретте, егер ... ... ... деп ... ... ... ... шетелдiктер
мен азаматтығы жоқ адамдар ұғынылады.
Нарықтық қатынастардың барынша дамуы және мемлекеттің өзінің толықтай
экономикалық ... мен ... ... ... ауыл ... ... ... жаңа субъектілері – жеке және мемлекеттік емес
заңды тұлғалар пайда болды.
Ендігі ... ауыл ... ... ... ... мазмұнына тоқталып кетейік. Меншiк иесiнiң өзiне ... ... ... ... және оған ... ... ... бар. Жердiң
меншiк иесi ретiндегi мемлекеттiң ... Жер ... және ... өзге де заң актiлерiнде белгiленген өз құзыретiне сәйкес
мемлекеттiк органдар жүзеге асырады.
Жер учаскесiнiң меншiк иесi Қазақстан ... Жер ... ... Республикасының өзге де заң актiлерiнде ... ... мен ... ... иeci ... ... ... алады.
Біз жоғарыда айтқандай, Жер кодексіне сәйкес жеке меншiкте болмайтын
жер учаскелерiн қоспағанда, ... ... жер ... азаматтар
мен мемлекеттiк емес заңды тұлғаларға жеке меншiкке берiлуi ... ... ... жеке ... шаруа (фермер)
қожалығын, өзiндiк қосалқы шаруашылық жүргiзу, орман өсiру, бағбандық, ... үй және ... ... үшiн, ... ... ... ... мақсатына сәйкес қызмет көрсетуге арналған жердi қоса
алғанда, өндiрiстiк және өндiрiстiк емес, оның ... ... ... ... мен ... ... салуға берiлген
(берiлетiн) немесе олар салынған жер ... ... ... (фермер) қожалығын, өзiндiк қосалқы шаруашылық жүргiзу, орман
өсiру, бағбандық, жеке тұрғын үй және ... ... үшiн ... жер
учаскесiнiң меншiк иесi болып табылатын ... ... ... ... ... меншiк құқығы иелiктен алынуға немесе Жер
кодексінің 66-бабының ... ... ... ... ... ... Республикасының жағдайында ауыл шаруашылығының
дамуына өзінің орасан үлесін қосып жатқандар – бұлар заңды ... ... ... ... да ... көзделген шекте және көлемде ауыл
шаруашылығындағы жерлерге жеке меншік құқығын иелене алады.
Қазақстан Республикасының ... емес ... ... ... ... ауыл ... ... жүргiзу, орман өсiру үшiн,
үйлердi (құрылыстарды, ғимараттарды) ... ... ... ... арналған жердi қоса алғанда, өндiрiстiк және өндiрiстiк емес,
оның iшiнде тұрғын үйлер (құрылыстар, ... мен ... ... үшiн ... ... немесе олар салынған жер учаскелерi болуы
мүмкiн.
Тауарлы ауыл ... ... ... және ... ... жердi қоспағанда, жоғарыда аталған мақсаттарға арналған жер
учаскелерi шетел азаматтарының, ... жоқ ... және ... ... ... тұлғалардың жеке меншiгiнде болуы мүмкін.
Жер кодексі ауыл ... ... ... шаруашылық
айналымдағы ерекше орнын ескере отырып, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерге
меншiк құқығы деген ... бап ... ... Оның ... сәйкес
мемлекеттiк меншiктегi ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер ... ... және ... жеке және ... тұлғаларға жер
пайдалану құқығымен және (немесе) жеке меншiк құқығымен берiлуi мүмкiн деп
көрсетілген.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерi жеке ... ... ... ... ... ... ... жүргiзу
үшiн және Қазақстан Республикасының мемлекеттiк емес ... ... ауыл ... ... ... және ... ... үшiн берiледi.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскесiне жеке меншік құқығын
табыстыру ақылы негiзде жүргiзiледi.
Шаруа қожалығын және ... ауыл ... ... жүргiзу үшiн
жер учаскесiне (жер ... жеке ... ... ... ... мен мемлекеттiк емес заңды тұлғалардың:
1) жер учаскесiне жеке ... ... жер ... Жер ... және ... сәйкес анықталатын кадастрлық (бағалау) құнына тең
бағамен сатып алуына;
2) жер ... жеке ... ... оның ... (бағалау)
құнына қарай айқындалатын жеңiлдiктi бағамен сатып алуына болады.
Бұл ретте әкiмшiлiк-аумақтық ... ... жер ... ... нақты мөлшерiн Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... алған тұлғаларға
учаскенiң бағасын толық төленгенге дейiн ... ... ... ... ... ... ... жүргiзушi субъектiлердiң жарғылық капиталына
салым немесе ... ... бepу) ... ... ... Жеңiлдiктi
бағамен төлеу мерзiмi ұзартылып сатылған жер ... ... ... ... алу ... ... төленгеннен кейiн он жыл өткен соң ... ... жер ... ... беруiне оның сатып алу
бағасының кемiнде елу процентiн төлеген жағдайда рұқсат етiледi. Бұл ... ... ... алу ... төленген бөлiгi ғана кепiл нысанасы ... ауыл ... ... ... тек ... ... ... болуын көздейді. Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер
учаскесiнiң меншiк иесi болып табылатын азамат ... ... ... кезде жер учаскесi мемлекет меншiгiне қайтарылуға тиiс
не жер ... ... 10 ... ... ... шартымен уақытша жер
пайдалану құқығына бiр жыл ... ... ... тиiс деп ... ... ... ... қайтарылған кезде, жер учаскесiнiң
сатып алу бағасы меншiк иесiне осы учаскенi мемлекеттен сатып ... ... жер ... ... ... ... есебiнен төленедi.
Жергiлiктi атқарушы орган жер учаскесiн сатып алудан бас тартқан
жағдайда, ол учаске оның ... ... ... ... ... өзінің ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлеріне меншік
құқығын өзінің мемлекеттік органдары ... ... ауыл ... ... ... кодексі заңға сәйкес мемлекеттiк меншiктегi жер ... ... бола ... ... оларды азаматтар мен мемлекеттiк емес заңды
тұлғалардың меншiгiне беруден бас тартуға жол ... ... ... берген.
Мемлекеттiк меншiк құқығын iске асыруды біз келесіден көре ... ... ... жер ... жеке ... ... ... өтеусiз берiлуi;
2) тұрақты немесе уақытша жер пайдалануға берiлуi;
3) кодексте, Қазақстан Республикасының өзге де заң актiлерiнде немесе
халықаралық шарттарда көзделген жағдайларда өзге де ... ... ... ... ... Жер ... ... төлемақының базалық
ставкасы және түзету коэффициенттерін қолдану арқылы анықталатын ... ... ... құны ... ... берілген.
Мемлекетімізде қолданылатын жер учаскесін бағалау әдістемесінің біршама
кемшіліктері бар. Бекітілген жер ... үшін ... ... жер учаскесінің нақты нарықтық құнынан әлдеқайда алшақ. Олар
жердің табиғи-ландшафтық, топырақтық ... ... ал елді ... ... жер ... ... ... әкімшілік мәртебесін
ғана ескереді. Ал Қазақстан Республикасы жерінің аумағының ... ... ... ... ... ... базалық
ставкалар және оларға қолданылатын түзету коэффициенттері ... және жер ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін
факторларды ескермейді. Сонымен бірге, ... ... ... 8 ... ... /қазіргі кезде заңды күші жойылған/ Мемлекеттің
жеке меншікке немесе жер пайдалануға ... жер ... ... ... ... ... ... қаулысымен 2003 2
қыркүйектегі Жер учаскелерін жеке меншікке берілген немесе ... ... ... берген кезде олар үшін төлемақының базалық ставкаларын
бекіту туралы қаулысында көрініс тапқан базалық ставкаларды ... көп ... жоқ ... көз ... 1996 ... бастап,
10 жыл мерзім өтті, әрине осы уақыт ішінде нарықтық экономикаға өтуге
байланысты жер ... ... ... ... ... Демек, жер
учаскесі үшін төленетін төлемақының базалық ставкаларын бекіту ... ... ... ... ... ... мүлік ретінде танып
азаматтардың капитал салымы ретінде ... ... ... Жер ... ... әдістемесі қазіргі нарық ... ... ... ... және жер ... ... бағасын
анықтауда жер нарығындағы өзгерістер ескерілуі тиіс. Осы жағдайда ... ... ... ... ... ... болады.
Мемлекет жер учаскесіне жеке меншік құқығын берген кезде немесе
уақытша өтеулі жер пайдалану ... ... ... жер үшін ... ... ... ... қолданылады:
1. жер учаскелерін немесе жер пайдалану құқығын кепілге қойып, несие алған
жағдайда жерді бағалау үшін;
2. жер ... ... жер ... ... ... жарғылық қорларына жарна ретінде не ... пай ... ... ... ... ... жер ... меншіктің жалпы үлесінен бөлу кезінде жер
үлесінің ... ... ... жер ... ... ... құқығын шаруашылық жүргізуші
субъектілердің активтеріне енгізген кезде және жер ... ... ... ... құны ... келісімімен белгіленуі мүмкін болмаған
өзге де жағдайда, олардың құнын бағалау үшін;
5. жеке меншік немесе пайдалану құқығындағы нақтыланған жер ... ... ... ... ... ... жер учаскесін немесе жер пайдалану құқығын сауда саттықта сатқан
жағдайда жер ... ... ... ... үшін;
7. жер учаскесінің кадастрлық /бағалау/ құнын анықтау үшін;
Жер учаскесінің кадастрлық /бағалау/ құны жердің санатына және олардың
нысаналы мақсатына байланысты ... ... ... ... жеке меншікке өзіндік үй
(қосалқы) шаруашылығын жүргізу, бағбандық және ... ... үшін ... ... ... ... берілген қосымша жер учаскелерінің
бағалау құны ... ... ... ... ... ауылдық елді
мекендердің жер учаскелері үшін төлемақының базалық ставкаларына негізделе
отырып, ... Елді ... ... тыс ... азаматтарға және мемлекеттік
емес заңды тұлғаларға құрылыс жүргізу үшін ... ... ... ... ... мен ... кешендері салынған жер
учаскелері ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге арналған жерлерді қоса алғанда оларды
бағалау құны облыстық маңызы бар қалаларда аталған мақсаттар үшін ... жер ... үшін ... ... ... ... ... негізделе отырып айқындалады.
- Астана қаласының, ... ... бар ... ... ... ... және ... аймақта орналасқан елді
мекендерде жеке ... ... жер ... үшін ... ... екі есе арттырылады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 2 қыркүйектегі қаулысына сәйкес
келесі ... ... Жер ... жеке ... ... ... олар үшін ... ставкалары;
2. Мемлекет немесе мемлекеттік жер пайдаланушы жер учаскелерін жалға берген
кездегі олар үшін ... ... ... Жер ... ... құқығын сату төлемақысының мөлшері;
Аталған қаулыға сәйкес, жер учаскелерін жеке ... ... ... ... ... көрсетуге арналған жерлерді қоса алғанда, ғимараттар
мен олардың кешендері салынған жерлерді берген кезде олар үшін ... ... ... ... метр үшін анықталады. Мысалы: Астана қаласы
үшін 1 шаршы метр 1180 теңге, Алматы қаласы үшін 717 ... ... үшін 190 ... ... ... нақты көріп отырғанымыздай, елді
мекендердің аумағын бағалауына жер учаскесінің ... ... мен ... ... ... ... объектілердің
болуы, аумақтық ландшафтық қазынасы, қоршаған ортаның жай-күйі, қаланың
инфрақұрылымы мен маңыздылығы ... ... ... ... ... Ал ... ... жер учаскелерін жеке меншікке берген кезде олар
үшін төлемақының базалық ставкасы ... ... үшін ... ... ... ... жер учаскесінің төлемақы мөлшерін
анықтауда ауылшаруашылығы алқаптарының түрлері, олардың ... ... ... ... жапсарлас болуы, топырақтың типтері, яғни қара
топырақты шайылған қарапайым ... ... ... ... ... бір
гектар егістік жер - 49400 теңге, топырағы қызыл қоңыр болса - 18100 теңге,
егер аталған егістік суармалы болатын ... қара ... жер үшін ... ... ал топырағы қызыл қоңыр болса – 46900 ... ... ... Жер ... ... ауыл ... ... егістіктер,
тыңайған жерлер, көп жылдық екпелер егілген жерлер, шабындықтар мен
жайылымдар ... ... ... жер ... жеке
меншікке берген кезде олар үшін төлемақының базалық ставкаларын ... ... ... жеке меншікке берілетін егістік, суармалы
егістік, шабындық пен жайылым үшін ғана ... ... ... ... Егер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... барысында жеке меншігіне тыңайған жерлер
немесе көп жылдық екпелер егілген жерлерді сатып ... ... ... құны ... ... ... ... туындайды. Сол себепті аталған
ауылшаруашылық алқаптары үшін ... ... ... ... ... ... ... Үкімет қаулысына өзгерістер толықтырулар
енгізу қажеттігі туындап ... Яғни жеке ... ... жер пайдалануға
берілетін тыңайған жерлер немесе көп жылдық екпелер үшін бөлек төлемақының
базалық ставкаларын анықтау қажет ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда, аталған ауылшаруашылық алқаптарын
бағалауда ескерілетін мән-жайлармен қатар, көп ... ... ... ... мен ... ... ... тыңаю ұзақтығы ескерілуі
қажет.
Түзету коэффиценттері мен аймақтардың шекаралары аудандық маңызы бар
қалаларда, кенттер мен ... елді ... - ... ... ... ... аудандық өкілді органдардың, ал облыстық маңызы
бар қалаларда (Астана және Алматы қалаларында) облыстық ... және ... ... ... ұсынысы бойынша облыстық (Астана және Алматы
қалалық) өкілді ... ... ... ... ... ... үшін ... жер
учаскелеріне кадастрлық бағалау құнын айқындау кезінде жер ... ... ... қызмет көрсету орталығынан қашықтығына
байланысты түзету коэффициенттерін қолданады. Қолданылған коэффициенттер
арттыратын немесе ... ... ... ... Жер ... ... ... түрі мен топырақтың үлгісі ... ... ... геоботаникалық, топырақ-мелиорация және басқа зерттеу
материалдары негізінде анықталады.
Түзету коэффициенттері егістік құрамында пайдаланатын жер ... ... үшін оның ... ... мен жер ... ... ... жағдайларда қолданылады:
- егер жердің мелиорациялық жай күйі жақсы болса, яғни, топырағы тұзды емес
және сортаң ... ... ... ... жер асты ... тұщы су – 3 метрден астам, минералды су – 6 метрден астам болса
– 1,2 коэффициенті қолданылады.
- егер қанағаттанарлық ... ... ... ... ... сортаңдау, тасы
аз, аздап эрозияға ұшыраған; минералдануы ... жер асты ... 3-6 метр ... – 0,9 ... ... егер топырақтың жай-күйi қанағаттанарлықсыз – топырағы орташа және ... орта және аса ... ... орта және күштi эррозияға ұшыраған
болса, онда 0,6 түзету коэффициентi қолданылады. Сонымен қатар, жер бетінің
еңістігі 1 ... ... – 1; 1-ден 3 ... ... – 0,93; 7 градустан
астам - 0,86 ... ... ... алқаптары құрамында пайдаланылатын жер учаскелерінің,
жақсартылған шабындықтар мен жайылымдардың құнын ... үшін ... ... ... көп жылдық шөп егіліп, түбегейлі жақсартылған болса – ... ... ... ... ... ... қабаты жақсартылған
болса – 1,1;
- шабындықтың жай-күйі жақсы, яғни, ластанбаған, бұта-шілік баспаған, ағаш
өспеген, тассыз, ... ... ... ... байқалатын жер
учаскесі болса – 1,2 коэффициенті;
- шабындық ластанған, бұта-шілік басып ... ағаш ... ... ... аймақтық құрылымы бұзылған жер учаскесі болып, нәтижесінде
сапалық жай-күйі қанағаттанарлық ... – 0,9; ... ... жер бетінің
еңістігі 3 градусқа дейін – 1; 3,1-ден 6 градусқа дейін – 0,9; ... ... ... – 0,9; 10,1-ден 20 радусқа дейін – 0,85; 20 градустан астам
болса – 0,5 ... ... ... ... үшін де ... жерлеріне белгіленетін
коэффициенттер қолданылады. Бірақ жер қабатының еңістігі 12 ... ... – 1; ... 20 ... дейін – 0,8; 20 градустан ...... ... ... ... ... құнын анықтауға жер учаскесiнiң
суландырылуы және шаруашылық жүргiзу орталығынан ... да ... ... жер ... ... ... етілген жағдайда, 1,2 коэффициенті, ал
керісінше 0,8 коэффициенті қолданылады. Жер ... ... ... орналасуына қолданылатын коэффициентер ... ... ... ... 5-ке ... – 1,2; 5-тен ... – 1; 10-нан 20-ға дейін – 0,9; 20-дан 30-ға дейін – 0,8; ... ... 0,7. Ал, жер ... ... ... саласынан қашықтығы және
жолдардың сапасына ... жер ... ... ... ... қашықтығы және жолдардың тас жол, қиыршық тас төселген ... жай ... ... жер ... кадастрлық /бағалау/ құнын
анықтауда ... ... ... ... жер ... кадастрлық құнын арттыратын немесе кемітетін
факторлар көп ... ... ... көбейтіледі, бірақ
ауылшаруашылығы өндірісін жүргізуге ... жер ... ... ... ... ... ... жалпы мөлшері Қазақстан
Республикасының Үкіметі белгілеген жер үшін төленетін төлемақының базалық
ставкасының 50 ... асып ... ... Жоғарыда көріп
отырғанымыздай, жер ... ... ... құнын анықтау
барысында жер үшін төленетін төлемақыға қолданылатын түзету ... ... ... және ... мен ... үшін анықталған. Ал
ауылшаруашылығы алқаптары құрамына енетін көп жылдық екпелер және тыңайған
жерлер үшін ... ... ... Жер ... ... 2 ... 2003 жылы Үкiметтiң
жеке меншiкке берiлген, ... ... ... ... ... ... жер учаскелерi үшiн төленетiн төлемақының
базалық ставкаларын, сонымен бiрге, жер учаскелерiн жалдау ... ... ... ... ... ... ... қаулысы қабылданды.
Нақты қаулы жерге ақы ... ... ... мәселелердi бекiтiп
отыр:
1. Жеке меншiкке берiлген жер учаскелерi үшiн төленетiн төлемақы базалық
ставкаларын;
2. Мемлекетпен немесе ... жер ... ... ... учаскелерi үшiн төленетiн төлемақының базалық ставкаларын; Бұл
жағдайда төлемақы ставкасы Қазақстан Республикасының салық ... ... жер ... ... белгiленедi.
3. Жер учаскелерiн жалдау құқығын сатқаны үшiн төленетiн төлемақының
мөлшерiн; Төлемақы ... ... ... жер ... ... ... ... анықталады. Яғни, --10 жылға дейiн
– әр жыл үшiн 2 ... ... 30 ... ... – 20 пайыз және 10 жылдан асқан әрбiр
жыл үшiн 1,5 пайыз;
--31 жылдан 49 ... ... – 35 ... және 30 ... ... ... үшiн 1 ... Ескеретiн жағдай, жер кодексi қабылданғанға ... ... ... аясында жалдау құқығын сату ... ... ... ... ... күшiне енуiне байланысты аталған
қатынастарға сату-сатып алу ... ... ... ... ... ма және ... құқығын сатушы немесе сатып алушы ... ... ... ... заңдарына сәйкес, жер учаскесінің кадастрлық
бағалау құны және жер учаскесінің нарықтық құны деген ... бар. ... ... ... жағынан жер учаскесінің құнын білдіргенімен, мүлдем
бөлек ұғымдар. Қазақстан Республикасының ... ... жер ... құны ... ... ... қызметі туралы» заңға
сәйкес анықталады[16]. Нақты заң мемлекеттің, заңды және жеке ... ... ... ... ... бағалау қызметі қатынастарын
реттеуді жүзеге асырады. Жалпы бағалау ...... ... немесе өзге құнын анықтау болып табылады. ... ... ... ... ... жер ... ... құны деген түсінік
қаралмағанмен, жер қатынастарын құқықтық реттеу барысында қолданылады.
Мысалы: Жер ... ... ... ... иесі жер ... ... жалға берген кезде, мемлекеттік емес жер пайдаланушы өзіне тиесілі
жер пайдалану құқығын ... ... ... ... ... ... ... жер пайдаланушыларға жалға берген кезде, жер учаскелері
үшін ... ... ... мен ... ... ... заңдарына сәйкес сату-сатып алу немесе мүлік жалдау ... Жер ... ... ... ... Мемлекеттік
мұқтаждықтар үшін сатып алынатын жер учаскесінің ... ... ... жер учаскесінің немесе оған құқықтардың, онда орналасқан жылжымайтын
мүліктің нарықтық құны....меншік иесіне ... ... ... ... иесі ... жер ... келтірілген шығын оны келтіруші
есебінен өтеледі. Өтемақы мөлшерін есептеу барысында оған жер ... жер ... ... ... құны ... ... Көріп
отырғанымыздай, жер учаскесінің нарықтық құны жер қатынастарын реттеу
барысында кеңінен қолданылады. ... Жер ... ... құны ... жер ... ... ... Республикасы «Бағалау қызметі
туралы» заңға ... ... ... құн ...... нақты мүліктің мәмілелер негізінде оқшаулануы мүмкін неғұрлым
мүмкін құны, бұл жағдайда мәміле тараптары бағалау объектісі ... ... ... болып әрекет етуі тиіс және объектінің бағасына белгілі
бір төтенше жағдайлар әсер ... ... ... бағасы нарықтық құны
болып есептеледі, егер ... ... ... ... ... бір ... бағалау мүлкін сатуға міндетті емес және екінші
тарап сол мүлік бойынша сатып алу ... ... ... ... тараптары мүлік туралы барлық мәліметтерге ... және ... үшін ... етуі ... ... ... ... оферта нысанында ашық нарыққа сатуға
қойылған болуы тиіс;
• Мәміле бағасы бағалау объектісі үшін ... ... ... ... жасасуға ешкімді мәжбүрлеу болмауы тиіс;
• Мәміле объектісі үшін төлем ақшалай ... ... ... Республикасының «Бағалау қызметі туралы» заңға сәйкес, бағалау
объектісі ретінде азаматтық құқықтық ... ... ... өзге объектілерін атай келіп, мүлікке меншік ... өзге ... ... ... ... ... жер учаскелерін қарастырған.
Бағалаудың міндетті және ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды жүргізілуі тиіс:
• Кәсіпкерлік қызметте қолданылмайтын жеке тұлғалардың мүлкіне салық
салу үшін және ... ... ... жер ... құнын анықтау үшін;
• Жекешелендіру үшін және ... ... ... ... ... беру үшін;
• Ипотекалық несиелеу үшін;
• Меншік иесінен мүлікті мемлекеттік мұқтаждықтар үшін алу немесе сатып
алу ... ... ... ... немесе борышқор сот орындаушысының
бағалаған құнымен келіспеген жағдайда құнын анықтау үшін;
• Мемлекеттік меншікке түскен мүліктің құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... туралы»
заңға сәйкес жер учаскесін бағалау, оның нарықтық құнын анықтау жағдайлары
қарастырылғанымен, өкінішке орай, жер ... жер ... ... анықтау, жер учаскесінің нарықтық құнын анықтау тәртібі мен ... ... ... ... ... ... ... міндеттілігі деген
мәселелер орын таппаған. Жалпы экономист ғалымдардың пікірі ... ...... бір ... бір ... ... бір ... өту пункті,
нарық – құн механизмі арқылы сатып алушылар мен сатушылар ... ... ... – сату және ... алу үшін өзара қарым-
қатынасқа түсудің кез-келген нысаны. Ал жер ... ...... нысанада жер айналымы саласында қоғамдық қатынастардың тиімді
және ... ... ... ... болатын әлеуметтік, экономикалық және
құқықтық жағдайлардың ... – деп Б.Р. ... ... ... Енді жер ... нарықтық құны деген түсінікке анықтама
бергеніміз жөн. Жер ... ... құны ... - ... ... нақты жер учаскесінің азаматтық құқықтық мәмілелер
негізінде оқшаулануы мүмкін неғұрлым ... ... бұл ... мәміле
тараптары бағаланатын жер учаскесі туралы барлық мәліметпен хабардар болып
өз мүдделері үшін әрекет етуі тиіс. Жер ... ... ... ... ... – жер учаскесінің белгілі бір сапаларын ескере отырып, сатып
алушының сатушыға нақты жер ... ... үшін ... ... құны.
Жердің нарықтық құнының анықталу ерекшеліктеріне тоқталып кететін
болсақ:
- Жердің нарықтық құнына ... ... ... ... қанағаттандыра алатын жер учаскелері ие болуы тиіс.
- Жердің нарықтық құны нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа және ... ... ... ... сипатына байланысты болады.
- Жердің нарықтық құны осы жер учаскесінен белгіленген ... ... ... ... күтілетін нәтижеге, яғни түсетін ... ... ... құны уақытқа байланысты өзгеріп отырады және белгілі бір
күнге ғана белгіленеді.
- Жердің нарықтық құны оның нысаналы ... ... ... етілген
пайдалануға, осы жер учаскесіне өзге бір тұлғалардың бар ... Жер ... ... құны оның ... ... және өзге сыртқы
факторларға байланысты.
- Жер учаскесінің нарықтық құны неғұрлым тиімді ... ... ... ... ... ... ... және физикалық
мүмкіндігі айқындалған іс жүзінде пайдалану. Жер ... ... ... ... ... ... жер учаскесінің нысаналы
мақсатына, пайдалану мүмкіндігіне, жер учаскесі ... ... ... жер нарығындағы күтілетін өзгерістерге көңіл бөлу қажет.
Б.Р. Алимжановтың пікірі бойынша, жер нарығы ... ... ... Үлкен және тұрақты сұраныс, жер ... ... ... ... ... ... саны, тауар бағасын анықтау
үшін жеткілікті мәліметтің ... ... ... бұл факторлар
жеткіліксіз, аталған ... ... ... жер ... ... алуы ... Жер учаскелерін, жер пайдалану құқығын және жер үлестерін
жер айналымына енгізудің заңды түрде қамтамасыз ... ... ... ... қатынастарының объектісі ретінде танылып отырған жер учаскесі
немесе жер пайдалану құқығы шаруашылық және азаматтық айналымнан алынбаған,
жер заңдарымен жеке ... болу ... ... жер ... ... және ол жер учаскесіне құқықтарды куәландыратын
құжаттарында көрініс тапқан жер учаскесі ... ... жер ... реттеу, жер нарығының қалыпты және заңды түрде әрекет етуі үшін
мемлекет өз жер ресурстарын басқару және жер ... ... ... ... арқылы белгілі бір тежеу механизмдерін
орнату арқылы басқаруды жүзеге асыруы тиіс; жер нарығын ... ... ... ... жер ... ... ... саласында маңызды
орынды иеленеді, себебі аталған қатынастар тек ... заң ... ... ... ... ... орта ... жалпыға ортақ өндіріс
құралы, мемлекет егемендігінің аумақтық негізі сияқты белгілерін ескере
отырып, жер ... де ... ... ... Осы ... А.С. Стамкулов
және А.Е. Бектұрғановтың: ... және ... ... барысында заңнамада жер заңдары нормаларының басымшылығы қағидасы
бекітілуі қажет» ... ... өте ... ... ... ... құнының факторлары ретінде келесі
жағдайларды бөліп қарастыруға болады:
1. Жер учаскесінің орналасқан жері және ... ... Жер ... ... ... ... етілген пайдалану және осы жер
учаскесіне басқа бір тұлғалардың құқығы; ... жер ... ... жер учаскесін пайдалануға байланысты ... ... ... ... ... бір ... болуы, т.б.
3. Жер учаскесінің физикалық сипаттамасы, яғни, жер бедері, ... ... ... жету ... Инфрақұрылымы, яғни, инженерлік желілердің, әлеуметтік инфрақұрылым
объектілерін бар екендігі, олардың ... ... ... ... ... т.б;
Қазақстан Республикасының нарық жағдайында қабылданған жер заңдарын
саралай отырып, жердің нарықтық құны екі ... ... ... Жер ... ... құны және жер учаскесін жалдау құқығының
нарықтық құны. Жер ... ... құны ... ... ... орналасқан жеріне, қоршаған ортасына, нысаналы мақсатына, жер
және өзге жылжымайтын мүлік нарығындағы болуы ... ... ... орналасқан ауданның даму болашағына т.б. факторларға тәуелді, ал
жер учаскесін жалдау құқығының нарықтық құнына ... жер ... ... тұлғаның жалға берушімен берген құқықтарының көлеміне, ... ету ... ... ... қоса ... ауыртпалықтарға, жер
учаскесін пайдалану нысаналы мақсатына, рұқсат берілген қолдану құқығына,
белгіленген мерзім ... ... ... ... жағдайда жалдау
құқығынан көретін табысына байланысты болады.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сәйкес, ауыл
шаруашылық ... жер ... ... ... мен ... емес ... ... жеке меншігінде болуы
заңдастырылғандықтан аталған жер ... де ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер учаскелері
өзімізге белгілі, ауылшаруашылық алқаптары және ... ... ... ішкі ... ... ... ... суаттар,
мелиорациялық жүйе, қора-қопсылар мен ғимараттар орналасқан ... ... ... мақсатындағы жер учаскелерінің нарықтық құны осы
құрамына ... ... ... және ... ... ... ішкі ... жолдары, коммуникациялар, тұйық суаттар,
мелиорациялық жүйе, қора-қопсылар мен ғимараттар орналасқан ... ... ... ... ... ... аталған жер
учаскелерінің нарықтық құнына жер учаскесіндегі тұйық су қоймасының ... ... да ... ... ... ... ... болып
танылатын егістікті бағалау барысында егін өнімділігі ескерілуі, ал көп
жылдық екпелерді бағалауда көп жылдық ... ... ... түрлері мен
сорттары ескерілуі тиіс.
Жер учаскесінің нарықтық құнын анықтауда жер ... ... ... бір ... қолдануы тиіс. Жер учаскесінің нарықтық құнын анықтау
әдісі дегеніміз – қалыпты бәсекелестік жағдайында нақты жер ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
құнын анықтауда қолданылатын амал-тәсілдердің жиынтығы. Бағалаушы тұлға жер
учаскесінің құнын анықтауда ... ... және ... ... Салыстырмалы әдісті қолдану ғимарат, құрылыс және ... ... ... жер ... үшін ... асырылады. Бұл
жағдайда бағалаушы тұлға бағаланатын жер учаскесіне ұқсас жер ... ... ... ... толық хабардар болуы қажет. Осы
мәліметтерді, жер учаскесінің орналасқан жері және ... ... ... ... ... ... ... пайдалану және осы жер
учаскесіне басқа бір ... ... жер ... ... ... жету ... ... ескере отырып
нарықтық құнын ... Жер ... ... табыстық әдісін
қолдануда, жер ... ... ... ... түсетін табыс, жер
учаскесіне құрылыс салған жағдайда әкелетін табыс, жерді ұтымды пайдалану
арқылы табылатын табыстарды ескере ... ... ... анықтау жүзеге
асырылады. Ал шығындық ... ... жер ... ... ... ... ... игерумен байланысты шығындарды ескере отырып
жер учаскесінің нарықтық құнын анықтау жүзеге асырылады.
Жер ... ... ... құны және жер ... ... ... ұғымдар жер учаскесін немесе жер пайдалану құығын сатып алғаны
үшін төленетін жер төлемдерінің түрі ретінде қарастырылғанымен, ... ... Көз ... үшін жер ... ... /бағалау/ құны мен
нарықтық құнының ара-қатынасын ... ... ... ... Жер учаскесінің кадастрлық /бағалау/ құны мен нарықтық құнын анықтайтын
субъектілердің әр ... ... ... Жер ... ... бағалау
құны жер ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық органмен, жеке ... ... ... жер ... үшін ... базалық ставкаларына
сәйкес, оған түзету коэффициенттерін қолдана отырып белгілейді. Ал ... ... ... ... ... ... қызметі
комитетінің сәйкес органдары, яғни бағалау қызметін жүзеге ... бар ... ... ... Жер учаскесінің кадастрлық /бағалау/ құны мен нарықтық құнын ... ... ... ... ... ... болуы. Жер
учаскесінің кадастрлық бағалау құнын анықтау тәртібінің құқықтық негіздерін
Қазақстан ... Жер ... ... ... ... ... атап ... Жер учаскелері жеке меншікке берілген
кезде, мемлекет немесе мемлекеттік жер ... ... ... ... үшін ... ... ставкаларын, сондай-ақ жер учаскелерін жалдау
құқығын сату төлемақысының мөлшерін бекіту туралы Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2003 ... 2 ... № 890 ... Жер ... немесе
жер учаскесін жалдау құқығын сату жөніндегі ... ... ... ... және өткізу ережесін ... ... ... Үкіметінің 2003 жылғы 13 қарашадағы №1140 ... ... ... жер ... әкімшілік аумақтық бірліктер
бойынша жеңілдетілген бағаның мөлшерін ... ... ... 2003 ... 10 ... № 918 ... ... /фермер/
қожалығын жүргізу үшін Қазақстан Республикасының азаматына, тауарлы ауыл
шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін ... ... ... ... ... және оның ... тұлғасында жеке меншік құқығында,
сондай-ақ тауарлы ауылшаруашылығы өндірісін жүргізу үшін шетелдіктерге,
азаматтығы жоқ ... және ... ... ... ... жер
пайдалану құқығында болуы мүмкін ауылшаруашылығы мақсатындағы ... бір ... ... ... ... ... бекіту
туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 22 қазандағы №1071
қаулысы. Ал жердің нарықтық құнын ... ... ... бағалау
қызметі туралы заңымен қамтамасыз етіледі. Қазіргі кезде мемлекетіміздің
нарықтық экономикаға өтіп, нарық талаптарын ... ... ... соның ішінде ауылшаруашылық мақсатындағы жерлер жеке меншікке
беріліп, азаматтық және ... ... ... ... жер ... және жерді жалдау құқығының нарықтық құнын
анықтайтын ... ... ... ... ... ... акті ... тиіс.
3. Жер учаскесінің кадастрлық бағалау құнын анықтау барысында жерді жеке
меншікке немесе пайдалану құқығына беру ... үшiн ақы ... ... ... жер учаскесін тегін беру ... ауыл ... жер ... ... ... сату ... сияқты
қағидалар басшылыққа алынады, ал жердің нарықтық құнын анықтау ... ... ... ... ... ... объективтілігі мен
шынайылылығы сияқты т.б. қағидаларға негізделеді;
4. Қолданылатын аясының әртүрлі болуы; Жер ... ... ... жер ... жеке ... берілген кезде, мемлекет немесе
мемлекеттік жер ... ... ... кезде, сондай-ақ жер
учаскелерін жалдау құқығын сатқан төлемақысының мөлшерін ... ... Ал жер ... нарықтық құны меншік иесі жер учаскесін
сатқан немесе жалға берген кезде, мемлекеттік емес жер ... ... жер ... ... ... ... ... кезде, сондай-ақ жер
учаскесін кейінгі жер пайдаланушыларға жалға берген кезде, жер ... ... ... ... үшін ... Республикасы нарықтық экономикаға өту барысында, жоғарыда атап
өткеніміздей, жер учаскелері мүлік ретінде танылып, ... ... ... ... ... ... отыр. Дегенмен, жер
учаскесінің жерге деген ... мен ... ... ... құны ... жер ... бірдей таралмайды. Қазақстан
Республикасының Жер ... ... ... ... айналымның
объектісі бола алмайтын, сәйкесінше, нарықтық құны ... ... ... ... Олар ... Республикасының Жер
кодексіне сәйкес, тек мемлекетік ... ... жер ... ... ... өте ... /Жер ... заңда бұл мәселе
қарастырылмаған/, мұны Жер ... ... ... ретінде тануға
болады. Демек, аталған жер ... жеке ... ... ... айналымның объектісі бола алмайды. Олар:
1. мемлекеттік билік органдарына, мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... ... үшiн ... ... Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын қорғау және күзету
үшін тұрғызылған ... ... ... жер ... ... ... ... жер учаскелері;
5. ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың, сауықтыру мақсатындағы,
рекреациялық және тарихи-мәдени ... ... ... ... үшін жеке меншікке берілген жер учаскелерінде өсірілген
жекеше орман қорының жерін қоспаған жағдайда орман қорының жері;
7. су шаруашылығымен айналысатын ... ... ... ... алып ... ... жеке ... болу мүмкіндігін
қоспаған жағдайда су қорының жері;
8. магистральдық темір жол желілері мен ... ... ... жеке ... ... ... мен ғимараттардың және оларға қызмет
көрсетуге қажетті жер учаскелерін қоспағанда, елдi мекендердегi ортақ
пайдаланудағы аумақтар орналасқан жер ... ... жер ... ... ... алып, нарық экономикасына өтудi
жариялағаннан бастап, жер қатынастарын да нарық ... сай ... ... ... ... тең ... үшiн, азаматтар мен заңды
тұлғалардың жерге құқықтарын қорғау үшiн және жер ... ... ... ... және ... ... ... қажеттiгi
туындап отыр.
Бұл бөлімде біз, ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... ... ... ... мәселелерді қозғадық. Ауыл ... ... ... меншікпен қатар, жеке меншік құқығында
да болатындығын және бірдей қорғалатындығын анықтай ... осы ... жеке ... ... ... нарықтық қатынастардағы
айналымы мәселелерін қозғадық.
2.3. Ауыл ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы 2003 жылғы Жер кодексінің тағы бір ... ... онда ... ... екі ... ... болады. Олар: жеке меншік құқығында және жер ... ... ... ... осы екі ... кез келгенін таңдау құқығы
берілген. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы өндірісіне арналған жер учаскелері
жеке меншікке немесе пайдалануға алынатын болса, оған ақы ... ... ... ... ... болсақ, ауыл шаруашылық ... ... ... және ... ... негізгі нысаны жерге жеке
меншік құқығы мен уақытша пайдалану құқығы.
Қазақстан Республикасы Жер кодексіне сәйкес ... ... жеке ... мен ... құқығының субъектілері оларға ... ... ... ... ... айналымға салу бойынша үлкен
құзыреттілікке ие[21]. ... Жер ... ... жеке ... ... ... ашып көрсетеді:
1. Егер Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде өзгеше көзделмесе,
жер учаскесiнiң меншiк иесi мемлекеттiк ... ... да бiр ... жер ... өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билiк ету
құқығын жүзеге асырады.
2. Меншiк иесi ... жер ... ... оның ... ... ... Республикасының заң актiлерiнде тыйым салынбаған ... ... ... ... ... ... жер ... меншiк иелерi аталған
құқықтарды Жер кодексінiң ережелерiн ескере отырып iске асырады.
Жер учаскесiне меншiк құқығы басқа адамға ... ... ... ... ... Жер ... ... иесi оның нысаналы мақсатын өзгертпей, жер
учаскесiн ... ... ... ... ... оны ... ... құқылы. Жер учаскесiн уақытша пайдалану туралы шарт
жалдау шарты (жалға алушымен) немесе ... ... ... шарт ... нысанында жасалады.
Жерді пайдалану құқығының режимі көп жағдайда жерге жеке ... ... көп ... ... болып келеді. оған Жер кодексінің
28-бабының мазмұны куә: Жер пайдалану құқығы ... ... ... ... ... ... ... құқықтың мәнiне қайшы келмейтiндiктен, жер
пайдалану құқығына меншiк құқығы туралы нормалар қолданылады.
Жер ... ... ... кезекте ауыл шаруашылық ... жеке ... ... және ... пайдалану құқығының теңдей болып
дамуына жағдай жасайды. Осындай ереженің заң жүзінде ... орай ... ... тәжірибелік сауалдар да өз шешімдерін табулары тиіс. ... ... ауыл ... ... ... пайдаланудың, оларды
иеленудің шектері мен шарттары ... ... ауыл ... ... ету ... жеке ... ... шектеудің жүйесін
заңдық тұрғыда белгілеудің қажеттілігі туындап отыр.
Ауыл ... ... ... ... пайдаланудың
құқықтық режимін зерттеу тағы бір мәселемен тығыз байланысты болып ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай,
ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді ... ... ... ... оның ... сақтау және арттыру өте өзекті мәселелердің ... ... Ауыл ... ... ... нарықтық және
шаруашылық айналымына қатысты сауалдарды жерді қорғау ... ... өте ... ... табылып отыр[22].
Жаңа жер заңнамасы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге жеке меншік
құқығын қарастырғанымен, жалға алуға негізделген ауыл ... ... жеке және ... ... ... ... ... құқықтарын
жүзеге асыруларының негізгі деген нысандарының бірі болып қала береді.
Сонымен қатар жалға алушылық ауыл шаруашылық жер ... ... ... ... ... шегі ... ... деңгейі анағұрлым
кеңірек болып табылады. Сондықтан қазіргі кездегі бұл жер пайдаланудың түрі
өз маңыздылығын жоймасы ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы
мақсатында пайдаланылатын жерлердің құқықтық режимдерін зерттеуге орынды
негіз болып табылады. Біріншіден, жалға ... ... ... ... ауыл ... ... ... құқықтық жағдайына барынша
жақындату керек. Осыған орай ... ... ... ... ... жаңартып, жалға беруші мен жалға алушының құқықтық жағдайларын,
жалға алудың мерзімін, жалға алуға болатын жер ... ... ... Бұл дегеніміз, ең аяғында жалға алушының шаруашылық жасау жағдайы,
еңбегінен пайда табу дәрежесі ... жеке ... ... ... ... салыстырғанда ешқандай кем түспеуі керек. ... және де ... жеке ... ... ... ... әрекетінен,
сонымен қатар мүліктік тәуекелдерден барынша қорғалған болулары ... ... мен ауыл ... ... ... принципінен шыға
отырып, реттеуші және де ... ... ... ... ... ... мысал келтіретін болсақ, жалға алынған жерлерді жеке
меншік құқығына ауыстыру негіздері мен мүмкіндіктерінің жеңілдетілген түрін
қарастыру ... ауыл ... ... пайдаланылуға жататын жерлердің
жалға ... ... ... ... ауыл ... ... ... жалға беру институтының онымен қатар өмір сүруін оңды деп
санамаймыз. Ауыл шаруашылық ... жеке ... ... ... ... ... беру жерлерді шаруашылық етуші субъектілердің арасында тиімді
бөлу үшін ... ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... өнімдерінің бағасын жоғарылатуға ... ауыл ... ... есепке алуда шиеленіске алып келеді.
Сондықтан да Қазақстан Республикасы Жер ... ауыл ... ... қосалқы жалға беру институтының таратылғандығы дұрыс
болып табылады. Жер ... ... ... ... жер ... ... жер ... шаруа (фермер) қожалығын және тауарлы
ауыл шаруашылығы өндiрiсiн ... үшiн ... жер ... ... ... ... және мемлекеттiк емес заңды тұлғалар 2005 жылдың 1
қаңтарына дейiн кейiнгi жер пайдалану (қосалқы жалдау) ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың шаруа (фермер) қожалығын немесе
тауарлы ауыл ... ... ... жөнiндегi қызметпен дербес
айналысуына не жер пайдалану құқығын салым немесе жарна ... ... ... ... ... ... ... бар.
Жалға берушiлердiң аталған құқықтары iске асырылмаған жағдайда,
кейiнгi жер пайдалану (қосалқы жалдау) ... ... бұзу және ... ... ... ... тоқтатылуы жер ресурстарын
басқару жөнiндегi аумақтық органдардың талап-арызы бойынша сот ... ... ал ... жер ... ... жер учаскелерi алып
қойылады және ауданның арнайы жер қорына енгiзiледi.
Мәмiлелер жасалған кезде ... ... ... ... ... қожалығын және тауарлы ауыл шаруашылығы өндiрiсiн жүргiзу үшiн ... ... жер ... құқығын (ұзақ мерзiмдi жер пайдалану
құқығын) мемлекеттен бұған ... ... ... ... ... мен мемлекеттiк емес заңды тұлғалары, Жер кодексі қолданысқа
енгiзiлген кезден бастап Жер ... ... жер ... ... жеке ... ... сатып алуға қосымша төлемақы
алынбай, жер учаскелерiнiң меншiк иелерiне айналады.
Аталған тұлғалардың жер учаскесiне жеке меншiк құқығын iске ... ... ... 3-тармағында көзделген ... ... ... жер ... шартты жер үлестерiнiң есебiне бөлiп беру
(түзу) жерге орналастыру тәртiбiмен жүзеге асырылады.
Жер учаскесiне ... ... ... жер ... ... ... бастап бұрынғы шарттар (шартты жер үлесiне құқығын жалға беру шарты
және жер учаскесiн жалға алынған ... ... ... ... ... ... ... жояды.
Қазақстан Республикасының Жер кодексі жерді (соның ішінде ауыл
шаруашылығы мақсатындағы ... ... ... ... тұрақты
немесе уақытша, иеліктен шығарылатын немесе шығарылмайтын, өтеулі немесе
өтеусіз ... ... ... ... пайдалану құқығын беру тұлғаға жер пайдалану құқығын басқа ... ... ... ... құқығын беру азаматтық-құқықтық мәмiлелер негiзiнде,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де негiздер
бойынша жүргiзiледi.
Қазақстан ... ... жер ... ... Жер кодексінің
34-бабына сәйкес келесідей мемлекеттік жер пайдаланушыларға беріледі:
1) кондоминиум объектiлерiндегi үйлердi (құрылыстарды, ғимараттарды), үй-
жайларды шаруашылық жүргiзу құқығымен ... ... ... ... заңды тұлғаларға;
2) ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы өндiрiсiн жүзеге асыратын
заңды тұлғаларға;
3) ерекше қорғалатын табиғи ... ... жер ... ... заңды тұлғаларға;
4) Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген өзге ... ... жер ... ... ... жер пайдаланушыларға тиесілі
болмайды.
Жер учаскесі азаматтар мен ... ... ... өтеулі жер
пайдалану немесе уақытша өтеусіз жер пайдалану құқығымен берілуі мүмкін.
Егер заң ... ... ... ... ... жер ... 5 жылғы мерзімге берілуі керек. Уақытша өтеулi жер ... ... ... (5 ... ... және ұзақ ... (5 жылдан 49 жылға дейiн)
болуы мүмкiн.
Жер кодексінің 34-бабына сәйкес, жер учаскесiне уақытша ... ... және ұзақ ... жер ... ... құқығы
азаматтарға, мемлекеттiк емес заңды тұлғаларға, сондай-ақ халықаралық
ұйымдарға табысталуы мүмкiн.
Бастапқы жер пайдаланушы ... жер ... ... ... ал ... ... ... (немесе оның бiр бөлiгiн) ... ... ... ... ... ... отырып, басқа
тұлғаға уақытша жер пайдалануға беретiн жағдайларда, кейiнгi жер пайдалану
туралы шарттың негiзiнде кейiнгi жер ... ... ... ... жер пайдалануға берген кезде бастапқы және
кейiнгi жер ... жер ... ... ... ... ... атқарады.
Кейiнгi жер пайдалану туралы шарт ... ... ... ... пайдалану туралы шарт нысанында жасалады.
Сонымен, бұл тарауда біз ауыл ... ... ... ... ... ережелері туралы айттық. Осы тарауда біз ауыл
шаруашылық мақсатындағы жерлерге ... ... ... болу ... ... ... отырып, бұл санаттағы жерлерге меншік құқығының түрлерімен
таныстық және де қолданыстағы заңнамаға сай ауыл ... ... ... ... ... және оның түрлеріне тоқталдық.
3-Тарау Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайын бұзғаны
үшін жауапкершілік
3.1 Ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің өзі мемлекеттің құқық бұзушының
әрекетіне деген, оның жасаған қылығына қайтарған жауабы болып ... ... ... ... ... мүліктік немесе ұйымдастырушылық
тәртіптегі жағымсыз салдарларды көтеруге тиіс, бұл оған ... ... Ауыл ... мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайын бұзғаны
үшін заңдық жауапкершілік астарынан біз ... ... ... өзінің құзыретті органдары арқылы жердің пайдалану тәртібін
бұзушыға ... ... ... ... ... ... ретінде ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге ... ... ... теріс салдардың келуінен көрінеді.
Ауыл шаруашылық жерлерінің пайдалану тәртібін бұзғандық жауапкершілік
заңдық жауапкершіліктің құрылымдық бөлігі болып табылады және оған ... ... ие. ... ... ол ... ... ... қасиеттерге ие[24].
Біріншіден, жер саласындағы құқық бұзушылықпен келтірілген зиян екі
түрлі аспектіде қарастырылады: экономикалық (материалдық) және ... ... ... көп ... ... ... зиянды
натуралды түрде өтеу мүмкін болмағандықтан, ақшалай нысанда өтеледі.
Екіншіден, зиян ... ... ... байланысты өз
ерекшеліктері бар.
Үшіншіден, жерді пайдалану заңнамасын бұзушыларға қолданылатын
мәжбүрлеу ... ... ... ... айыру, оны шектеу және
тоқтата тұру) дәстүрлі жауапкершілік түрлерінің ... ... ... ... мақсатындағы жерлердің құқықтық тәртібін бұзғандық
үшін үшін заңдық жауапкершілік деген сөздің ... біз ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы
құқық бұзушылықтар үшін қолданатын шараларын түсінеміз дедік.
Бұл тұста біз ауыл ... ... ... ... бұзушыларға мелекеттік мәжбүрлеу және жазалау шараларын қолданатын
мемлекеттік органдар туралы мәселенің де басын ашып ... ... ... ... ... ... ... туралы кодексінің 563-
бабының мазмұнында көрсетілгендей, жер ... ... ... органдар Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы ... ... ... ... ... қол ... ... (жер
саласындағы лицензиялау тәртібін бұзу) және 250-258 ... ... ауыл ... ... ... ... ... рационалды
түрде пайдаланбау; жерді пайдаланудың табиғи қорғау режимінің талаптарын
сақтамау; жерді мақсатына сәйкес пайдаланбау; ... ... ... алмай зерттеу жұмыстарын жүргізу) көрсетілген құқық бұзушылықтар
туралы істерді ... ... ... жауапкершілікті қолдану сауалын шешетін құзыретті
органдар ретінде заңнама, біз жоғарыда атап ... жер ... ... жөніндегі өкілетті органды (Жер ресурстарын
басқару Агенттігі);
- ... ... ... саласындағы өкілетті органды (Қазақстан
Республикасының Қоршаған ... ... ... санитарлық-эпидемиологиялық қызмет саласындағы мемлекеттік органдарды
(Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ... ... ... жөніндегі Комитеті);
- ауыл шаруашылығы саласындағы өкілетті органды ... Ауыл ... ... ... ... ... арқылы ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлерді пайдалану талаптарын орындауды мемлекеттік түрде мәжбүрлеу жүзеге
асырылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жалғыз ғана еместігін айта кету керек.
Осылардың ... ... ... ауыл ... ... ... ... пайдаланудың ішіндегі ерекше рөлді
атқаруы экологиялық норманың ішінде ... ... ... ... ... ... ... нормасы гипотеза, диспозиция,
санкциядан тұрады. ... – бұл ... ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы болып табылады. Сонымен, санкция
экологиялық құқық ... үшін ... ... ... болып табылады. Егер ... ... онда ... құқықтық
норманың өзі жоқ болар еді.
Санкция заңнамада бірнеше нормативтік құқықтық актілерде көзделген.
Атап айтар болсақ, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жердің құнарлы қабатын құрту
немесе оны сату мақсатында сыдырып ... үшін жеке ... – он ... көрсеткішке дейін; лауазымды тұлғаларға – жиырма ... ... ... ал ... тұлғаларға екі жүз айлық есептік көрсеткішке
дейін айыппұл салу көзделген.
Ауыл шаруашылық ... ... ... тәртібін бұзғандық
үшін жауапкершілік бірқатар негізгі ... ... ... ... ... нормаларын сақтауды;
2) адам денсаулығы мен жер ... ... ... ... ... яғни жаңа құқық бұзушылықты ескертуші;
4) ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлер ... ... ... адамды жазалау.
Басқа да заңдардың ішінде Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс ... ... те бар. Осы ... мен нормативтік құқықтық актілерге шолу
жасағаннан кейін-ақ жер қатынастарындағы заңдық жауапкершіліктің түрлері:
ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерді ... ... ... ... (251-бап); 3) жерлерді пайдаланудың табиғи қорғаушылық режимін
сақтамау (252-бап); 4) жерлерді мақсатына сай пайдаланбау (253-бап); ... ... ... ... ... сақтамау немесе жерлерді мақсатына
сай пайдалану жағдайына келтіру бойынша өз міндеттерін орындамау (254-бап);
6) жер ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізу (255-
бап).
Аталып кеткен құқық бұзушылық құрамдарының ... ауыл ... ... ... ... қатысты (бұлардан тыс та болуы
мүмкін) орын алулары мүмкін.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі де ... ... ... үшін ... ... ... белгілі.
Қылмыстық заңнаманың Экологиялық қылмыстар тарауында орын ... ... ... ... ... ... ... немесе улы химикаттарды,
тыңайтқыштарды, өсімдіктердің өсуін, ынталандырғыштарды және өзге ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау және көму кезінде оларды ұстау ережелерін бұзу
салдарынан шаруашылық немесе өзге ... ... ... ... денсаулығына немесе қоршаған ортаға зиян келтіруге, жердің табиғи
қасиеттерінің нашарлауына әкеп соқса, екі ... бес жүз ... ... ... ... айыппұл салуға, не үш жылға дейінгі мерзімге
белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... ... не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына
жазаланады.
Біз ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... қазақстандық жер құқығы доктринасының көрнекті өкілі
Ә.Е.Бектұрғановтың ... ... ... келісеміз. Оның
анықтағанындай: “Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құқықтық тәртібін
бұзу – белгіленген жер ... ... ... және ауыл ... ресурстарына зиян келтіретін заңға қайшы келетін кінәлі
субъектінің әрекет немесе әрекетсіздігі”[25] ... ... ... ... жер ... ... ... салдарына жалпы жарамды жер қорлардың сарқылуы, бұзылуы, жерден
алынатын табыстардың азаюы ... ... ... ... ... ... пайдалануға жарамсыз болып оларды пайдалану қолайлы болмай ... ... жеке ... саласында заң бұзушылық болуы мүмкін болса, ол ... ... сол ... өзі атап ... ... ... болуы
қажет. Бұл жерде атақты принцип: Заңда көрсетілмегендердің барлығын ... ... ... ... Мұның жер қатынастар саласында тәртіпті жеке
заңдылықты сақтау үшін өте қажетті мәні бар.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер ... ... ... заң ... болжау, анықтау, белгілеу, көрсету және ол
үшін жауапкершілікті және оның ... ... ... ... ... қызмет етеді: жалпы жер ресурстарын ... ... ... ... ... ... жер ресурстарына, адамдардың
өмір сүруіне жер қатынастарын бұзып келтірілген зиянды ... ... ... заң ... ... алады және болдырмайды; заң бұзушылық
үшін кінәлі тұлғаны жауапқа тартып жазалайды.
Мұндай іс-әрекеттерді іске ... үшін жер ... ... ... ... береді.
Заңдарды, әсіресе, Жер кодексінде де, сондай-ақ басқа да ... ... ... ... сол заңдардың ... үшін ... және ... ... ... ... ... мәні бар:
1) құқықтық жауапкершіліктің түрлері сол заңның ... ... ... ... ... сол ... ... орындауды талап
ететін құрал есебінде пайдалану орындалмаған міндеттер аяқсыз
қалмайтынын тиісті субъектілерге ... ала ... ... тікелей жер заңдарын бұзушылықтың сипатына талдау ... ... бұзу ... – осы ... қағидаларына негізделген жерге
меншік құқығына, жер пайдалану құқығына және олардың заңды ... ... ... ... да мүдделеріне зиян келген немесе зиян келуі
мүмкін заң бұзушылық әрекеттер мен ... жер заң ... ... ... ... мен заңды
тұлғалардың басқа құқық саласына (мысалы, азаматтық құқық) қарағанда ... ... ... және ... ... ... шаруашылық мақсатындағы жерлердің пайдалану тәртібін бұзуды біз
оның мақсатына сәйкес пайдаланбауынан көре аламыз. Жерді ... ... – жер ... ... ... ... ... мақсатты
пайдалану құқығы осы құқық иесі және басқа тұлға да бұзуы мүмкін.
Жердің экологиялық жағдайын ... ... ... ... құнарлы қабатын бұзу-жоғалту;
2) жердің құнарлы қабатын сыдырып алу;
3) жерді құнарлылығына теріс әсер ететін ... ... ... ... ... мен ... карантиндік өсімдіктердің, бұталардың
қаптап кетуіне жол беру;
5) су және жел ... ... ... ... ... ... ... арттыру жөнінде агротехникалық шараларды қолданбау
нәтижесінде жердің құнарлылығын елеулі түрде төмендету;
7) топырақты (жерде) зиянды заттардың, зиянды ... ... ... ... да ... заттардың қолданылуына
нормативтік шегінен тыс жол берілуі;
8) заңдарда белгіленген санитарлық талаптарға және нормативтерге ... алу ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық мақсатынан шығармау;
9) жерді селден, көшкіннен, су астында қалудан, батпақтанудан, ... ... ... ... қорғау шараларын қолданбау
жатады.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер учаскелеріне деген меншік ... жер ... жер ... ... ... жердің құқықтық тәртібін (режимін), жер салығын және басқа
төлемдердің уақытында төлемеу немесе бас ... ... ... ... және ... мақсатына қарай пайдалануға байланысты
бекітілген тәртіптерді бұзу, сондай-ақ жер ... ... ... ... ... міндеттерін орындамаудан ... ... ... ... жер ... бұзушылықтар әр түрлі болуы мүмкін.
Оның ішінде осындай міндеттемелердің қатарында ауылшаруашылық жерлерін
ұтымды пайдалануды жүзеге ... ... ... ... ... Бұл ... ... жауаптылықты Қазақстан Республикасының
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 250-258 баптары қарастырады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... ... мен ... ... ... бұзылған жерлерді қайта қалпына келтіру үлкен маңызды
ролді ойнайды. Бұл аталып отырған шараның өзі өз ... ауыл ... ... ... талаптарды бұзғандық үшін белгіленетін
жауапкершілікті білдіріп тұрады. Бұзылған ... ... ... ... ... ... және де жерді пайдаланушылардың негізгі деген
міндеттерінің бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... рет Жер ... Негізіндерінде (1968
жыл) белгіленген болатын.
Жер заңдарын бұзу кезінде құқық бұзушылардың өздерінің жасаған
әрекеттеріне ... ... ой ... ... өте ... ... болып
табылатындығын айту қажет.
Бұл тұста, әдетте, кінәнің екі нысаны қарастырылады. ... ... ... жасалған іс-әрекеттердің анағұрлым қауіптірек екендігін
көрсетеді және құқық қорғау ... ... ... осы ... көбіне басшылыққа алынады.
Жер заңдарын бұзғандық үшін ... нақ ... ... арнайы зерттеулерде ғылыми тұрғыда зерттелген болып келеді.
мәселен, Л.Ф.Усманова ауыл шаруашылығы ... ... ... ... шараларын жетілдіру жолдарын іздестіре келе, қылмыстық
және әкімшілік заңдарды қолдануда нақты бір критерийлерді анықтаушы ретінде
алу қажет деген ... ... ... ... жер ... қарастырылатын басқа да жауапкершіліктердің арасында анағұрлым
жетілген және тиімді болып ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес
тәртіптік, қылмыстық жауапкершіліктер де қарастырылады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық ... ... ... әкімшілік жауапкершілік субъектілері ретінде тек қана
азаматтар мен лауазымды тұлғалар ғана емес, сонымен ... ... ... ... болды. Ал бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы саласында ... ... көп ... ... ... ... үшін ... табылады.
Бұл норманы біз Қазақстан Республикасының Жер ... ... ... ... ... ... Жер ... бұзылуына
кiнәлi жеке және заңды тұлғалар, мемлекеттiк органдар мен олардың лауазымды
адамдары ... ... заң ... белгiленген тәртiппен
жауапты болады.
Қазақстан Республикасының Жер кодексінің және өзге де заңдарында
белгiленген жердi ұтымды пайдалану ережелерiн ... бұза ... ... атап ... егер ... нысаналы мақсатына сәйкес
пайдаланылмаса немесе оны пайдалану ауыл ... жерi ... ... не ... ... ... ... әкеп соғатын
болса, Қазақстан Республикасының әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы
заңдарында ... ... ... ... ... жер ... иесiнен және жер пайдаланушыдан алып қойылуы мүмкiн.
Мақсаты бойынша пайдаланылмаған не ... ... бұза ... ... жер учаскесiн алып қою келесідей
тәртіпте жүзеге асырылады:
1. Меншiк иелерiнен және жер пайдаланушылардан жер ... ... жер ... ... ... аумақтық органның талап-арызы бойынша
сот тәртiбiмен жүргiзiледi.
2. Жер учаскесiн алып қою туралы талап-арыз меншiк иесiне немесе жер
пайдаланушыға талап-арыз қойылғанға дейiн ... бiр жыл ... ... ... пайдалану қажеттiгi туралы жазбаша ескерту жасалғаннан
кейiн және осы уақыт iшiнде жер учаскесiнiң меншiк иесi не жер ... ... ... ... ... ... шаралар қолданбаған
жағдайда ғана берiлуi мүмкiн.
3. Жер учаскесiн алып қою ... ... ... ... ... ... туралы заңдарында көзделген
жазалау шаралары қолданылғаннан, талап-арыз беруден ... үш ай ... ... ... жер ... Қазақстан Республикасы заңдарының
бұзылуын жою қажеттiгi туралы жазбаша ескерту жасалғаннан ... ғана ... ... ... меншiк иесi немесе жер пайдаланушы учаскенi пайдалану
кезiнде Қазақстан ... ... ... ... ... мүмкiн.
Егер меншiк иесiнiң немесе жер ... ... ... ... ... ... мақсатқа ... ... алып қою ... талап-арыз бергенге дейiн жер
ресурстарын басқару жөнiндегi аумақтық ... ... ... ... жер ... ... бойынша жер учаскесiнiң нысаналы мақсатын
өзгерту туралы мәселенi қарауға мiндеттi. Бұл жағдайда учаскенiң нысаналы
мақсатын өзгерту туралы ... оң ... ... ғана ... ... біз ауыл ... ... жерлерін пайдаланудың
бекітілген құқықтық жағдайын бұзғаны үшін ... ... ... өзінің басқару механизмдерін пайдалан отырып, жердің барлық
пайдалы қасиеттерінің сақталуына үлкен күш ... ... ... жер, ... және ... құқық бұзушылықтарды қарастыратын
заңнамада ... ... ... қолдану жер заңдарын
бұзушылардың әрекеттеріне тосқауыл қою үшін өте ... ... ... ... мақсатындағы жерлерді пайдалану мен оны ... ... ... ... зертттеулер осы жұмыс
бойынша қорытынды жасауға алып келді.
Ең ... біз ... атап ... ауыл ... жерлерді қазіргі нарықтық қатынастарда тиімді пайдалану мен
оларды ... бір ... қоя ... ... ... ... ... күні айқын болып отырғандығын айта кеткен жөн.
Қазіргі кездегі ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... мен оны ... ... асыратын нормативтік база күрделі
жетілдіруді талап етіп отыр. Бұл тұсағы біздің айтарымыз, ауыл ... ... ... ... ... айналымын жақсарту үшін
заңдық тұрғыдан ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құрамы мен құқықтық
режимін ... ... ... ауыл ... ... жерлерді пайдалану
мен қорғау көпшілік мемлекеттердегідей арнайы бір заң ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың
реттелуі арнайы бір актіні қабылдау қажеттілігін ... ... ... ... ... ... Жер кодексі толықтай
реттей береді деген де ... ... ... ... Жер ... олардың
жүзеге асырудың мехмнизмін толық қамтымайды.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің ... мен ... ... ... ары ... ... ... жер
инспекцияларының қатары мен штатын ... ... Ауыл ... ... жеке ... ... ... болуы жағдайында қазіргі
кездегі жерді қорғайтын және оның пайдаланылу тәртібін ... ... ... ... ... және ... материалдық-техникалық
тұрғыдан қамтамасыз етілмеуіне байланысты жерлерді ұтымды пайдалануын және
олардың мақсатқа сәйкес пайдалануын қадағалауы жеткілікті деңгейде ... Бұл ... ... жеке ... ... ... олардың интенсивті
түрде айналымының жоғарылауына алып келеді. Бұл тұста жергілікті өкілді
органдар мен ... ... ... тиімді ұйымдастыру
қажеттілігі және олардың қызмет етулерінің айқындылығын ... ... ... ... ... ... ... жағдайында ауылшаруашылық
мақсатында пайдаланылатын жерлерді тиімді ... және ... ... ... ... және ... өзекті мәселелеріне
арналды.
Зерттеу жұмысының пәнін жерді пайдалану және қорғау құқығымен тығыз
байланысты, шектес салаларының нормативтік құқықтық ... ... ... жер ... шеңбері құрайды.
Іздену жұмысында қазіргі уақыттың жаңа экономикалық, әлеуметтік,
ұйымдастырушылық-құқықтық ерекшелігін ескере отырып ... ... ... ... ... пайдаланудың теориялық ... ... мен ... ... ... ... ... және аграрлық жер қатынастары
тәжірибесін ... ... ... жағайында ауыл шаруашылы жерлерді
пайдалану туралы заңдарды жетілдірудің негізгі бағыттары анықталды.
Зерттеу нәтижесінде біз ... ... мен ... ... шаруашылық мақсатында пайдаланылатын жерлерді тиімді пайдалану
мен қорғаудың нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... заңнамасы қандай жерлердің ауыл шаруашылық мақсатында пайдаланылатын
жерлер ретінде ... ... ... ... ... нақтылықты қажетсінеді.
Бұзылған жерлерді қалпына келтіру институтын кемелдендіру ... ... ... қажет. Біріншіден, аталған проблеманың заң
аспектісі бар. Ол ... ... ... ... ... қалпына келтіру туралы” арнайы заң актісін қабылдаумен ... ... ... ... шығын көлемін анықтау әдісі
жетілдіруді қажет етеді. Қайта қалпына келтіру шаралары тек жердің санатына
ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ескеруі
тиіс.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің қорын қорғау бойынша ... ... ... ... үшін алып ... реттейтін нормативтік
актілерді қайта қарастыру қажет.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге қатысты жеке ... ... әсер ету ... ауыл ... ... жеке меншікке берудің құқықтық ... ... ауыл ... ... ... ... ... жеке меншік
құқығын шектеу жүйесін қалыптастыру;
- жалға алынған жерлердің құқықтық режимін жеке ... ... ... ... ... ... жеке меншік құқықты қайта
рәсімдеудің ... мен ... ... ауыл ... ... ... меншік құқығында немесе
пайдаланудағы жерлердің шекті мөлшерін ... ... ... ... ... акт ... ... жерге байланысты заң
бұзушылықтар үшін ... ... ... ... сәйкестендіру.
Жалпы Қазақстан Республикасының Жер кодексі тиімді болуы ... жер ... ... ... ... заңға сәйкес актілерді
қабылдау қажеттігі туындап отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Нормативтік құқықтық актілер:
1. ... ... ... 1995 жыл ... ... ... Жер кодексі. 20 маусым 2003 жыл. Қазақстан
Республикасы Парламентінің Жаршысы. 2003 жыл №13, 99 ... ... ... ... ... ... туралы кодексі.
30 қаңтар 2001 жыл. Қазақстан Республикасы Парламентінің ... ... №5-6, 24 ... ... ... ... ... 1997 жыл 16-шілде.
Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. 2001 жыл. №11-12, 168-
бет.
5. ... ... ... мемлекеттік басқару туралы
заңы.// Ведомости Парламента ... ... ... Жер ... Қазақстан Республикасының заңы. 2001 жыл 24-қаңтар
//Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің Жер туралы Заң күші бар ... ж.// ... ... ... ... ... ... күші жойылған.
8. Жерлерді қорғау мен пайдалануға мемлекеттік бақылауды жүзеге асырудың
Ережесін бектіту туралы ... ... ... 2003 ... № 990 Қаулысы//ҚР Үкіметі мен Президенті актілерінің
жинағы.-2003 жыл, №39. 404 ... Жер ... ... ... ... ... Агенттігі
туралы Ережені бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005
жылғы 15-қаңтардағы № 1776 Қаулысы.
10. ... ... ... Ауыл ... ... бір
түрден екінші түрге ауыстырылу Тәртібін бекіту ... ... ... ... ... мен ... актілерінің жинағы.-1996 ж.-№42.
11. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 22 қазан 2003 жылғы бiр әкiмшiлiк
ауданның аумағында шаруа ... ... ... үшiн ... азаматтарының жеке меншiгiнде болуы мүмкiн, тауарлы
ауылшаруашылық өндiрiсiн ... үшiн ... емес ... ... ... тең ... ... жеке меншiгiнде болуы мүмкiн,
сондай-ақ тауарлы ауыл ... ... ... үшiн шетел
азаматтары және азаматтығы жоқ ... ... жер ... болуы мүмкiн жер учаскелерiнiң шектi мөлшерiн бекіту туралы
қаулысы. Земельное ... ... ... актов. –
Алматы: Юрист. 2004. – С.114.
12. Қазақстан ... ... 2003 2 ... Жер учаскелерін
жеке меншікке берілген немесе мемлекеттік жер пайдаланушылар жалға
берген кезде олар үшін төлемақының базалық ... ... ... ... ... Сборник нормативных актов. –
Алматы: ... 2004. – ... ... Республикасы Үкiметiнiң 27 желтоқсан 1997 жылы ... ... 2010 ... ... даму ... бекiту туралы
қаулысы. Жеке басылым.
14. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 16 ақпан 2000 жылы қабылданған ... ... ... ... ... қамтамасыз ету бағдарламасын
бекiту туралы қаулысы. Жеке ... ... ... арналған ауылшаруашылық мақсатындағы жерлерді
ұтымды ... ... 5 ... 2005 жылы ... ... ... // ... басылым.
Әдебиеттер тізімі:
1. Абдраимов Б.Ж. Вопросы правового механизма обеспечения законности в
земельном процессе. Алматы: Жеті ... ... ... И.Г. ... ... ... ... Учебное пособие,
А., Юрист, 1999 год.
3. Байдельдинов Д.Л. Юридическая ответственность за ... - ... ... ... А.Е. Земельные ... в ... - ... Жеты ... ... ... А.Е. ... за нарушение земельного
законодательства Республики Казахстан. - Алматы, 1997.
6. Бектурганов А.Е. ... ... ... ... ... ... ... 1988 г.
7. Бектурганов А.Е., Мухитдинов Н.Б., Хаджиев А.Х. ... ... ... взвешенность и основательность, Юридическая
газета, 2 апреля, 2003 г.
8. Быстрое Г.Е. ... ... ... и ... ... ... странах: теория, практика, итоги, перспективы. -Минск,
2001.
9. Государственный земельный кадастр за 1995 г. ... ... ... ... ... А.Е. и др. ... правовых основ земельной реформы в
Республике Казахстан. Алматы: Жеті Жарғы, 1996 г.
11. Жариков Ю.Г., Улюкаев В.Х. и др. ... ... - М.: ... ... ... ... в ... хозяйстве: правовые проблемы. - М., 1997.
13. Земельное право России. Учебник под ред. ... ... М., 2001 ... ... ... Учебник под ред. проф. С.А.Боголюбова. Издательство
Норма. М., 2000 г.
15. Иконицкая И. А. Земельное право ... ... ... К., ... ... ... земельного
законодательства Республики Казахстан // ... ... ... 2001 г. №1, ... ... Ж.Х. ... ... право землепользования и иные права
на землю. - Алматы: Данекер, 2002.
18. ... О.И. ... ... М., ... 2000 ... ... О.И. Земельное право. - М: Юристь, 2000
20. ... Н.А. Об ... ... ... и ... ... 2003 г. //Послание Президента народу Казахстана. Астана, апрель,
2002 г. // Казахстанская правда, 30 апреля, 2002 ... ... И.И. ... ... ... 2000.
22. Реформа на селе – земную улицу //Советы Казахстана, 14 ... 1993 ... ... Ә.С., Г.Ә. ... Жер құқығы. Оқу құралы, А., ... 2004 ... ... У.Ш. ... ... за ... законодательства. , Баку, ЭЛМ, 1989 год.
25. Хаджиев А.Х. Земельное право Республики Казахстан. Учебное пособие.
Алматы, Данекер, 2001 год.
-----------------------
[1] ... ... ... за 1995 год. (стат.Сборник). Алматы,
1995.
[2] Б.В.Ерофеев. Земельное право России. Москва, ... 2001 ... ... А.Е. ... ... в ... - ... Жеты Жаргы, 1998. С.12.
[4] Быстрое Г.Е. Правовые проблемы земельной и аграрной ... ... ... теория, практика, итоги, перспективы. -Минск, 2001.
С.98.
[5] Еренов А.Е. и др. Совершенствование правовых основ земельной реформы в
Республике Казахстан. Алматы: Жеті ... 1996 г. ... ... Д.Л. ... ответственность за экологические
правонарушения. - Алматы, 1993.
[7] Ә.Е.Бектұрғанов. Қазақстан Республикасындағы жер құқық қатынастары.
Алматы, Жеті ... 1997 ж.174 ... ... И. А. ... ... ... 2001. С. ... В.В.Петров. Экологическое право России. Изд. “БЕК”, М.,1995, ... ... ... ... России. М., Изд. Профобразование, 2001,
С.422.
[11] Поддольский И.И. Землеустройство: общественно-экономическая теория.
Алматы, 2000. С.73.
[12] Стамқұлов Ә.С., Г.Ә. ... Жер ... Оқу ... А., ... 2004 ... Косанов Ж.Х. Право собственности, право землепользования и иные права
на землю. - ... ... ... ... Ю.Г., ... В.Х. и др. Земельное право. - М.: Былина,
2000.С.215.
[15] Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 2 ... Жер ... ... берілген немесе мемлекеттік жер пайдаланушылар жалға берген
кезде олар үшін ... ... ... ... ... ... ... Сборник нормативных актов. – Алматы: Юрист.
2004. – С.114.
[16] Қазақстан Республикасының «Бағалау қызметі туралы» заңы. Жеке басылым.
[17] ... ... и ... ... как ... ... ... территории.
[18] Юровский Л.К. К проблеме плана и равновесия в советской хозяйственной
системе.// Коммунист. 1990. №8. С.66.
[19] Алимжанов Б.Р. Проблемы правового регулирования ... ... ... ... ... к-та юр. ... А.- 2002.
[20] Стамкулов А.С. Бектурганов А.Е. //Некоторые вопросы ... на ... в ... Казахстан //Вестник Министерства
Юстиции РК. 1995 №2 С.12-13.
[21] Еренов А.Е. и др. Совершенствование ... ... ... ... ... ... Алматы: Жеті Жарғы, 1996 г.
[22] Хаджиев А.Х. Земельное право ... ... ... ... ... 2001 ... ... К., Ж.Нурланова. Перспектива развития земельного
законодательства Республики Казахстан // Правовая реформа в Казахстане,
2001 г. №1, С.33.
[24] Файрадова У.Ш. Административная ответственность за ... ... , ... ЭЛМ, 1989 год. ... ... А.Е. ... за ... земельного
законодательства Республики Казахстан. - Алматы, 1997.С.123.
[26] Стамқұлов Ә.С., Г.Ә. ... Жер ... Оқу ... А., Заң
әдебиеті, 2004 жыл.152 бет
[27] Усманова Л.Ф. ... ... ... и охраны
окружающей среды в аграрном секторе экономики: ... дис. д-ра ... - Уфа, 2000. - 42с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұрғын үй мақсатындағы жерлерге салық салуды есептеу жолдары27 бет
Ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жерлердің құқықтық режимі13 бет
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер8 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
Еңбек нарығы6 бет
Жеке кәсіпкерлік - кэсіпкерліктің нысаны ретінде61 бет
ҚР- ның жер қорының жалпы сипаттамасы8 бет
"Ауылшаруашылығы құстарының гигиенасы"5 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь