Орталық Азиядағы қауіпсіздік тәртіптері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘРТІП ФЕНОМЕНІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТҮСІНДІРМЕСІ
1.1 «ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘРТІП» ҰҒЫМЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 РЕЖИМ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

2. ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК ТӘРТІПТЕР СИПАТТАМАЛАРЫ
2.1 ҰЖЫМДЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ШАРТТЫ ҰЙЫМЫ БЕЛГІЛЕЙТІН ҚАУІПСІЗДІК ТӘРТІБІ ... ... .23
2.2 ШАНХАЙ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ҰЙЫМЫ ШЕҢБЕРІНДЕ ДАМЫП ОТЫРҒАН ҚАУІПСІЗДІК ТӘРТІБІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
        
        Орталық   Азиядағы қауіпсіздік тәртіптері
(диплом жұмысы)
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘРТІП ФЕНОМЕНІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... РЕЖИМ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ҚАУІПСІЗДІК ТӘРТІПТЕР СИПАТТАМАЛАРЫ
2.1 ҰЖЫМДЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ... ... ... ... ... ... ҰЙЫМЫ ШЕҢБЕРІНДЕ ДАМЫП ОТЫРҒАН ҚАУІПСІЗДІК
ТӘРТІБІ.....................................................................
..............................................34
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................50
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... дипломдық жұмыстың аты «Орталық
Азиядағы қауіпсіздік тәртіптері». Автор осы тақырыпты таңдауының ... ... оның ... деп ... ... жұмыста
қарастырылып отырған қауіпсіздік мәселесі қазіргі заман ... ... бірі ... ... ... ... ету ... барлық мемлекеттері , оның ішінде Орталық Азия ... үшін ... ... ... айналды. Егер де ХХғ. 90- шы жылдарының басында
аймақтағы қауіпсіздікті тек ... ... ... ... ету
ретінде ғана түсінсе, қазіргі кезде қауіпсіздік ... өзі ... ... ... ... ұлттық және аймақтық
қауіпсіздікті қамтамасыз етуге байланысты ұстанымдар өзгерді. Өз ... ... ... кезеңде аймақтық қауіпсіздіктен бөліп
қарастыруға болмайды. Өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бір ... ... осы ... ынтамақтасуға мәжбүр.
Осы дипломдық жұмыста автор Орталық Азия ... ... ... ... ... Бұл ... қауіпсіздікті
кең мағыналы терминге айналғанын айтып кеткен жөн. Оны негізгі бес салада
қарастыруға ... ... ... ... әлеуметтік-саяси;
4. экологиялық;
5. ақпараттық.
Өз алдына осы қауіпсіздік түрлері бір- ... ... ... ... ... ету үшін ең бастысы Ортаазиялық аймақтың, сонымен қатар
ұлы державалар – Ресей және Қытаймен шектесуі, екінші ... ... және ... ... ланкестікпен, есірткі заттардың
транзитімен, заңсыз миграциямен күресу мәселелерін шешу үшін ... ... әсер етіп ... мен ... ... дипломдық жұмыстың мақсаты – Орталық
Азия аймағындағы қалыптасқан қауіпсіздік жүйесін мен тәртіптерін ... осы ... ... Орталық Азия аймағында қандай халықаралық
қауіпсіздік тәртіптері калыптасқан, олар ... ... және ... қалай әрекет етіп отыр және т.б. ... ... ... тәртіптерінің кейбіреулеріне тікелей сараптама жасауды мақсат
етіп отыр.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін берілген ... ... ... қойылған:
• « халықаралық тәртіп» ұғымын ашып ... оның ... ... ... ... ... ... олардың өзара
қатынасын зерттеу;
• Тәртіп теориясы, оның ішінде ... ... ... көптеген
үлгілерін талдау, тәртіптің негізгі қағидалары мен ережелерін ... ... ... ... ... ... ... зерттеу;
• Ұжымдық Қауіпсіздік Шартты Ұйымы шеңберінде Орталық Азияда қалыптасқан
халықаралық ... ... оның оң және ... ... ашу, ... ... ала ... Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы щеңберінде ... ... ... ... тәртібін сараптау, оны Ұжымдық Қауіпсіздік
Шартты ұйымы шегіндегі қауіпсіздік ... ... ... Бұл ... жазу барысында деректеме ретінде
ортаазиялық мемлекеттер мен ... ... АҚШ пен ҚХР- сы ... құжаттар пайдаланды. Құжаттарды шартты түрде екіге деңгейге
бөлуге болады.
Екіжақты ... мен ... ... мен ... бейбіт көршілік, достық пен ынтымақтастық туралы келісім- шарт,
2002 жыл;[1] Ресей Федерациясы мен ҚХР- сы ... ... ... пен ынтымақтастық туралы келісім- шарт, 2003 жыл;[2] РФ мен АҚШ
арасындағы жаңа ... ... ... ... мен Дж. ... ... декларациясы, 2002 жыл;[3] В. Путин мен Х.
Дзиньтао қабылдаған РФ мен ҚХР – ның ... ... 2004 ... ... ... мен ... ... Республикасы,
Қытай Халық Республикасы мен Ресей Федерациясының ... ... ... ... 2003 жыл;[5] Қазақстан Республикасы,
Қырғызстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы ... ... ... ... ... 1998 ... Ресей Федерациясы,
Қазақстан Республикасы мен Қырғызстан Республикасының бір- бірімен өзара
әрекеттесу мен сенімділікті ... ... ... 2001 ... және ... құжаттар ҚР Сыртқы істер Министрлігінің сәйкес бөлімінде ... және ... ... сақталуда.
Тарихнамаға шолу. Бүгінгі таңда Орталық Азияда ... ... ... ... ... бұл мәселеге байланысты
зерттеулер тек қана ортаазиялық мемлекеттерде ғана ... ... ... да көп. ... басым бөлігі жалпы сипатқа ие және Орталық Азия
мемлекеттерінің потенциалды мүмкіндіктерін бағалауға және ... да ... сол ... ... ... ... ... Аймақтағы
мемлекеттердің интеграция деңгейі мен қауіпсіздігіне көп назар аударылған,
өйткені, бұл элементтер батыс елдері үшін Орталық ... ... ... ... бұл ... ... И. А. ... «Теория режимов
//Теория интеграции: техника интерактивного обучения»[8] атты ... Бұл ... ... Азия ... ... үрдістерді, осы
үрдістің қауіпсіздік мәселелерімен ... және осы ... ... ... қауіпсіздік тәртіптерін зерттейді. Халықаралық
қауіпсіздік тәртіптер мұнда әрекет ету бағыттары ... ... ... ... ... көрсетілген.
Сонымен қатар автор тәртіптер теориясы мен қауіпсіздік тәртіптерін
талдау үшін П.А. Цыганковтың «Международные отношения: теории, ... аты ... ... Бұл ... ... қауіпсіздік мәселелер секторлар бойынша талданған. Мұнда
көбінесе аймақтың әскери қауіпсіздігіне көп ... ... ... и конфликты в контексте безопасности
Центральноазиатского региона”[10] атты Е.Абеннің, Р.Жоламанның, Е. ... т.б. ... ... ... ... болатын қақтығыстар және
елдер арасындағы қарым-қатынастардың күрделенуі туралы ойлар айтылады.
Авторлар қақтығыстарды ... бір ... жолы ол осы ... халықаралық тәртіптерді құру қажетігі туралы ойлар келтірді.
Орталық Азиядағы әскери ... ... ... ... ... тұлғаларының кітаптарында, олардың сөз ... ... кең ... ... ... үшін ... ... нормативті- құқықтық актілер, концепциялар мен доктриналар
өте маңызды.
Орталық Азиядағы зерттеушілердің әскери қауіпсіздікке ... ... ... ... (1999), Бурнашев пен
Черных(2004), Дубовцев(2001, 2002) ... ... атап өту ... ақ ... Д. ... ,З. ... Т.А.
Турсунбаев, Л.А. Фридман және т.б. ... ... ... ... көп үлес ... жұмыс 1990-2005 жылдар аралығын қамтиды. Бұл жұмысты жазуда
мемлекеттердің өзара әрекеттерінің тарихи ... ... ... ... ... жоқ. ... ... шеңберінде Орталық Азия
аймағындағы қауіпсіздік мәселесі тәртіптер шегінде қарастырылған.
Бұл жұмыс төмендегідей ... ... ... ... ... мен ... Қытай, АҚШ арасындағы келісімдер ... ... ... ... ... ... Министрлігінің күнбе-күнгі іс қағаздар құжаттары, шетелдік
және қазақстандық ақпараттық ... ... ... басшылары мен сыртқы істер министрлерінің ресми
мәлімдемелері.
Газеттердің ... ... атап ... ... ... ... «Саясат», «Вестник КазНу. Серия международные
отношения и ... ... ... ... ... және ... жазу ... 1990-2005 жылдар аралығындағы мерзімді
басылымдар пайдаланылды.
Диплом жұмысында қолданылған ғылыми зерттеу тәсілдері.
... ... ... ... ғылымда кеңінен тараған салыстыру
тәсілі қолданылды. Бұл тәсілдің ... ... ... зерттеуде өте құнды екені белгілі;
• сараптау тәсілі, әсіресе, ортаазиялық ... ... ... ... өз ... тигізді;
• қадағалау тәсілі – ортаазиялық мемлекеттер арасындағы ... даму ... ... ... ең ... да, ... болды.
Диплом жұмысының құрылымы:
• Кіріспе;
• Екі тараудан және төрт бөлімшеден құралған негізгі бөлім;
• Қорытынды;
• Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ҰҒЫМЫ
Қазіргі Орталық Азиядағы бұрынғы моноцентристік геосаяси құрылым КСРО-
ның ыдырауымен тарихқа кетіп, жаңа құрылған аймақ көптеген ... ... ... ... тап ... Онда ... ... асты жай дамып және күрделеніп отыр, бұл жерде ХҚ
тәжірибесіне дәстүрлі ұстанымдарының жойылу ... ... ... ... ... қатынастардың жағдайы қарқынды дамуда.
Аймақ шегінде мемлекеттер арасындағы қалыптасқан қатынастар жүйесі
өзгеше. Он бес жыл ОА жаңа ... ... ХҚ ... ... ... бейімделуіне аз мерзім болып ... ... ... осы ... оның оқиғалары мен бастамашылықтарына ұстамды
сыртқысаяси концепцияны ұстанды. Өз ... ... ... ... ... сыртқы күштердің белсенді араласуына,
қалыптасқан қатынастарды ... ... ... 1992 жылдан
бастап аймақта қазіргі заманға дейін әрекет етіп отырған қауіпсіздіктің
түрлі ... мен ... жаңа ... басталады. Қауіпсіздік
пен тұрақтылықты қамтамасыз ету бойынша қалыптасқан халықаралық институттар
және олардың ... ... ... халықаралық қауіпсіздік тәртіптері
аймақта біртіндеп күшейе бастады.
Халықаралық контекст шеңберінде ОА мемлекеттері үшін ... ... не ... ... қауіпсіздік тәртіптерін
зерттеу Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін мәнді
мәліметтер ... ... ... ... еді. Ең ... халықаралық
тәртіптерді қарастыруда олардың теориялық бастамаларын зерттеу қажет.
Халықаралық тәртіп қауіпсіздік ... ... ХХғ. 70- ... ... ... Оның негіздерін халықаралық- саяси теориясының
либералды ағымының өкілдері ... Олар ... ... ... мен ... ... табылатын халықаралық ... ... Бұл ... ... қауіпсіздік тәртіптерінің
негізінде жатқан ережелерді зертеуге ... ... ... саяси реализм мектебінің өкілдері де
көңіл бөле бастады. Халықаралық тәртіп ... ... ... батыс зерттеушілер жатады: Р. Аксерольд, С. Краснер, Р. Кохейн,
Ф.Краточвил, Дж. Миршаймер, Дж. Най, Дж. ... ... Янг ... ... ... ... халықаралық тәртіптің
бірыңғай анықтамасы жоқ. 1975ж. Дж. ... ... рет ... тәртіп
ұғымына анықтама берді: « халықаралық тәртіп деп мемлекеттер тобымен
қабылданған өзара ... ... ... ұйымдық және қаржы белгілеулер
жиытығын айтамыз.
Ресей зерттеушісі В.Е. Петровскийдің пікірінше халықаралық қауіпсіздік
тәртәптерін қалыптастыру мен ... күш ... ... ... ие.
Себебі осы тәртіптерде қатысушылар арасында өзара қатынастардың иерархиялық
құрылым көрініс тауып отыр. Мықты держава қатысатын халықаралық қауіпсіздік
тәртіптер ... ... ... ... сол себепті
халықаралық қатынастардың барлық жүйесіне ... әсер ... ... үшін бұл ... ... ... ... тәртіп шегінен тыс
оларға анархия қауіп төндірсе, тәртіп ішінде олар иерархиялық ... ... Яғни ұлы ... ... ... ... ... міндеттейді, осымен олар халыаралық қауіпсіздік ... ... мен ... ... Олар ... ... ... қолданады. В.Е. Петровский айтқандай тәртіптер шегінде ... ... қол ... ... ... ... ... держава әлсіздеу мемлекеттер үшін қауіпсіздікті
қамтатамасыз етіп, шешім қабылдау автономиясвн ... ... ... ... ... саяси бағытын ұстанып, орнына қауіпсіздік кепілін
алады.[11]
Қауіпсіздік тәртібі өзінің тікелей ... ... өте ... институт болып табылады. Халықаралық қауіпсіздік
тәртібіне қатысушы мемлекеттің ... ... ... өзгерісі оның
қызметінің бұзылуына әкеледі. Мысалы Өзбекстанның Ташкент келісімшартынан
шығуы бул топтың қауіпсіздік тәртібіне саяси және ... ... ... ... ... ... анық болуына және оның
динамикасына жақсы әсерін тигізеді. Халықаралық зерттеуші Дж. ... ... ... ... әлемдік үкіметтің болмауына қарамастан
тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Мемлекеттер ұзақ уақыттық ынтымақтастықты
қамтамасыз ететін ... үшін жаңа ... ... ... ... ... ... зерттеуші Оран Янгтың теориясы бойынша халыаралық
тәртіптер қызығушы тараптардың басқару ... ... ... ... ... да ... ... сияқты олар
ісәрекеттің үлгісі ... ... Олар ... ... процесінде
субъективтік-адамдық фактордың болуын көрсетеді. ... ... ... алдын ала келіскен шарттарды бұзу қауіпін ... ... ... ... ... ... О. ... ойы бойынша тәртіптер
мемлекетпен немесе ол қатысушы болып ... ... ... және ол жеке ... ... ... белгілі бір жақтардың бір мақсатта бірігіп
әрекет етуіне ... ... ... Оған ... ... бір мемлекеттегі
қауым бола алады. Қауым азаматтардың ... және ... ... қолдана негізделіп азаматтардың іс әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз теңдік
принцип аренасында орналасқан.
Халықаралық тәртіптер ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... табылады. Кейбір
зерттеушілердің ойлары бойынша халықаралық ... ... ... түсінігіне жол береді, соған байланысты мемлекеттердің
ынтымақтастығында ереже ... ... ... ... ... ... даулы жағдайлар түсініктің алмасуына әкеліп
соқтырды. Тек ... ... ... ... ... бұл
қиындықтарды шешуге көмектесті.
ОАА-та халықаралық қауіпсіздік тәртіптерінің түрлі модельдері бар.
Олардың басцм ... ... тыс ... ... ОА ... ... ... ғана болып табылады.
ОАА-та Ресей федерациясымен қатар АҚШ пен ҚХР ... ... 11 ... ... ... жоғары аталған мғемлекеттердің
ғаламдық және ... оның ... ОА- ғы ... ... ... ... ұлы ... бәсекелестігі стихиялық
түрде емес, келісілген түрде өтуде. Бұл тәртіптік сипаттаманың барын
көрсетіп ... ... ... ҚХР- мен не ... осы ... ... ... тырысуда. Біртарапты тәртіпте РФ ҚХР- ның кіші
серіктестігі болар еді, ал АҚШ- тың 2001ж. 11 ... ... ... ... « ... ... берді. З. Бжезинский былай деді:
« РФ – ның ... ... ... ... еді, ал Қытаймен одақ
құру оған бағыну деген сөз.»
АҚШ- тың аймақта көбінесе ... ... ... механизміне
мүдделі болып отыр. Олар тұрақтылыққа және Еуропа мен ... ... ... көмекшісі Е. Джонстың пікірінше АҚШ- тың Орталық Азиядағы
бірнеше стратегиялық мүдделері бар. Олар:
... оған ... пен ... заттардың заңсыз
айналымына қарсы куресу мен ЖҚҚ таратпауға ... ... ... ол ... ... ... мұнай мен газын
жеткізуге қатысты;
• ішкі реформа, демократикалық және нарықтық- экономикалық
мәселелерге қатысты.
АҚШ- тың ... ... ... ол ... ... ... табылады. Біріншісімен Америка стратегиялық серіктестік
туралы келісім- шартқа қол қойған.
Дегенмен, осы аймақта АҚШ пен РФ ... ... ... ... ... бар. Бұл РФ мен АҚШ ... жаңа стратегиялық
қатынастар туралы Президент В.В. Путин мен Президент Дж. Буштың ... ... ... Олай ... да, АҚШ пен РФ- ның ОАА бойынша
ұстанымдары толық келеседі деп айтуға болмайды. Мәселен ... ... ... ... ... ... қайшы. РФ
Ауғанстанда ланкестік пен экстремизм ошақтарын жою бойынша АҚШ- ... ... РФ ОА ... АҚШ- қа ... және ... беру ... келіссөздерге қатысты. Бұл мәжбүрлі қадам болды,
сол себепті АҚШ- тың аймақта әскери- саяси болуы Ресейді мұнда позицияларын
нығайтуға итермеледі. ... 2003ж. Қант ... ... аэродром
құрып, 2004ж. Тәжікстанмен екіжақты стратегиялық сипатта келісім- шарттар
мен келісімдер кешенін жасасты.
РФ мен ҚХР 2001ж. 16 ... күні ... ... ... ... туралы Келісім- шартта екіжақты ынтымақтастық механизмін
көрсеткен: « Келісуші тараптар аймақтарда өзара ... ... ... ... орнатуға, тұрақтылықты нығайтуға әсер етеді және
қауіпсіздік пен ынтымақтастық ... ... ... ... механизмдеріне ат салысады». ҚХР-сы ОА-ға геоэкономикалық(мұнай
өнімдерін ең үлкен тұтынушылардың бірі ... және ... ... ең ... ... болу ретінде).
Аймақтың мемлекеттері АҚШ пен басқа аймақтық державалармен екіжақты
және ... ... ... көп ... алуға тырысуда. Орталық
Азия үшін тек бір мемлекетке приоритет беру мүмкін емес жағдай ... ... Е ... ... ... ... ... контексінде
халықаралық қауіпсіздік тәртіптер модельдерін беруде.
Аймақтағы халықаралық қауіпсіздік тәртіптер модельдерді ... ... ... ... ... Қауіпсіздік пен Ынтымақтастық бойынша ұйым(ЕҚЫҰ);
3. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы(ТМД);
4. Ұжцмдық қауіпсіздік бойынша Шартты Ұйым(ҰҚШҰ);
5. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы(ШЫҰ);
6. Еуро- Атлантикалық ... ... мен ... ның ... үшін ... ... ... өзара іс- қимыл мен ... ... ... ... ... ОАА- та қауіпсіздікті қамтамасыз ету
бойынша ... және ... ... ... ... ... барлық
халықаралық институттар аймақтағы қауіпсіздік тәртібінде өзара байланысты
және ... ... ... ... ... бұл ... біз тек ... Қауіпсіздік Шартты Ұйымы мен Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымы ... ... ... ... барлық мемлекеттері ТМД интеграциялық алаңына кіреді. ТМД ұйым
ретінде КСРО ... ... сол ... ... ... ... ... Бұл ұйым мемлекеттердің толық ыдырауына жол бермеді. Әрине
ТМД- ның саяси салмағы жоқ, дегенмен ... ... ... ... ... ... жүргізүге мүмкіндік беріп отыр.
Қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жеке ... ... ҰҚШҰ ... Оған ... ... мемлекттер кіріп отыр. 1999ж. Одан Өзбекстан
шығып кетті. ... ... ҰҚШҰ ... ... үшін ұстап тұрушы
фактор ретінде болып, кейіннен ұжымдық ... пен ... ету ... ұйым ... институцияланизацияланды. Қандай да бір
шекте ҰҚШҰ ... ... ... үшін ... ... болып отыр. Алайда оның құрылуының басында кейбір қатысушылардың дау-
жанжалдары оны әлсіздеткен. ҰҚШҰ ... Тез ... ету ... ... ... олар РФ ... ... 201- ші дивизиясы мен әүелік
компонентке негізделген.
Қауіпсіздікті ... ету ... ... ... ... атап өту қажет. Осы ұйымның басында РФ мен ҚХР тұр, ... ... ... континентте халықаралық құқыққа негізделген көпполярлы
әлем тәртібін орнатуға қажет негізгі ... ... ... ... ... ең маңызды құрал ретінде қарастыра бастайды.
Кейіннен 1996ж. Шанхай ... ... ... мен ... ... ... ... Бастапқы кезде ШЫҰ сенімділік шаралары мен
қарулы күштерді өзара ... ... ... ... ... мен экстремизмге қарсы күрес мәселелерімен айналысады. 2001ж.
ШЫҰ формальді түрде қалыптасты, 2002ж. оның ... мен ... қ. ... ... ... ... келісім қабылданды, 2003ж. Шанхай қ. ... ... РАТЦ ... ... ... ... бастап саяси және ... ... ШЫҰ ҚХР- ның ОАМ мен РФ – мен ... және
стратегиялық саясатты келістіруге тиімді құрал ретінде қызмет ете алады.
ШЫҰ үлгісіндегі тәртіп ... кең ... ... ... ... 1970 жж. ... пайда болды. Әдебиетте
халықаралық тәртiбiнiң нақты анықтамасы жоқ, бiрақ келесi анықтамалары кең
таралған:
• халқаралық тәртiп-“қандайда бiр ... ... ... ... ... iс жүргiзулер ”
• (Эрист Хаас)
• Халықаралық тәртiп - “ережелер мен iс ... оған ... ... ... бiр түрi үшiн ... институттарды қабылдау
арқылы трансұлттық және ... ... ... ... (Роберт Неохейн мен Джозеф Най)
• Халықаралық тәртiп – “қандай бiр ... ету ... ... тұлғалардың әрекеттерiн белгiлейтiн әлеуметтiк
институттар” (Оран Янг)
... ... ... бiр ... акторлардың қағидалары,
нормалары, шешiмдердi қабылдау ережелерi мен iс жүргiзулерi және
олардың қалыптасқан әрекеттерi (Стефан ... ... ... ... мен ... ... бар ... қағидалар мен нормалар дегенiмiз халықаралық қатынастардың қандай да
iр кеңестiгiн не жүйесiн ... ... ... болып
табылады. Қағидалар мен нормалар құрылымда құрастыратындықтан, олардың
өзгеруi өз ... ... ... ережелер мен iс жүргiзулердi бөлiп
көрсетуге ... ... ... ... ... өзгерiсi не әсер
етпейдi. Осылайша тәртiп iшiнде ережелер сақталынады, ... ... ... ... ... ... деген күтушіліктер құрылып отыр.
Қандай да бір ... құра ... ... ... ... ... табылады. Олар шешімдерді қабылдау мен нақты тәжірибе негізінде
шаралар мен қабылдау мен нақты ... ... ... мен қағидаларды
инстуттайды. Тәртіптердің ықпалы тек ... ... ғана ... ... да ... ... ЖШС ... т.б.) әсер
етеді.[15]
Американ зерттеушісі К.Дойчтың коммуникациялық ұстанымы бойынша барлық
әлеуметтік үрдістер, оның ... ... ... қатынастар бірдей
заңдықтарға бағынады. К.Дойч коммуникациялық ... ... ... ... мен ... ... жазылған кибернетика мен жүйелік
теория. К.Дойч үшін Н.Виннердің келесі идеясы ... ... ... өмір сүруі әлеуметтік топты ... ... ұйым ... ... ... Коммуникация ол ұйымды құратын
біріктіруші күш. Коммуникацияның өзі топқа бірге ойлануға, ... ... ... ... ... ... ... коммуникацияны түсінуді
талап етеді».[16]
Адамдар арасындағы коммуникациялар не достық, не жаушықты ... бұл олар ... ... ... не ... есінде қалып
отырғанға байланысты. Н.Дойчтың схемасында саяси жүйелердің қандай уақытқа
дейін өмір ... ... ... ... олар ... ақпаратты
сәйкес рәміздерге бөліп кодтауға, кодталған рәміздерді сақтауға, ең маңызды
ақпаратты бөлуге, қажетті жағдайда ... ... ... ... ... ретінде бола алатын ақпаратты жинауға қаншалықты қабілетті
соған ... ... ... ... ... ... ұйымдардікі
тәрізді коммуникациялардың ағымына негізделген, мейлі ол осы бірліктердің
ішінде, не бірліктер мен сыртқы әлем ... ... ... мен саяси қоғамдастықтардың интеграциясы
арасындағы ... ... ... ... ... ... ол ... тараптар арасындағы алмасу көлемін бөліп көрсетеді.
Коммуникациялар теориясы халықаралық ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді: мемлекеттер
арасындағы достық, сенімдігін, өзара ... мен ... ... беруші
байланыстарға қабілеттілік. Алайда, бұл факторларды К.Дойч қосымша деп
қарастырады. Оның ойынша ... ... ... ... ... ... егер ... мемлекет үшін пайда болатын
жауапкершілік пен ашылатын мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ең ... фактор ол әр түрлі әлеуметтік
топтардың әрекеттері ... ... ... ... ол ... ... бойынша коммуникация
мүмкіндіктерімен біріктірілген тұлғалар тобы болып ... және де ... ... ... ... ... ... ағымдар мен көлік жүйелерімен
бірінен және аз қоныстанған не ... ... ... ... ... - деп пайымдайды. Халықтар бір-біріне өзара тәуелді
болған ... ... ... ... деп ... қандай да бір
территорияда «қоғамдастық сезіміне» жету; халық ... ... ... ... ... ... ... беретін
институттар мен әдет-ғұрыптардың қалыптасуы деп ... ... ол ... ... деп ... ... ... дегеніміз интеграцияға ұшыраған адамдар тобы».
Міне, осындай жолмен мемлекетаралық интеграция жүзеге асырылады.
Өзінің ... ... ... (1969 ж.) атты еңбегінде
К.Дойч барлық ... ... ... әрекеттеріне байланысты пайда
болады. Осы ... шығу үшін тек бір жол ғана бар – ол ... ... әкелетін «қауіпсіздік қоғамдастықтарын» құру. Егер де
бүкіл әлем «қауіпсіздік қоғамдастықтарына» біріктірілген болса, К.Дойчтың
пікірінше соғыстар бірдей ... ... ... ... ... үшін ... салыстыру зерттеулер
тәсілдерін пайдаланды. Оның сараптамасының объектісі Солтүстікатлантикалық
кеңістікте өтіп жатқан қазіргі заманғы үрдістер болып табылады, олар ... ... мен ... ... ... ... ... құрылуы, оның азаматық соғыс кезіндегі таралуы мен
қайта бірігуі; Шотландия мен Англияның ... ... ... ... ... Италияның бірігуі; Габсбургтер
империясының құрылуы; норвег-швед одағы; Швейцария ... ... ... ... және орта ... ... ... Ұлттық
дәрежеде интеграция/дезинтеграция үрдістерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... түсінуге ықпал
етеді.
Жүйелер теориясына сүйеніп, К.Дойч ... ... ... ... ... ... олар ... тәуелді және бірге жүйелік
шығарады, соңғыларына олар жеке қол жеткізе ... еді» деп ... ... ол ... ... не ... интеграциясы деп
санайды. Бұл ... ... ... ... муниципалитеттер,
аймақтар мен елдер жатады. Олардың саяси тәртібіне қатысты К.Дойч көбінесе
акторлар арасындағы коммуникациялар дәрежесіне көңіл бөледі.
К.Дойчтың пікірінше, ... ... ... мыналар:
1. бейбітшілікті сақтау;
2. интеграциялаушы бірліктер үшін үлкен мүмкіндіктерге қол жеткізу;
3. ... да бір ... ... ... барысында бірінші мақсат не болмаса басқа жоғары
көрсетілген ... ... ... байланысты К.Дойч «Қауіпсіздік
қоғамдастықтарының» 2 ... ... ... ... ... ... ... екі немесе одан да көп тәуелсіз
болған саяси бірліктер ортақ унитарлы, не федералды ... бар ... бір ... ... (мәселен, АҚШ). «плюралистік қоғамдастықта»
бірліктер тәуелсіз болып қалады (мәселен, НАФТА ... АҚШ ... ... мен ... Еуропадағы интеграциялық үрдістердің
сараптамасы К.Дойчқа интеграциялық екі түрі үшін қажетті шарттардың бар
екендігі туралы ... ... ... ... Амальгамирлік интеграция
келесі «шарттардың» болуын талап етеді:
1. негізгі құндылықтардың өзара сәйкестілігі;
2. ерекше және баулаушы өмір сүру ... ... және ... ... ... ... күшею;
4. бірқатар қатысушы бірліктер үшін ең жоғары экономикалық өсу және
әлсіз аймақтар топтастырылатын ... ... ... ... ... арасында географиялық жақын
территориялар арасында үздіксіз ... ... ... ... ... коммуникациялар мен өзара әрекеттерінің көптілігі мен әр ... ... ... ... ... тұлғалардың мобильдігі.
Міне, бірге бұл шарттар қоғам ... ... ... ... ... қабылдап қолдауға талпынысы мен
қабілеттігін ... ... ... ... ... әлсіз болуы мүмкін, ол келесі шарттардың
бірінің әсерінен дезинтеграцияға ... ... ... ... ... ... ... қоғамдастық немесе оның
бір бөлігі үшін ауырлықтың өсуі;
2. азаматтық ассимиляция ... ... ... ... ... күрт өсуі мен ... ... ... ... ... ... мәдени, лингвистикалық, этникалық
салалардың бірінде интеграциялық ... ... ... күрт ... ... ... ... үкіметтер мен саяси-этникалық,
саяси және әкімшілік мүмкіндіктерінің мәнді әлсізденуі;
5. жаңа ... ... ... ... және ... ... ... әкелетін саяси элитаның жабық сипаты;
6. қажетті реформаларды ... ... ... пен ... ... плюралистік қауіпсіздік қоғамдастығының
қалыптасуында 3 мәнді ... ... ... ... ... саяси шешімдер қабылдайтын тұлғалардың
құндылықтардың сәйкестілігі;
• саяси шешімдер ... ... ... ... ... ... ... бірліктер мен ... ... ... ... ... ... ... плюралистік қоғамдастықты құру жеңілдірек, себебі оның құрылуы
интеграциялаушы бірліктердің ... ... ... және бір ... ...... ... жүзеге асыруға ғана байланысты.
Оның құрылуы интеграциялаушы ... ... ... үрдісі бір немесе бірнеше жоғары дамыған саяси бірліктерден
тұратын ядроның айналасында басталады. К.Дойч түрлі елдердің ... ... жеке ... ... ... мен ... қатынасының
маңыздылығын атап көрсетеді. Алмасу ... ... ... ... ... формалары өзара ... ... ... яғни, бір-біріне сенбеу, қорқуды алдын алудың ... ... ... халықаралық ұйымдардың рөлін бөліп көрсеткен жоқ, бірақ оның
жұмыстарын ... ... ... ... ... «плюралистік интеграция» нәтижесінде үкіметаралық, не
үкіметаралық емес халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... коммуникациялардың
формалары бола алады, олар бір-бірін жақсырақ түсінуді, ... ... ... ете ... ... саяси интеграцияның үлгісі әлеуметтік ассимиляция мен
саяси ... ... ... өткізеді, бұл байланыс интеграция
үрдісінің қажетті шарты, әрі ... ... ... ... ... оның концепциясына сүйенсек, ... ... ... болып
табылмайды. Интеграция үшін қажетті шарттар бір мезетте емес, ... ... бола ... ... ... ... үзе ... бойынша қауіпсіздікті бөлу туралы ойлар ... ... он ... ... ... себебі әскери-саяси күн
тәртібіне жаңа мәселелер енгізілді. ... ... ... ... былай деп тұжырымдады:
Жалпы айтқанда, әскери қауіпсіздік мемлекеттердің ... ... ... екідеңгейлік өзара әрекеттесуін және ... ... ... ... Саяси қауіпсіздік дегеніміз
мемлекеттердің, заңды жүйелердің, идеологиялардың ... ... ... және ... ... легититимдікті береді.
Экономикалық қауіпсіздік мемлекеттік күш пен молшылық дәрежесін
сақтауа қажетті қорлар, қаржылар мен нарықтарға қол ... ... ... тіл, ... және ... дәстүрлі
құрылымдарының, сонымен қатар ұлттық ... пен ... үшін ... пен ... ... жасауды білдіреді.
Инвайроментальдық қауіпсіздік адамның ... ... ... ... қолдаушы жүйе ретіндегі жергілікті және планетарлы
биосфераны қолдауды білдіреді.[17]
Бұл жұмыста ... ... ... ... ... бірі ... ... Бұл тәсіл ... ... түрі ... ... ... ... ... социетальді
• инвайроментальды
Секторларды енгізу өзара әрекеттесудің жеке құрылымдарын бөлу және
сараптау ... үшін ... ... ... ... ... ... ол
зерттеуді жүйелеу мен қарастырылатын объектілер санын қысқарту арқылы оны
жеңілдету болып табылады.
Осы тұрғыдан қарасақ, ... ... ... қатынастарымен, саяси
сектор билеуші мәртебесі, беделі және мойындау қатынастарымен, экономикалық
сектор сауда, өндіріс және қаржы қатынастарымен, социетальды ... ... ... ... ... адам ... мен ... арасындағы қатынастармен байланысты.
Берілген жұмыста автор Орталық Азия мемлекеттері қауіпсіздігінің
әскери секторын сараптаумен ғана ... ... ... ... ... Бұл таңдау әскери қауіпсіздік ... ... ... бола ... ... ... тексілерінде,
әрі нормативтік-құқықтық құжаттарда нақты көрініс табуымен түсіндіріледі.
1.2 РЕЖИМ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕРІ
Қақтығысушы тараптар ... ... ... ... ... ... ... Сол себептi қақтығыста үшiншi тарап “арбитрдiң”
болуы қажет, осы арбитр қақтығыс жағдайында ортақ құқықтық ... ... ... тиiс. Мiне ... да бiр ... ... акторларының тәртiбi және нормаларын қалыптастыру халықаралық
режимдер теориясы жүзеге ... ... ... экономика,
қауiпсiздiк, экология, әлеуметтiк қатынастар т.б. салалары т.б. ... ... ... ... ... өте ... ... бұл салалар
мәселен, ядролық қаруды таратпау, әлемдiк мұхитты пайдалану және ... ... ... және ... бөлу т.б. ... ... ... ұғымы 1970 жж. басында пайда болды. Әдебиетте
халықаралық тәртiбiнiң нақты анықтамасы жоқ, бiрақ келесi ... ... ... ... бiр саланы реттеу мақсатымен
келiсiмен нормалар, ережелермен iс жүргiзулер ... ... ... ... ... - ... мен iс жүргiзулер, оған қоса
қызмет етудiң нақты бiр түрi үшiн ... ... ... ... және ... ... реттеу мен
бақылау” (Роберт Неохейн мен Джозеф Най)
• Халықаралық тәртiп – “қандай бiр қызмет ету ... ... ... ... ... әлеуметтiк
институттар” (Оран Янг)
• Халықаралық тәртiп қандай бiр салада ... ... ... ... ... мен iс ... ... қалыптасын әрекеттерi айналасында(Стефан Крайснер);
Әрбiр тәртiптiң негiзiнде “қағидалар мен нормалар жиынтығы” бар өз
алдына қағидалар мен ... ... ... ... ... ... ... не жүйесiн қалыптастыруға көмектесетiн ”бағыттар” болып
табылады. ... ... ... ... ... ХХғ. 70- ... ... алады. Оның негіздерін халықаралық- саяси теориясының
либералды ағымының ... ... Олар ... ... мәнді
субьектілері мен факторлары болып табылатын халықаралық ... ... Бұл ... ... қауіпсіздік тәртіптерінің
негізінде жатқан ережелерді зертеуге итермеледі.
Халықаралық тәртіп мәселесіне саяси реализм мектебінің өкілдері де
көңіл бөле ... ... ... зерттеушілер қатарына келесі
көрнекті батыс зерттеушілер жатады: Р. Аксерольд, С. Краснер, Р. ... Дж. ... Дж. Най, Дж. ... ... Янг ... ... ойынша әдебиетте халықаралық тәртіптің
бірыңғай анықтамасы жоқ. 1975ж. Дж. ... ... рет ... ... анықтама берді: « халықаралық тәртіп деп ... ... ... ... ... жоспарлар, ұйымдық және қаржы белгілеулер
жиытығын айтамыз.
Қағидалар мен нормалар құрылымда ... ... ... ... ... ... ... мен iс жүргiзулердi бөлiп көрсетуге
болады, алайда соңғылардың ... ... ... не әсер ... тәртiп iшiнде ережелер сақталынады, барлық ойнаушылар бірыңғай
ережелер бойынша әрекет етеді деген күтушіліктер құрылып ... ... ... тәртіпті құра алатын ... ... ... ... ... Олар ... қабылдау мен нақты тәжірибе негізінде шаралар мен
қабылдау мен нақты тәжірибе негізінде нормалар мен қағидаларды инстуттайды.
Тәртіптердің ықпалы тек ... ... ғана ... ... да ... банктер, ЖШС әуекомпаниялар т.б.) әсер етеді.[18]
1) Акторлардың өзара қатынастары екі жақты және ... ... ... оған ... ... мен ... ... құрылуы мүмкін. Мәселен
КСРО мен АҚШ ашық ғарышта ... ... ... ... ... ... тәртіп) құрды.
Скандинавияда экологиялық таза өнімді пайдалану бойынша аймақтық тәртіп
бар, ол бойынша қатысушы елдер экологиялық ... ... ... ерекше
марнілеуге міндетті.
2) Тәртіптер территориялық қағида бойынша құрыла алады:
• бүкіләлемдік тәртіп;
• аймақтық тәртіп;
• субаймақтық ... ... ... ету бойынша құрыла алады:
• экологиялық тәртіп;
• көліктік тәртіп;
• экономикалық тәртіп;
• қауіпсіздік ... ... ... сақтау саласындағы тәртіп;
• адам құқықтары саласындағы тәртіп және т.б.
Халықаралық тәртіп түрде ... ... – Вудс ... не ... ... ... да бiр ... құрлымы болуы не болмауы
мүмкiн, оған ... олар ... ... ... өмiр ... ... Халықаралық тәртiптер институттарды құруды көздеп
отыратын халықаралық келiсiмдарге негiзделе ... ... ... ... ... әдетте. Кендеу болып табылады.
Бұдан басқа тәртiптер ... ... ... өзгерiстерге тез
ұшырайды. Осыған қарамастан халықаралық ұйым тәртiп шеңберiнде әрекет етiп
оны қолдау үшiн құрылуы мүмкiн. Мiне асы ... ең ... ... ... ... қол ... ... шеңберiнде қандай да бiр ұйымды
құруға мүмкiндiк пайда болады
Жалпы айтқанда, халықаралық ... ... ... ... мүшелерi қандай да бiр құндылықтарда тарату мен бекiту арқылы өз
мүделерiн жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... қатынастар т.б. салалары т.б. салалары
үшiн нақты реттеушi механиздердiң болуы өте ... ... бұл ... ... қаруды таратпау, әлемдiк мұхитты пайдалану және балық
қорларын қорғау, өндiрiс және ... бөлу т.б. ... ... ... нұсқауларының бiрi Артур Стейннiң концепциясы
болып табылады. Оның ... ... ... ... шарттары мен
механизмi көрсетедi. Көпшiлiк тәрiздi А. Стейннiң ойынша ... ... ... ... ... Оның ... ... дегенiмiз егемендi мемлекеттердiң өзара әрекеттерi,
мемлекеттердiң өзiн-өзi сақтау ... бар және осы ... қол ... өз ... ... оны ... ... болу керек.
“Кәдiмгi” халықаралық қатынастар мемлекеттердiң тәуелсiз әрекет етуiн
бiлдiредi. Бұл жерде мемлекеттердiң өзара әрекеттесуiнiң ... ... ... ... ... және қақтығыстан бастар
ынтымастыққа дейiн өзгеруi ... ... ... ... етулерi шешiмдердi қабылдаудың байланыссыз және тәуелсiз тәсiлдермен
белгiленiп отырғанша, халақаралық тәртiптiң бар деп ... ... ... ... ... тарартардың шешiмдерi мен
әрекеттерi. Өзара белгiленiп отырады, оны ... деп алға ... ... ... барлық мемлекеттер шешiмдердi тәуелсiз шешуден бас
тартып, ұғымдық ( келiсiмен) әрекеттер тиiмдiрек ... ... бар ... Себебi келiсiп әрекет ету зиянды нәтижелердi ... ... ... ... тәртiп тараптар ортақ мүделер үшiн өзара ... ... ... ... ... ... ... қатынастар дегенiмiз егемендi мемлекеттердiң өзара әрекеттерi,
мемлекеттердiң өзiн-өзi сақтау мқсаты бар және осы ... қол ... өз ... ... оны ... ... болу ... тәртіптерді
зерттеуші Оран Янгтың теориясы бойынша халыаралық тәртіптер ... ... ... ... етілген әлеуметтік институттар.
Басқа да әлеуметтік институттар сияқты олар ... ... ... Олар шешім қабылдау процесінде субъективтік-адамдық фактордың
болуын көрсетеді. Халықаралық ... ... ... ... ... ... бұзу ... азайтады және басқа келісімдердің кепілі
болып табылады. О. ... ойы ... ... мемлекетпен немесе ол
қатысушы болып табылатын халықаралық ұйымдармен ... және ол ... ... тәртіптер белгілі бір жақтардың бір мақсатта бірігіп әрекет
етуіне байланысты ... ... Оған ... белгілі бір мемлекеттегі қауым
бола алады. Қауым ... ... және ... шешуге күш
қолдана негізделіп азаматтардың іс әрекеттерін шектейтін тәртіп орнатады.
“Кәдiмгi” халықаралық қатынастар мемлекеттердiң тәуелсiз ... ... Бұл ... ... ... ... ... бiр
нәтижесi мүдделерiмен белгiленiп ... және ... ... ... өзгеруi мүмкiн. А.Стейннiң пiкiрiнше мемлекеттердiң
әрекет етулерi шешiмдердi ... ... және ... ... ... ... ... бар деп айтуға болмайды.
Тәртiптер анархиялық халықаралық жүйе ... ... ... Мұнда айтып керек тәртiптер мемлекеттердiң
ынтымақтастық нәтижесiнде пайда ... ... ... ... ... жаңа ... ... құрады. Бұдан басқа,
тәртiптер халықаралық аренада күштерiң әрекет етуi ара-қатынасын бекiтiп
отырады. Мәселен, ядролық ... ... ... Status guo-ны ... ... ... ... кенейтпеуге бағыттылған. ХХІ ... ... – кең ... ... не ... зиян ... ... тудыратын ең алдыңғы ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде осы технологияларға
жаппай қыру қарулары – ядролық, ... ие ... ... ... ... ... санасына әсер ететін құралдар
жатады. Террористтер ... қыру ... ... не ... саудаласу үшін қолдануы мүмкін.[20]
Осыған байланысты мемлекетіміз жаппай құру ... ... ... ... ... қатысушы мемлекеттермен ынтымақтасу
шегінде нақты шараларды өткізуді ұсынып ... ... ... ... байланыстарды
либерализациялау халықаралық тасымалдар мен сауданың дамуы ... ... ... үшін ... заттардың контрабандасы, оның ішінде Ауғаныстаннан
келетін героин мен апиынның есірткі нарвғының басты қайнар көзі ... ... ... өндірісі осы елде өнеркәсіп негізінде әрекет
етеді. Осы ... ... ... ... оның ... ... ... оның ішінде адам шытындарын жасауға мүмкіндігі
беріп отыр.
Ұйымдасқан қылмыстық қоғамдастықтар біздің ... ... ... ... заттардың кең көлемді транзиттінің тұрақты ... ... ... ... ... қылмыс топтары жоғары
ұйымдастырумен, номерациялау ... ... ... ... ... ... ... адамдардың қылмыс саласында кең
байланыстардың болуымен ... ... ... қойдырту үшін Құзырлы органдар
басшылыраның ... ... ... ... қажет. Екі жол
бұрын «Канал - 2004» операциясы оны ... ... ... ... ... ... тен ... бағыты болуы тиіс,
ол қауіпсіздік сал саласында басқа халықаралық ұйымдармен ... және ... ... ... ... кезде ҰҚШҰ ұжымдық қауіпсіздік
ацмақтың ұйымдарының глобальді жүйесіне енді. БҰҰ – ан ... ... ... мен ... шаралары бойынша кеңесу (АӨСШК)
Еуропадағы қауіпсіздік пен кеңесу ... ... ... ... ... (ШЫҰ) ... элементтер мен өзара әрекеттесу мәнді мәселе болып
табылады. НАТО мен ... ... ... атап ... болады, ол қазіргі
кезде толық күшімен дамымай ... ... ... көптеген мәселелерді
бұрынғысына екі жақты түрде «бейбітшілік күнін серіктестік» пен ... ... ... ... ... ... өзі ... ұшырап,
қазіргі кезде бізге қарсы бағытталған ұйым емес, жалпы қауіпсіздік бойынша
ұйымға айналады. . Мемлекет ... ... ... ... онда
олар әлемдегі қазіргі заманғы әскери – саяси ахуалға келісілген ұжымдық
баға берген, интеграциялық үрдістерді дамыту ... ... ... ... пен ... саясаттың қазіргі бір ... ... ... ... құрастырды. Сессияда бірақатар мәнді құжаттар
қабылданды, оның ішінде САШҰ – мен диалог пен ...... ... ... ... ... ... ҚАУІПСІЗДІК ТӘРТІПТЕР СИПАТТАМАЛАРЫ
2.1 ҰЖЫМДЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ШАРТТЫ ҰЙЫМЫ БЕЛГІЛЕЙТІН ҚАУІПСІЗДІК ТӘРТІБІ
Халықаралық қауіпсіздік жаңа, құрылымының қалыптасу жағдайында Ұжымдық
Қауіпсіздік ... ... ... ... кеңістікте маңызды рөль
атқаруды жалғастырып отыр, өйткені бұл ҰҚШҰ – қатысушы елдердің ғана ... ... ... бар басқа елдердің ұлттық мүдделеріне жауап
береді.
«Келісім шарттың ... ... ... ... кейін оның
кеңістігіндегі басталған бұрыңғы кеңестік республикалардың ... ... ... ... тұрақтандырушы рөльді ойнады,
ұлтық қарулы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының қамтамасыз етуіне ықпал жасады.
Ұжымдық қауіпсіздік туралы Шарт (ҰҚШ) 1992 жылы 15 мамырда ары қарайғы
ұзарту ... 5 жыл ... ... қатысушылары мыналар: Армения Республикасы, Беларусь Республикасы,
Қазақстан ... ... ... ... Федерациясы, Тәжікстан
Республикасы.
Келісім-шарт 1995 жылы 1 қараша күні Біріккен Ұлттар Ұйымының Хатшылы
ында тіркелген.
1999 жылы 2 ... күні ... ... өткен ұжымдық қауіпсіздік
Кеңесінің Сессиясында ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... жо арыда атал ан мемлекеттердің барлы
ы ратификациялады. Ол Келісім-шарттың әрекет ету мерзімін кезекті 5 ... ... ... көздейді.
ҰҚШ-на мүше-мемлекеттердің президенттері 2002 жылы 7 қазан күні Кишинев
қаласында ҰҚШ ... ... және ... ... ... ... қол ... 2003 жылы 18 қыркүйек күні бұл құжаттар өз күшіне
енді.
2004 жылы 2 желтоқсан күні БҰҰ Бас ... ... ... Ұйымына БҰҰ Бас Ассамблеясында бақылаушы мәртебесін беру ... ... ... ... ... өз ... ұжымдық
негізде қамтамасыз етеді. Мәселен, Келісім-шарттың 2-бабында ... «Бір ... ... ... ... ... ына
және егемендігіне, қауіпсіздігіне қауіп төнген жа ... не ... ... пен ... ... ... жа ... ұйым а
мүше-мемлекеттер өздерінің ұстанымдарын келістіру, әрі пайда бол ан қауіпті
жою үшін шаралар қабылдау ... ... ... ... ... ... ... бір мезетте 4-бабында былай делінген: «Қатысушы мемлекеттердің
біреуіне қарсы агрессия жасал ан жа дайда барлық басқа қатысушы ... ... ... оның ... ... көмек береді, сонымен қатар
БҰҰ Жар ысының 51-бабына сәйкес ұжымдық қор анысқа құқықты ... ... ... ... ында ы ... мен ... көрсетеді.»
Доктриналық жоспарда ҰҚШ әскери қақтығыстарды алдын- алу мен жоюда
саяси құралдардың приоритеті ... ... ... әскери
саясатының тек қорғаныс бағытын білдіреді.Өзінің ішкі мазмұны бойынша ол ең
бастысы ... ... ... ... факторы болып табылады. ... ... ... ... ретінде қарастырмайды және барлық
мемлекеттерімен өзара тиімді ынтымақтастықты қолдайды. ... ұйым ... мен ... ұстанатын басқа мемлекеттерге ашық болып отыр.
ҰҚШҰ- ның мақсаты ол мүше- мемлекеттердің егемендігі мен территориялық
тұтастығына төнген әскери ... ... ... ... алу немесе қажет
болған жағдайда жою.
Мүше мемлекеттер ұлттық, ... мен ... ... ... ... әрекет ету үшін осы бағытта қызметті белсендендіру,
халықаралық ланкестіктікке ... ... ... ... ... ... құрылған органдар:
Ұжымдық қауіпсіздік Кеңесі(ҰҚК)- ұйымның ... ... ... ... ... мәселелерін қарастырады және оның мақсаттары мен
міндеттерін жүзеге асыруға бағытталған ... ... ... ақ
осы мақсаттарды жүзеге асыру үшін мүше мемлекеттердің координациясын
қамтамасыз етеді.
Кеңес ... мүше ... ... ... сессиялары арасындағы кезеңде шешімдерді жүзеге асыруда
координацилау мәселесімен ... ... ... ... ... мүше
мемлекеттер тағайындайтын өкілетті өкілдер кіреді.
Сыртқы істер министрлер Кеңесі(СІМК)- ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша ұйымның
кеңесуші және атқарушы органы болып табылады.
Қорғаныс министрлер Кеңесі(ҚМК) әскери саясат, ... ... мүше ... өзара әрекеттесуді координациялау мәселелері
бойынша ұйымның ... және ... ... ... ... ... хатшыларының Комитеті (ҚКХК) мүше мемлекеттердің
ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ... мүше ... ... ... мәселелері бойынша ұйымның ... ... ... ... ... Бас ... Ұйымныңи жоғары әкімшілік лауазымды тұлғасы болып
табылады және хатшылықты басқаруды жүзеге асырады.ҰҚК ... ... ... ... ... ... - ұйым ... ұйымдастырушылық, ақпараттық,
сараптау мен кеңесушілік қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... ... орган.
ҰҚШҰ өзін 1996, 1998 жыл мен 2001 ... ... ... ... өзін ... ... - ақ ... оңтүстігі мен
Тәжікстанда қарулы топтарынан төнген қауіпті ... ...... ... ... өнуіне әсер етті.
Әрине Қазақстанға үйым қойып отырған мақсаттары ұнамауы мүмкін емес.
Бұл – тұрақтылық пен ... ... пен ... ... ... ... ... мемлекеттердің тәуелсіздігін,
территориялық ... ... ... ... пен ... ... көрсету.
Дегенмен, жалпы аймақтық мен әлемдегі күштердің жаңа ара ... ... ... ... мен ... ... қауіптері құрылымдары қайта қарауға, ... ... етіп ...... қол қою ... ... қатысушы – мемлекеттердің өздері
өзгертетінін атап айту керек. Олардың көпшілігі үшін ... ... тән, олар ... қоғамдастықтың толыққанды
мүшелеріне айналды, өздерінің сыртқы саяси таңдацларын белгіледі. Геосаяси
таңдаулары жасағанда ... тыс ... ... және ...... орталықтары таңдалуда.[22]
Ұйымның жаңа жағдайларға бейімделуін және қазіргі заманғы халықаралық
қауіпсіздікті қылаптастыруына қатысуын маңызды деп ... ... ... ... ... ... ... перспективалары орта мерзімді
кезеңде осы бағытта болуы керек.
Осы жоспар ... де ... жылы 16 ... ... ... Ұжымдық
қауіпсіздік Кеңесінің сессиясы өтіп, ҰҚШҰ ... ... ... мыңаралық құрылымына айналады. Мемлекет басшылары саяси
мәлімдеме қабылдады, онда олар ... ... ... ... – саяси
ахуалға келісілген ұжымдық баға берген, интеграциялық ... ... ... ... ... ... пен аймақтық саясаттың
қазіргі бір қатар мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... қабылданды, оның ішінде САШҰ – мен диалог пен
қарым – қатынастардың негізгі ... ... ... ... ... маңызды бөлігі ретінде ҰҚШҰ – ң
жаңа халықаралық өзгерістерге бейімдеу, бойынша жасалған қадамдар ... ... ... ... мен ... ... қазіргі кезде әлемнің барлық мемлекеттері үшін бірінші мәселе
болып табылады. Оның ... ... ... ең қауіптә мәселе. Ланнестік
қаржы тірегі болып табылатын есерткі ... мен ... ... туындап
отыр.
Қазіргі жағдайда Қазақстан ҰҚШҰ – ның рөлін ланнестіне қарсы өзара
ынтымақтасуда, оның ішінде халықаралық ... ... ... отыр.
Ұйымының өзін қажетті оперативті және саяси құралын қамтамасыз етіп отыр.
Ортаазиялық аймақта тез ... ... ... ... құру ... ...... құқықтық негізі қалыптасқан; ұйымының қатысушы
мемлекеттерінің линнестікпен күресу жөніндегі ... БҰҰ ... 58-ші ... ... ретінде таралған.
ХХІ ғасырдың қауіпті тудырды – кең көлемді ... ... зиян ... ... қыруды тудыратын ең алдыңғы қатарлы
технолгияларды, қаруларды терристік мақсаттарда ... ... ... осы ... ... қыру қарулары – ядролық, химиялық ие
биологиялық ... ... ... кеңістікке, адамның санасына
әсер ететін құралдар жатады. Террористтер жаппай қыру қаруын ... ... ... ... үшін ... мүмкін.
Осыған байланысты мемлекетіміз жаппай құру қаруды тартумен ... ... ... ... мемлекеттермен ынтымақтасу
шегінде нақты шараларды өткізуді ұсынып отыр.
Қазіргі кездегі экономикалық, ... ... ... тасымалдар мен ... ... ... ... ... үшін ... заттардың контрабандасы, оның ішінде Ауғаныстаннан
келетін героин мен апиынның ... ... ... ... көзі ... ... заттардың өндірісі осы елде өнеркәсіп негізінде әрекет
етеді. Осы өндірістен түсетін ... ... оның ... ... ... оның ... адам шытындарын жасауға мүмкіндігі
беріп отыр.
Ұйымдасқан қылмыстық ... ... ... арқылы Азиядан
Еуропаға есірткі заттардың кең көлемді транзиттінің ... ... ... ... ... ... ... топтары жоғары
ұйымдастырумен, номерациялау құрылымдарға белсенді ... ... ... ... ... адамдардың қылмыс саласында кең
байланыстардың болуымен ерекшеленеді.
Есірткі ... ... ... үшін ... ... ... ... қызметін белсендіру қажет. Екі жол
бұрын «Канал - 2004» операциясы оны ұйымның ... ... ... ... ... тен ... ... болуы тиіс,
ол қауіпсіздік сал саласында басқа халықаралық ... ... және ... ... тиіс. Қазіргі кезде ҰҚШҰ ұжымдық ... ... ... ... ... БҰҰ – ан басқа Азиядағы
өзара ынтымақтасу мен сенімділік ... ... ... (АӨСШК)
Еуропадағы қауіпсіздік пен кеңесу бойынша ұйымы ... ... ... (ШЫҰ) ... ... мен өзара әрекеттесу мәнді мәселе болып
табылады. НАТО мен өзара әрекеттесуді ерекше атап ... ... ол ... ... ... ... отыр. Біздің мемлекетіміз көптеген мәселелерді
бұрынғысына екі жақты түрде «бейбітшілік күнін серіктестік» пен Ресей-НАТО
Кеңесі шеңберінде ... ... ... ... өзі ... ... ... бізге қарсы бағытталған ұйым емес, жалпы қауіпсіздік бойынша
ұйымға айналады. . Мемлекет басшылары ... ... ... ... ... ... ... әскери – саяси ахуалға келісілген ұжымдық
баға берген, интеграциялық үрдістерді дамыту бойынша ұйымының ... ... пен ... ... ... бір қатар мәселелер
бойынша ортақ ұстанымдарын құрастырды. ... ... ... ... оның ... САШҰ – мен ... пен қарым – қатынастардың негізгі
бағыттары туралы ... ... ... ... ... ... ҰҚШҰ – ң
жаңа халықаралық өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне қауіп
төндіру қазіргі кезде әлемнің барлық мемлекеттері үшін ... ... ... Оның ... ... ... ең қауіптә мәселе. Ланнестік
қаржы тірегі болып табылатын ... ... мен ... ... ... ... ... ҰҚШҰ – ның рөлін ланнестіне қарсы ... оның ... ... дәрежеде күшейтуде ұсынып отыр.
Ұйымының өзін қажетті оперативті және саяси ... ... етіп ... аймақта тез жауап берудің ұжымдық күштерін құру аяқталады;
ұйымының келісім – ... ... ... ... ... қатысушы
мемлекеттерінің линнестікпен күресу жөніндегі мәлімдемесі БҰҰ бас
Ассамблеясының 58-ші ... ... ... ... ... ... тудырды – кең көлемді экномикалық ... зиян ... ... ... ... ең ... ... қаруларды терристік мақсаттарда пайдалану қауіпті. Қазіргі
кезде осы технологияларға жаппай қыру қарулары – ... ... ... ... ... ... ... адамның санасына
әсер ететін құралдар жатады. ... ... қыру ... ... не
болмаса мемлекеттермен саудаласу үшін қолдануы мүмкін.
Осыған байланысты мемлекетіміз жаппай құру қаруды ... ... ... бастамашылыққа қатысушы мемлекеттермен ынтымақтасу
шегінде нақты шараларды өткізуді ұсынып отыр.
Осыны ескере отырып ҰҚШҰ мен НАТО ... ... мен ... ... ... ... пен тұрақтылықты нығайтуға,
ланкестік, экстремизм, есірткі ... мен ... ... айналымына,
ұйымдасқан қылмыстық топтар, зыңсыз миграция, ... ... мен ... ... ... ... ... тұруға ықпал етуге
көмектеседі. Жоғарыда ... ... ... Ауғаныстан
территориясынан төнген карноцауікке қарсы тұруы бар. Осымен байланысты
осындай шараларды басқа елдермен не ... ... оның ... ... ... БҰҰ ... кеңесінің басшылығымен Ауғаныстанды
бойлай «Қауіпсіздік белдігін» күшейту бойынша жобаларды жүзеге ... ... ... ... еді. Тағы да бір айтып кететін жәйт, ... ... 6 ... ... ... ... бірінен қадамдары басқа
мемлекеттердің мүдделерімен шектеседі. Осыған байланысты «Бейбітшілік үшін
серіктестік» бағдарламасы тиімді ... деп, яғни ... ... ... серіктестік жоспарлар арылы ұйымының әрекет – ... ... ... ұйымның әрекеттеріне қатыса алар еді. ... ... ... ... ... ... бөлігіне
айналуға көмектесер еді, екіншіден ТМД не ... ... ... ...... аймақтастық құрылымдарын қайта құруға
мүмкіндік берер еді.[23]
ҰҚШҰ–ның болашағын бірнеше факторлар белгілейді, оның ішіндегі бастысы
– біріншіден ... ... ...... интеграция
дәрежесі мен олардың ұлттық мүдделерін, ескере ... ... ... ... ... тәуекелсіздік сақтауының арасында
тепе – теңдікті ... ... ... ... үшін ҰҚШҰ ... ... ... перспективті болып табылады;
- келісім шарт қалыптасушы жағдайларға бейімдеу, ... ...... ... ... ... нұсқауларын ескерту
тиіс.
- халықаралық ланнестікпен, экстремизммен күресте ҰҚШҰ – ның ... ... ... ... ... ...... қызметін сенімді ақпаратпен қамтамасыз ету жағдайлар құру.
- 1972 жылы ЗҚҚ ... ... ... ... ...... байланысты, ҰҚШҰ шеңберінде оған ұқсас құжатты дайындауға
болар еді. Бұл құжатта баллистикалық ... ... ... ... ... туралы алдына – ала хабарлау, төтенше жағдайлар туралы
хабарлау, ... ҰҚШҰ ... ... ... ... ... шеңберінде бірігіп қолдану оқуларын өткізу, ҰҚШҰ-ға кірмейтін елдер
зымырандарды қолдану туралы ашық ақпаратпен алмасу.[24]
- әскери – ... ... ... ... ... ... ... кеңесулер механизімінің тиімділігін көтеру.
- Ішкі істер ұлттық ... ... ... және ... ... мен құралдарын қолдану арқылы кең көлемді оперативті
– профилактикалық шаралар мен арнайы операцияларды тұрақты негізде өткізу.
- ҰҚШҰ негізінде жаңа ... ... ... ... қызмет
етететін мемлекет аралық институттарды құру.
- ұйым ... ... ... ... ... ... ... мен қаруларды сатып алу, қаруларды жөндеу ... ... ... ... ашу. ҰҚШҰ ... ... ... проблемаларды бірігіп шешудің құралы болып табылуы тиіс.
1992 жылы 15 мамырда Кеңес Одағы тарқалғаннан кейін, алты жаңа тәуелсіз
мемлекеттер Ұжымдық қауіпсіздік ... ... қол ... ... ... ... арасында әскери-саяси ынтымақтастықты көздеп, олардың
біреуіне агрессия жасалса, әскери ... ... ... ... ... тағы 3 ... одақтас республикалар қосылды.
Он алты жылдың ішінде ҰҚШҰ көптеген өзгерістерді басынан кешірді, енді
осы ұйым неге қол жеткізді, қандай проблемалар бар, ... ... ... ... ... ... етуде қандай жетістіктерге
жетті, міне ... ... ... ... Мен осы сауалдарға жауап беруге
тырысамын.
ҰҚШҰ ТМД шеңберіндегі құрылым болып табылмайды. ТМД-ның ... ... ... ... ... болды. ҰҚШҰ мен ТМД әскери-саяси салада
ерекшеленеді. ҰҚШҰ-ның нақты мақсаттары мен ... әр ... ... қауіпсіздіктің бірыңғай жүйесін құруды, шартқа қатысушы елдердің
әскери-саяси интеграциясының ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болды.
Келісім-шарттың тарихында екі кезеңді бөліп көрсетуге болады.
Біріншісі, ... ж.ж. ... ... Шын ... бұл кезеңде
шартешқандай практикалық шараларды жүзеге асырмады, өйткені, қабылданған
жалпы құжаттар әрекет ете ... ... ... ... ұйымдастырушылық
құрылымы болмады, өзара әрекеттесудің тәсілдемесі дайындалмады.
1999 жылғы шарт бес жылға ... ... ... ... ... ... түрде ұзартылу қағидасы жасалды. Осы жылы осы ... ... жөн ... ... тобы ... Шарт ...
Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей Федерациясы, Тәжікстан
қалды. Саяси себептермен Әзірбайжан, ... ... ... ... ... ... ... бұрылыс ұжымдық қауіпсіздік
Кеңесінің Минск сессиясында 2000 жылы мамырда болады. Онда аймақтық жүйелер
негізінде ҰҚШҰ-ның бірыңғай ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құру ... ... жаңа ... ... ... ... қызметін жаңарту шешімі
қабылданды. Сондай-ақ, кейіннен шартқа қатысушы мемлекеттер арасында әскери-
техникалық ынтымақтастығының негізгі қағидалары ... ... ... ... ... келісушілікке келді.
Президенттер ҰҚШҰ-ға қатысушы елдердің әскери-саяси қатынастары басқа
үшінші елдермен ... ... ... деп ... жасады.
ҰҚК Минск сессиясы – ҰҚШҰ-ның шеңберінде өзара ынтымақтастық жаңа
сипатқа ие болуының кезеңі. Бұл мына ... ... ... ... органдарының дұрыс жүйесі құрылып, әрекет етуде,
олар: Ұжымдық ... ... (ҰҚК) – ... ... сыртқы
істер министрлері мен қорғаныс министрлері құрамында әрекет етуші
жоғары саяси орган; ҰҚк-нің екі ... ... ...... ... Кеңесі (СІМК) мен қорғаныс министрлер Кеңесі (ҚМК);
кеңесуші орган – ... ... ... комитеті (ҚКХК);
Бас хатшы маңындағы ҰҚШҰ ... ... ... институты мен ҮҚК Хатшылығы.
2. ҰҚК-нің және оның кеңесуші органдарының төрағалары атты ... ... ... ұйым ... шешімдерді дайындау мен қабылдаудың негізгі
тәсілі ол кеңесулер болып табылады. Кеңесулердің келесі ... ... ... ... сессиялары (жылына бір реттен жиі
емес) СІМК, ҚМК, ҚКХК-нің отырыстары, сыртқы ... ... ... мен ... ... ... (жылына екі реттен жиі емес), ҰҚК-нің Бас хатшысы маңында
өкілетті өкілдерінің дәрежесінде кеңесулер (ай ... шарт ... ету ... ... баға беру бойынша эксперттер ... ... ҰҚШҰ ... ... ... ... ... Комитетінің отырыстары кезеңмен өтеді.
4. ҰҚК-нің мәнді мәселелер бойынша мәлімдемелер жасау арқылы ... ... ... ... Аймақтың және халықаралық
қауіпсіздік халықаралық лаңкестікке қарсы тұру, кең ... ... ... ... ... (2000 жылы қазанда)
және Еревандағы (2001 жыл, ... ҰҚК ... ... ... ... ... ... мен қызмет ету бойынша,
оның негізгі құрамды бағытары бойынша практикалық жұмысқа бет ... ... ... сыртқы саяси, әскери-ұйымдастырушылық, әскери-
техникалық бағыттар және халықаралық ... ... ... мен ... ... құрылымдарының өзара ынтымақтастығы.
Әскери-техникалық ынтымақтастық бойынша механизм қабылданды. Көпжақты
әскери интеграцияның факторы ретінде 2001 жылы тамыз айында Орталық ... ... ... ... күштерінің құрылуы (Қазақстан, Қырғызстан, Ресей
мен ... ... ... ... ... осы ... мен ... Бішкектегі тұрақты оперативті тобы құрылды (КБСР). Сол
жылы КБСР оқулар өткізді, осы әскери бірлестіктің ... ... ... ... ... ... ... бандалық топтардың
белсенділігінің азаюына әкелді.
ҚК хатшыларының Комитетінде халықаралық лаңкестікпен, есірткі заттар
мен қарулардың заңсыз ... ... ... ... ... дайындалды.
ҰҚК шешімі бойынша бас хатшы қауіпсіздік бойынша халықаралық ұйымдар,
оның ішінде БҰҰ, ЕҚЫҰ, ШЫҰ-мен жұмыс байланыстарын орнатуды күн ... Бұл ... ... танысу сипатында екенін атап өту керек.
ҰҚШҰ-ның онжылдық өмір ... ... ... ... ... келісім-шарт өзінің тиімділігін көрсете алды. ... ... ... ... ... ... ... емес. Бұл – тұрақтылық пен
бейбітшілікті ... пен ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігін, территориялық тұтастығын
қорғау. Халықаралық лоннестік пен дін ... ... ... ... ... мен әлемдегі күштердің жаңа ара –
салмағының ... ... ... мен халықаралық қауіпсіздіктің
жаңа қауіптері құрылымдары ... ... ... ... етіп ... – шартқа қол қою кезеңінен бастап қатысушы – мемлекеттердің өздері
өзгертетінін атап айту керек. ... ... үшін ... ... тән, олар ... қоғамдастықтың толыққанды
мүшелеріне айналды, өздерінің сыртқы саяси таңдацларын белгіледі. Геосаяси
таңдаулары ... ... тыс ... ... және әскери – саяси орталықтары таңдалуда.
Ұйымның жаңа жағдайларға бейімделуін және қазіргі заманғы халықаралық
қауіпсіздікті ... ... ... деп ... қажет. Сол
себепті менің ойымша ҰҚШҰ-ның қызметінің ... орта ... осы ... болуы керек.
Осы жоспар шеңберін де алдыңғы жылы 16 маусымда Астана қаласы ... ... ... өтіп, ҰҚШҰ аймақтық қауіпсіздік ... ... ... ... Мемлекет басшылары саяси
мәлімдеме қабылдады, онда олар әлемдегі қазіргі ... ...... ... ... баға ... интеграциялық үрдістерді дамыту
бойынша ұйымының қадамдарын талқылауы, әлемдік пен аймақтық ... бір ... ... ... ... ... ... Сессияда
бірақатар мәнді құжаттар қабылданды, оның ішінде САШҰ – мен ... ...... ... ... туралы қажет.
Аймақтағы стратегиялық өзгерістердің маңызды бөлігі ретінде ҰҚШҰ – ң
жаңа халықаралық өзгерістерге бейімдеу, ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне қауіп
төндіру қазіргі кезде ... ... ... үшін ... ... табылады. Оның ішінде линнестік әрине ең ... ... ... ... ... ... ... заттар мен мәселе ерекше туындап
отыр.
Қазіргі жағдайда Қазақстан ҰҚШҰ – ның ... ... ... ... оның ... ... дәрежеде күшейтуде ұсынып отыр.
Ұйымының өзін қажетті оперативті және саяси ... ... етіп ... ... тез ... берудің ұжымдық күштерін құру аяқталады;
ұйымының келісім – шарттық, ... ... ... ... ... линнестікпен күресу жөніндегі мәлімдемесі БҰҰ ... 58-ші ... ... ... ... ... қауіпті тудырды – кең көлемді экномикалық ... зиян ... ... ... ... ең алдыңғы қатарлы
технолгияларды, қаруларды терристік мақсаттарда пайдалану қауіпті. ... осы ... ... қыру қарулары – ядролық, химиялық ие
биологиялық құралдар, эносфераға, ақпараттық кеңістікке, адамның ... ... ... ... Террористтер жаппай қыру қаруын тікелей, не
болмаса мемлекеттермен саудаласу үшін қолдануы мүмкін.[25]
Осыған байланысты ... ... құру ... ... күресуде
қауіпсіздік бойынша бастамашылыққа қатысушы мемлекеттермен ынтымақтасу
шегінде нақты ... ... ... отыр. «Келісім шарттың өзінің болуы
КСРО-ның ыдырауынан кейін оның кеңістігіндегі басталған ... ... ... ... ... ... ... рөльді ойнады, ұлтық қарулы күштерінің құрылуына олардың
тәуелді мемлекеттігінің құрылуына ... ... ... ... ... ... ... туралы Шарт (ҰҚШ) 1992 жылы 15 мамырда ары қарайғы
ұзарту шартымен 5 жыл мерзімге жасалған.
ҰҚШ қатысушылары мыналар: Армения Республикасы, ... ... ... ... Республикасы, Ресей Федерациясы, Тәжікстан
Республикасы.
Келісім-шарт 1995 жылы 1 ... күні ... ... ... ... жылы 2 ... күні Мәскеу қаласында өткен ұжымдық ... ... ... қауіпсіздік туралы келісім-шартты ұзарту
туралы Хаттама қабылданды. Хаттаманы жо арыда атал ан мемлекеттердің барлы
ы ... Ол ... ... ету ... ... 5 ... бірден ұзартылуын көздейді.
ҰҚШ-на мүше-мемлекеттердің президенттері 2002 жылы 7 қазан күні Кишинев
қаласында ҰҚШ Ұйымының Жарғысына және ... ... ... туралы
келісімге қол қойды. 2003 жылы 18 ... күні бұл ... өз ... ... ... ... жеке механизмі ретінде ҰҚШҰ болып
отыр. Оған барлық ортаазиялық ... ... ... 1999ж. Одан Өзбекстан
шығып кетті. Бастапқы ... ҰҚШҰ ... ... үшін ... ... ... болып, кейіннен ұжымдық қауіпсіздік пен ... ету ... ұйым ... ... ... да ... ҰҚШҰ жоғары аталған мемлекеттер үшін халықаралық қауіпсіздіктің
кепіпі болып отыр. Алайда оның ... ... ... қатысушылардың дау-
жанжалдары оны әлсіздеткен. ҰҚШҰ құрамына Тез әрекет ету ... ... ... олар РФ ... ... 201- ші ... мен әүелік
компонентке негізделген.
2.2 ШАНХАЙ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ҰЙЫМЫ ШЕҢБЕРІНДЕ ... ... ... ... ең ... және ... аймақтың бірлестіктердің
бірі ол Шанхай ынтымақтастықтың ... ... ... ол 2000 ж. ... ... деп аталады, себебі оған келесі 5 мемлекеттер алғаш иірді
Қазақстан, Қырғызстан, ... ... мен ... ... ... ... ... ол ені негізгі құжаттарға бес
елдің басшыларының қол қоюынан басталады. Ол ... ... ... ... ... ... шараларын нығайту туралы келісімдер» - ол
1996 ж 26 сәуірде ... ... ... еді. ... ...... ... қарулы күштерді» өзара қысқарту ... - бұл ... 1997 жылы 27 ... ... ... ... (Мәскеу келісімі) осы келісімдерді орындаудың түркілікті механизмі
және біріннен бақылау тобының (ББТ) ... ... ... ... ... ... бекітті.
Бес мемлекеттердің басшыларының келесі комитеті Алматыда 1998 жылы 3
шілде күні өтті. Осы кездесу барысында «Шанхай бестігі» шеңберінде, ... ... ... ... қажеттілігі туралы алғаш рет сөз
қозғалған болатын. Осы қарағанда ынтымақтасу салаларын кеңейтуге ... ... ... ... қызметін шекаралық мәселелерді шешумен
ғана шектелмеді.
1999 жылы 24-25 сәуір күндері Бішкекте мемлекет ... ... ... соңында білімнен Декларациясы мен ... ... ... үш ... ... шекараларының шектесу
нүктесі туралы келісім жасалды. Осы жылы ... ... ... елдерінің құқық-қорғау органдары мен арнайы қызметтері
басшыларының ... ... оның ... ... ... ... ... ланкестігінен, діни экстремизммен, ... ... ... мен ... ... ... ... миграциямен бірігіп
күресудің актуальді мәселелері енгізіледі. Мұнда ұйымға қатысушы елдердің
құқық – қорғау органдары мен ... ... ... мен ... ету ... ... мемрандумы қабылданды, оның негізінде ... ... ... ... кездесулер тек эксперттердің
отырыстарымен ғана ... 2000 ... ... ... ... мент ... істер министрлері дәрежесінде кездесулер өтеді,
мұндай кездесулер ынтымақтастықтың ... ... ... ... ... ... ... бақылау орнатылады.
Бірлестіктің эволюциясында ең басты оқиғалардың бірі ол – 2000 жылы ... күні ... ... ... ... мемлекет басшыларының бесінші
саммиті еді. ... ... ... ... «Шанхай бестігін»
әр түрлі салаларда көпжақты ынтымақтастықтың ... ... ... ... тағы да бір ... жәйт алғаш рет
«бестіктің» кездесуінде Өзбекістан ... ... ... ... ... басқа мемлекеттер тарапынан қызығушылықтың өсуі
туралы мәлімдеді.
Душанбе ... ... ... және діни ... саласында ынтымақтасуға бағытталған қадамдар ұсынылады. Қырғызстан
Бішкекте ланестікке қарсы ... ... мен ... ... ... ... тиіс еді. ... Тәжікстанда әрекет етуші 201-ші
дивизия негізінде әскери базаны құруды ұсынды.
Душанбе декларациясынан басқа саммитте Қырғызстан, Қытай мен ... ... ... ... ... ... үш ... келісімге
қол қойылды. Бұл келісім 5 қатысушы – мемлекеттер ... ... ... ... қиын ... ... жылы бойы «Шанхай бестігі» шеңберінде қатысушы ... ... ... штаб ... ... өтіп ... осы жылдың басты оқиғасы Шанхайда 15 маусымда өткен мемлекет
басшыларының кездесуі өтті. Шанхай ... ... ... ... болды.
Біріншіден тараптар ұйымды құру туралы декларацияға қол ... ... ... ... ... ... ... ұйымына айналды.
Яғни, ұйымының құқықтық өзгерісі өтті, бұл ... оның ... ... үшінші елдердің мүше болуға ниеттеріне байланысты
қажет болды.
Екіншіден Ланнестікпен ... және ... ... ... ... ... бұл құжат осы салады ынтымақтасуды нормативті
... ... ... ... ... ... ... бірінен
ланнестікке қарсы орталықты құру туралы соңғы шешім қабылданды.
Үшіншіде, ШЫҰ – на тағы бір ... - ... ... Бұл ... мен ... ... мәлімдейді, мұнда Өзбекістанның түрлі
бірлестіктерге қатысуға прагматикалық ... ... ... ... қол ... келісушіліктерді сәтті жүзеге асыруға Өзбекістанды
аталған бірлестік шеңберінде көпжақты ынтымақтасуға ... Оған ... ... ... ... ... мүдделігімен
ұштасты, әсіресе ланнестікпен, экстремизммен күресу тәрізді маңызды салада
стратегиялық ынтымақтастығы қызықтырды. 90- шы ... ... ... ... ... ... отырды. 2000 жылдың ... мен ... ... ... ... ... әскери
көмегіне барлық үміттерінің ақталмағандығы ықпал етті. ... ... ... әскери – саяси оқиғалар Өзбекістанды Ресеймен
ынтымақтасуға итермеледі, мұның өзі біріншінің Шанхай ... ... ... ... неліктен Өзбекістан Ұжымдық Қауіпсіздік шартты ұйымына кірмей,
Шанхай ынтымақтастық ұйымын таңдады? Мүмкін, Қытайдың ШЫҰ – ны ... ... ... ... ... Орталық Азияда Ресейдің
ықпалына қарсы күш ... ... ТМД мен ҰҚШҰ ... ... ... ... шемония орнатуға талпыныстарын көріп
отырған. Қытайдың қатысуы Өзбекістан үшін ... ... ... ... күресу үшін маңызды қауіптер ланкестікпен, ... ... үшін ... ... – саяси қорлар беріп отыр.
Өзбекістанның ШЫҰ – на ... ... ... ол ... ... ... ... өткізу нарықтарына жаңа жолдар
табуға мүмкіндік беретін көлік коммуникациялар мәселесін шешуіне мүдделігі
болып ... ... ... өсті Ресей мен Қытай құрып отыр. ... ... ... қатысуға өзінше мүдделі, оған ... де ... ... ... ... ... ... өзінің геосаяси жағдайын нығайтуға ... ... ... ... ... саясатында таңдаулы аймақтардың
бірі болып табылады, Ресейдің ... ... кең ... ... ... ... қамтамасыз ету, аймақтық нарығын сақтау, этникалық
орыстардың ... ... ... ... ... соң Ресейді
тұрақсыздандыруға қабілетті ... ... ... ... өзінің ықпалын аймақта күшейту үшін Ресей АҚШ пен басқа
мемлекеттердің аймақта ықпалын орнатуға талпыныстарына қалай болса да ... етіп ... ... ... ... ... аймақта өзінің
ықпалын көтеруге мүмкіндік бермесе де, ҰҚШҰ мен ШЫҚ шеңберін де әскери ... ... ... мұны ... етіп ... ... үшін департизм проблемасы шиеленісті болып отыр. Бұл
проблема Қытайдың солтүстік – ... ... ... ... ... жердегі халық басқа мұмылман халықтарымен ісләмдік бірігу ... ... ... ... ... ... мемлекеттің құру ниеті
туралы мәлімдеуші экстремистік және террористік топтар Пекиннің ... Оған қоса ... ... ... ... тиіп ... Қытайдың Синьцзиясының оңтүстік бөлігі Ауғаныстанмен шектесіп отыр.
Осы жерде талибтармен байланыстары бар ... ... ... ... етіп отыр. Сол себепті Қытайдың ШЫҰ – на ... ... ... мүдделі мемлекеттермен кең ... ... ... ... Орта ... мемлекеттермен экономикалық қатынастардың дамуы
ШЫҰ шеңберіндегі ынтымақтастықтың маңызды бөлімі табылады. ... ... ... ... ... саяси тұрақтылыққа әсер етіп
отыр. Бұл аймақпен шектесіп отырған Қытай ... ... ету үшін ... – ақ Қытайдың Орталық Азияда маңызды экономикалық серіктес
ретінде ... ... ... ... ұзақ ... ... ... әрекет ету үшін, Ресейдің мүдделерін ығыстыру үшін
тірек дайындауға негізделіп отыр деп те ... ... ... әлсіз
экономикалық қуатын және ... ... ... ... мұндай сценари болуы мүмкін. Қазіргі ... ...... ... ... нығайтып отыр уақыт өте келе
Қытайдың халықаралық жүйедегі күш ара – ... ... ... ... Азия бағытта ықпалын өсіртуге әкелетіні мүмкін.
Дегенмен ШЫҰ –на Қытайдың да, Ресейдің де қатысуының ең маңызды бөлімі
енеуінің ортақ геостартегияның мүдделері ... ... Екі ... ... н ... ... мәселесі бойынша ұқсас ұстанымдарын келістіру үшін
пайдаланып отыр. ЕКеі де халықаралық жүйедегі күштердің ара ... ... – тың ... келіспеуде бірполюстік жүйе әлемдік амбициялары
бар ... ... ... әлсіретіп, мүдделірен нұқсан
келтіруде АҚШ-тың халықаралық қатынастарда әскери – саяси және ... ... ... келесі 5-10 жылдар АҚШ-тың үстем болуының
кезеңі болады. Сөйтіп қысқа мерзімді перспективада Ресей мен ... ... ... ... ... АҚШ үстемдігіне қарсы әрекет ету болып отыр.
Дегенмен Ресей мен ... ... ... ... ... үшін ... Егер де ресейдің саяси позициясына күшті, бірақ
экономикалық ... ... ... ... ... саяси позициясы төмен
бірақ, экономикалық күші күшті болып отыр. Екі ... ...... ... және Қытайдың экономикалық қорларын өздерінің
мүдделерін жылжыту ... ... ... ықпалын түсіру үшін біріктіріп
пайдалануға мүмкіндік беріп отыр. Осыған байланысты ШЫҰ ... орыс ... ... ... ... ... ... отр. Душанбе саммитінде
Ресей сыртқы істер министрі ... ... ... ол ... ... пен Душанбе декларацияларының негізгі идеялардың бірі
копполюсті әлем тақырыбы ... ... ... ... ... ... жылы ЗҚҚ ... Келісім – шартты сақтауды қолдайтындары туралы
мәлімдеді. Бұл қадам арқылы ... мен ... ... ... ... қорғанысты күшейтуін болдырмауға тырысып отыр.
Шанхай бірлесітгінің елдері біріккен коммюшінеде Ирактан салкцияларды
шешуге шақырады, бұл ... ...... ... ... декларациясында қатысушы мемлекеттер басқа
мемлекеттердің ішкі істеріне араласудың гуманитарлы ... не ... ... ... де болмайтындығы туралы мәлімдеді. Осы екі
державаның жақындасуы әрине АҚШ-тың мазасын кетірген еді; көп ... ... ... мен ... әрқайсысына жақынырақ болатын, бірақ кейіннен
үшбұрышты күштер ара- салмағы өзгері енді керісінше Мәскеу мен Пекин бір ... ... ... АҰШ енді екі әлсіз державалармен емес, біріннен
аймақтық бірлестікпен санасуға, мәжбүр болып отыр. ... ... ... мына жәйт ... отыр. Ол 2000 жылдың шілде айында НАТО – ның бас
хатшысы Д. ... ОА ... ... жасаған сапары бұл сапардың басты
мақсаты Орта Азия елдерін НАТО – ның бірінде бейбітшілік үшін серіктестік
бағдарламасы шеңберінде ... ... еді. ... ... батыстық Ол елдерінде қауіпсіздікті ... ... ... ... ... өзі ... аймақта ықпалын және ортаазиялық
мемлекеттер үшін ШЫҰ шеңберінде ынтымақтасуын күшейтті.
Қазақстан мен басқа ортаазиялық мемлекеттер үшін ШЫҰ-на ... ... сай ... ... ... ... – екі мықты мемлекеттер
Ресей мен Қытайдың ... ...... ... қауіпсіздігі
үшін мемлекеттік шекара мәселесін шешуді маңызды етіп отыр. Қазақстан-Қытай
шекарасы мәселесін ... шешу ... ... ... ... ... жағымды тиіп отыр.
Өзбекстанның ШЫҰ-на толыққанды мүше ретінде кіруі Қазақстан-Өзбекстан
шекарасы туралы мәселені шешуге ықпал етуі тиіс еді. ... ... ... ... ... ... қоғамдастыққа толыққанды қатысу
үшін жаңа мүше әскери саласында сенімді шараларды ... мен ... ... ... ... қысқарту туралы Шанхай мен ... ... да ... ... ... ... тиіс еді. ... қатысу осы уақытқа ... ... мен ... жасаған әрекеттерімен, дәлірек ... ... ... ... ... ... ... болар еді. ... сол ... ... ... ... ... ... мен Шанхай
саммитіндегі Қазақстан, Қырғызстан мен Өзбекстан ... ... ... ... ... ... Тәжікстанға байланысты мәселе ешбір
шешілмеген еді. Егер де Өзбекстан осы міндеттерді орындайтын ... ... ... шекаралық мәселелер жартылай болса да
шешілетін еді.
Екіншіден, діни экстремизм мен лаңкестікпен ... ... ... ... енгізілуі Орталық Азия мемлекеттері
үшін сол уақыттағы оқиғаларға байланысты өте ... ... ... ... ... ... ҰҚШҰ-ның қайталамасы болса да, біріншісіндегі әскери-
саяси ынтымақтастықтың перспективасы маңыздырақ болып отыр, себебі, ШЫҰ-ның
аталған қауіптерді жоюға мүдделі мемлекеттерді біріктіріп ... ... ... мен Өзбекстан үшін ШЫҰ-на қатысу Ресейдің де,
Қытайдың да әскери-саяси қорларын ... ... ... отыр, егер де
біріншілердің шектелген мүмкіндіктерін ескерсек.
Аталған салада стратегиялық ынтымақтастық ортаазиялық мемлекеттер
арасындағы қарама-қайшылықтарды бәсеңдетеді.
Үшіншіден, ... мен ... ... ... үшін ... Ресей мен Қытай арасында аймақтағы ... ... ... ... бірлестікті пайдалануға мүмкіндік беріп отыр. Оған қоса,
Орталық Азия ... онша ... емес ... және ... ... ... ... позицияларын нығайту ... ... ... ... туындатып отыр. Ресей мен
Қытай БҰҰ ... ... ... ... ... ... Бұл ... Азия елдерінің мүдделері Қауіпсіздік Кеңесінде беделді ... ... ие ... ... ... ... ШЫҰ-на қатысу әлеуметтік-экономикалық салаларда көпжақты
ынтымақтастық мүмкіндігін беріп отыр. Әрине, ШЫҰ шеңберінде экономикалық
ынтымақтасу қоғамдастық ... ... ... қатынастарды дамытуға
мүмкіндік беріп, оларды бір-біріне тәуелді жағдайға қояды. Мәселен, бір
мемлекеттегі ... пен ... ... экономикалық серіктестік
тұрақтылығы мен қауіпсіздігін белгілеп отырады.
Қытайдың ... ... ... мен инвестициялық мүмкіндіктері
Қазақстан қатысатын ... ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастыққа үлкен артықшылық беріп отыр. Жас
ортаазиялық экономикалар үшін Қытай экономикалық реформалардың тәжірибесі
өте құнды болып ... ... және ... ... салу ... ... аймақтарды құру, жемқорлықты қатаң жазалау, міне, осының бәрі
елге ... ... ... ... әсер етіп ... ... сәтті
экономикалық реформалар мен экономиканың тез өсуі ... ... ... ... алу және ... ... экономикалармен белсенді
ынтымақтасу, әрине Қазақстанның экономикалық өсуіне ықпал ... ... ... және ... аймақтарын дамыту міндетін қойып отыр. Қазіргі
кезде жолдарды, ... кен ... ... ... ... инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда, бұл
аймақтарды дамыту үшін Қытай жақын жатқан мемлекеттермен тығыз ... ... ... ... деп тауып отыр.
Қазақстан мен басқа ортаазиялық мемлекеттер үшін көлік коммуникациялар
саласында ынтымақтасу өте маңызды. АСЕАН мен ... ... Азия ... ... жол, автомобильді, өзен, әуелік коммуникацияларды
құру Орталық Азия мемлекеттерінің саудасының ... және ... ... ... ... Еуропаның нарығына жаңа жол табуға
және ... ... ... ... қол ... ынтыққан Қытай үшін де
бұрынғы Ұлы Жібек жолының орнында трансконтиненттік ... ... өте ... ... ... Азия мемлекеттері территориясы арқылы
коммуникацияның дамуына ... өсуі ... ... ... оның батыс аймақтарын игеруіне байланысты болып отыр.
Қытай мемлекетіне ШЫҰ-ға мүше болу ... және ... ... ... шекаралық территория саласы, диаспора,
миграция және трансшекаралық өзендер ... ... ... ... қатар, ШЫҰ шеңберінде мәдениет саласында да ынтымақтастық
көзделеді.
Осыған ... ШЫҰ ... ... Азия ... ... ... ... бір саяси бағаны көздейді. ... ... үшін ... ... емес саладағы іс-әрекет жасау мүмкіндіктері
азаюда, бұл оларды кейде Орталық Азия мемлекеттеріне еш ... жоқ. ... ... сыртқы саяси бағыттары мен акцияларын қолдауға ... ... ... барысында Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан Ресей
мен Қытайдың 1972 жылғы ЗҚҚ келісім-шартын сақтауды қолдау ... ... ... Шанхай Ұйымы құжаттарының негізгі ойларының бірі –
көпполярлы әлем маңыздылығы бірнеше рет ... ... ... ... ... шешу ... Азия мемлекеттерінің мүдделеріне
кірмейді. ... бұл ... ... емес ... батысқа қарсы сипат
көрсетеді. Бұл жағдай мемлекеттер аймағын ... және ... ... өте ... ... ... алшақтатуы мүмкін. Мысалы,
бұл аймақтарды америкалық қаржы салулар ... мен ... ... ... ... Бірақ, Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз
ету АҚШ-тың басты мүдделеріне жатпайды. Бұл ... ... және ... ... ынтымақтастыққа және олардың сыртқы саяси
бағыттарын қолдауға итереді. Осы тәрізді белгілі бір ... ... ... ... және ... ... жетіспеушілігі басқа күшті
мемлекеттерді сияқты халықаралық ... ... ... ... бере ... Тек қана күшті мемлекеттермен ұйымдасу арқылы әлсіз
мемлекеттер өздерінің ұлттық мүдделерін жүзеге ... ... ала ... ... ... ШЫҰ ... ... ішінде, Қазақстанның
қауіпсіздігіне кепіл беретін әскери-саяси одақ болып ... ... ... ... президенті бұрынғы негізгі шарттарда
көрсетілмеген кеңірек ... және ... ... ... ... ... ... бірқатар ережелер шығаруды ұсынды.
Бұл Ресей мен ... ... ... ... көрсетілген Орталық
Азия мемлекеттерінің қолдауына ұқсас болды. Бірақ ... ... ... ... ... туралы бірнеше рет айтқан ... ... ... ... ... ... болады
Біріншіден, Қытай үкіметі қандай да бір блоктарға, одақтарға қатыспау
сыртқы саяси жолмен ұстанды. Сол ... Цзян ... ... ... ... одақтық емес, бірақ конфронтациялық та емес ... деп ... ... емес қатынастар өзара қауіпсіздігіне
кепілдіктер бермеуді білдіреді. Дегенмен, бір ... ... мен ... ... барлық мемлекеттерді Ядролық қаруды таратпау туралы ... ... ... ... ... ... ... алғаннан
кейін ядролық қарудан бас тартып, осы үшін БҰҰ ... ... ... оның ... ... мен ... ... кепілдіктерін
берді. Сол себепті де Қазақстан өзін ядролық қарусыз мемлекет мәртебесін
қолдау үшін ШЫҰ ... ... ... ... мүдделі.
2005 жылдың басында өте күрделі жағдайларда Астана қаласында ШЫҰ келесі
саммиті өтті. Аймақтағы ... ... ... Орталық Азия
айналасындағы ортақ геосаяси жағдай белгілеп отыр, басқаша айтқанда сыртқы
фактор қауіпсіздік үшін ... мәні бар бұл ... ... ... бір ... ... Азия аймағының
«проблемалық» Ауғанстанға, Алдыңғы Азия мен ... ... ... ...... күш ... (РФ, ҚХР, ... әлемі)
шектесуі.
Екінші себебі – геосаяси акторлардың Орталық Азияда стратегиялық
мақсаттарының қалыптасуымен түсіндіріледі.
Ортаазиялық ... ... ... нығайту мақсаттары бар әр
түрлі одақтарға белсенді кіруге талпынды. Мысалы, республикалар ... ... ... ҰҚШҰ ... ... ал 2001 жылы ШЫҰ
құрылды. Осы ... ... ... ... ... нығайтуға мүмкіндік берсе, екіншіден, - өздерінің қауіпсіздік
жүйелеріне жаңа элеметтерді енгізуге ... ... ... ... нығайтуда көп жетістіктерге қол
жеткізген ол ШЫҰ үш ... ... ... ... ... саяси экстремизм) күресуді өзінің басты приоритеттері деп
таныған осы ұйым Орталық Азия ... ... осы ... іс жүзіндегі шараларды жүзеге асыруда. Аталған қауіптерге қарсы тұру
мақсатымен ол алғашқы болып арнайы ...... ... ... ... құрды.
Бірақ, соңғы кезде Орталық Азияда геосаяси жағдай тым күрделеніп ... ... ... қамтамасыз ету мәселесі туындауда.
Қазіргі кезде Орталық Азия аймақ әр түрлі геосаяси ... ... ... отыр, негізгі мәнді ойнаушылар ол АҚШ, ... ... ... ҚХР мен ... ... Кішілеу акторлар –
Иран, Үндістан мен Түркия да осы ... ... 2001 ... ... қайғылы оқиғалардан кейін, Вашингтон ортаазиялық кеңістікте
халықаралық белсенділікті көрсете бастады, дегенмен бұл қозғалыс аймақтағы
жалпы ... ... ... ... ... орнатылған
статус-квоны сақтауға жалпы сенімділік, тұрақтылық Орталық Азия елдерінің
қоғамдары мен элиталарының көңіл-күйлерін ... ... АҚШ пен ... ... ... ... ... операцияға байланысты
Орталық Азия аумағына кіруі, әрине, аймақтың геосаяси бейнесін өзгертті,
дегенмен, жалпы Ресей, ... ... мен ... ... ... тұрақты тепе-теңдікті бұзбады.[29]
Осы уақыттан бастап Орталық Азия республикалары (Түркменістаннан
басқасы) әр түрлі сыртқы ... ... ... ... ... ... ... күштер негізгі векторлар бойынша жерде жылжуға ... ... ... ... саяси ықпалын тарату, энергетикалық пен басқа
табиғи ... ... өз ... бекіту, әскери ынтымақтастық пен т.б.
Жалпы, барлық ... Азия ... ... ... ... ... Ірі ... өздері осы тепе-теңдікті сақтағысы келді,
себебі, осы уақыт бойы олар күш жинап жаңа бәсекелестікке дайындалмақшы.
2005 жылы жағдай күрт ... бұл ... мен ... ... ... ... отыр. Енді Орталық Азия аймағында ең бастысы
АҚШ, ҚХР мен Ресей ... ... 2001 жылы ... ... қосылып,
2005 жылы ГУУАМ-нан шығады, яғни, Ташкент өзінің ... ... ... Мәскеу мен Пекинге бағыт алады. ... ... ... ... ... Азия ... ... кезеңде басынан кешіп
отыр.
Аймақта тұрақтылықты ... ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады. Мүдделердің сәйкестігі
ШЫҰ тез және сәтті эволюцияның басты себебі. ҚХР ... ... ең ... ... басшылық етіп отыр.[30]
Пекинді ортаазиялық республикалардың басшылары Орталық Азия елдерінің
саяси қауіпсіздігін қамтамасыз ету ісінде ең ... ... ... ... Шын мәнінде де, батыс серіетестерінің аймақта белгілеген
приоритеттерге қарағанда, ... Азия ... ... ... ... ... өз мүдделерімен сәйкестігін ... ... ... ... ... ... ... жақтаушысы ғана емес,
сонымен бірге жүзеге асырылуы Орталық Азия елдерінің мүдделеріне ... ... ... ... көздеп отыр, бірақ бұл ниет
батыс бақылаушыларының скептицизм ... ... ... ... ... ... ... Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы, Қытай ... ... ... мен ... Азия республикаларының сыртқы саяси құралдарында
ерекше орын ... ... ... себептер бойынша, аталған елдердің
әрқайсысы осы ұйымға мән беруге ... ... ... Бұл ... ... ... оның ... алғышарты – ол күштің айқын
жетіспеушілігі. Орталық Азия ... ... ... ... ... аймақ кеңістігіндегі қауіпсіздік саласында ... ... жүйе ... элементке айналу мүмкіндігін туындатып отыр.
Пекин позициясының арқасында соңғы кезде Шанхай Ынтымақтастық ... ... ... және гуманитарлық векторлары
белгіленеді.
«Біз ... ... ... ... ... экономикалық
ынтымақтастықты тереңдету жолына түсуіміз ... Біз ... ... ... ... ... ... Гуманитарлық
ынтымақтастықты күшейту, қатысушы ... ... және ... тануға ықпал ету – бұл Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының маңызды міндеті.
Өзара ... ... ... ... ... ... ... жалпыға ортақ дамуға ұмтылыс – ... ... ... ... Осы ... ... Халық Республикасының
Мемлекеттік Кеңесінің премьері Вэн ... 2004 ... 23 ... ... Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы мемлекеттерінің үкімет
басшыларының кездесуінде мәлімдеп, Қытай тарабы оларды ... ... ... ... көсемдік рөлді сақтағысы келіп тұрған
Қытай ... ... ... құрамды бөлігіне күштерін
салып отыр. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саяси және ... ... ... ... ... қалыптасып, қызмет етіп
отырғандықтан, енді ынтымақтастық саласына жаңа салаларды бейімдеу ... ... ... ... ... ... бөлігі
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының барлық құрылымдарын келістіріп, оның күшін
күшейтуге ... ... ... ... ұйым ... ... мәселелерін шектеп қоюға
үміттенеді. Бұл Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының өте жоғары ... ... ... еді, бұл беделі қазіргі Қытай Халық Республикасының
бейбіт сүйгіш және дос ... ... ... ... еді. ... ... «Soft Power» немесе саяси емес ... ... ... ... жүргізудің американдық тәсілдеріне қарағанда артықшылығы
мен негізгі прерогативасы деп санайды.
Осыған байланысты Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы ұйымдасу сипаты ... ... ... ... ... ... жол бермеу – Қытай Халық
Республикасы үшін қазіргі басты міндет.
Шанхай Ынтымақтастық ... ... мен ... ресми құжаттарын алып
қарасақ, қауіпсіздікті қамтамасыз ету – мүше ... ... ... ... міндеттердің бірі ғана емес. Сондай-ақ ұйым шеңберінде
ынтымақтастықтың басты пәні ... ... ол «үш ... ... болуымен
күресу бойынша, өзара әрекеттесу болып табылады. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы
кейбір ... ... деп ... оның мүшелер ұйымның
антиамерикандық бағытын көруге мүмкіндік беріп ... ... ... ... ... ... ... қызметінде экономикалық және
әскери-саяси компоненттерін «теңестіруге» күш салып отыр.
Алайда, ұйымның Астанадағы болған саммиті ... ... ... ... ... ... ... ие болды. Қырғызстан мен
Өзбекстандағы оқиғалар мүше мемлекеттердің ... ... ... Халық Республикасының Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына қатысты
бағытында ориентерлер ара ... ... ... Дегенмен, аймақтағы
қалыптасқан шиеленісті жағдай ШЫҰ қызметінің дамуына қосымша талпыныс болып
отыр.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ұйым ... бір-бірімен және негізгі аймақтық емес күш орталықтармен
ынтымақтасуға мүмкіндік бере ... ... ... үшін ШЫҰ ең ... ... ... себебі, бірден Орталық Азияда ... ... ... шарттар қалыптастырады, әрі қолайлы экономикалық
климатты және әскери-саяси ... ... ... ... ... ... ... барлық қатысушыларының бұрын болмаған бірауыздығын
көрсетті. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына ... ... ... тұрақсыздандырушы элементтердің шиеленісуі болып табылады.
Бұл ретте, ұйым аймақтық емес ойнаушылардың мүмкін болған белсенділігін
алдын алып, «бәсекелестерге» бірінші ... ... ... Олар ... ... ... Азия елдерінің эволюциялық даму барысына жаңа
тұрақсыздандырушы сәттерді енгізілген қабілетті ... еді. ... ... ... ... ... ... Астана Декларациясында 5-ші
пункттің пайда болуына әсер етті. Бұл пункт бойынша АҚШ-қа Қырғызстан ... ... ... ... ... мерзімдерін жедел
белгілеуіне кеңес берді.
Қазақстан ... ... ету ... аймақтық құрылымға
айналған және ... ... ... ... жүзеге асыруға кіріскен ... ... (ШЫҰ) ... ... ... ШЫҰ 2020 ... ... сауда-
экономикалық ынтымақтастық Бағдарламасының жүзеге асуы сауда мен ... ... ... ... ... қатар, энергетика, информатика,
телекоммуникация және табиғатты дұрыс пайдалану салаларында көпжақты өзара
әрекетке талпыныс береді.
ШЫҰ ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің динамикалық дамуына сүйенеді. 2003 ... ... ... ... ... Ху Цзиньтаоның Қазақстанға
жасаған сапары барысында 2003-2008 жылдарға екі ел ... ... ... ... ... ... ішінде,
экономикалық саладағы ынтымақтастықтың динамикалық сипатын дәлелдеп, әрі
қарай дамуға ... ... ... ... ... ... таңда» деген нақыл сөз бар. Осыған
ұқсас мақал ... ... да бар. Ол ... ... алыс туыстан да
жақсы» деген. Бұл сөздер екі ел арасындағы қатынастар ... ... жылы ... ... ... ҚХР-на жасаған алғаш ресми
сапары барысында қабылданған ҚР-сы мен ҚХР ... ... ... ... ... Біріккен декларация дәлелдейді. Бұл құжат
бірқатар келісімдер мен келісім-шарттарға және ... ... ... ... ... ... ... кепілдік
қамтамасыз ету бойынша мақсатталған және ... ... ... ... ішінде ең басты нәтижеге қол жеткізілді – ҚХР Үкіметі
қауіпсіздікке ... беру ... ... үш ... ... қазақ-қытай шекарасы туралы Келісімге қол ... ... ... Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан мен Қытай арасындағы әскери
салада сенімді күшейту туралы Келісімді, қарулану мен шекара ... ... ... ... ... атап ... ... болады.
Осылардың жалғасы 2001 жылы 15 маусымда «Шанхай бестігі» негізінде «Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымының» құрылуы болды.
Аймақтық ... ... және ... ... ... үлкен жетістік деп 1998 жылы шілдеде Алматыда
Президент Н.Ә.Назарбаевтың бастауымен бес ...... ... ... мен ...... ... айтуға болады. Оның
нәтижесінде Біріккен декларацияға қол қойылды. Осыдан кейін бұл ... жылы ... ... ал 2000 жылы ... ... «Шанхай
бестігі» мүше-мемлекеттерінің қорғаныс министрлерінің отырысы өтіп,
Біріккен коммюнике қабылданды.
2000 жылы ... ... ... ... ... ... ... мен арнаулы қызметтер жетекшілері деңгейіндегі ... ... ... 2000 жылы шілдеде Душанбе қаласында ... ... ... ... ... ... Қытай Қазақстанның «Шанхай
бестігі» мүше-мемлекеттерінің Үкімет басшылары кездесуін өткізу ... ... 2001 жылы ... Пекинде «Шанхай бестігінің» ұлттық
координаторларының үшінші отырысы өтті, оның нәтижесінде, Хаттамаға ... 2001 жылы ... ... бестігінің» мүше-мемлекеттерінің сыртқы
істер министрлері кездесті. Сол жылы 15 маусымда Шанхайда мүше-мемлекеттер
басшыларының ... ... Осы ... ... ... мен ... ... Ынтымақтастық Ұйымын» құру туралы Декларацияға, ... және ... ... бойынша Конвенцияға, Қазақстан,
Қырғызстан және ... ... ... ... жанжал нүктесі
туралы Келісімге қол қойды. Алты мемлекеттің сыртқы істер ... ... ... ... ... ... қол ... ортақ қауіпсіздікке төнетін жаңа қауіптерге бірге қарсы тұру
туралы келісімге келу Қазақстанның сыртқы саясатына ... ... ... екі ... әрі ... ... ... дамытуға және барлық
саладағы интеграцияларға талпыныстарын, өзара түсіністіктерін ... ... ... ... өсуі және экономикасының тез
дамуы халықаралық қоғамдастықтың және батыстың кейбір елдерінің назарын
аудартады. ... ... ... ... да ... Өзінің Қазақстанға
мемлекеттік сапар жасау алдында ҚХР Төрағасы Ху ... 24 ... ... корреспонденті Талғат Баймухамбетовке ... ... ... болашағына баға беріп, ШЫҰ-ға қатысты
көзқарасын айтты.
Алдында болып кеткен ... ... ... мен ... ... мен Қытай жетекшілері арасындағы құрмет пен сенімнің
жоғарғы деңгейін көрсетті.[32]
Айтылып ... ... мен ... ... дипломатиялық
қатынастар орнатылған кезден бастап екіжақты байланыстар барлық бағыттарда
дамуда. Жоғарғы деңгейдегі сапарлар белсендетіліп, саяси ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік
салаларындағы ынтымақтастықтың жемісті нәтижесі көрініп отыр. Екі тарап ... ... ... және ... ... ... ... қолдап, БҰҰ, ШЫҰ АӨСШК сияқты көпжақты шеңберінде ынтымақтасып,
аймақтық тұрақтылықты қамтамасыз етуге маңызды үлес қосты.
Құрылған кезінен бастап ШЫҰ әр ... ... ... ... ... ... пен ... қамтамасыз етуде маңызды рөл
атқарады. ШЫҰ ... ... ... ... ... бар.
ШЫҰ-ның ендігі басты даму приоритеті – қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... ... мүше-
мемлекеттеріне террористік, сепаратистік және ... ... ... ... Осы ... ынтымақтастықты күшейту тек қана
мемлекеттердің қауіпсіздігін ... ... ... әлем ... ... тұрақтылықты қамтамасыз етеді.
Екіншіден, ШЫҰ мүшелерінің алдында өздерінің ... ... ... қамтамасыз ету міндеті тұр. Барлық мүше-мемлекеттер бір-
біріне жақын ... ... бай және ... ... үшін үлкен қуаты бар.
ШЫҰ-ның соңғы жылдары даму тәжірибесі қауіпсіздік пен ... ... ... ... мүше-мемлекеттер халықтарының
мүддесіне сай және олардың дамып, гүлденуіне ықпал етеді. ШЫҰ ... ... ... ... ... шын ... болатынына, елдердің халықтары үшін үлкен пайдаға жетуге болатынына
және аймақ пен бүкіл әлемдегі бейбітшілікке үлес қосатынына ... ... ... ... ... жылы ... ШЫҰ ... Хатшысы Чжан Дэгуан Пекинде Шанхай
алтылығы аймақтық әскери-саяси блок ретінде дамымайды және әскери қақтығыс
жолына тұрмайды деп ... «ШЫҰ үшін ... ...... - деп ... болатын.
Осы жылдары ШЫҰ шеңберінде экономикалық әрекет болған жоқ деп айтуға
болмайды. Керісінше, ол ... ... ... ... ... мен Қытай
қатынастарының үлгісінен көптеген қозғалыс күтуге болады. Қазақстанда 700
шетел кәсіпорындары жұмыс ... және 40- тан аса ... ... ... ... ... инвестициясы 1 млрд.
доллардан асты.
Өзара сауда да дамуда. 2002 жылы сауда ... 1,95 ... ... ... жылы 3,3 ... ... жетті. Қазіргі кезде, Қытай Қазақстан
өнімін сатып алу ... ... ... мен ... ... ... ... Ал, Қытай тауарларының импорты сауда айналымының үштен
бір бөлігін ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Қытай нарығына Қытай экономикасына қажет шикізат – мұнай, мұнай өнімдерін,
көмір, темір рудасын, мыс, цинк, аллюминий, ... - ... ал ... ... және қара ... ... бұйымдар мен халық
тұтынушы тауарлар алады.
2003 жылы ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев пен ҚХР Төрағасы Ху ... ... ... ... құру ... ... ... СУАР-ға жасаған сапары барысында Қазақстан басшысы бұл
сауда алаңын қарастырған болатын. Қытай бұл құрылысқа 1,5 млрд. юань ... ... 200 ... ... және әрі ... өсу қуаты бар. Бұл
құрылыс салық, визалық және инвестициялық ... ... ... ... деп ... Қытай үшін бұл жеткіліксіз. Елде мемлекеттік емес кәсіпорындар
тез дамып жатыр. Қазіргі кезде, орта және кіші ... ... ... 90 % -ын ... Ресми санақтар бойынша Қытайдағы
мемлееттік емес кәсіпорындар күн сайын 1,5 ... ... Бұл ... ... ... бас ... ... болып табылады.
2005 жылдың шілде айында Қазақстанның мұнай тасымалдау бойынша
мемлекеттік ... ... мен ... ... мен газ ... ... ... Атасу-Алашанькоу мұнай құбырын салу ... ... ... ... ... 7 млн. ... бағаланады. «КазМұнайГаз» Ұлттық
компанияның басшысы Қайыргелді Қабылдин капиталдың 70 %-ын ... ... деп ... ... ... Қазақстанның батысында Кенкияк-Атырау құбырын
салу жұмысы басталды. Қазақстан-Қытай мұнай құбырының ұзындығы 3000 км-ге
дейін ... ал оның ... 3 ... ... ... ... ... мен Қазақстан арасындағы стратегиялық серіктестік туралы
Декларация ... газ ... және ... ... ... ... теміржол магистралі сияқты ірі жобаларды жүзеге асыруды
қарастырады.
Осылайша, Қытайдың Қазақстан экономикасына ... ... ... ... үшін ... ... приоритеттерін құру өте қажет.
Алайда, ШЫҰ-дағы мықты серіктеспен ... бола ... өз ... іске ... өте қиын ... Сондықтан, ЕврАзЭс пен Орталық Азия
мемлекеттерінің одағы ... ... ШЫҰ ... ... ... сияқты үшбұрышы бар одақ ретінде қарастырылады.
2003 жылы 3 маусымда Астанада Президент Н.Назарбаев пен ҚХР Төрағасы Ху
Цзиньтао ресми кездесу ... ... ... Бұл ... жаңа басшысының
алғашқы шетелдік туры болды. Қазақстан Ху Цзиньтао сапар жасаған Ресей мен
Франциядан кейін үшінші мемлекет болды.
Мемлекеттер ... ... және ... ... ... Келіссөздердің аяғына қарай тараптар
әр түрлі салалардағы екіжақты байланыстарды ... ... ... мен ... құжаттар қол қойды.[34]
Халықаралық сипаттары бар мәселелер бойынша ойлармен алмасты. ... ... ... ... БҰҰ ... күшейту қажеттігін, ШЫҰ-
ның халықаралық аренадағы рөлін күшейту мәселесін талқылады. ... ... ШЫҰ бес ... консультативтік механизмінен ... ... ... Бұл ұйым ... континенттегі аймақтық
қауіпсіздік тәртіптерін құрып, ... ... ... ... ... ... ... әрекет-2003» деп аталатын ШЫҰ
біріккен әскери оқулар өткізуге келісті.[35]
«Бүгінгі ... ШЫҰ ... ... ету ... ... саладағы ынтымақтастықты дамыту болып ... - ... ... ... Жәнібек Кәріпжанов айтты.
«Қазақстан мен оның ШЫҰ бойынша серіктестері ... ... ... сақтауға мүдделі, сондықтан олар антитеррористік аймақтық
құрылым құруды ... - деп ... өтті ... ... ... энергетикалық саласына инвестициясы
Қытайдың Қазақстанмен ... ... ... ... ... мен ... ... өзара пайдалы қатынастарды дамыту
үшін ... ... ... ... табылады. 2001 жылы 12-13 ... ... ... ... ... ... ... келді. Сапар
барысында тараптар екіжақты ынтымақтастықты белсендету бойынша мәселелерді
талқылады. 14 қыркүйекте Қазақстанның ... ... ШЫҰ ... ... ... ... сауда-экономикалық
ынтымақтастықтың басты мақсаттары мен бағыттары қарастырылды.
Барлық ... ... ... мен ... ... ... ... екіжақты шекаралық сауда, инвестициялық
ынтымақтастық, валюта-қаржылық салаларда ... ... ... ... ... шешу үшін сәйкес ведомстволар шаралар
қабылдауда. Қытайдың ... ... және ... мүмкіндіктері
Қазақстанға онымен ШЫҰ шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастыққа
артықшылықтар береді. ... ... ... экономикасы үшін Қытайдағы
экономикалық реформалар пайдалы тәжірибе болып табылады.
2003 жылы шілдеде ҚХР ... Ху ... ... ... ... ... ... халықаралық және аймақтық мәселелер, соның ... ... ... мен ... ... және ... күрес
мәселелері талқыланды. Келіссөздердің тағы бір маңызды тақырыбы ШЫҰ, АӨСШК
және БҰҰ ... ... ... ... ... ... болды. Келіссөздер нәтижесінде 8 келісімге жіне стратегиялық
серіктестік туралы Декларацияға қол қойылды.
2004 жылы 8 ... ҚР ... ... ... ... ҚХР ... Министрінің орынбасары Ли Хуэйді қабылдады. Кездесу барысында ... ... ... ... ... бойынша
ойлармен алмасу өтті. Тараптар ШЫҰ ... екі ел ... баға ... Олар терроризм, сепаратизм және экстремизммен күрес
бойынша ынтымақтастықты күшейтуді қарастырды. Екі мемлекет өкілдері ... ... ... деңгейге жетуі екі ел басшыларының жеке ... ... ... ... қазақ-қытай қатынастарының ішінде сауда-экономикалық
ынтымақтастық көпжақты аймақтық кооперацияға айналып отыр. Бұл ... ... ... ... ШЫҰ ... ... ... тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Берілген дипломдық жұмыста Орталық Азия мемлекеттеріндегі қауіпсіздік
тәртіптер ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы қауіпсіздік ... ... ... ... ... ғана шеше ... ... жасауға
мүмкіндік берді. Мұндай қорытынды жасауға көптеген себептер бар.
Қазіргі заманғы Орталық Азияда ... тек ... ... бұрынғы
моноцентристік геосаяси құрылым жойылып, енді ... ... ... ... ... ... ... шегінде мемлекеттер арасындағы қалыптасқан қатынастар жүйесі өзгеше.
Он бес жыл ОА жаңа ... ... ХҚ ... ... жаңа
жағдайға бейімделуіне аз мерзім болып ... ... ... осы аймаққа, оның оқиғалары мен бастамашылықтарына ұстамды
сыртқысаяси ... ... Өз ... ... аймақ
қауіпсіздігімен тұрақтылығы сыртқы күштердің ... ... ... институционализациялауға мұқтаж болды. 1992 жылдан
бастап аймақта қазіргі заманға дейін әрекет етіп отырған қауіпсіздіктің
түрлі ... мен ... жаңа ... ... Қауіпсіздік
пен тұрақтылықты қамтамасыз ету бойынша қалыптасқан халықаралық ... ... ... ... енетін халықаралық қауіпсіздік тәртіптері
аймақта біртіндеп ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін халықаралық институттың міндетті бөлігі
болып табылады. Кейбір ... ... ... ... ... ... институттың түсінігіне жол береді, ... ... ... ереже орнатудың мүмкіндігін
кеңейтеді. Аймақ шегінде мемлекеттер ... ... ... ... Он бес жыл ОА жаңа тәуелсіз ... ХҚ ... жаңа ... ... аз ... ... ... Әлемнің
көптеген мемлекеттері осы аймаққа, оның оқиғалары мен ... ... ... ұстанды. Өз алдына Ортаазиялық аймақ (ОАА)
қауіпсіздігімен тұрақтылығы сыртқы ... ... ... қатынастарды институционализациялауға мұқтаж болды. 1992 жылдан
бастап аймақта қазіргі заманға дейін әрекет етіп ... ... ... мен ... жаңа қалыптасуы басталады. Қауіпсіздік
пен тұрақтылықты қамтамасыз ету бойынша қалыптасқан ... ... ... ... шарттарына енетін халықаралық қауіпсіздік тәртіптері
аймақта біртіндеп ... ... ... ... Азия бұл сыртқы әлемге жаңадан ашылып отырған
аймақ болып табылады. Оны ... енді ... отыр деп ... болады.
Аймақтың байлықтары мен коммуникациялық мүмкіндіктері оны әлемнің көптеген
мемлекеттері геосаяси мүдделерінің ... ... ... ... ... ... түрлерін, ішкі және сыртқы
дамудың ... әлі ... ... ... ... үшін ... проблемалар туындауда.Ең бастысы, бұл аймақта
бұрынғы және жаңа күштер орталықтарының ... ... ... проблема; екіншіден, бұл ішкіаймақтық ... ... Азия ... өзі жеке күш ... ... ... және ... ыдырауынан кейін жаңа қалыптасқан тәртіп көпполярлыққа бет
алуда.Бұрынғы күш ... ... ... ... ... ... Жапония жаңа орталықтар бар. Егер де ... ... ... ету ... ... ... керісінше шығысында бұл үрдіс енді
басталуда. После распада Советского Союза и появления на его ... ... ... мнения специалистов о состоянии современного
мирового порядка разделились. Әлемнң осы бөлігінде бөлісу объектісі Орталық
Азияның өзі ғана емес, оған және ол ... ... ... ... Сол ... Орталық Азияда қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... жұмысты жазу барысында автор мынадай қорытындылар жасады:
1. институтталған түрде әрекет етуші ... ... ... ... әлемде ұжымдық қауіпсіздік не болмаса гегемонистік тұрақтылық
концепциялары кешенді қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмайды. Сол ... ... ... ... ... ... Мұны 11 қыркүйек оқиғалары дәлелдеді, себебі бұл ... ең ... – АҚШ- тың ... көрінді;
2. аймақтағы қауіпсіздік тәртіптерінің сипаты мен ... ... ... күштер ара- салмағымен белгіленеді, бұл ... ... АҚШ, ҚХР ... әрі Иран, Түркия, Пәкістан,
Ауғанстан, Еуропалық Одақ пен Үндістан құрауы мүмкін. Ең бастысы ... не ... ... ... ... қауіпсіздік тәртіптер
шегінде қажетті иерархияны құруға мүмкіндіктер бар;
3. Орталық Азия ... ... ... ... ... және ... ... тәртіптер шегінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша көп
форматты және түрлі ... ... ... ... ... ... Азия аймағына қауіпсіздік тәртіптер және олармен
байланысты аймақтар ... ... ... және ... ... ... ... анархияны белгілі бір дәрежеде төмендетеді;
4. тәртіптердің көптігі сай келетін модельді іздеулері туралы және ... ... ... ... ... ... кешіріп
отырғаны туралы мәлімдеп отыр. Халықаралық институттар ретіндегі көптеген
тәртіптер параметрлері бір- бірінің рольдерін қайталап отыр, бұл ... ... ... ... ... бір ... өйткені ол Орталық Азия аймағы шеңберінде көрші мемлекеттерді
байланыстырады. Бұл ... ... ... және ... ... да бір ... ... жасауға мүмкіндік береді.
Мәселен Ташкент Ұжымдық Қауіпсіздк Шартты Ұйымына ... ... ... ... ... Ұйымы шеңберінде әсер етуге
болады;
5. Орталық Азиядағы әрекет етуші халықаралық қауіпсіздік тәртіптер аймақта
статус- квоны, әрі күштер ара- ... ... ... ... ... ... мен Қазақстанға бір- бірінен асып түсуге жол бермей отыр;
6. ... Азия ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты қолдау үшін басқа
қауіпсіздік тәртіптер құрылатыны сөзсіз. Осы ... ... ... ... даму ... ... ... халықаралық
қатынастарда «жетілген кезеңіне» өтеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ДЕРЕКТЕР
Заң ... ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік Стратегиясы //
Приоритеты военного строительства / ...... - ... № 5. – с.16-17.
2. Декларация о создании Шанхайской организации Сотрудничества ... ... ... ... К. ... с ... ... в Китае о казахстанско-
китайских отношениях // Республика, 2001г., 11 ... ... ... КНР Цзян ... газете «Вашингтон пост» //
http://www.asiapasific.narod.ru/news2001/.
3. Баймухамбетов Т. Интервью с ... ... дел КНР ... о ... и ... сотрудничестве между двумя
странами накануне ... ... в ... ... ... // ... ... 2002г., 21 декабря.
4. Галкина И. Беседа с ... ... дел РК ... ... 2003г., 29 ... – с.7.
5. Назарбаев Н. Интервью журналистам СМИ КНР в ходе ... в ... // ... today, 2002г., 23 ... Ху ... ... ... СМИ РК в ходе ... в ... // ... ... ... о ... ... и сотрудничестве между Казахстаном и
Китаем (23 декабря 2002 год) // ... ...... ... о ... дружбе и сотрудничестве между РК и КНР (26
мая 2003 год) // ... ... – 2003 ... ... о ... ... и сотрудничестве между РФ и КНР //
Внешняя политика и безопасность современной России. – М. 2003.
4. Договор о ... ... // ... ... и ... России. – М. 2003.
5. Заявление государств-участников СНГ относительно положения дел в ОБСЕ.
Москва, 3 июля 2004 г. // ... ... ... ... ... на ... годы (23 ... 2003 год)
7. Совместная декларация Президента В.В. Путина и Президента Дж. Буша о
новых стратегических отношениях ... РФ и США от 24 мая 2002г. ... ... и ... современной России. Т. IV. – М. 2003.
8. Совместная декларация РФ и КНР, принятая В. Путиным и Х. ... ... ... об ... ... ... РК и КНР (Пекин, 18 октября 1993 год) // Добрососедство / Под
ред. К.Султанова. – Пекин, ... ... о ... развитии и ... ... ... РК и КНР ... 11 ... ... ... о стратегическом партнерстве, (4 июля 2005год)
// Дипломатический курьер. – 2005.
12.Соглашение между Республикой Казахстан, Китайской Народной Республикой
и ... ... об ... точки стыка государственной
границы трех ... ... 5 мая 1999 год) // Сол ... АРНАУЛЫ ӘДЕБИЕТТЕР
1. Азовский И.П. Политика Пекина в отношении бывших советских республик
Средней Азии // ... ... и ... М., ... А.Д. ... Новая геополитика мировых сдвигов. Принцип обеспечения
международной безопасности на региональной основе ... ... ... газета. 14 ... 2003 ... А. Д. ... ... Азия в современной международной
политике // Восток (Oriens). 2005. № 1.
4. Аубакирова А.А. Геополитические факторы в ... ... ... // ... Азия в ... ... ... политика / Материалы международной конференции, 23-24 апреля
2002 год. / Отв. Ред. Г.К.Курмангалиева. – Алматы, 2002.
5. Введение в ... ... ... и ... ... ... / Н.А. Ломагин (рук. авт. колл.), В.Е. Кузнецов и др. – ... дом ... 2001 ... В.Е.Петровский Новые парадигмы безопасности ... В.Е. ... Роль ... ... в ... ... // ... в Европе: новые вызовы и
проблемы: Сборник научных трудов. – М.: ... МИД РФ, ... В.Е. ... ... и ... ... Региональные режимы
безопасности в Центральной Евразии на рубеже ХХI века // ... ... № 2, ... ... ... ... ... после
«холодной войны»: эволюция, перспективы российского ... - ... ... ... ... ... ... парадигмы безопасности Евразии
11. Г. Павловский Концепция «ближнего зарубежья» ... О ... ... ... ... ... Д. Малышева в статье «Центральная Азия и Южный ... ... в ... ... ... // ... Азия и Кавказ,
№2(32), 2004.
13. Евразийская стратегия суверенного Казахстана / под ред. ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан.- Алматы, 2005
14. З. Бжезинский Выбор: мировое господство или мировое лидерство / Пер. с
англ. – М.: Международные отношения, ... ... Д. ... ... вызов XXI века// Мировая экономика и
международные отношения, 2003, №2.
16. Международные отношения: теории, конфликты, организации: Учеб. пос. ... ред. ... П.А. ... – М.: ... ... М. ... ... подходы к изучению международных отношений //
Международные процессы (http: // ... ... и ... ... держав в Казахстане / Султанов Б. ... Л. М., ... А.Е., ... В. Ф., ... Л. ... А. Г.- ... 2002
19. Приоритеты казахстанской дипломатии на рубеже веков. – М., 2000
20. Токаев К. Дипломатия Республики Казахстан. - Астана, ... ... Т.А. ... ... ... ... (1990-2000)
22. Хафизова К.Ш. Китай и Центральная Азия: некоторые геополитические
проблемы // 10 лет ... ... ... и перспективы
развития // Материалы Международной научной конференции. - ... 2001 г. - В 4-х ч., ч.1.- ... ... Хлюпин В. Геополитический треугольник: Казахстан-Китай-Россия. Прошлое
и настоящее пограничной проблемы. – М., 1999
24. Черных И.А. Комплекс региональной ... ... ... к анализу ситуации в Центральной Азии// Вестник КазНу. Серия
международные отношения и международное право.№3(11).2003
25. Черных И.А. Теория ... ... ... ... ...... 2004. – 116с.
26. Фридман Л.А. Центральная Азия: структурные сдвиги в экономике//Мировая
экономика и международные ... 2002. ... ... ... ... ... Вестник КазНу. Серия международные отношения и ... ... ... ... ... ... Международная жизнь (2003-2005 г.г.)
5. «Мировая экономика и ... ... ... ... Казахстанская правда” (2000-2005 г.г.)
7. “Саясат” (2000-2005 г.г.)
8. “Казахстанская правда” (2000-2005 ... ... ... ... ... К.Д. ... стран Центральной Азии с КНР
2. http://russian.cri.com.cn/russia/2001/Jun/22270.htm История
"Шанхайской пятерки"
3. ... ... ... в ... ... ( Душанбе)
4. http://www.asiainfo.narod.ru/news/08_07_2000/five_to_five.htm Пять
встреч руководителей Китая, России, Казахстана, Кыргызстана и
Таджикистана.
5. http://еurasia.org.ru ... сайт ... ... (официальные материалы МИД)
7. www.mfa.kz (сайт Министерства иностранных дел РК)
8. www.politstudies.ru (политические исследование мировой ... ... ... ... ... ... ... http://www.alchina.ru/2003/
14. ... ... США в ... ... в ... ... ... http://www.eurasia.org.ru/2001/analitica/06_07_HRWmemorandums_rus.htm
(Американская стратегия в Центральной Азии)
17. http://www.vremya.ru/2001/96/2/14556.html
18. http://www.ca-c.org/datarus/esenov3.shtml. (Центральная Азия на пороге
XXI века)
-----------------------
[1] Договор о добрососедстве, дружбе и сотрудничестве ... ... ... (23 декабря 2002 год) // Дипломатический курьер. – ... ... о ... ... и ... между РФ и КНР //
Внешняя политика и безопасность современной России. – М. ... ... ... ... В.В. ... и Президента Дж. Буша о
новых стратегических отношениях между РФ и США от 24 мая 2002г. // ... и ... ... ... Т. IV. – М. ... декларация РФ и КНР, принятая В. Путиным и Х. ... ... ... ... В.В. ... и ... Дж. Буша ... стратегических отношениях между РФ и США от 24 мая 2002г. // ... и ... ... ... Т. IV. – М. ... ... ... о стратегическом партнерстве, (4 июля 2005год)
// Дипломатический курьер. – 2005.
[7] Соглашение между Республикой ... ... ... ... ... Федерации об определении точки стыка государственной границы
трех государств (Алматы, 5 мая 1999 год) // Сол ... И.А. ... ... ... ... техника интерактивного
обучения. – Алматы, 2004. – 116с.
[9] Международные отношения: теории, конфликты, организации: ... пос. ... ред. ... П.А. ... – М.: Альфа-М., 2004
[10] Политика и интересы мировых держав в Казахстане / ... Б. ... Л. М., ... А.Е., ... В. Ф., Ерекешева Л. Г., Кожихов А.
Г.- Алматы, ... ... ... ... безопасности Евразии.M.,2003 – б.75
[12] сол жерде., б.56
[13] Азовский И.П. Политика Пекина в ... ... ... республик
Средней Азии // Центральноазиатский макрорегион и Россия. М., 1993
[14] Черных И.А. Комплекс региональной безопасности: возможность ... к ... ... в Центральной Азии// Вестник КазНу. Серия
международные отношения и ... ... ... сол ... ... Введение в теорию международных отношений и внешней политики: Учеб.
Пособие / Н.А. Ломагин (рук. авт. ... В.Е. ... и др. – ... дом ... 2001 ... Малышева в статье «Центральная Азия и Южный Кавказ: региональная
безопасность в ... ... ... // Центральная Азия и Кавказ,
№2(32), 2004.
[19] Вестник ... ... ... ... и ... ... ... Новая геополитика мировых сдвигов. Принцип обеспечения
международной безопасности на региональной основе окончательно рухнул //
Независимая ... 14 ... 2003 ... сол ... http://www.freenet.kg/jornal/n4/JRNAL407.htm Джусаев К.Д. Перспективы
сотрудничества стран Центральной Азии с КНР
[23] Аубакирова А.А. ... ... в ... ... ... // ... Азия в контексте глобализации: экономика,
культура, политика / Материалы международной конференции, 23-24 ... ... / Отв. Ред. ...... 2002.
[24] Сол жерде, б.125
[25] М. Сафронов Современные подходы к ... ... ... ... процессы (http: // www.intertrends.ru//one/006.htm).
[26] Хафизова К.Ш. Китай и Центральная Азия: некоторые геополитические
проблемы // 10 лет ... ... ... и ... ... ... Международной научной конференции. - 22-24 февраля 2001 г. - В
4-х ч., ч.1.- ... ... сол ... ... ... Джусаев К.Д. Перспективы
сотрудничества стран Центральной Азии с КНР
[29]“Саясат” (2000-2005 г.г.)
[30] сол жерде.,б.95
[31]http://www.ca-c.org/datarus/esenov3.shtml. (Центральная Азия на ... ... ... Роль ... ... в ... ... // Безопасность в Европе: новые вызовы и проблемы:
Сборник научных трудов. – М.: МГИМО(У) МИД РФ, 2004.
[33] А. Д. ... ... Азия в ... ... // ... (Oriens). 2005. № 1
[34]Турсунбаев Т.А. Международные связи республики Казахстан (1990-2000)
[35]http://www.eurasia.org.ru/cgi-
bin/datacgi/database.cgi?file=News&report=SingleArticleRu&ArticleID=0004177(
Россия использует США в ... ... в ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР орталық мемлекеттік музей қорындағы ағаштан жасалған бұйымдар48 бет
Ішкі істер органдары штабтарының жүйесі және құқықтық жағдайы71 бет
Ішкі істер органдарының жүйесіндегі штабтың рөлі55 бет
Азаматтардың қауіпсіздігі мен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудегі мемлекеттік басқару жүйесіндегі ішкі істер органдары81 бет
Жетібай кен орны жайлы34 бет
ОҚО шаруа қожалықтарында қант қызылшасын егіп өсіруді механикаландыру және технологиялық картасын жасау53 бет
Қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы28 бет
Құмкөл кен орнында 1750м пайдалану ұңғымасын шиеленісті геологиялық жағдайда роторлы тәсілмен бұрғылау мәселесі52 бет
Өзен кен орнында 1400 м тереңдікке бұрғыланатын пайдалану ұңғымасын жобалау157 бет
Азиядағы жаңа индустриялы елдер экономикасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь