Электромагнетизм

I.тарау. Магнезтизм туралы ілімнің негізгі кезеңдері
ІІ.тарау. Магниттік өріс. Токтардың өзара әрекеті
ІІІ.тарау. Ампер күші. Магнит индукциясы. Лоренц күші. Ампер мен Лоренц күштерін қолдану.
IV.тарау.Зарядтардың магниттік қасиеттері және оларды қолдану. Аспан денелерінің магнит өрістері
        
        Электромагнетизм
Магнезтизм туралы ілімнің негізгі кезеңдері
I."Магнит, магниттік денелер және үлкен магнит - Жер ... ... ... 1600 жылы ... ... Оның ... - ағылшын ғалымы, әрі дәрігер
У.Гильберт.
ІІ. 1820 жылы дат физигі ... ... ... ... ... ашты,
яғни электрлік және магниттік құбылыстардың арасында себеп-салдарлық
байланыстардың бар ... ... Ол ... ... ... ... латын тілінде төрт бетке сипаттап жазды да, оны бірнеше елге
жіберді. Осыған байланысты француз физигі ... ... ... ... ... ... болып жатыр", - деп жар салды.
ІІІ. Бұл есте қаларлық жиналыс басқа француз физигі А.М. ... ... ... Сол ... ... ол ... мен магнетизмді зерттеумен айналысты.
Оның ғылыми құлшынысы мен қызығушылығының жоғары болғаны соншалықты - 1820
жылдың соңы айларында ... ... ... ... аса ғылыми
баяндамаларымен Париж Ғылым академиясын таңғалдырды.
1820 жылы Ампер зерттеулерінің қорытындысы электр токтарының өзара
әрекеттесу заңын (Ампер ... ... Ол ... ... ... ... уақытта "молекулалық токтар" ретінде
белгілі, магнит ішінде циркуляция жасайтын электр ... ... ... жылы ... көрген "Тәжірибеден алынған электродинамикалық
құбылыстардың теориясы" кітабында Ампер өзінің еңбектерін қорытындылады.
Ампердің пікірі бойынша, ... ... ... ... магниттік
құбылыстар токтардың өзара әрекетінен туындайды. Электродинамиканың дамуына
Ампердің қосқан үлесін Дж. Максвелл жоғары ... оны ... ... ... Электромагнетизм теориясының одан әрі дамуна 1831 жылы М.Фарадей
ашқан электромагниттік индукция ... жаңа ... ... Бұл ... ... барысында айнымалы магниттік өрісте тұрған контурда электр
тогы пайда болатыны тағайындалды.
V. Электрлік және магниттік құбылыстарды эксперименттік және ... ... XIX ... ... жартысында "электромагниттік
өріс" деген жаңа ұғым пайда болды. Электр және магнит өрістері осы біртұтас
электромагниттік өрістің жекелеген көрінісі болып шықты. Электромагниттік
өрістің жүйелі ... ... ... Дж. ... ... ... екінші жартысында электромагниттік процестерді жан-жақты
түсіндіретін кванттық электродинамика деп ... жаңа ... ... ... ... өзара әрекеті
І. Ежелгі Греция мен Рим ойшылдары көне магнезия қаласынның маңынан
табылған минералдарды магниттер деп атады. Бұл минералдардың бірін бірі
темір бөліктерін де ... ... ... бар. ... өзі де ... ... шықты. Магниттік құбылыстарды зерттеу негізінде құлабыз жасалынды.
Бұл аспаптың негізгі бөлігі - магнит тілі. Солтүстікке бағытталған құлабыз
тілінің ұшы ... ... (N) ... ал ... ұшы магниттің
оңтүстік (S) полюсі деп аталады. Бұл атау ... және ... ... ... ... ... солтүстік және оңтүстік полюсі бір-
біріне тәуелсіз өмір сүре алмайтынын көрсетті. Расында, магниттің бөлінген
немесе кесілген әрбір кіші ... де екі ... бар жаңа ... болып
табылады.
Магниттердің әр аттас полюстері бір-біріне тартылады, ал аттас полюстері
бір-бірін ... жеке ... ... ... әр ... ... күші оның ұштарында үлкен, ал ортасында аз болады. Егер магнитті
темір үгіндісіне батырып, содан кейін оны көтеріп алсақ, онда ... ... ... ... ... ... ... оның
беттерінің әр түрлі нүктелерінде біртекті еместігін динамометр көмегімен де
көз жеткізуге болады. Ол үшін динамометрге болат шарикті іліп, оны
магниттің әр түрлі ... ... ... ... ... әр түрлі нүктелерінде әрқалай созылатынын көреміз.
ІІІ. Магниттің айналасында оның затпен өзара әрекеттесуін жүзеге
асыратын ерекше ... бар ... ... ... ... бар. Расында да,
магнитке жақын тұрған темір кесегі магниттеледі, яғни магнит сияқты
қасиетке ие болады. ... ... шеге ... ... ... ... алып кеткеннен кейін де шеге өзінің магниттік қасиеттерін
біршама уақыт сақтайды. Магниттелген шегеде магниттік ... ... ... ... магнитпен өзара әрекеттеседі. Магниттелген дене маңына орналасқан
магнит тілшесі өзінің бағытын өзгертіп, белгілі бір бұрышқа ауытқиды.
бұлардың барлығы да магниттелген денелердің ... ... ... ... ... ... материяның ерекше түрі, оның көмегімен магниттелген денелер
өзара әрекеттеседі.
IV. Магнит өрісін, ... ... ... күш ... ... көрсетуге болады.
Жолақ магнитті қағаз парағымен жауып, үстіне темір үгінділерін сеуіп
және оны жайлап қана сілкісек, магнит өрісінің күш сызықтарын аламыз. Бұл
жағдайда ... ... күш ... бойымен орналасады.
Күш сызықтарының бағытына магнит тілі көрсететін солтүстік полюсі бағыты
қабылданған. Магнит өрісінің күш сызықтары - тұйық сызықтар.
"Магнит өрісі" терминін 1845 жылы М. ... ... ... ... ... ... ... магниттелген денелер, тогы бар өткізгіштер,
қозғалыстағы зарядталған денелер тудырады.
2. Магнит өрісі ... ... ... ... тогы ... ... етуі арқылы айқындалады.
3. Магнит өрісінің күш сызықтары тұйықталған.
Тұйықталған күш сызықтары бар өрісті құйынды өріс деп ... ... ... ... ... ... және магниттілік құбылыстардың ұқсас ерекшіліктері бар.
Мәселен, зарядтар арасындағы өзара әрекет электр өрісі арқылы, ал
магниттелген денелердің ... ... ... ... өріс ... асады. Аттас электр зарядтарының бір-бірінен тебілетіні, ал әр ... ... ... ... ... қасиеттерінің бар болуы
электрлік және магниттік құбылыстардың арасында белгілі бір байланыстардың
бар екенін айғақтайды. Магнит өрісі электр заряды бар ... ... ... Дәл осылай қозғалмайтын зарядтар да магнит тіліне әрекет
етпейді.
1820 жылы дат ... ... ... рет ... ... электрлік және
магниттік құбылыстардың арасында байланыстың бар екенін анықтады. Ол
қозғалыстағы зарядтарға, яғни тогы бар өткізгішке жақын ... ... ... тағайындады. Токты ағытқанда, тіл бастапқы қалпына
келеді. Өткізгіштен ток ... оның ... ... ... ... ... Егер тогы бар өткізгіштің айналасына көптеген магнит тілшелерін
орналастырсақ, онда олар магниттік күш сызықтарынынң бойымен орналасады.
Егер ток өткізгіш ... кері ... ... онда ... ... ... айналым жасап, кері бағытта орналасады. Тогы бар өткізгіш
айналасында магнит өрісінің бар болатынын темір үгінділері көмегімен де
анықтауға болады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... арқылы өткізіп, одан ток жіберсек, онда үгінділер парақ
бетінде концентрлі шеңберлер түзеді. Бұл тәжірибе тогы бар ... ... ... күш ... ... шеңберлер түрінде
болатынын растайды. Магнит өрісінің күш сызықтарының бағытын анықтау үшін
бұранда ережесі немесе оң қол ережесі пайдаланылады.
Бұранда ережесе. Егер бұранданың ... ... ... ток бағытымен сәйкестендірсек, онда бұранда тұтқасының айналу
бағыты магнит өрісінің күш сызықтарының бағытын көрсетеді.
Оң қол ережесі. Егер оң ... бас ... ... ... ... ток ... бағыттасақ, онда өткізгішті қармай ұстаған
саусақтардың бағыты магнит өрісінің күш ... ... ... күші. Магнит индукциясы. Лоренц күші.
Ампер мен Лоренц күштерін қолдану
І. Токтардың өзара әсерлесіу ... ... ... ... ... ... күш ... ететінін көрсетті. Бұл күшті Ампер күші деп
атайды. Осы күшті анықтау үшін бірнеше тәжірибе қорытындыларын
қарастырайық.
Таға тәрізді магнит полюстерінің ... ... ... ... ... ток ... Сол ... өткізгіш ауытқып, магнит полюстерінің
арасынан сыртқа ығысады. Өткізгіштегі ток күшін арттырғанда, оның ... Олай ... ... ... тогы бар өткізгішке әрекет ететін күш
ток күшіңе пропорционал: F ~ I.
Магнитті басқа күшті магнитпен ауыстырайық. Бұл ... ток ... де, ... ... ... ... екінші магнит өрісіндегі
металл өткізгіштің ауытқуы үлкен болатынын көреміз. Демек, Ампер күші
магнит өрісінің өз қаситтеріне де тура пропорционал өседі. Магнит ... ... ... магнит индукциясы деп атап, В әрпімен
белгілейді. Олай болса, Ампер күші магнит индукциясына да пропорционал
болады: F~B.
Енді таға ... ... ... сондай бірнеше магнитті қояйық та,
өткізгіш ұзындығын өзгерте ... ... ... Ал ток пен ... ... қалсын. Тәжірибедегі өткізгіш ұзындығы өскенде, оның
ауытқуы артады. Олай болса, Ампер күші өткізгіштің ұзындығына да тура
пропорционал, яғни ... ... табу үшін ... ... ... бір формулаға
біріктіріп, мына өрнекті аламыз:
F= BIl sinα
Егер өткізгіш магнит өрісіне перпендикуляр орналасса, онда Ампер күші ең
үлкен ... ие ... ... ... серб ... ... құрметіне тесламен
(Тл) өлшенеді.
ІІ. Магнит индукциясы да, Ампер күші сияқты- векторлық шама.
Берілген нүктедегі магнит ... ... ... сол ... ... ... N солтүстік полюсына қарай тартылған бағыты
алынады.
III. Ампер күшінің бағыты сол қол ережесімен анықталады. Егер сол қолды
алақанға магнит ... күш ... ... етіп ... ал ... ток ... ... онда 90° қайырылған бас бармақ Ампер
күшінің бағытын көрсетеді.
IV. Электр тогы - зарядталған ... ... ... ... магнит өрісінде қозғалатын зарядқа да күш әрекет етеді.
Магнит өрісінде ... ... ... ... күш ... күші ... ток ... I=Q/t формуласы бойынша табуға болады.
Өз кезегінде Q=qN, ... ... ... ... бағыты Ампер күшіңің бағыты сияқты сол қол ережесінің
көмегімен ... ... ... және оларды қолдану.
Аспан денелерінің магнит өрістері
І. Барлық денелер - элементар бөлшектерден бастау алып, галактикаға
дейін магниттік қасиеттерге ие. Әрине, көптеген ... ... ... болғандықтан, олар әлсізмагниттік заттар деп аталады.
Сырқы магниттік өрісті елеулі түрде өзгерте алатын аз ғана заттар
күштімагниттік заттарға ... ... ... ... ... ... ... үшін заттың
салыстырмалы магнит өтімділігі деп аталатын физикалық шама қолданылады. Ол
мына қатынаспен анықталады:
μ=B/B˳
мұндағы В - заттың магнит өрісінің индукциясы, B˳ - ... ... ... ... шама ... және вакуумдегі магнит өрісі индукциясымен
салыстырғанда қанша есе өзгеретінін көрсетеді.
Әлсізмагнит заттар үшін μ бір санына шамалас, вакуум үшін ... ... үшін μ ... ... ... ... мың бірлік
шамаға дейін барады және ол тұрақты шама емес.
Күштімагниттік заттарға химияда өтпелі деп аталатын, металдардың
салыстырмалы түрде шамалы тобы ... ... ... ... ... қорытпалар.Темір негізгі күштімагниттік затқа жатады. Олардың
барлығы ферромагниттік заттар немесе ферромагнетиктер деп ... ... ... ... қасиеттері тек кристалл күйде ғана байқалады.
Ферромгнетиктердің қасиетін алғаш рет 1871 жылы ... ... - орыс ... А.Г. ... ... үшін олардың ерекше қасиеттері жойылатын белгілі бір
температураның бар екені эксперимент жолымен ... ... ... болса, онда олардың ерекше қасиеттері байқалмайды. Ол
температура осы ... ... ... ... ... Кюри температурасы
деп аталады. Темір үшін Кюри температурасы +770°С, никель үшін +358°С.
Ферромгнетиктердің ... ... - олар ... ... ... жоқ ... магниттік қасиетін ұзақ уақыт сақтайды.
ІІІ. Дененің магнит өрісі қалай ... ... бұл ... жауабын
магнит өрісі мен электр тогының ажырамас байланыстарынан іздеді. Француз
физигі Ампер: "Заттарда жасырын ток бар" деген болжам айтты. Олар заттардың
магниттелуіне жауапты. ... ... де, ... ... де осы токтың
табиғаты туралы ұзақ уақыт ештеңе білмеді. Біз әрбәр атомда теріс
зарядталған бөлшектердің бар екенін білеміз. Заттардың магниттік ... ішкі ... ... электрондардың қозғалысына байланысты
туындаған электр тогымен түсіндіріледі.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кванттық теорияның шығуы3 бет
"Автомобильдердің электротехникалық және электрондық жабдықтары" -курсы мазмұны және әдістемесі51 бет
"Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы."8 бет
Adobe Flash-те «Информатика» курсы бойынша оқытудың электронды әдістемелік-оқыту кешенін құру78 бет
Auto cad жүйесінде электрлік принципиальді схемаларды жобалау9 бет
Borland Delphi ортасында электронды оқулық жасау45 бет
Delphi бағдарламалық ортасында «Pascal бағдарламалау тілінде файлдармен жұмыс істеу» электрондық оқу құралынжасап шығару19 бет
Delphi тілінде электрондық оқулық64 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу11 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу туралы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь