Халықтың ұлттық және спорттық ойындары

Жоспар

1. Кіріспе.

2. Негізгі бөлім.
2.1. Арқан тартыс.
2.2. Көкпар.
2.3. Тоғызқұмалақ.
2.4. Қазақша күрес.

3. Қолданылған әдебиеттер
Қазақ ұлттық спорт ойындарының даму тарихы. Халықтың ұлттық және спорттық ойындарының да өзіндік тарихы даму жолдары, қалыптасу кезендері, тәрбиелік маңызы халықтың саяси әлуметтік экономикалық дамуының негізі болды. Ұлттық спорт ойындарының қалыптасу кезеңі сонау адамзат баласының жаратылған күнінен, демек Қазақстан жерінде қалыптасқан алғашқы қауымдық құрылыстан басталады. Сонан бері біздерге жетіп, ойналып жүрген ұлттық спорт ойындарының ішіндегі әр түрлі құмалақ ойындары, бестас, садақ ату, тағы басқалары шамамен алғанда 5000 жылдар бұрын ойналған. Мұндай жүиеленген дене шынықтыру одан ары дамып, қалыптасу барысында әр түрлі ойындармен дене жаттығуларын дамытты. Бұл сияқты бала кезінде ойнаған ойындардың арқасында көшпелі тайпалардың әскерлерінің соғыста мықты да төзімді, найза лақтырған кезде мерген де кесек, батыр тұлғалы болып келуі жекпе-жек келген жаулардың қай- қайсысына болса да оңайшылықпен берілмеген. Ұлттық спорт ойындардың адамға тигізетін пайдасын халық ертеден –ақ білген. Халық арасында «Денсаулық –зор байлық» деп тегін айтылмаған. Бұл арқылы халық даналығы тіршіліктің негізгі көзі осы денсаулық екенін тағы ескертеді.


2. Негізгі бөлім.

2.1 Арқан тартыс
Ойын – сауық кештерінде, көгалдарда, аландарда өткізіледі. Ойынға ұзындығы 8 -10 метрдей жуан кендір арқан керек. Арқанның тең ортасынан белгі жасалынады (орамал немесе қағаз оралады) осы орталық белгінің екі жағынан бір жарым – екі метрдей жерден тағы да жоғарыдағы тәртіппен белгіленеді. Ойнаушылар (ойынға 10 – 15 адамнан) екі топқа бөлініп қатысады, екіге бөлінудің тәртібі; ойнаушылар бойларының биіктігіне қарай бір қатарға
4. Қолданылған әдебиеттер.

1. Қыдырбек Р. Бахтиар Т. Қазақ боксшылары 1999 ж. Алматы
2. Кун Л. Всеобщая история ФКиС М. «Радуга» 1992 ж.
3. История Физической культуры испорта. Учебник для вузов. М Фис 1983 ж.
4. Тәнікеев М. Т. Асарбаев А.Қ. Қаз. ДШ мен СТ Алматы, 2002 ж.
5. М.Б. Сапарбаев Қазақтың ұлттық спорт ойындарының тарихы. Оқулық 1994 ж.
6. М. Таникеев « историа физическои культуры в Казахстане».
7. М. Таникеев «Мр народного спорта» Алматы изд. 1999 ж.
8. В Столбов «историа физической культуры» М. 1989 ж.
9. Базарбек Төтенаев Өртеңбайұлы.
        
        Халықтың ұлттық және спорттық ойындары
Жоспар
1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
2.1. Арқан тартыс.
2.2. Көкпар.
2.3. Тоғызқұмалақ.
2.4. Қазақша күрес.
3. Қолданылған ... ... ... спорт ойындарының даму тарихы. Халықтың ұлттық және
спорттық ... да ... ... даму ... ... ... маңызы халықтың саяси әлуметтік ... ... ... ... ... ойындарының қалыптасу кезеңі
сонау адамзат ... ... ... ... ... ... ... қауымдық құрылыстан басталады. Сонан ... ... ... жүрген ұлттық спорт ойындарының ішіндегі ... ... ... ... ... ату, тағы ... ... 5000 жылдар бұрын ойналған. Мұндай ... ... одан ары ... ... ... әр ... ... жаттығуларын дамытты. Бұл сияқты бала ... ... ... ... ... әскерлерінің соғыста мықты
да ... ... ... кезде мерген де ... ... ... ... ... ... жаулардың қай- қайсысына болса да
оңайшылықпен берілмеген. Ұлттық ... ... ... ... ... ... –ақ білген. Халық арасында «Денсаулық –зор
байлық» деп ... ... Бұл ... ... ... ... көзі осы денсаулық екенін тағы ескертеді.
2. ... ... ... ...... ... ... аландарда өткізіледі. Ойынға
ұзындығы 8 -10 метрдей жуан ... ... ... Арқанның тең ортасынан
белгі жасалынады (орамал немесе қағаз оралады) осы орталық белгінің ... бір ... – екі ... ... тағы да жоғарыдағы ... ... ... 10 – 15 ... екі ... бөлініп
қатысады, екіге бөлінудің тәртібі; ойнаушылар бойларының биіктігіне қарай
бір қатарға тізіліп тұрады. Ойын жүргізушінің ... ... ... тұрған жігіттер оң жақ шетінен қатар санды; - бір, екі, үш... деп
бастап, сол жақ ... ... ... шығады. Тақ, жұп болып екіге бөлінеді,
Ойынға қатысушылар он адамнан кем болмауы керек.
ОЙЫН ЕРЕЖЕСІ. Күні ... ... ... ... ... сызықтың
үстіне арқанның ортаңғы белгісін дәл келтіріп керіп ... Енді ... жақ ... ... ... ... дейін ойнаушылар қос қолдап тартып
тұрады. Ойын жүр –гізушінің берген белгісімен арқан тартылады.
Мұндағы мақсат - екі топ ... ... ... ... ... ... ... қарай тартып сүиреп әкетуі керек. Екі топтың қай жағы орталық
сызықтан бұрын ... ... ... сол жағы ... ... Сүитіп,
жеңілгендер жеңімпаздарға хор айтып, не би ... ... ... ... соң ... жоғарыдағы тәртіп бойынша қайтадан бастайды.
2.2 Көкпар
Ойын ... ... ... ... ... ойыны. Ойынға
бауыздалған қозы мен лақтың біреуі пайдаланылады.
ОЙЫН ЕРЕЖЕСІ. Ойынға қатысушы аттылы жігіттер ... ... ... ... ... ... ... сызықтан 50 - 60 адамдай
жерге көкпар тасталынады. Ойын жүргізушінің белгісімен салт аттылар тұра
шабады, сол –ақ қай ... ... ... жатқан көкпарды іліп алып
қашады. Оны артынан қуып ... ... ... ... ... ... ... қашықтығы 4 – 5 шақырымдай белгіленген ... кім ... ... ... ... ... ... бірнеше рет тігеді. Көкпар қанша рет
тігілсе ойын сонша рет ... ... түрі ... ... ... екі топқа бөлінеді. Жоғарыдағыдай көкпарды
көмбеге бұрын әкелген ойыншы ... ... сол ... тобы ... ... ... жеңімпазын анықтау үшін ойынды 3 – 5 ... ... ... қай көп ұтқан топ жеңімпаз атанады.
2.3 ... ойды ... ... ... қызығына ешбір тоймайтын, ... ... ... бірі – ... ... ... ... жатқан даналардың ойыны аталған тоғызқұмалақ – ... ... ... ... айта ... ... ... әсіресе малшылардың математикасы – қай халықтың
болмасын күнделікті мұқтаждығына ... ... ... төрт ... ... осы тоғызқұмалақ ойыны үстінде қалыптасқан. Сондықтан ... ойын ... ... деп ... ... Себебі, далада кездесе
кеткен екі малшы ... мен ... ... ... жіберіп, қалталарында
жүрген 81 қойдың кепкен 81 ... әр ... ... тоғыздан бөліп сала
қояды да, дереу ойынға кірісіп кетеді. Міне бүгінгі ұрпаққа ... ... аңыз ... ... ... қай ... ... қалыптасқаны жөнінде нақтылы
тарихы Қазақстан жерінде жартастардың, болмаса төбенің үстіндегі тегіс тас
бетіне ойып ... ... ... ... ... осы ... түседі. Мысалы, Қаратау қаласына таяу, Ақшұқыр деген тас ... ... ... ... - ... ... мен қазандары қашалып
салынған. Малшы үшін бұл Ақшұқыр тас жотасы малды ... ... ... ... ... ... ... тоғызқұмалақ ойнаған. Сондай
–ақ, Тарбағатай тауының Сайқан жоталарының бірінде, ... ... ... ... ... ... тағы бар.
Тоғызқұмалақ ойынының аса бір өзіндік ерекшелігі күрделі құрал –
жабдықтарды ... ... ... ... ... ... жерді қазып,
ойын тақтасын дайындаған. Барлық құмалақ салатын шұнқырды қазан, тоғыз ... ... ... ... отау деп ... Ертеректе тоғызқұмалақ
ойнайтын адамдар қойдың 162 құмалағын дорбаға салып ... ... ... салынған тоғыз отаудың әрқайсысының аты болған. Сол жақтағы
шеткі, яғыни ... отау – ... ... – «көшпелі», үшінші –
«атөтпес», төртінші – «атсұратар», бесінші –«бел», ... ... –« ... ... ... ... –«мандай». Әр
отауды бұлай деп атаудың өзіндік тарихы маңызы бар. Себебі, ... ... ... осы атау ... негізделген. Ойын тақтасы кейін келе
ағаштан жонылып, әрбір отаудың мандайына «а» ... ... ... отау
солдан оңға қарай – а, б, в, г, д, е, ж, з, и ... ... ... ойынының жалпы ережесін осылайша бүгінгі күн талабына
сай реттеу – ... ... ... тараған. Бүгінгі күнде тоғызқұмалақ
ойынының республикалық федерациясы құрылды. ... ... ... аралық жеңімпаздарына «Қазақстан ... ... ... атақ
беріледі. Тоғызқұмалақтан республиканың жекелей біріншілігімен ... ... та ... ЕРЕЖЕСІ бойынша уақыт белгілеп, құмалақтары салынған тоғызқұмалақ
тақтасы ойын ережесіне сай дайындалып болған соң ... ... ... ... ... жүрісті жеребе бойынша анықталған
ойыншы бастайды. Алғашқы жүрісті «тандықтан» және «маңдайдан», яғни ... ... Тек, ... ... ... ... ғана ... басқа отаудың барлығынан жүре беруге балады. Сондықтан ... ... ... ... ... жұпсанымен ұстап
отыруға тырысады. Мұндай жағыдайды ойыншылардың отаулары ... ... Ойын ... әр ... ... ... ... тақ санымен
ұстауға тырысады. Демек, тақ санымен жатқан ... ... отау ... Ойын ... ойыншылардың қай –қайсысы болмасын қарсыласының
отаудағы жатқан құмалақтарын қолмен ... ... Тек ...... ғана және ... қанша құмалақ бар екенін ғана ... Қай ... ... ... ... ... санын есте ұстауға
тырысады. Ал, ойыншының қай –қайсысы болмасын қарсыласының қойған ... ... ... ... Ойын ... «тұздық»алу деген болады. «Тұздық» алу ... ... өз ... ... жасаған ойыншы ең соңғы
құмалағын ... екі ... ... ... түсіріп үш құмалақ етіп
алса, бұл ойыншы өзінің қарсыласынан «тұздық» алған болып ... ... ... ... жүріс сайын сол ... ... ... ... ... отырады. Демек, «тұздықтың» пайдасы
әр жүріс сайын қазанға бір құмалақ түсіп ... ... сөз. Ойын ... тек ... ... отаудан «тұздық» алуға болмайды. Ойын
барысында «тұздық» бір –ақ рет ... Ойын ... ... ойын ... ... ... біреуінде құмалағы таусылып қалады да жүретін ... ... ... бұл ... ... деп атайды. «Атсырау»
жағдайына тап болған ойын партиясы ... ... ... одан ... ... жоқ . ... қарсыласын «атсырату» жағдайына алып ... ... ... ... ... ... өз қазанына салады
да, барлық құмалақтың есебін шығаруға кіріседі. Демек, «атсырау» жағдайына
дейін әліекі ойыншының біреуі 82 ... ... ... амал ... ... ... ... алғаннан кейін бұл ойыншы ешқандай даусыз
жеңіске жетеді. Ойын барысында «атсырау» жағдайы сирек ... айла ... ... ... өзін ... жағдайында
қалдырмайды.
2.4 Қазақша күрес
Қазақ халқының өте ертеден ... ... ... бірі ... күрес. Қазақша күрес көшпелі халықтың тіршілігімен бірге жасасып
келе жатқан спорт ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда өзіндік бір ерекшелігі бар. ... ... әдет ... ... және ... ... дәріптейтін жиын
–тойларда өткізіледі. Кезінде қазақша күрес «күш атасын танымайды» деген
ұранмен, еш ... ... –ақ, ... ... ... тіпті баласы
мен әкесі де күресетін болған. Онымен қоса белгілі бір ... ... де ... ... күш ... өздерін қарсыласы мен халықының
алдында паш етебілген. Мұндай күш ... ... ... ... ... қосылған. Әсіресе, тарихтағы халық батырларымен қоса ел
арасында аты әйгілі – Қажымұқан, Балуан Шолақ, Битабар секілді ... ... ... ... ... бір ... ... – бір қолды үстінен
алып белдестіретін. Бұл белдесуді ... ... ... деп ... барысында қолды белбеуден босатуға болмайды.
Қазақша күресте қолданылатын айла – тәсілдердің негізгі түрлері;
-иықтан асыра лақтыру әдісі;
-қарсыласын ... ... ... ... жығу;
-сырттан шалып жығу;
Егер де қарсыластың біреуі әдіс қолданып, екіншісі қарымта жасап ... ... онда ... деп, ... ... ... тұрғызып
қайтадан белдестіреді. Белдесу барысында тең ... я ұпай ... ... ... Белдесудің уақыты шектелмегендіктен міндетті түрде
қарсыластың біреуі жеңіске жетеді. 1950 жылы үш ... – 66 кг ... ... (орта) және 82 кг (ауырсалмақ) ... ... ... ... ... ... белгіленді. Әр белдесуге 10 минут уақыт ... саны ... Бір ... төрт ... ... ... ... Әр белдесуден кейін ең аз дегенде 20 минут дем ... ... ... одан да көп ... берілуі мүмкін. Кілем үстінде
белдесудің ... ... ... төреші жүреді. Кілем үстіндегі төреші
палуандарды «қоянқолтық» ... ... ... ... ... ... ... Белдесу барысында ұпай саны емес, таза жеңіс қана
есепке алынады. Демек, қарсыластардың ... ... ... ... ... тоқтатылады. Белдесу тең айақталмайды. Ондай болған жағдайда
10 минут аралығында ... айла ... ғана ... ... ... қарқынынан қорыққан палуан тең түскісі келсе, тізерлеп
отыра қалса болғаны, оған айла –тәсіл ... одан ары оны ... ... Және сегіз (52, 57, 62, 70, 78, 87, 97 ) одан жоғары
салмақ дәрежесіне сәйкестелген. 1971 жылдан бері ... ... ССР ... ... ... ... атақ белгіленді. Жарысқа қатысушы палуандар
міндетті түрде ... ... ... және ... ... ... ... күрес біздін барлық палуандарымыздың айла ... ... ... бұқаралық спорттың бір түрі. Жарыс белгіленгінер
ереже бойынша өткізіледі. Командалар ... ... ... ... де, ... команда жарыстан шығады. Осылайша, жарыс қорытындысы
командалық есеп бойынша шығарылады.
4. Қолданылған әдебиеттер.
1. Қыдырбек Р. ... Т. ... ... 1999 ж. Алматы
2. Кун Л. Всеобщая история ФКиС М. «Радуга» 1992 ж.
3. История ... ... ... ... для ... М Фис 1983 ... ... М. Т. Асарбаев А.Қ. Қаз. ДШ мен СТ Алматы, 2002 ж.
5. М.Б. Сапарбаев Қазақтың ұлттық спорт ойындарының ... ... ... М. ... « историа физическои культуры в Казахстане».
7. М. Таникеев «Мр народного спорта» ... изд. 1999 ... В ... ... физической культуры» М. 1989 ж.
9. Базарбек Төтенаев Өртеңбайұлы.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет
Қазақтың ұлттық спорт ойындары27 бет
Ұлттық спорт түрлеріндегі ойын жаттығуларының маңызы23 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
Дене тәрбиесі жөніндегі ұлттық спорт түрлері20 бет
Дене тәрбиесін ұйымдастыру10 бет
Дене шынықтыру сабағында дәрігерлік-педагогикалық бақылау10 бет
Пьер де Кубертен10 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
2011 жылғы «Азиада» ойындарының туризмдегі рөлі78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь