Ғабит Мүсірепов (1902-1985)

ҒАБИТ МҮСІРЕПОВ

(1902.1985)

Қазақ әдебиетінің кеңестік дәуірдегі көрнекті қайраткерлерінің бірі — көркемсөз зергері Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов 1902 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданында кедей шаруаның отбасында дүниеге келген.

Ол алғаш өз ауылында ескіше оқып, хат таныған. 14 жасында (1916 жылы) Обаған деген жердегі нағашысының көмегімен орыс мектебіне окуға түседі, бұл мектепті бітіріп, Преснегорьковтағы екі кластық орыс мектебінде оқьш, жеті жылдық мектептің көлемінде білім алады. 1923.26 жылдары Орынбор қаласындағы жұмысшы факультетіне (рабфак) оқуға түсіп, оны бітірісімен Омбыдағы ауыл шаруашылық институтында бір жыл ғана оқиды. Содан кейін кеңестік дәуірдегі баспасөз, халық ағарту, көркем өнер мекемелерінде әр түрлі жауапты қызметтерді атқарады.

Жазушының әдеби.шығармашылық еңбегі жиырмасыншы жылдардың аяқ шенінен басталады. Оның жазушылық еңбегіне үлгі болған Пушкин, Лермонтов, Гоголь, Крылов, Чехов, Толстой, Салтыков.Щедрин сияқты орыс классиктері болды. Әсіресе оның шығармашылық еңбегіне ерекше әсер еткен Гоголь, Чехов, Горький сияқты әңгіме, очерк, хикаят, роман жазушы сатириктер еді. «Мен, — деп еске алады өзінің «Автобиографиялық әңгімесінде, — сол кездегі Орынбор рабфагін кейбір жоғары дәрежелі мектептермен теңесе алады.ау деп ойлаймын!... Орыс әдебиетін оқығанда Гоголь, Чехов, Горький шығармалары ойыма қона қалушы еді. Қабырға газетіне бірінші рет ұзақ әңгіме жаздым (кейін ол «Тулаған толқында» деген повеске айналып, менің бірінші басылып шыққан әдеби еңбегім болды»).

Сол кезден бергі уақыт ішінде жазушы жиырмадан астам әңгіме, хикаяттар («Қос шалқар», «Талпақ танау», «Ана туралы новеллалар», «Автографиялық әңгіме», т.б.), ондаған пьесалар («Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш.Баян сұлу», «Ақан сері — Ақтоқты», «Аманкелді», «Қынаптан қылыш т.б.), «Қазақ солдаты», «Ұлпан», «Оянған өлке» атты романдарын, қара сөзбен жазылған «Кездеспей кеткен бір бейне» поэмасын жазды.

Орыс, батыс классиктерінің шығармаларын қазақ тіліне аудару ісімен де шұғылданды. Оның жүзге тарта публицистикалық мақалалары жарық көрді.
        
        ҒАБИТ МҮСІРЕПОВ
(1902-1985)
Қазақ әдебиетінің кеңестік дәуірдегі көрнекті қайраткерлерінің бірі
— көркемсөз зергері Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов 1902 жылы ... ... ... ... ... ... ... отбасында дүниеге
келген.
Ол алғаш өз ауылында ескіше оқып, хат таныған. 14 жасында (1916 ... ... ... ... ... орыс ... окуға түседі, бұл
мектепті бітіріп, Преснегорьковтағы екі кластық орыс мектебінде оқьш, жеті
жылдық мектептің көлемінде білім алады. 1923-26 ... ... ... ... ... ... түсіп, оны бітірісімен Омбыдағы ауыл
шаруашылық институтында бір жыл ғана ... ... ... ... ... халық ағарту, көркем өнер мекемелерінде әр түрлі ... ... ... ... ... ... аяқ ... Оның жазушылық еңбегіне үлгі болған Пушкин, Лермонтов, Гоголь,
Крылов, Чехов, ... ... ... орыс классиктері болды.
Әсіресе оның шығармашылық ... ... әсер ... ... Чехов, Горький
сияқты әңгіме, очерк, хикаят, роман жазушы сатириктер еді. «Мен, — деп еске
алады өзінің «Автобиографиялық әңгімесінде, — сол ... ... ... жоғары дәрежелі мектептермен теңесе алады-ау деп ... ... ... Гоголь, Чехов, Горький шығармалары ойыма қона қалушы
еді. Қабырға газетіне бірінші рет ұзақ ... ... ... ол ... ... ... ... менің бірінші басылып шыққан әдеби еңбегім
болды»).
Сол кезден бергі уақыт ішінде жазушы жиырмадан астам әңгіме, ... ... ... ... «Ана ... ... «Автографиялық
әңгіме», т.б.), ондаған пьесалар («Қыз Жібек», ... ... ... сері — Ақтоқты», «Аманкелді», «Қынаптан қылыш т.б.), «Қазақ солдаты»,
«Ұлпан», «Оянған өлке» атты ... қара ... ... ... бір ... ... ... батыс классиктерінің шығармаларын қазақ тіліне аудару ісімен де
шұғылданды. Оның жүзге тарта публицистикалық ... ... ... Ғ. ... ... ... барлық жанрын дамытуда аянбай
еңбек еткен ... ... ... Оның осы ... ... ... орден, медальдармен марапатталды. Алты мәрте Қазақ ССР
Жоғарғы Кеңесіне, 1958 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесіне ... ... ... жылы Ғ. ... ... ... өркендетуде сіңірген еңбегі үшін
Социалистік Еңбек Ері ... ... ... ... ... ... 1930 жылдардың бас кезіндегі
көбірек көңіл бөлген тақырыбы - ауыл ... ... ... Оның осы ... арнап жазған тұңғыш шығармасы «Қос шалқар» (1929)
әңгімесі еді. ... ... ... ... ... ... салу, ауыл шаруашылығын ұжымдастыру мәселесіне ұласады. Қасым
сияқты байлардың шөбін шауып, малын баққан ... ... ... ... ... ... мен ... таптық күресі шеңберіндегі қазақ
ауылының ... ... ... «Қос ... ... әсем ... атырабына үш рет жолы түскенін
баяндай отырып, осы өңірдегі болған өзгерісті сөз ... ... ... ... ... екі ... — «Көк ... (1929), «Күсен» (1930) де осы тақырыптың жалғасы ... ... Онда да ... ... колхоздастыру кезіндегі қиыншылық, таптық
талас-тартыс әңгіме болады. Ғ. Мүсірепов 1932 жылы «Бір адым кейін, ... ... атты ... жазды. Онда да таптық күрес, ... ... ... ... ... жаңа ... ... қоғам
өкілдерінің риза болмай, қарсы тұруы суреттеледі. ... ...... ... ... мен оның ... Жанғалилар өз
туыстарын ғана колхозға тартып, рушылдықты қоздырады. Ал Сүгір молда мен
Есентай ... ... ... ... ... ... ... колхоздың
қоймасын өртеп, асыл тұқымды малдарын өлтіру арқылы жаулық әрекет жасайды.
Бұның бәрі жазушы ойлап тапқан оқиға ... ... 1930 ... ... өмір ... ... даусыз. Себебі бір қоғамдық
құрылыс өзгеріп, оның орнына жаңа қоғам келгенде адамдардың ... ... ... ескі мен ... ... ... ... кұбылыс, өмір
шындығы еді. Жазушы осы адамдар санасындағы болған өзгерістерді суреттеп
отыр.
Жазушының адамдардың идеялық көзқарас ... дөп ... ... ... ... танау» (1934). Бұл әңгімеде де қазақ ауылындағы
колхоздастыру кезеңінің шындығы баяндалған. Онда еңбекшілерді ... ... ... төрағасы Сәденнің көрші совхоздан шошқа сатып
әкеліп, ... ... ... ... ... жаңа ... бесінші
түлікті қазақ шалы Есеннің бағуы, ауыл адамдарының оған шошына, жиіркене
қарауын суреттеу арқылы адамдар ... орын ... ескі ... ... ... ... ... жылдардың орта шенінде жазушыны М. Горькийдің ана ... ... ... ... Гуманист жазушы М. Горькийдің
адам деген ... атты ... ... ... рух ... тіршілік иесі
аналардың қоғамдағы рөлі Ғ. Мүсіреповке үлкен ой ... Ол М. ... ... және ... жеңген ана» атты екі новелласын аударып, өзі
де «Ананың анасы», «Ашынған ана>>, «Ананың арашасы (1934), «Ер ана» ... (1944) атты ... ... ... (1934) атты әңгімесінің мазмұны ел арасына кең тараған
аңыздан алынған. Мұнда елді шауып, жазықсыз жас ... ... алып ... ... қыз ... ... тоқтатып, жеңгені, сөйтіп, оның қызын
жау қолынан азат етуі баяндалған. Шығарманың ... ... ... ... ... саусақтарымен салалап тарап» қойып өткен өмір
оқиғасын баяндауынан басталады. Әңгімеде ... ... ... ... ... бар, бірақ ел әкімдерінің алдауына түскен аңғал ... ... Бала ... ... болуы, жүрегін жарып шыққан қызының
тағдырына ... ... бола ... ... ... өжеттігі айтылады.
«Ашынған ана» (1934) әңгімесі 1916 жылғы ұлт-азаттық; қозғалысына
арналған. Жалғыз баласының ... ... ... ... қара ... ... ... пен оның қолшоқпары Қарасақалға Қапияның пышақ салып,
түрмеге түсуі, онда 17 ай ... ... оны ... ... ... ... ... қиыншылық пен зорлық-зомбылықты
көп көріп, азап шеккен: «... Өмір өзін сондай ... ... бұл ... күшті. Енді өмірді өзі сілкуге жарап қалған қайратты ана...»
Ал Ғ. Мүсіреповтің «Ананың арашасы» (1934) атты әңгімесінде ... ... ... ауылына ат ойнатып, ... ... ... ... ... тауып бер" деп соққыға жығуы, ананың ... ... ... ... ... ... шымбайына батар сөз
айтып, солдаттарды өз командиріне қарсы қоюы, ... ... ... ... ... қосылуымен аяқталады.
Ақтар армиясының бандыларының жауыздығын жазушы былайша суреттейді:
«... Ана арқасында ... ... ... ... жүр... Арашаға жарай
алмаған ауыл ұятына тұншыққандай тым-тырыс... Тек отыз өрім ... ... ... ... ысылдайды. Анада үн жоқ. Асыл жігер мен өктем ... ... ... ... біріне-бірі тізе бүгер емес. Қара көк
жапырақты ақ ... ... ... ... арқа жағы тілім- тілім болып
кетті. Қанға боялған қамшы ана ... ... ... иіскеп
табатындай жанға батар жеріне дәл-дәл тиеді. Қамшы сарт етіп қалғанда, ана
көзінен от ұшқыны да жалт ете ... ... ... ... ... ... ана да тұр, мың ... бір жауап ала алмай ызаға булығып Антонов
та тұр. Ана тістері тіл қақпасын тас ... ... ... әрі өжет ана
Антоновтың адамгершіліктен жұрдай жауыздығын бетіне басып, өршелене түседі.
Жазушы қара күштің ана жүрегін мойыта ... ... ... ... өлім де ... ... Өлімді өмір жеңеді» дегенді бейнелеп беріп
отыр.
Ғ. Мүсірепов Ұлы Отан соғысы жылдарында да ана ... ... екі ... ... Оның бірі --«Ер ана» (1942). Онда жау ... ... селода ауру немересімен қалған Наталья ананың партизандар
көмген ... ... ... ... ... ... үйін өртеп,
ормандағы партизандарға қосылуы ... Ал ... ... ... ұлы ... ... өлген ананың майданнан мүгедек
болып оралған Сапар деген жігітті ... алып ... оны өз ... ... көрмеуі баяндалады.
Ұлы Отан соғысы жылдарында ... ... ... ... ... неміс, шешен, ингуш, татар балаларын қазақтардың асырап алуы
көп болған. Ал қол-аяғы бірдей ... боп ... ... ... ... ... күту ... ұлы жүректің ғана қолынан келетін қасиетті
іс-әрекет еді. Жазушы осы ... ана ... ... ... асқан суреткерлікпен бейнелейді.
Жазушының «Ана» тақырыбындағы шығармаларының жиынтығы ретінде 1974
жылы «Ұлпан» ... ... ... ...... ... жиынтық
бейнесі тәріздес кесек полотно.
«Ұлпан» — тарихи ел шежіресінін мазмұнында құрылған роман. Романда
қазақ ауылының жүз ... ... ... ... қалыңмал беріп, қыз
айттыру, бай мен кедей арасындағы, ел арасындағы жер дауы, жесір дауы ... сөз ... ... бас ... ... - ... ... қолына мықтап ұстаған аузы дуалы биі, атақты байы. Ол ... ... ... тең түсетін өткір сөзді, алып денелі, қара нар
іспеттес қайраткер. Жасында жауынгер, найзагер батыр да болған. Кенесарының
қалың ... ... ... ерлік көрсеткен, екі жүз ... ... ... ... жараланыш, орыс-казактары дәрігерлерінің
көмегімен ажалдан аман қалған. Ол қалың жылқысын ... ... ... аяқ қолы топ болып қалған Артықбай батырдың жайылымына ... ... келе ... оның ... ... ... кесек тұлғалы,
батырдың қызы Ұлпан қарсы шығып, ... ... ... ... ... Ол бұдан он үш жыл бұрынғы әкесі Артықбай ... ... ... оқып ... еркелеп мойнына асылыш, «Мен түйеге мініп кеттім! Әке,
сен үйде ... деп маза ... қара қыз. ... ... ... ... ат ... ойнап өскен батыр қыз.
Екі баласы бір күнде шешектен өлген, бүгінде елуден асып, ел ағасы
болған еңсегей бойлы ... бір ... зар ... жүріп, өзінен қырық жас
кіші қара торы өткір қыз Ұлпанға ғашық болады. ... ... ... ... екінші себеп — айттырған күйеуі Түлен ... ... ... ... ... ... ... тап болады. Мыңғырған малы
бар, бір уез елді ашса — ... ...... ... ... ... ... қойған жерінен арашалап алып, айғыр үйір ... ... ... ... алады. Бес болыс Керей — Уақтың Есенейіне
Ұлпан қалың малын өзі ... ... ... ... ең кемі ... ... бар. Осыны ойландың ба?»- дейді. Ердің құны, нардың бұлы
болса да мал-жанды аямауға бел ... ... ... жыл ... ... ... ... елдің Есенейі сен боласың. Оған ... сен ... бола ... Мен саған сұлу деп, жас деп қызықтым ба, болмаса
Есенейдің ... ... ... адам деп ... ба? Оны өзім де ... ... осы ... ... ... Есенейім сенсің», — деп кесіп
жауап береді. «Есеней қатал еді, озбыр еді. Енді оның жан ... ... ... ... жазушы. Айналасы он-он бес жылда Ұлпан дүйім
елді билейтін ақылды ана ... ... ... ... ... аты Ұлпанның
атымен қатар жайылады. Ұлпан өлгеніне жетпіс бес жыл ... ... ... батырға әнші, күйші, домбырашы, палуан, атбегі адамдарын ертіп, Сыр
бойына айғыр үйір ... ... ... аза ... асын ... ... ... жиырма бес жыл өткенде (1906 ж. шамасында), Орынбор —
Ташкент темір жолы салынған кезде, «Ұлпан ас ... көл» ... ... жол ... атын ... ... (Шалқардан кейінгі станса).
Ұлпанның шалы Есеней тоғыз жыл топ болып жатып ... ... ... ... қызы Біжікенді Ұлпан Торсан деген пысық жігітке үйлендіріп,
қолына күшік күйеу етіп енгізіп алады. Ол ... ... ... ... араздасып, Ұлпанды «отырса — опақ, тұрса —
сопақ» етеді. ... ... ... ер ... Ұлпан: «Маған көрсеткен
қорлығың өз басыңа келсін»,—деп қарғап, бір түнде у ішіп өледі. Ел ... ... ... ... ... үлкен ұлы Шоқан болыс әкесінің
зұлымдығына шыдай алмай өзіне-өзі ... ... ... 1920 жылы ... ... ... ... балалары қаңғып кете барады да, Торсанның
шаңырағы шайқалып ортасына түседі.
Бір уез елді билеп билік айтушы, ... ... ... ... болу—Ұлпан сияқты дана әйелдерге ғана тән қасиет. Ондай қайраткер
аналар тарихта болған. Мәселен, Төле ... ... ... Шыңғыстың
анасы Айғанымды бүкіл қазақ елі пір ... ... ... ... ... әділдікпен атын шығарған Ұлпан қазақ әйелдерінің
жиынтық образы ... ... ... ... ...... анасы, ел
билеген көсем, сөз бастаған шешен, аузы дуалы, сөзі куәлы қоғам қайраткері.
Ғ.Мүсіреповтің Ана ... ... ... ... төл
туындысы — «Қазақ солдаты» хикаятын (1945 ж., кейін «Қазақ солдаты» романы)
жазды.
Ал бұдан ... 1953 жылы ... ... өлке» романының тақырыбы —
Қазан төңкерісінен бұрын Қарағанды көмір өндірісі ашылып, онда ... ... ... ... ... ... орыс, украин жұмысшыларымен
өндіріске жаңа тартылған қазақ кедейлерінің ащы ... ... ... біте ... олардың таптық мақсатты терең түсінісіп, орыс
капиталистері мен қазақ байларына қарсы тізе қоса ... ... ... ... суреттеледі. Романның екінші кітабы «Жат қолында» ... ... ... ... соң — 1984 жылы ... ... Онда ... көмір
кенін ағылшын алпауыттарының тонауы тартымды сипатталған.
Ғ. Мүсіреповтің "Жапон балладасын" қара сөзбен жазылған баллада-жыр
деуге болады. Адамзат ... ... ... атом ... ... ... ... халқының жан түршігерлік трагедиясын жазушы поэзиялық
леппен, терең сыршыл сезімталдықпен ... ... ... ... ... ... "Тастың әңгімесі" арқылы XX ғасырдың ең
сұмдық, ең жауыз ... — атом ... ... ... қара ... сөйлету арқылы сұрапыл апат жайын, темір өртенген күн, тас өртенген
күн жайын, адам баласының бұл маңайда түгел қырылып жоқ ... ... ... ... жыл бойы ... ... көрмеген қыз көруден өз
үмітін үзбейді. Ол: "Мен бұл апатты ешкімге тілемеймін. Әсіресе ... жүз ... ... ... ... ... тілемеймін. Сол үйлерде
құмырсқа илеуіндей ығы-жығы тұратын адамдардың үйіліп, ... ... — деп жан ... үн қатады. Ал "Арқаның әңгімесінде"
дәрігердің: "Арқаң Жапонияның географиялық картасындай", — ... ... ... ауыр ... ... ... түседі. Ол жігіт ... ... ... он алты рет ... ... ... екі үлкен қаланың қақ жарты халқы қас
қаққанша қырылып, жоқ болғанына жігіт ... ... ... бұл ... ащы ... ... ... шебер суреттеген.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы6 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы өмірі4 бет
Алғашқы мерзімді баспасөз тіліндегі кірме сөздер26 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
Кемеңгер қаламның құдіреті ( Ғ. Мүсіреповтің туғанына 105 жыл толуына арналған )10 бет
Криминалистикалық габитология түсінігі мен мазмұны10 бет
Ғ. Мүсірепов61 бет
Ғ. Мүсірепов шығармаларының көркемдік ерекшеліктері.12 бет
Ғ. Мүсіреповтің пьесалары3 бет
Ғ.Мүсірепов туралы53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь