Қазіргі Қазақстан Республикасындағы ақшаның ролі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. Қазіргі Қазақстан Республикасындағы ақшаның ролі
1.1 Ақша туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Құн және айырбас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

ІІ. Қазіргі қоғамдағы айырбас
2.1 Қазіргі қоғамдағы өндіріске шолу жасау ... ... ... ... ... ... .17
2.2 Айырбас пайдалану себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

ІV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Кіріспе
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала бередi, бiрақ тауар ерекше жалпылама эквивалент.
Ақша – жалпы бiрдей эквивалент, ерекше тауар, онда барлық басқа тауардың құны бейнеленедi және оның делдал ретiнде қатысуыменен тауар өндiрушiлер арасында еңбек өнiмдерiнiң айырбасы үздiксiз жасала бередi. Осыдан келiп ақшаның жаппай өктем күшi пайда болды. Ақшаның қоғамдағы мәнiн К.Маркс “индивид өзiнiң қоғамдық билiгiн де, қоғаммен байланысын да өзiнiң қалтасына салып жүредi“ деген афоризммен сипаттады. Ол мынадан айқын көрiнедi:
Бiрiншiден, тек ақшаға айырбастау арқылы ғана тауарлар қоғамдық еңбектiң нәтижесi екенiн анықтау болады. Мысалы, ақшаның тауарлар айырбасында делдалдық етуi арқылы қоғамдық еңбектiң сапалық деңгейi айқындалып, сандық есебi жүргiзiледi.
Екiншiден, әр адамның еңбектегi, яғни қоғамдық өнiмдегi үлесiн де ақша арқылы анықтауға болады. Себебi адамның қоғамдық еңбектегi үлесiн жалақы ретiнде алғанда ақша төлем құралы қызметiн атқарғаны.
Үшiншiден, айырбас процесiнде ақшаның делдалдық етуiмен тауардың iшкi қайшылықтары да шешiледi. Тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкiл тауарлар тұтыну құндары түрiнде айырбас қатынасының бiр жағында тұрады да, ал екiншi жағында бүкiл тауарларға қарсы құнның тұлғасы ретiнде ақша қарсы тұрады.
Тауарлар дүниесiнiң тауар және ақша болып екiге бөлiнуi оның тұтыну құнымен құнының, яғни тауардың iшкi қарама – қарсы жақтарының қайшылығын шешуге
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. “Ақша, несие,банк” Ғ.С.Сейтқасымов. Алматы.1998.
2. “ Эволюция денег “ 3 том. Р.Р. Сапин.
3. “Задача и свойства денег” В.П.Воронин, Г.В.Кандракова. Москва. 2005.
4. “ Ақша, несие, банк ” Г.Б. Бахаев. Алматы. 1998.
5. “ Денги и прогрес “ А.С. Марш. Москва. 2004.
6. “ Ақша, несие, банк” Г.И. Исаев, А.Б. Зейнелғабдар. Алматы. 1999.
7. “Экономикалық теория негiздерi“ Ы.Ә. Әмiров. 1994.
8. Интернет сайд: w.w.w. national bank. kz.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................3
І. Қазіргі Қазақстан Республикасындағы ақшаның ролі
1.1 Ақша ... Құн ... ... қоғамдағы айырбас
2.1 Қазіргі қоғамдағы өндіріске шолу жасау.........................17
2.2 ... ... ... ... ... дами ... ... болып қала бередi, бiрақ тауар
ерекше жалпылама эквивалент.
Ақша – ... ... ... ... ... онда барлық басқа
тауардың құны бейнеленедi және оның делдал ретiнде қатысуыменен ... ... ... өнiмдерiнiң айырбасы үздiксiз жасала бередi.
Осыдан келiп ақшаның жаппай өктем күшi пайда болды. Ақшаның ... ... ... ... ... ... де, ... байланысын да өзiнiң
қалтасына салып жүредi“ деген афоризммен сипаттады. Ол мынадан ... тек ... ... арқылы ғана тауарлар қоғамдық
еңбектiң нәтижесi ... ... ... Мысалы, ақшаның тауарлар
айырбасында делдалдық етуi арқылы қоғамдық еңбектiң ... ... ... ... ... әр ... ... яғни қоғамдық өнiмдегi үлесiн де ақша
арқылы анықтауға болады. Себебi адамның қоғамдық ... ... ... алғанда ақша төлем құралы қызметiн атқарғаны.
Үшiншiден, айырбас процесiнде ... ... ... ... ... да ... Тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкiл
тауарлар тұтыну құндары түрiнде айырбас қатынасының бiр ... ... ... ... ... ... ... қарсы құнның тұлғасы ретiнде ақша қарсы
тұрады.
Тауарлар дүниесiнiң тауар және ақша болып ... ... оның ... ... яғни ... iшкi ...... жақтарының қайшылығын
шешуге жол салады. Өйткенi, егер тауар сатылса, оның ... ... ... өтеуге керек болғандығы. Бұл бiр жағынан, ал ... оның ... бар ... ... ... құн ендi ақша
түрiнде тауар өндiрушiнiң қолына түседi. Сөйтiп, тауар өндiрушiге түскен
ақшаның ... ... өз ... ... ... ... ... ролi
тарихи түрде алтынға бекiтiлген. Алтынның басқа барлық ... ... ... оның ... ... тауарлардың құнын бейнелеу ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикадағы ақшаның ролі
1.1 Ақша туралы түсінік
Ақша дегеніміз – тауардың тауары, оның өз ... ... ... ... ... , егер ... болса , қызығарлық және тілегн
заттардың ... ... да ... ... ... құрал
.Құнының ақшалай нысанасының бекуімен ... баға ... ... Баға – ... ... ... . Оның құнын жоғары да , төмен
де , тең де ... ... . Бұл өз ... ... талап етеді .
Табиғат өздігінен ақшаны да, банкирді де ... ... ... ... мен ... ... да осындай қасиетті
қоғам берген. ... ... ақша ... ... , ... қасиетін түсіндірген . Сондықтан, ақша ... ... ол ... жеке дара ... ... жалпы эквивалент рөлін атқарады .
Ақшаның ... ... ... ... ... ... ... нақты бір заттың, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ... өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық еңбектің бір ... ... ... ;
Тауар мен ақша арасындағы бірлікте қарама – ... ... құны ... ... . Мысалы ; өндіруші қоғамға қажетсіз
тауарды шығарса , ол ... , оны ... ... ... ... ол ... құны ... қоғамның қажетті де ... ... де ... алмағаны болып есептеледі .
Егер жеке ... ... ол тез ... ... , ақшаға айналады . Міне , ... мен ақша ... ... осылай түсіндіріледі . Ақша ... ... ... ... ... . Яғни , ... емес , ... арасындағы айналыс құралы . Ақшаның қызметі;
құн ... ... ... төлем құралы , қазына ... ... ... ... ... - ... ең бірінші және басты ... ... ол ... ... ... атқарады . Оның мәні барлық
Тауардың құны ақша арқылы анықтады . Мұндай ... ... ... . Бұны ... ғана ... ... . ... шығатын қортынды , бар
жағдайда құн өлшеуші қызметін алтын ғана атқара ... .
2. ... ... ... байланысты бір тауардың екінші бір
тауарға тікелей айырбасталды .(Т-Т ) , ... ... ... ... яғни ақша ... ... аралық , яғни айырбас қызметін
атқарады ... ... ... үшін нақты ақша не ақша белгісі қажет ,
өйткені ... ... ... , ал ақша ... ... айырбасқа
түседі .
3. Әсіресе, халықаралық ... ... ... ... ... ... ақша төлем құралы
ретінде маңызды рөль ... . Бұл ... ... – қол ... ... емес . Оның ... кредиттік ақшалар
атқарады . ... ... ... ... ... тек қана банкноттар
, чектер , қағаз ақшалар емес , ... ... да , ... қазына жинау тауар өндірудің обьективті ... ... ... өндіруші өзіне -өзі тауарлардың өту ... ... ... ... ... , ... бір ... аларлықтай , кез –келген затқа әрдайым айырбастан ... ... ақша қоры ... шарт . ... ақша ... шығып , дүниежүзілік ... ... етуі ... ... көрсетеді. Ақшаның әлемдік аренаға ... ол ... ... ... алып тастап, алғашқы бағалы металдар
қорытпалы түрінде ... ... ... төлем құралы.
2. халықаралық сатып алу, сату құралы.
3. қоғамның байлығын ... ... ... өте ... ... даму ... . Олардың
металл ақшалар айналысын айырбас ... ... ... ... . ... ... ақшалар айналыс қызметін атқара
отырып , тұтынуда тозады , салмағы ... , құны ... ... ... және ... ... айырмашылықтары бар.
Сөйтіп келе – келе ... ... ... ақшалар басқан. Егер қағаз
ақшалар тауар айналысына ... ... ... ... ... ақшаның нақты сатып алу қабілеттілігі олардың номиналдық алтын (Жекелік
құқық бұзушылық кодексінің 13 бабына ... ... ... ... ... ... болады . Ал егер ақша массасы тауар массасынан
көп шығарылса, онда ол құнсызданады, инфляцияға ... ... ... ... қағаз ақшасының шамасынан тыс көбейтіп кетуі салдарынан
оның құнсыздануы. Қағаз ақшаның алтынмен сылыстырғанда құнының ... ... ... ... ... әсер етеді. Осыған
байланысты қағаз ақшаның ресми құнын ... ... ... ... ... бағасы төмендеп кеткен ақшаларды айналыстан шығарып оның ... ... ... ... ... (ашық девольвация), яғни
айналыстағы қағаз ... ... ... ... ... ақша реформасын жүргізу. Ұлттық ақша өлшемінің алтындық мазмұнын
кеміту және оның шетел валютасымен қатынас курсын ... Құн және ... – бұл ... ... қоғамдық еңбектің айырбас арқылы байқалады.
Карл Маркс құнды адамдар арасындағы қатынас деумен ... оны ... ... деп ... ... оладың адамдардың анау-мынау сұранымын
қанғаттандыру қасиеті тұтыну құны деп аталады.
Құн айырбас құнымен ... ... Құн – ... негізгі ішкі
қасиеті болып табылса, айырбастау құны – бұл ... ... ... қөрінісі
болып табылады.
Құн мен ақша ұғымы жүрген жерде әрқашан да ... ... ... ... ... де ақша, бірақ адамдардың еңбегінің ... ... ... ... Ақша ... нәтижесінде капиталдың үлкен
қоры пайда болады. Ал капиталдың қорлануы біздің экономикамызға оң ... ... ... тауарлық дүниесіндегі ерекшелігі: ақша жалпы ... ... ... тауардың құнын өлшеуші.
Ақша техникалық құрал емес, ол ... ... ... ... ... ... Ақша қатынастарының сипаты
тауар өндірісінің типімен анықталады. Сондықтан ақша ... әр ... ... ... ... ... – экономикалық
мәнінде ерекшеліктері орын алады.
Тауар өндірісі капиталдық өндіріс ... ... ... ... қол жеткізеді және жалпылама сипатқа ие болады.
Өндірісті ұйымдастырудың натуралды түрі қазіргі жағдайда да ... ... ... ... ... - ... тек өзі үшін
өндіру, егер өнімнің бір бөлігін сату үшін бағыттаса, онда ол ұсақ ... ... ... ... – бұл дамыған тауар өндірісіндегі тереңдеген
еңьек бөлінісің ... және оның ... ... ... ... ... көп түрленеді және бөлшектене бастайды. Бұл процесс ... ... ... ... ... өте ... Мысалы, салалық және ішкі салалық мамандарын айтуға болады,
машина жасауды алар ... ... ... өте тең ... ... ... көліктік машина, тракторлы машина жасау,
автомобиль және т. б. ... ... нан ... қант ... шай, ... ет, сүт ... т. б.
Тарихи тағлымның көрсеткеніндей, таур өндірісінің пайда болуы
төмендегі үш ... ... ... ірі ... еңбек бөлінісінің болуы;
Алғашқы тұрмыстың қауымдық қойнауында және меншіктің пайда болуы;
Тауар өндірушінің экономикалық оқшаулануы;
Тауар өндірісінің екі түрі бар: жай және ... Олар бір ... оның ... ... ... ... жеке ... және ол
екеуі де өнімді сату үшін өңдеді. Соған қарамастан ... өз ... ... бар. Жай ... ... өнім ... ... еңбегімен жасайды. Мұнда жұмыс күшін жалдау жоқ. Капиталдық тауар
өндірісі өнімді өндіріс құрал-жабдықтарды жалдамалы жұмыспен жасайды.
Сөйтіп, ... ... ... тек қана кәсіпорын,
шаруапшылықтың жоғарғы тауарлық деңгейінің және ... ... ... ... ... яғни ... кәсіпкерлік
пен жеке меншік арқылы деген сөз. ҚР – да ... ... ... сандарының 10-15 процент мөлшерде атомдық кәсәпкерліктің
әлеуметтік тобын қалыптастыру қарастырылған. Бұл ... 100-120 ... ... ... игілінің ерекше түрі «тауар» жиынтығы .
Күнделікті өмірде біз ... ... ... Оның ... аса ... және бұл ... зат, өнім сөздеріне баламалаймыз. Қазірде «тауар»
тым ерте дүниеде пайда болды. Ол көшпелі ... ... ... ... сөз ... ... ... «жақсылық» деген мағынаны білдіреді. ... ... ... сөзі ерекше мәнге ие болады. Адамдар
қызметінің ... бола ... өнім ... ... ие бола алады. Ол өзінің
ғана емес басқа да адамдардың тұтынуына арналған, яғни айырбас үшін ... ...... ... ... ... ақша, негізінен ... ... ... ... ... кезінде пайда
болды. Шығарылған өнімнің түгелімен өндірушінің жеке басының ... ... ... ... ... есептелетіні белгілі .
Бара-бара өндіріс құралдарының жетілуіне байланысты, ал кейде
табиғаттың өзі ... ... ... ... бір ... егін ... болса, екінші жерде мал өсіру пайдалы, ал басқа жерде, балық аулау
пайдалы) адамдардың шығарған өнімдерінің саны ... жеке ... ... (көлемнен)артық болған жағдай туды. ... ... ... ... ... ... ... алуға
мүмкіншілік алды. Осының нәтижесінде “айырбастау” деген процесс шықты.
Айырбастау үшін ... ... ... ... ... ... өндірістің орнына тауарлы өндіріс пайда болды.
Осымен байланысты ... ... ... күштердің
(факторлары) салдарынан өнім өндірушілер өздерін біртүрлі (болмаса бірнеше
) өнім шығаруға бейімдейтін болды. Ал, ... ... ... ... ... ... ... артығына ауыстырып алатын болды.
Сонымен ақшаның пайда болуына алдын ала екі ... ... ... ... орнына тауарлық шаруашылық келді. Осыған
байланысты айырбастау ... өріс ... Өнім ... ... ... мүліктік жекеленушілік пайда болды, екішні жағынан белгілі,
біртүрлі тауар ... ... ... ... бір ... ... ... тікелей ауыстырудың бірқатар
қиыншылықтары болды. Олар:
бір тауарды екінші ... ... ... ... осы ... іздеп
жүрген тауары бар өндіруші табылуы керек. ... сол ... ... ... ... тауар керек болуы шарт. Мысалы, егін егуші
адам өзінің ... ... ... ... келсе, қолында терісі бар
адамға, бидай болуы қажет. Басқаша айтқанда, тауар ауыстыру екі ... ... ... керекті тауарлар болғанда ғана ... ... ... Ал ... ... ... ... бермейді.
Бір тауарды екінші тауарға ауыстыру процесінде ... ... ... ... ... ауыстырылатын екі тауардың өзіндік құны ... ... ... бір ... бір қап бидайға ауыстыруға болмайды.
өйткені, өгіздің құны бір қап ... ... ... ... бір ... Оның құнына баламалы тауар іздестіру керек. Бұл да оңай іс емес.
Міне, сондықтан да бара-бара тауар өндіру ... ... ... баламалық негізінде, айырбастау операциясының да дамуы,
көптеген түрлі-түрлі тауардың ішінен бір тауарды ... ... ... ... ... өзінің ішкі және сыртқы мазмұны мен ішкі және ... ... ... ... ... тиіс. Басқа тауарлардың құнын осы тауардың ... ... ... Мысалы, бір балтаның құны екі кило бидай
болса, бір ... құны – бес қап ... т. б. Бұл ... ... ... ... ... айырбастаудың тауарлық нысаны ақшалай
нысанға көшті. Оның ... ... ... ... ... ... әртүрлі. Мысалы, ежелгі гректер, Римдіктер, славяндар ақша орнына
мал пайдаланған: Скандинав елдерінде ежелгі орыстар – аңның ... ... ... ... – тұз. ... – шай, т. с. с. ... ... айырбастауда көптеген қиыншылықтар кездесті. Айтылған заттарды
санау, есептеу, өлшеу, ... бір ... ... ... тасу, сақтау, іріктеу
деген сияқты қияметтері көп болды. Міне, осы жағдайлар және тауар өндірумен
оны айырбастаудың ... ... ... ... ... ... оңай ... сақтағанда бұзылмайтын ... ... ... ... ... Ал, мұндай қасиеттер түсті және
құнды металдарға ғана тән болатын.Адамзат дүниесінің ... ... ... ... ... ... металдар атқарады: Қола, Күміс, Алтын.
Ақшаның пайда болуы айырбастау процесіне де бірқатар ... ақша ... ... тікелей тауар айырбастаудың тар
аймағы біраз кеңейтілді, яғни базар пайда болды, ол базарда екі ғана ... ... ... ... қатынасады.
Екіншіден, ақша пайдаланудың арқасында бір ғана әрекетпен ... ... (бір ... ... екінші тауарды алу Т-Т) әр уақытта,
әр жерде істелетін әректке айналды:
бірінші әрекет, ... ... сату ( Т-Д ... әрекет, алған ақшаға басқа жерде, басқа уақытта, басқа тауар сатып
алу ( Д-Т)
Үшіншіден, тауар өндірушілер сатқан ... ... ... ... ... ... ... дейін, мүмкіншілік алады. Ал, мұның өзі, ақшаны
жинауға және оны басқаларға қарызға беруге ... ... сөз. ... ... (кредит) пайда болуына әсер етті.
Осында өзгерістердің нәтижесінде ақшаның ... жолы ... ... ... ... ... ... бұрын ақшаның міндетін
атқарған тауарды беріп, соған балама басқа ... ... ... тауар -
ақшаның қозғалыс жолы, айырбасталып алынған ... ... ... ... еді. Тек олар ... қозғалатын. Енді, ақша шыққаннан
кейін ақша өз алдына, тауар өз алдына, айналатын болды.
Ақшаның осылай дербес ... ... құны бар ... ... құны жоқ, қағаз ақшаға ауыстырғанда күшейе түсті. 1976 жылдың
қаңтарында ... ... ... Валюта қорына мүше елдердің
келісімі ... ... ... ... ... ... құны жойылды
(алтын тепе-теңдігі). Осының бәрі қазіргі жағдайда ақша айналымының ... ... ... ... өз ... ... санат болып шыққанына
айқын дәлел болып табылады.Реті ... ... еске ... ... таратылғанға дейін Кеңес рублінің алтын құны (паритет)0,987412гр.
таза алтынға бағаланатын.Бұл тәртіп Ресей ... 1992 ... ... ... алтын бағасы
болмады.Қазір,ешбір елдің ақшасының алтын ... ... ... ... ... ... ... өндіріске шолу жасау
Жоғарыда айтылғандай, бір тауарды екінші тауарға айырбастау ... ... иесі өз ... ... ... ... ... айырбастады, сонан соң,сол тауарды ... ... ... ... ... бір тауардың құнын,екінші тауардың құнымен
баламалап анықтайтын,құнның жалпыға бірдей нысаны пайда болды.Алғашқы кезде
жалпы құнның баламасының ... әр ... ... ... орындау үшін көбірек пайдаланылатын,бір-ақ тауар іріктеліп алынды.
Ақша-ерекше тауар, жалпыға бірдей балама,яғни,басқа тауарларың жалпыға
бірдей баламалық құнының нысаны. ... ... ... ... басқа тауарлардың құнын көрсете алатындығы,оның жалпыға бірдей
балама ... ... ... ... бірдей құралы
екендігінде.Ақшаның тағы бір ерекше қасиеті –құнының сақталуын ... ... ... салса,оның ақшалай көлемі құн санап азая
береді.Өйткені тауарды ... үшін ... бір ... шығын
шығарылады.Ал,егер,ақысыз салынса, ондай ... ... ... ... оның ... болып
есептеледі.Эканомиканың кез-келген үлгісінде ақшаның атқарымы өзгермей,
бір ... ... ... ... бес ... ... ... өлшеуші ретінде:
2)Ақша,айналым құралы ретінде:
3)Ақша төлем құралы ретінде:
4)Ақша қорлану құралы ретінде:
5)Дүниежүзілік ақша атқарымы ... ... ... ... тек ақша ғана ... осы ... ... ... ... Ақша құн ... ... Ақшаның бұл атқарымы оның көлемі мен
тауардың өзіндік құны анықталған кезде ... . Бұл ... ... ... ... ... ... қажетті шығынмен тең. Олай
болса тауар өндіру,болмаса басқа қызмет көрсету ... ... ... табу ... ... ... ... керекті өнім
шығарылады,болмаса қызмет көрсетіледі. Осыған байланысты жаңадан шығарылған
тауардың (көрсетілген қызметтің)өзіндік құны екі ... ... ... ... еңбек құралдары мен еңбек бұйымдарының құны.
Өйткені,ол түгелімен,жаңадан шығарылған өнімнің өзіндік құнына ... сол ... ... ... жұмсалатын тірі еңбек күшінің ... ... ... ... ... қосылатын, еңбек құралдарының
және ... құны ... ... ... құны ... тауар
өндірушілерде бірдей болмайды.Өйткені,барлық тауар өндірушілердің техника
мен жабдықтандырылуы, мамандық ... және ... ... ... ... бір ... ... әр түрлі болады.Алайда, кез-келген тауар, тек қоғамдық ... ... ... ... ... ... бірінші тауар өндіруші осы тауарды
шығару үшін 10сағат уақыт шығарса,ал екінші тауар ... ... ... ... өндірушінің тауарының өзіндік құны 650 теңге
болса,екінші өндірушінің тауарының өзіндік құны 800 ... ... ... 800 ... сата ... Өйткені,мұндай тауардың нарықтық
бағасы 700 теңге. Осының нәтижесінде,Бірінші шығарған шығынын қайтарып,оның
үстіне 50 теңге пайда тапса, екінші өндіруші 100 ... ... ... ... саны жүздеген, мыңдаған ... ... ... ... қатар, тауардың бағасын ... ... ... аудару керек.
-тауардың тұтыну құны қандай? Яғни, бұл тауар сатып ... ... ... ... Бұл ... жоғары болған сайын,
баға да,жоғарлауы мүмкін.
-Өндірілген тауардың орнына пайдалануға ... ... ... бар
ма? Бар болса , оның бағасы қандай ? Егер бұл ... ... ... ... ... ... ... өндірілген тауардың бағасы жоғары
болмауы керек.
-Бұл тауарды сатып алушылардың төлеу қабілеті қандай? ... ... онша ... ... аз ... ... тауарды
ешкім сатып ала алмайды. Дәл осындай жағдай, сұралымнан ұсыным көп болған
күнде де тууы ... ... ... тауардың бағасын төмендету керек.
Әйтпесе, ... ... ... бәрі ... ... ... өлшемі ретіндегі атқарымын көрсетеді.
2.Ақша,айналым құралы ретінде. Барлық тауарлар,қай жерде шығарылғанына
қарамастан,қандай меншіктің ... ... ... ... ... ... ... нсанға ауысуға тиісті.
Сонымен қатар,әрбір тауар өндіруші,сатылған тауардан ... ... ... ... мен ... ... сатып алады,еңбек ақысын төлейді,және
басқа да шаруашылықтың қажеттерін қанағаттандырады. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... өндіріс). Сонымен, ақшаның
айналым құрал ретінде ... ... ... ... тауардың ақшаға
айналуының толассызтізбегі болып табылады.Осылайша ақша ... ... ... өзіне тән бір ерекшелігі,ақша мен тауардың біріне-
бірінің қарсы қозғалатындығында: ақша сатушыға қарай қозғалса,тауар сатып
алушыға қарай ... ... бір ... ... ... ... істеу, тек
ұлттық ақшаға ғана тән емес.Заң бойынша әр елдің ақша ... ... ... ... тиіс ... ... олай болған күнде айналымдағы
ақшаның саны көбейіп,сапасы азайып,құнсыздануына апрып соғады.Басқаша
айтқанда,айналымдағы ақшаның саны ... ... ... дұрыс
орындалуына тығыз байланысты.Егер,ақша ... ... ... ... саны ... ... баяулап
кетсе,айналымда көбірек ақша жүруі керек.
3.Ақша төлем құралы ретінде.
Бұл атқарымға тауардың ... мен ... ... ... ... ... қарауына,ақшаның
сатушының қарауына түсуіне қарағанда, әлдеқалай кеш ... екі ... да ... мен ... қозғалысы екеуі екі бөлек.
Тарих тұрғысынан қарағанда,ақша мен төлем ... ... ... несиеге беруменбайланысты пайда болған.
Ақшаның бұл атқарымы, ... ... және оны ... мен ... ... ... қызмет
ететін кәсіпорындар мен ... ... үшін есеп ... ... ... ақы,жәрдем ақы,степендия және басқа да ақшалай
төлемдерді өтегенде байқалады.Көбінесе жоғарыда ... ... ... бір шоттан, екінші шотқа аудару арқылы жүргізіледі.Қолма-қол
ақша тек,есеп ажыратушылардың бір жағы (біреуі)жеке тұлға ... ... осы ... ... есептесетін жеке
тұлғалардың үлесі қаншалықты төмен болса,қолма-қол ... ... ... ... ... ... (егер есеп ажыратудың барлық
ережелері бұзылмаған болса).Ақшаның төлем құралы ретінде ... ... ... ... ... ... ,бұл
атқарымды, ұлттық ақшамен қатар,басқа елдердің ақшалары да орындай алады.
2.2 Айырбасты пайдалану себептері.
Бұл атқарымды,айналыс құралы, болмаса,төлем құралы ... ... ... ... қатынаспай жүрген ақшалар ғана орындайды.Оның
ішінде халықтың қолында жүрген ақша,банкілердегі есеп шоттарда қалған,жеке
және ... ... ... ... қорлану құралы ретінде
атқарымын орындайтын артық ақша (бос ... ... ... көбірек
болған күнде ғана пайда болады. Ол ақшалар алдағы кезде орын ... ... ... қоры ... ... ... ақшаның бұл
атқарымы, несиелік қарым-қатынастың пайда ... әрі ... ... әсер ... ... жағдайды туғызады.
Осының арқасында шаруашылықтардың, жеке тұлғалардың уақытша арнайы
(бос)ақшасы, басқа шаруашылықтарға, жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... жатуыына сонымен бірге оның
инфляцияның әсерінен құнсызданып кетуіне жол ... ... ... ... несиеге берілген ақша кедергісіз іске пайдаланылады :
- несиенің уақытында қайтарылуына ... ... ... ... ... ... деңгейде пайда түседі:
5.Дүние жүзілік ақша атқарымы. 1976 жылы,ақшаның алтын ... ... ... ... ... ... ... алмайды деген пікірге келген.Бірақ та,ақша әлі де
әртүрлі елдердің және олардың заңды және , жеке ... ... ... ... жүр.Мысалы, басқа елдің шаруашылықтарының
жеке ... ... үшін ... есеп ... ... ... сияқты ... жыл ... өсіп ... ... ... ақша атқарымын орындай алмайды деген
пікір,онша ... ... ... ... , ... ... ... келді. Рас,кез-келген ұлттық ақша емес,тек еркін
айырбасталымды ақшалар (валюталар).Еркін ... ... ... ақша ... орындай алмайды.Сондықтан ақшалары еркін
айырбасталмайтын елдер ... өз ... сол ... ... ... ... ... иена сияқты ) ауыстырады да,содан соң
өзінің,керегін халықаралық ... ... ... ақша,
дүниежүзілік ақша атқарымын, тіпті ... ... ... ... алу тек ... көлемде
1.2 Ақша, пайда болғаннан бері бірнеше рет өзгеріске ұшырады.Бірақ,бұл
өзгеріс оның тек ... ... ғана ... ... ... ... түрінің ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысты.Мысалы,жоғарыда айтылғандай,адамзат ... ... ... бірдей баламаның (ақшаның),маңызын әртүрлі тауарлар атқарған(оның
ішіне мал да кіреді).Бара-бара ... ... ... өсуіне
байланысы, жалпыға бірдей баламаның маңызын бір ... ... ... ... тауардың орындауы
керек болды.Осының салдарында өмірге кесектелген қола, мыс,күміс, алтын
ақшалар келді.Одан ... ... ... ... ... ... дайындалған монеталар пайда болды,онцң ішінде алтын
ақшалар да бар.Бұл ақшаның кесек ... ... ... аты,гербісі,басылған жылы,тағы басқалар )басылатын.Бұл
сол кездегі ақшаның жетілдірілген түрі болды.
Ең бірінші метал ақша,заманымыздан бұрынғы ... ... ... ... ... ... 7-8 ... мемлекетінде және Ежелгі Грецияда басылған.Басқа,Европа ... ... өз ... ... ... 9-10 ... жасалған ақша өте ұзақ өмір сүрген.Мысалы, Ресейде
5-10 сомдық ... ... ... ... басталғанға дейін
қолданылған .Алтын ақшаның өзіндік құны бар.Сондықтан ол ешуақытта, тіпті
ифляция ... де ... ... ... ... ақша өз ... ... керек мөлшерден артық болса, олар айналымнан шығып,
қазынаға сақталуға аусады, ал егер ... ... ... ... ... олар қайтадан ешқкандай кедергісіз айналысқа ... ... ... ... ақша ... ... ... оны тәртіптеп жатудың
ешқандай керегі жоқ.
Дегенмен, алтын ақшаны пайдаланудың бірқатар ... ... ... ақша ... ... ... тығыз байланысты, ал алтын
шығарудың, өз кезегінде, қымбатқа түсетіні белгілі. ... ... ... ... ... ... ... етеді, ал ол үшін,
алтын ... ... ... байланысты,қымбатқа түсетін алтын
ақшаны,арзанырақ ақшаға ... ... ... ... ... ақша ... пайда болды.
Қағаз ақша. Ең бірінші қағаз ақша ... ... ... ... ... Солтүстік Америкада,ал 18-ғасырдың аяғында,
19-ғасырдың басында Англияда ... ... 1769 жылы ... ... ақша шығарылды.
Қағаз ақшалар алтынға,не күміске айырбасталынбайды және оны ... ... ... жабу үшін ... ... қағаз
ақша мөлшерден тыс шығып ... ... ... ... Бұл ақшаның ... тән ... ... ... ақша ... ... ақша (банк билеттері). Несиелік ... ... ... ... алып тастау,несиелік операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... бергенде,болмаса вексельдерді
есепке алғанда,не қайта есептегенде, ... ... ... ... береді.(банк билеттері). Мұндай несиелікақша шығару ... ... ... ... ... Тек, ... оны өткізумен анық қажеттілігімен байланысты шығарылады.Бұл
ақшаның қағаз ақшамен ... ... ... ... болудың
басты себебі,несиенің материалдық құндылықтар мен шаруашылық ... ... ... беріліп және қайтарылып отыратыны. Өйткені,мұндай
құндылықтар мен шаруашылық шығындар ... ... ... ... несиелік ақша шығару ақша айналысында ешқандай
зиян келтірмейді,керісінше,айналымда жүрген ... ... ... ... ... арттыра түсуге әсер етеді.Тек,мұндай ... ... мен ... ... беру мен ... ... ... қолма-қол ақшаның баий ... ... ... ... ... ... Оны тек барлық операцияларды
бір тұтас,жиынтық ретінде қарағанда ғана байқаймыз . ... ... ... ... нақты керегінен артық берілсе,
бүкіл халық шаруашылығы бойынша несие ... ... де, ... ... ұлғая түсуіне апарып соғады.
Банктер, әсіресе екінші дәрежедегі, өздерінің клиенттеріне әртүрлі
қызмет көрсетеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... ,ақшаның бір банктен ,екінші және
үшінші банкке т.с.с. аударылып ... ... ... нәтижесінде
ақшаның бір банктен, екінші және үшінші ... ... ... ... ... өзі ... есеп ... ,сонымен бірге, жиынтық сомасының көбейуіне әсер ... ... ... беріп,оны қайтарудағы операциялардың
нәтижесінде пайда болады, ал, депозиттік мультипликатор, банктердегі есеп
және депозиттік ... ... ... ... мультипликаторы тетіктеріне басқару жасайды,ал екінші дәрежедегі
банктер сол тетіктерді әрекетке әкеледі. Дұрысында,бұл ... ... ... ... іске ... есеп айырысу қолма-қол ақшамен ... ... ... ... есеп ... ... есеп шоттарға тиісті жазу
жасаумен бітеді.
Қазіргі ақша айналымының ерекшелігі – айналымның құнсыздық түрі ... ... түрі – ... мен ... ... ... болған.
Қорытынды.
Сөйтiп, ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен қатар өмiр ... десе ... ... ... даму ... ... қатынастары
да дамып, одан әрi жетiлiп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ... ...... айырбасталып қоймай, бүкiл тауарлар дүниесiнен ерекше бiр
тауар, яғни тауар – ақша ... ... К. ... сөзiмен айтқанда:
“Айырбас құны, тауарлардан бөлiнiп және сол ... ... ... ... ... ... ол – ақша“. Әрбiр жеке тауар тұтыну құны ретiнде
көрiнедi. Ақша – жалпы бiрдей эквивалент, ... ... онда ... басқа
тауардың құны бейнеленедi және оның делдал ретiнде ... ... ... ... ... айырбасы үздiксiз жасала ... ... ... ... ... күшi пайда болды. Ақшаның қоғамдағы мәнiн
К.Маркс “индивид өзiнiң қоғамдық билiгiн де, қоғаммен байланысын да ... ... ... ... ... ... Ол ... айқын
көрiнедi:
Оның құны белгiсiз, ол тек тауарды ақшаға теңгергенде ғана анықталады.
Тауар мен ақша ... ... бiрiн – бiрi ... және ...
бiрi теңгерiледi.
Ғасырлар бойы ақша өзгерiп ... және ... ... ... соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи дамуы ... ... ... эквивалент
формасында әр алуан тауарлар болған: мал, терi, бақалшақ, ... ... т.б. ... ... ... ... мен тауар айналысының болуына
негiзделген ақша қажеттiгiнiң ... ... ... пайда болуы, яғни ақша – тауардың жалпы эквивалентi болуы тауар
өндiрiсiнiң ... ... ... ... ... жағдайдан
нақтылы және үнемi қайталанатын процеске айналып, кең көлемде ... ... - ... мен бөлу ... ... арасындағы белгiлi бiр
экономикалық қарым – ... ... ... даму ... ... болы ... ретiнде ақшаның мәнi оның үш қасиетiнiң бiрiгуiмен
көрiнiс табады. Олар: жалпыға тiкелей айырбасталу, ... ... ... ... ... заттық өлшемi.
Сонымен қатар қазiргi кезде кәсiпорындарды жекеменшiктендiру де,
мемлекеттiк бюджеттiң ... ... да, әр ... ... ... ... қаржыландыру да, Ұлттық банктiң ресурстарын басқа банктерге
сату да, инфляцияға қарсы ... те және т.б. ... ...... ақшаның маңызы арта түсуде.
Экономикалық категория ретiнде ақшалар өндiрiс және бөлу ... ... ... ... ... Бұл ... ақша ... қызмет атқарады:
1. Құн өлшемi;
2. Айналыс құралы;
3. Төлем құралы;
4. Қазына ... және ... ... ... ... ... – ақ ... қызметтерiнде жылдар бойы
өзгерiстер болды. Егер де бұрындары сатып алу – сату процесi жалпыға ... ... ... бұл ... ... және ... ақшалармен
жүзеге асуда.
Электронды техниканың жетiстiктерiнiң, банк ... мен ... ... XX ғасырдың 70-жылдарының
екiншi жартысында ... ... ... ... ... туды.
Қазiргi кезде жоғарыда аталған түрлi электрондық төлем жүйесiне кiретiн
Банк клиеттерiне: ... есеп ... ... ... ... ... терминалдар, үйде банктiк қызмет көрсетулер
қызметтерi мен ақшасыз есеп айырысуды ұйымдастыруда ең прогрессивтiк құрал
екенiн әлемдiк ... ... ... ... ... ... ... пластикалық “ақшалар“ шектелген көлемде 1989 ж. ... ... ... ... оларды елдiң iрi ... ... ... “Ақша, несие,банк” Ғ.С.Сейтқасымов. Алматы.1998.
2. “ Эволюция денег “ 3 том. Р.Р. Сапин.
3. “Задача и ... ... ... ... ... 2005.
4. “ Ақша, несие, банк ” Г.Б. Бахаев. ... ...... и ... “ А.С. ... ... ... “ Ақша, несие, банк” Г.И. Исаев, А.Б. Зейнелғабдар. Алматы. 1999.
7. “Экономикалық теория негiздерi“ Ы.Ә. ... ... ... ... w.w.w. national bank. kz.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Валюта бағамы: негізгі түсініктер38 бет
Глаукомамен ауыратын науқастардың миоцилин геніндегі G367R, Q368X және G399V мутацияларын анықтау61 бет
Еуразия көшпенділерінің потестарлық билік жүйесінің ерекшеліктері89 бет
Еңбек биржасы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь