Мағжан Жұмабай(Әбілмағжан) Бекенұлы

Мағжан Жұмабай(Әбілмағжан) Бекенұлы (1893 . 1938) . Жұмабай Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы (25 маусым 1893, Солтүстік Қазақстан облысы, қазіргі Мағжан Жұмабай ауданы, Сасықкөл жағасы . 19 наурыз 1938, Алматы) . Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі.
Биография

Атасы . Жұмабай қажы. Әкесі Бекен саудамен айналысқан дәулетті адам болған. Анасының есімі . Гүлсім. Мағжан ауыл молдасынан сауатын ашып, 1905 . 1910 жылдары Қызылжардағы (Петропавл) №1 мешіт жанында белгілі татар зиялысы, мұсылман халықтарының азаттығы жолында күрескен М.Бегишевтің ұйымдастыруымен ашылған медреседе оқыды. Медреседе Бегишевтен Шығыс халықтарының тарихынан дәріс алды, қазақ, татар әдебиеттерін, Фирдоуси, Сағди, Хафиз, Омар Һайям, Низами, Науаи секілді шығыс ақындарының дастандарын оқып үйренді.

Баспадан 1909 жылы шыққан Абай өлеңдерін оқып, “Атақты ақын, сөзі алтын хакім Абайға” деген өлең жазды. 1910 . 1913 жылдары Уфа қаласындағы “Ғалия” медресесінде білім алды. Онда татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтен дәріс алып, белгілі қайраткер С.Жантөринмен тығыз қарым.қатынас орнатады, болашақ көрнекті жазушы Б.Майлинмен танысады.

Ибрагимовтің көмегімен 1912 жылы Қазан қаласындағы Кәрімовтер баспасында “Шолпан” атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. “Садақ” журналын шығаруға қатысады, оған өзінің өлеңдерін жариялайды. 1913 . 1916 жылдары Омбы мұғалімдер семинариясында оқыды.

“Бірлік” ұйымы жұмысына белсене араласып, “Балапан” қолжазба журналын шығаруға қатысады. Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы секілді алаш қайраткерлерімен байланыс орнатып, “Қазақ” газетіне өз өлеңдерін жариялайды.

1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси жағдайға сай қоғамдық өмірге белсене араласып, Ақмола облыстық қазақ съезін өткізуді ұйымдастырушылардың қатарында болды. Осы жылы сәуірде Ақмола облысы қазақ комитеті құрамына сайланды. Мәскеу қаласында өткен Бүкілресейлік мұсылман съезіне қатысты. Бірінші жалпықазақ съезінің шешімі бойынша Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды.

“Алаш” партиясының Ақмола облысының комитетінің мүшесі болды. “Үш жүз” партиясы өкілдерінің жалған айыптауымен бір айға жуық абақтыға отырып шықты. Екінші жалпықазақ съезіне делегат ретінде қатысып, онда оқу мәселесі бойынша құрылған комиссияға төрағалық етті.

1918 . 1919 жылдары Петропавл уездік земство басқармасында қызмет етті. 1919 . 1923 жылдары Ақмола губерниялық “Бостандық туы” газетінде, “Шолпан”, “Сана” журналдарында, “Ақжол” газетінде қызмет істеп жүріп, халық ағарту жұмысына
        
        Мағжан Жұмабай(Әбілмағжан) Бекенұлы (1893  -  1938)  -  ... ... ... ... (25 ... 1893, ... Қазақстан облысы, қазіргі Мағжан Жұмабай ауданы, Сасықкөл жағасы  -  19 ... 1938, ...  -  Алаш ... қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі.
Биография
Атасы - Жұмабай қажы. Әкесі Бекен саудамен ... ... адам ... ... ... - ... ... ауыл молдасынан сауатын ашып, 1905 - 1910 жылдары Қызылжардағы (Петропавл) №1 мешіт жанында ... ... ... ... ... ... жолында күрескен М.Бегишевтің ұйымдастыруымен ашылған медреседе оқыды. Медреседе Бегишевтен Шығыс халықтарының тарихынан ... ... ... ... ... Фирдоуси, Сағди, Хафиз, Омар Һайям, Низами, Науаи секілді шығыс ақындарының дастандарын оқып үйренді.
Баспадан 1909 жылы шыққан Абай өлеңдерін оқып, "Атақты ... сөзі ... ... ... деген өлең жазды. 1910 - 1913 жылдары Уфа қаласындағы "Ғалия" медресесінде білім алды. Онда татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтен дәріс ... ... ... ... тығыз қарым-қатынас орнатады, болашақ көрнекті жазушы Б.Майлинмен танысады.
Ибрагимовтің көмегімен 1912 жылы ... ... ... ... "Шолпан" атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. "Садақ" журналын шығаруға қатысады, оған өзінің өлеңдерін жариялайды. 1913 - 1916 ... Омбы ... ... ... ұйымы жұмысына белсене араласып, "Балапан" қолжазба журналын шығаруға қатысады. Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы секілді алаш ... ... ... ... ... өз ... жариялайды.
1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси жағдайға сай қоғамдық өмірге белсене араласып, Ақмола облыстық қазақ съезін өткізуді ... ... ... Осы жылы ... ... ... ... комитеті құрамына сайланды. Мәскеу қаласында өткен Бүкілресейлік мұсылман ... ... ... жалпықазақ съезінің шешімі бойынша Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды.
"Алаш" партиясының Ақмола облысының комитетінің мүшесі болды. "Үш жүз" ... ... ... ... бір айға жуық абақтыға отырып шықты. Екінші жалпықазақ съезіне делегат ретінде қатысып, онда оқу ... ... ... ... ... етті.
1918 - 1919 жылдары Петропавл уездік земство басқармасында қызмет етті. 1919 - 1923 жылдары ... ... ... туы" ... ... ... ... "Ақжол" газетінде қызмет істеп жүріп, халық ағарту жұмысына ... ... Сол ... ... қауымға таныс поэмасы "Батыр Баянды" жазып, жарыққа шығарады.
1923 - 1927 жылдары Мәскеуде Жоғары ... ... ... Онда орыс ... ... Еуропа әдебиетін терең зерттеп, орыс мәдениет қайраткерлерімен жете танысып, көпшілігімен ... ... ... ... оқып ... оның ... ... сынға ұшырады.
1924 жылы 24 қарашада Мәскеу қаласындағы Шығыс еңбекшілері ... ... ... ... ... ұйымында жиналыс өтіп, олар Жұмабайұлының 1922 жылы қазанда, 1923 жылы Ташкентте басылып шыққан жыр ... ... ... ақын шығармаларын теріске шығаратын қаулы қабылданды. Бұл қаулы "Еңбекші қазақ" газетінің 1925 жылы 14 ... ... ... ... ... ... ... ақын "Сәлем хат" деген өлең жазды.
Ол "Тілші" газетінде жарияланды. "Еңбекші қазақ" газетінің 1924 жылы 19 ... ... ... ... хат ... азамат Мағжан Жұмабайұлына" деген ескертпемен "Сәлемге сәлем" деген жауап өлеңі басылды.
Жаңа құрылысқа, жаңа тұрмысқа ... ... өлең ... да, ... ... ... ... тап күресіне белсене араласып, кедей сөзін сөйлемедің деген айыппен Жұмабайұлы қатаң ... ... ... 1927 - 1929 жылы Бурабайда, одан соң Қызылжарда оқытушылық ... ... жылы ... "Алқа" атты жасырын ұйым құрғаны үшін деген айыптаулармен Мәскеудегі Бутырка түрмесіне қамалып, 10 жыл айдауға кесіледі. 1936 жылы ... мен ... ... ... ... Қазақстанға қайтады.
Петропавл қаласыннда мектепте орыс тілі мен әдебиетінен сабақ беретін мұғалім ... ... ... Көп ... ... оқу ісінің меңгерушісі оны саяси себептерге байланысты деген айыппен мұғалімдік қызметтен босатады. 1937 жылы наурызда Жұмабайұлы Алматыға келеді. ... ... ... 1938 жылы ... қамауға алынып, ату жазасына кесілді.
Еңбектері
Ақын тұңғыш өлеңінен бастап әлеуметтік тақырыпқа ден қойып, ... ... ... ... ... Абай ... өшпес маңызын бірден танып, оны "хакім" деп атады, ұлы ақынның "мың жыл жұтса дәмі кетпес" сөзін жаңа жағдайда ілгері дамытты, ... пен ... ... ... ... негізінде қазақ поэзиясын тақырып, түр мен мазмұн жағынан байытты. Жұмабайұлы ел ішіндегі ... ... ... ("Шын ... ... өнер-білімге шақырды ("Ләззат қайда?", "Жазғы таң", "Өнер-білім қайтсе табылар", "Балалық шақ", "Қазағым", "Қарағым", "Осы күнгі күй", "Мен сорлы").
Бірқатар ... ... ... ... ("Жас ... ... сұлу", "Сүйгеніме", "Алданған сұлу"). Өз поэзиясының алғашқы қадамдарынан бастап ақтық демі ... ... ... ұлт ... тақырыбын үзбей толғанды, оны өз поэзиясының өзегі етті. Бүкіл халықты тап, топқа жіктемей, ... елін ... ... ... қол жеткізуге қандай күш кедергі деген сауал қойып, оған басты кедергі - отаршылдық ... ... ... ... бұл ... туған жердің табиғатын тамашалаудан барып қайран жердің ендігі күні не болады деген уайым-қайғыға ұласады, ақыры келіп кіндік қаны тамған ... сулы ... ... ... қара ... ... қарсы наразылық оты болып тұтанды ("Туған жерім - ... Ақын ... ... ... ... ... романтикалық әуенге бөленген жорық идеясы туды ("Жарыма", "Есімде... тек таң ... ... жан", "Мен ... ... ... ... ... сарын, әсіресе, оның символистік арнада жазған өлеңдерінен айқын көрінеді. Ақын символизмі ... ... ... жаңа ... туғызды, келешек суретін салу саясатшылардың емес, ақындардың қолында деген сенімге айналды ("От", "Пайғамбар", "Күншығыс", "Жаралы жан", "Айға", т.б.). Ақын дыбыс-буынның соны ... ... ... жырын байыта түсті ("Шолпы"). Жұмабайұлы поэзиясындағы құнарлы арнаның бірі - түркі тақырыбы. Түркі халықтарының бірлігі тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымына Қызылжардағы Бегішев медресесінде оқуы көп ықпал етті. Ол жас өрен ... ... ... ... ... ... ... жинағындағы "Орал тауы" өлеңінде:
"
"Қосылып батыр түрік балалары,
Таптатпа, жолын кесіп тізгінге орал"
"
, - деп жазды. ... атап ... бір жәйт - ... ... халқының шет ел басқыншыларына қарсы азаттық қозғалысына үн қосуы. Мұнда реалистік, романтикалық сарындар бір-бірімен астасып, бірге өріліп ... ... ... ... ... ... ... отаршылдыққа қарсы күреске алып келді ("Орал тауы", "Алыстағы бауырыма", "Жер жүзінде", "Қазақ тілі", "Тез барам!", "Түркістан", "Орал"). ... ... ... ... "Ғұн - ... арғы ... ... "Түркістан" атты өлеңінде "Түркістан - ер түріктің бесігі ғой" деп асқақ ... ... ... 1919 - 1923 жылы ... ... Ататүрік бастаған түрік халқының азаттық соғысына арналған "Алыстағы бауырыма" атты өлеңінде айрықша байқалады. Оның бұл ... ... ... "Яш ... ... (1930, №1) жариялай отырып, оны түрікшілдік күресі үшін ең қымбатты және ең ... өлең деп ... ... - ... ақын. Ақынның философиялық көзқарасы өз өлеңдерінде жақсылық пен жамандық, әділдік пен әділетсіздік тәрізді қарама-қайшылықты философиялық ұғымдарды шебер шендестіре білуінен ... Ол ... ... ... ... алып, адамды сол ұлы табиғат, жаратылыстың бір туындысы, бөлшегі ретінде суреттейді. Табиғатсыз, жаратылыссыз адам жоқ. Ал ... ... да күн көре ... ... сана оған бағынбайды, дене бағынса да сезім бағынбайды. Сондықтан ол бұлқынады, серпінеді, үстем болғысы келеді ("От").
Құбылыстың мәнін кең көлемде, ... ... ... тани білуде ақын, ең алдымен, ненің болса да мән-мазмұнына үңіледі, әрдайым жалпы адамзатқа тән әуенге бой ұрады, ... өз ... ғана ... ... ішкі құпия астарын ұғынғысы келеді. Жұмабайұлының ойынша ақын деген болжап білмес жолға сапар шеккен пір, кейде жын, кейде ... сол ... ол ... ... ... не ... тәрк ... бәрінен безінетін жан ("Қиял құлы мен бір ақын"). Ақын "Қорқыт" поэмасында философиядағы мәңгілік тақырып - өмір мен өлім ... ... пен ... ... ... суреттейді. Ажал - хақ, сондықтан да өмір жібінің түйінінде өлімді болмай қоймайтын өмір ақиқаты ретінде қабылдау қажет деп ... ... ... үлес ... ... лирикасының сыршылдығын тереңдетті, адамның нәзік сезімдеріне тіл бітіре білді. Бұл қасиет оның, әсіресе, махаббат лирикасына тән ("Сүй, жан ... т.б.). ... - ... поэзияда экологиялық тақырыпты алғаш жырлаушылардың бірі ("Айда атыңды, Сәрсембай", "Шойын жол"). Ол техикалық прогреске қарсы болған жоқ, оның ... ... ... ... ... еді. Техника жетістіктерін қызыға жырлай отырып, туған жердің әсем табиғатынан айырылып қалмауға үндеді.
Қазақ поэмасына үлес қосуы
Жұмабайұлы қазақ поэмасының баяндау ... ... ... ... ... ... алғаш айтқандардың бірі болды. Қазақ поэмасын суреткерлік арнаға бұрды. Адам ... ... ... ... сырларын, иірімдерін, даму диалектикасын шеберлікпен кестелеп өрнектей білді. Жұмабайұлы поэмаларына лирикалық тереңдік пен эпикалық кең құлаштылық бірдей тән.
Жеке адам мен ұлт ... ... ... ... ... зор ... жырлай білді ("Батыр Баян", "Оқжетпестің қиясында", "Қойлыбайдың қобызы", "Өтірік ертегі", "Шын ертегі").
Ақын шығармашылығының ... бір ... - ... ... ... ... саласы. Мектеп оқушыларына, мұғалімдерге арнап "Педагогика" (1922, 1923), "Бастауыш мектепте ана тілін оқыту жөні" (1925) ... ... Ақан ... Базар жырау, Әбубәкір Диваев туралы зерттеу еңбектер жазып, ауыз әдебиеті үлгілерін жинауға жәрдемдесті.
Аудармалары
Жұмабайұлы аударма саласына үлкен мән берді. ... ... Әбу ... А.В. ... М.Ю. ... А.А. Фет, И.И. ... И.П. Мятлов, А.А. Блок өлеңдерін, А.М. Горький, В.В. Иванов, Д.Н. Мамин-Сибиряк, т.б. әңгімелерін қазақ тіліне аударды. Таңдаулы прозалық ... ... қоса ... ... ... ... ... қазақ әдебиетіне психологиялық талдау, сана ағымы әдістерін енгізді.
Шығармалар
Қазақтың көңіл күйі, өлең, "Үзік" жинағында, Орал, 1912;
Шолпан, өлеңдер, Қазан, 1912;
Өлеңдері, Қ.-О., ... Таш., ... А., ... А., ... 3 т., А., ... әйгілі өлеңдерінің бірі болып табылады.
Мағжан Жұмабайұлының құрметіне почта маркасы
Қайтыс болғаннан кейін
Кеңестік жүйенің қуғын-сүргінінің құрбаны болған Жұмабайұлы есімін ақтау ісі 1958 жылы ... ... Осы жылы ... комиссия құрылып, ақынның таңдамалы лирикаларын жариялау жөнінде ұйғарым жасалды. ... одан ... ... ... ... ... қала берді.
1960 жылы Түркістан әскери окр. әскери трибуналының алқасы шешімімен Жұмабайұлы толығымен, біржола ақталды. ... ... ... да ол ... Қазақстан Жазушылар одағы мен ғылыми мекемелерге хабарланбады. Осылайша, Қазақстан халқы ұзақ уақыт бойы Жұмабайұлы шығармаларымен жете таныса ... ... ақын ... ... ... олар қазақ оқырмандары қолына тимеді. 1969 жылы Жұмабайұлымен қызметтес, таныс ... ... ... ... ... жариялау керектігі жөнінде Қазақстан басшыларына хат та жолдаған болатын.
Бірақ Жұмабайұлының шығармалары 1989 жылы ғана қайтадан жариялана бастады. 1995 ... ... ... ... ... Б.Дәрімбет, Ш.Сариев бастаған ғалымдар тобы Жұмабайұлының 3 томдық шығармаларын шығаруды қолға алды.
Жұмабайұлы шығармашылығын тереңірек зерттеу еліміздің егемендік алуынан бергі кезеңде ғана ... ... ... ... ... мәңгі есте қалдыру бағытында да біршама жұмыстар атқарылды. Алматы және ... ... ... ... Жұмабайұлы есімі берілді. Петропавл қаласында және ақынның туған ауылында ескерткіш қойылған. Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы Булаев ауданы Мағжан ... ... ... ... ... ... мемориалдық мұражайы
Ақынның 100 жылдық мерейтойына арналып 1993 жылы ашылған. Ол Мағжан Жұмабайұлы аудандағы өзінің туып-өскен Сарытомар ауылында орналасқан. Мұражай ... ... ... ... ... ... Ондағы жиналған қорлар мен материалдар ақынның шығармашылық өміріне арналған. Құжаттардың көшірмесі Алматы, Петропавл, Омбы қалаларында және ... ... ... ... ... аумағы 60м2.
Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабайұлының ескерткiшi
Қазақтың Ұлы ақыны ... ... ... ... және ... ... қиылысында орналасқан алаңда Солтүстiк Қазақстан жерiнде туған көрнектi қазақ ақыны Мағжан Жұмабайұлының ескерткiшi орнатылған. Оның авторы -- ... ... ... ... халықаралық конкурстардың лауреаты және дипломанты, Суретшiлер одағының мүшесi Марат Әйнеков.
Ескерткiш Мағжанның ... ... ... ... үшметрлiк мүсiнiн ұсынады. Ақынның иығында ұшқыр ойдың нышаны -- ... Ақын ой ... ... оның ойы ... ... Мүсiн қоңыр түстi күртi гранитiнен орындалған. Мүсiнмен жұмыс iстегенде авторға Мағжанды көрген және жадында ұстаған ақынның жалғыз туысы -- ... ... ... қылған. Оның кескiн-келбетi Мағжанға өте ұқсас. Ескерткiш 1993 жылы ақынның 100-жылдығына ... ... ... -- ... ... "Деректі фильм" Өндіріс: "Қазақтелефильм"
1994 -- Алашорда режиссері: Қ.Умаров
Жанр: "Деректі фильм" Өндіріс: "Қазақтелефильм"
2009 -- ... ... ... ... фильм" Өндіріс: "Қазақфильм" Шәкен Айманов атындағы
Пайдаланған әдебиет
↑ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: ЖШС, ... ... ... ... 4 том; Әдеб.: Аймауытов Ж., Мағжанның ақындығы туралы. "Лениншіл жас" журналы, ғ5, 1923; ... Ғ., ... ... ... ... ... М., 1926; Тоғжанов Ғ., Әдебиет және сын мәселелері, Қ.-О., 1929; Мұқанов С., ХХ ... ... ... І-бөлім, Ұлтшылдық, байшылдық дәуірі, А., 1932; Мағжан Жұмабайұлының, Ахмет Байтұрсынұлының және Жүсіпбек Аймауытұлының творчестволық ... ... ... ... қорытындысы. "Социалистік Қазақстан" газеті, 1988, №298; Елеукенов Ш., Мағжан, А., 1995; Қойгелдиев М., Алаш қозғалысы, А., 1995; Нұрпейісов К., Алаш һәм ... А., ... ... ... ... ... ... Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 ж., 509 бет. ISBN ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Мағжан Жұмабайұлы9 бет
Мағжан Жұмабаев жайлы мәлімет11 бет
Жұмабаев Мағжанның тілдік тұлғасы26 бет
Жұмабай Шаяхметовтің өмірі мен қызметі6 бет
Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабай Шаяхметов115 бет
Мағжан - сыршыл ақын24 бет
Мағжан ақынның дүниетаным әлемі13 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь