Экономика және оның қоғам өміріндегі орны

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

1 Экономика және оның қоғам өміріндегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.8
1.1 Экономика туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.9
1.2 Қазақстан Республикасындағы экономикалық реформа ... ... ... ... ..9.12
1.3 2030 жылға дейінгі экономикалық стратегия ... ... ... ... ... ... ... ... ...12.15

2 Қоршаған орта және қоғамның өзара әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16.17
2.1 Экология туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17.19
2.2 Табиғат пен қоғамның өзара әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.22
2.3 Қазақстандағы экологиялық проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.26

3 Экономиканың экологиялық жағдайға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
3.1 Экономикадағы экологиялық факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27.29
3.2 Қоршаған ортаның ластануынан болатын зиянның
экономикалық бағалануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29.32
3.3 Табиғатты қорғау қызметтерінің экономикалық механизмі ... ... 32.33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Кіріспе
Қоғам мен табиғат арасындағы өзара байланыс бүгінгі таңдағы проблемалардың бастысы болып отыр. Қазіргі уақытта табиғатта және экономикалық дамуда экологиялық тепе-теңдікті сақтау міндеттері өзара байланысты. Өйткені, табиғат байлығын аяусыз сарқа пайдаланып, қоршаған ортаны бейберекет ластаумен экономиканың қалыпты дамуын қамтамасыз ету мүмкін емес. Табиғи-ресурстық әлеуеттің шектеулі екендігін және ғаламдық экологиялық апаттың жылжып келе жатқандығын әлем қауымдастығының жете түсінуі нәтижесінде туындаған тұрақты даму идеясы осынау тығырықтан шығудың жолын іздеуге адамзатты мәжбүр етеді.
Қоршаған ортаны сауықтыруға ықпал етуде және экономиканың тұрақты дамуына жағдай жасауда табиғаттыпайдалануды кешенді және үйлесімді түрде қалыптастыру ісі әлем елдерінің алдында тұрған маңызды проблема болып табылады, сондықтан қоғам мен табиғат арасындағы өзара қайшылықтардың кедергісінен өту - өндіріс пен экономиканы экологияландыру болмақ. Осылардың шешімін табу үшін экономика саласындағы мамандардың экономика мен табиғатты пайдалануды ұйымдастыру және экология неіздерінің ауқымындағы білімін талап етеді. Осыған байланысты табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау экология пәндерін оқытуда сабақ беру жүйесін өзгерту қажет.
Экономика қазіргі кезге дейін мемлекеттің байлығы туралы ғылым ретінде қаралып келді: оның жалпы алғанда әл-ауқатты да қамтитынын және сонымен қатар ағарту ғылымы теориясының қазіргі нысанасымен, яғни құндылықтар туралы ұғыммен тығыз ұштасқан оның елеулі бөлігі болып табылатынын көрсетуге тырысады. Ол үшін материалдар онда-мұнда шашылып жатқан осы жаңа ғылымның түр-тұрпатын кескіндеуге ұмтылыс жасалынды. Егер, бір жағынан, осылай иемдену арқылы экономика саласы кеңейетін болса, басқа жағынан, ішкі саясат үшін
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.Кенжеғозин М.Б. “Экономика”,2-том. Алматы, 2006. 437бет.
2. Сүлейменов.О. “Адам баласының ақылы жетсе де, мәдениеті жетпейді”. “Дүние”журналы, №6 . Астана, 2005, 12 желтоқсан. 24бет.
3.Қалдыбаев О., Теміров Е. “Нарықтық экономикалық анықтамалық”. Алматы : “Бастау”, 1993. 295бет.
4. Жүкешев Қ.М. “Адам. Қоғам. Құқық”.Алматы, 2005. 255бет.
5. Күнқожаев Н. “Адам және қоғам”.Алматы, 2003. 175бет.
6. Жатқанбаев Е.Б. “Аралас экономика негіздері”. Алматы, 1996. 193бет.
7.Назарбаев Н.Ә. “Қазақстан – 2030 стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде”. “Егемен Қазақстан” газеті. Алматы, 2007, 1 наурыз. 40бет.
8. Ахметов Е.,Кәрменова Н. “Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы”.Алматы: “Мектеп”,2005.175бет.
9. Сәттімбекұлы Р.,Ережепова Ғ. “Қазақстан – арайлы туған өлкем, табиғаты ажарлы әрі көркем”. “Атамекен” газеті, №4 (255), 1991.12бет.
10. Сейтқалиев Ғ. “Экологиялық проблемалар”. Алматы, 2003. 257бет.
11.Бейсенова А.,Шілдебаев Ж. “Экология және табиғатты тиімді пайдалану” Алматы: “Ғылым”, 2004. 325бет.
12.Мамыров Н.Қ. “Табиғатты пайдалану экономикасы”. Алматы, 2005. 367бет.
13. Үпішев Е.М.,Мұқаұлы С.“Табиғатты пайдалану экономикасы”.Алматы, 1999. 269бет.
14. Мейірбеков А.Қ.,Әлімбетов Қ.Ә. “Кәсіпорын экономикасы” Алматы: “Экономика”, 2003. 251бет.
15 Сүмесінов М. “Теңіз күкірті тың көзқарасты талап етеді”.“Атырау” газеті, №136 Атырау, 2007, 24 қараша. 24бет.
16.Нұрғалиев Қ.Р. “Қазақстан экономикасы”. Алматы, 1999.289бет.
17. Мадиярова Д.М. “Экономикалық қауіпсіздік” Алматы: “Экономика”,2000. 361бет.
18.Жүнісов М. “Нарықты экономика теориясы”. Алматы, 2003. 293бет.
19. Мәуленова А.Т. “Экономикалық теория”. Алматы, 2004. 273бет.
20. Максаковский В.П. “География”. Алматы: “Рауан”, 1997. 225бет.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................3-4
1 Экономика және оның қоғам өміріндегі
орны.....................................5-8
1.1 Экономика туралы ... ... ... ... ... 2030 ... дейінгі экономикалық
стратегия...................................12-15
2 Қоршаған орта және қоғамның өзара
әсері........................................16-17
2.1 Экология туралы
түсінік...................................................................17
-19
2.2 Табиғат пен қоғамның өзара
әрекеті..................................................19-22
2.3 Қазақстандағы экологиялық
проблемалар.........................................22-26
3 Экономиканың экологиялық ... ... ... ... ортаның ластануынан болатын зиянның
экономикалық
бағалануы...................................................................
......29-32
3.3 Табиғатты қорғау қызметтерінің экономикалық механизмі........32-33
Қорытынды
............................................................................
...................34
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі............................................................35
Кіріспе
Қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... өзара
байланысты. Өйткені, табиғат ... ... ... ... ... бейберекет ластаумен ... ... ... ету ... ... ... ... шектеулі
екендігін және ғаламдық экологиялық апаттың жылжып келе ... ... жете ... ... туындаған тұрақты
даму идеясы осынау тығырықтан ... ... ... ... етеді.
Қоршаған ортаны сауықтыруға ... ... және ... ... ... жасауда табиғаттыпайдалануды кешенді және
үйлесімді түрде қалыптастыру ісі әлем ... ... ... ... ... табылады, сондықтан қоғам мен табиғат
арасындағы ... ... ... өту - ... пен
экономиканы экологияландыру болмақ. Осылардың шешімін табу ... ... ... ... мен ... ... және ... неіздерінің ауқымындағы
білімін ... ... ... ... табиғатты пайдалану ... ... ... ... ... оқытуда сабақ беру жүйесін
өзгерту қажет.
Экономика ... ... ... ... ... ... ғылым
ретінде қаралып келді: оның жалпы алғанда ... да ... ... ... ... ... теориясының қазіргі нысанасымен,
яғни құндылықтар туралы ... ... ... оның ... ... ... көрсетуге тырысады. Ол үшін ... ... ... осы жаңа ... ... ... ұмтылыс
жасалынды. Егер, бір ... ... ... ... ... ... болса, басқа жағынан, ішкі ... ... ... ... ... бөліп алып, оның
шектерін қысқарту керек деп ... ... ... алу ... дәл ... ... беру тұрғысында екі ғылым үшін
де бірдей тиімді.
Халық байлығы ... ... ... жүйеге тоқталмай,
қосымшадағы ең пайдалы ... ... ... ... ... ... бөлігі Смиттің шығармалары болмақ және оған оның
жүйелерін ерекше ... ... ... ... ... ... дәлелдемелердің айқындығымен ерекше міндетті;
бірақ бұл – осы ... ... ... ... ... ... мәжбүр етіп отыр. Осы бір ... ... ... ... оған ... бағынуға дейін жеткізген жоқ ... ... ... Одан ... ... ... түсіндірмешілерден кеңестер алып, сынға құлақ ... ... оның ... ... оның әрбір ережелерін
таразыға салды [1,257б].
Әрбір халықтың жылдық еңбегі оған өмір ... ... ... және өмір ... ... өнімдерді беретін, ол жыл ішінде
тұтынатын және ... ... ... осы өнімдерді ... ... осы ... ... ... ... нәрселерден
тұратын бастапқы қор болып табылады.
Сондықтан осы ... ... ... ... айырбасқа
алатын нәрсені тұтынатындардың салыстырмалы ... ... ... ... заттармен және олар мұқтаждық ететін ... ... ... ... ... ... шығады.
Бірақ әрбір халықтағы бұл қатынас әр ... ... ... ... және ... алғанда оның еңбегінің
қалай қолданылатынын ... ... ... ... және ... ... ... арадағы
қатынаспен айқындалады. Белгілі бір ... ... ... және ... қандай болмасын, оның жылдық жабдықталуының
мошылығын немесе тапшылығы ... осы екі ... ... ... өнімділігі саласындағы осы прогресстің себептері және
қоғамдағы ... мен ... ... ... оның ... ... ... сәйкес бөлінетін тәртәп осы ... ... ... болып табылады.
Адамзатқа тек қана атом ... ... ... тұрған жоқ. Онда
да қасіретті ... шеті ... ... ... яғни
барлық тіршіліктің жоқ болуы, ... ... неге ... еді?! Адамзатты да сондай болашақ ... ... ... Cүтқоректілердің бәрі өздерін ... ... ... атап алса да, сол ... ... өлгелі тұр.
Атом ... ... ... ... ... ... адам
баласының ақылы жетті, бірақ ... ... ... ... ... ... ... емес. Ғылыми – техникалық ... ... ... біз ... өмір ... ... ... аяусыз былғауды үйрендік. Ал ол миллиардтаған ... ... ... XX ... дамуы экономикалық өмірді ұйымдастырудың екі
жолы бар екенін ... Оның ...... экономика,
екіншісі – жоспарлы - әкімшілік экономика.
Бұлар экономикалық қатынасты ... ... ... ... ... шығару керек, қоғамдық өндіріс жүйесіндегі және
өнімді ... ... орны және оның ... ... ... бұл қатынастарды нарық ... ... ... бөлу, оған сұраныс, т.б.). ...... ... ... ... ... жүретін орындарды да (базар,
жәрмеңке) ... ... ... ... ... түсінуіміз керек.
Нарық – өнім шығарушылар мен ... ... ... ... ... ... олардың өзара тығыз байоанысы.
Нарық адамдарды тиімді ... ... ... ... экономика ғылыми – техникалық прогресті, өнім өндірушілердің
өзара ... және ... үшін ... ... ... тауар ғана жасамайды, сонымен ... ... ... ... ... ... өндірушілер жасайды.
Нарықтық қатынас көп қырлы экономикалық қатынасты ғана ... ... ... ... - ... , рухани өмірін ... ... - ... ... ... ... айтқанда, нарық қатынастың экономикалық негізі –
меншікті ... ... көп ... ... қалыптастыру.
Сонымен қатар тауар ... ... ... ... ... мен ... арта түсуі. Бұл
процестердің бәрі аймақтың, елдің немесе ... жүзі ... ... ... ... ... ... өмір сүруші дамыған
елдердің ... және ... ... Олай болса, нарықтық
қатынас – ғаламдық проблема. ... ... жүзі ... арасында осы
саладағы жарыс қарқын алды. (кім көп ... ... ... көп
таратады, т.б.).
Жоспарлы - әкімшілдік экономикада өнімді өндіру мен бөлу ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жоспарды міндетті түрде орындайды. ... ол ... ... ... ... ... ұсынысты мемлекет реттемейді ... ... ... десе де ... ... да ... (сатып алушылар өзіне не керек, қанша керектігін ... ... ... – баға. Бағаны да сырттан ... ... ... және ... ... ... ... өзі шешеді.
Сонымен, ұсыныс пен сұраным теңдңстіріледі. Осы ... ... ... ... ... ... ... тән объективтік – экономикалық екі
заңы бар: баға ... ... және ... ... Біріншісі – орта
бағаны қалыптастырады, ...... ... ... ақша ... ... анықтайды.
Тауар нарыққа (базарға, жәрмеңкеге, ... бір ... не ... ... ... ... оның ... өлшенеді, оны тауардың бағасы дейміз.
Алайда тауардың ... ... ... ... оның ... ... Бұл баға ... құнынан жоғары немесе төмен болуы
мүмкін. Бұл ... мен ... ... Егер де ... жоғары болса (алушылар көп, бірақ тауар аз) – ... ... ... Ал ... ... ... болса, онда
баға төмендейді.
Тауар құнының мөлшеріндегі ... ... ... іс-
әрекетіне әсер етеді. Егер баға ... ... ... көп, ал ... ... ... аз болады. Мысалы, жеміс – ... баға ... ... тиімді, ол өнімді көп алуға ... Ал ... баға ... ... ... да, ... та бағаны
реттейді. ... ... ... көп шығару жолын ... ... - ... ... ол баға ... не ... қанша көлемде шығару ... ... ... беріп тұрады.
Нарықтың ықпалды әсері мұнымен ғана ... Оның ... ... үшін ... өзіндік құнынң қншаға түсетінін ... ... Құн – ... заттандырылған бағасы. Кез – келген тауарда
бір ғана ... ... ... ... бар. ... ... берейік. Мысалы, киім ... бір топ ... ... Осы ... ... ғана ... емес, сонымен
қатар сол ... ... ... ... ... да ... электр энергиясы, т.б.) шығарушылардың да ... ... ... айтқанда, жаңа баға ғана ... ... ... ... қатар бұрын ... ... ... электр шығыны, машинаны пайдалану) шығыны, оның ... ... – құны бар. ... ... ... шығару үшін
алғашқы ... ... сату ... ... ... ... ... да материалдар алып, машиналарды жөндеп, қажет болса
жаңасын ... ... ... ... ... ... керек.
Нарықта сұраным ұсыныстан жоғары болса, баға өз құнынан төмен
болады. Егер де сол ... ... 150 мың ... онда ... ... ... қаржы кеткен шығынды ғана
ақтайды.
Басқа жолмен ... ... бола ма? ... ... ... ... ... үнемдеу керек. Егер де оның құны 20
мыңға кемісе, онда ... да 20 ... ... ... жолы – еңбектің
өнімділігін арттыру.
Ол үшін - жаңа машиналарды пайдалану ... ... ... ... ... екі ... көбейтсе және орташа бағамен
сатса, онда 400 мың ... ... ... ... оның 200 ... ... ... 50 мыңы жалақы төлеуге кетеді, ал 150
мыңы таза ... ... ... ... қорытынды - шаруашылықтың ... ... ... ... ... арттыру керек. Істі тиімсіз
жүргізу, еңбек өнімділігінің ... ... ... апарып соғады (пайда төмен) немесе түбінде ... ... ... ... да ... осылай
ұйымдастырылған жоқпа еді ... ... тууы ... Ол ... ... – ол ... өндірістің дербестігі болмады, екі жүз
мың теңгенің көйлегі өтсе де, ... де, ... оны ... қайталап шығара беретін. Шығынға ұшыраса, оны ... ... ... ... қам ... ... ... шикізатты кемітуге ынталанбайды. Ал ... ... оның ... ... ... ... таппайтын, шығынын
өтей алмайтын зауыт та, фабрика да ... ... ... ... ... жұмыс істеуге мәжбүр етеді.
Нарықтық экономикада еңбек және ... ... да ... нарығының да (тауар нарығы сияқты) үш ... бар: ... ... ... да ... және ... алынады. Арнаулы тауар
– жұмысшы күші сатылады. Мұнда да ... мен ... ... ... Егер де ... ... ... көп болса (айталық бір
салада, зауыттарда), оның ... аз ... да, ... ... ... ... ... қалады. Керісінше, кәсіп
саласына немесе ... ... көп ... ... ал еңбек
нарығында сондай мамандар аз болса, ... ... көп ... ... ... ... ... нарықтық экономика мұндай
мұқтаждықпен келіспейді. Еңбек нарығына тез ... ... ... ... жалақы төлейді. Ал жоспарлы экономика кезінде
кәсіпке қажетті оның ... ... ... ... ... кәсіп
иелері (аздығына қарамастан) қажет болса да аз, ... ... ғана ... ... ... оның ... жойылады.
Белгілі бір елдің экономикалық жағдайына байланысты сол ...... ... бір ... ... ... бір қатынаста
айырбасталады. Ақпарат ... ...... революция
білімнің құндылығын ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан іс-әрекеттің тәсілі ... ... ... ілімді, ақпаратты сату және ... ... ... ... ... ... ... тән қасиет – белгілі таукар өндірушілер арасындағы тауарды
шығару және ... ... үшін ... ... ... ... ... арттырғандар, өндірісті кеңейткендер,
тауардың сапасын ... ғана ... шыға ... ... ... ... ... жақсартады, сонымен қатар бағасын арзандатуды
да көздейді [3,122-124б].
1.1.Экономика ... ...... ... өнері) ұғымы
алғашында үй шаруашылығын жүргізу ... заң ... ... ... бұл ұғым одан ... кең ... өндіріс,
тұтас халық шаруашылығы, жалпы өндірістің әр саласы, ... т.б. ... ... Біздер экономиканы кең көлемде,
қоғамдық ... ... деп ... ... ... ... ... айырбастау, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды
сипаттайды. Экономикалық қатынастар өзге қоғамдық ... ... ... ... табылады [4,53б].
Экономика ғылымы ең ертедегі ғылымдардың бірі. ... ... ... III ғасырда ертедегі грек ойшылдары Ксинофонд және
Аристотель еңбекреінде пайда ... Көп ... бойы ... сөзі үй ... ұйымдастыру және ... ... ... қатар жалпы ұлттық мемлекеттік
шаруашылықты ... ... ... қажет етті. Осыған
байланысты ... ... жаңа ... ие ... ... ... грек ... “полис”-мемлекет, “ойкос”- үй шаруашылығы,
“номос”- заң дегенді ... ... ... ... ... ... де Монкретьен ... ... оның ... экономия
трактаты” деген еңбегі жарық ... ... ... ... ... ... Саяси экономия ғылым ретінде XVI-
XVII ғасырларда ... ... Бұл ... ... ... ... сөзі – ... көпес) болды. Осы ілімнің
негізгі мазмұны байлық көзі ... мен ақша ... ... деп ... ... екі ... тұрды: алғашқы
кезең – ақша балансы ... ... оған ... олар ... ... шығаруға тыйым салу қажеттілігін ұсынды; соңғы кезең
– меркантелистер ... ... ... зерттеуге көшті.
Алғашқы меркантелистерден айырмашылығы олар ақшаны ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асыруды ұсынды. Протекционизм – ұлттық
экономиканы қорғау. ... ... ... ... Фосашков жатады. Айналыс аясындағы бағыттарды жаулап ... ... ... Оның мәні ... көзі ... тек ... ... сапасы емес, өндіріс ... ... ... ... - ақша ... тауар. Ол идея
алғашқы рет ... ... ... ... ... Осы ... басты тұлғасы – Франсуа Кене. ... ... ... көзі ауыл ... ... ... Кейінен бұл сұрақтар ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Олар ұлттық байлық тек ... ғана ... ... ... ... ... ... етті.
Марксизмнің негізін салушы – Карл ... Оның ... ... ... ... ... ... даму
өаңдылығы, социализмнің жаңа жүйе ... ... ... ... еңбек, қосымша құн туралы ілімді қалыптастырды. Марженализм
(шекті) ... ... ... үшін ... соманы
пайдаланды. Бұл бағыт XIX ғасырдың ... ... ... ... ...... ... бөлудің тиімді
әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... мен маманданудың пайда ... ... ... ... ... тәуелділікке түседі. Еңбек
бөлінісінің дамуы ... ... ... ... ... күшейе түседі. Олардың ... ... ... ... ... ... үйлестіру әдістерінің жиынтығы
экономикалық жүйені ... ... жүйе ... отырған
қоғамда қалыптасқан шаруашылық тетіктерін, ... ... ... ... ... жүйе өзінің басты мақсаты ретінде – қандай ... ... қай ... көрсету керектігін; ... ... ... кім үшін ... ... ... қажет деген ... ... Бұл ... ... байланысты экономикалық жүйелер: дәстүрлі, ... ... ... үш ... ... ... ... өндіру, бөлу және ... ... ... ... ... ... - ... экономикалық жүйе бұл
мәселелерді директивалық ... яғни ... ... ... ... Ал ... ... жүйеде
шаруашылықтың бағдары тауар өндірушілер мен ... ... ... ... ... жылы КСРО құлады, соның нәтижесінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекет
болып жарияланды. Әкімшіл - әміршіл жүйе, ... ... ... Бұл жүйе өмір ... 70 жылдың көлемінде елдің экономикасы
тұрақты ... ... ... ... ... ... деген ынтасын жойды, тепе-теңдік үстем болды. Барлығы ... ... оны ... ... ... ... ... министрліктердің қарамағына ... ... ... ... ... жоғарыдан төменге
дейін жоспарлады, ... ... ... ... Жоспар заңға
айналды. Өндіріс органдары өз өнімдерінің ... иесі ... ... ... ... ... ... КСРО
өнімінің сапасы жөнінен көптеген елдерден артта қалды. 20 ... ... ... ... ... ... Ауыл ... көтермейтін жағдайға жетті. Ең жақсы, қолайлы деген ... әр ... 17-19 ... өнім ... бұл ... 2,5 есе кем еді. ... Германияда ауыл шаруашылығындағы
бір жұмыскер 67 ... ... ... ... Америкада бұл
көрсеткіш бұдан да жоғары еді, ал ... 7-8 ... ғана ... ете ... ... ... ... “қайта құруы” ... ... жоя ... ... тиімсіз жұмыс ... ... ... өмір ... мүмкіндік жасады.
Жоспарлаушы, өнімді бөлуші және ... ... ... ... түсті. Бірақ одан экономика ... ... ... ... мен ... ... өндіріске енуіне
зиянын тигізді.
Сонымен, КСРО экономика саласында индустриялы ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі, өнімнің сапасы, т.б.
Осы көрсетілген және басқа да ... ... ... Оның ... 15 ... ... ... оның бірі – Қазақстан.
Нарықтық ... ... және ... әлем ... ... Нарықтық экономикаға көшу адамдардың ынтасының
артуына жол ашты. Ол ... ... ... ... өнімділігінің артуына жағдай жасады.
Нарықтық экономиканың моделі (үлгісі). Барлық ... ... ... елге ... өз ... дербес, стратегиялық және әлеуметтік-
экономикалық міндеттер ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
-барлық азаматтардың тұрақты өмір ... ... ... ... аз ... етілгендерді қорғау;
-табысты әділетті бөлу;
-ақшаның құнсыздануын бақылау, оның ... ... ... ... қол ... сауданың және қаражаттық ... ... ... ... ... стратегиялық мақсатын іске асыру ... ... ... бар ... әр ... ... өз
проблемаларын әр ... ... ... ... өз елдерінің
экономикалық-әлеуметтік дәрежелерін, оның ... ... ... жетістікке жетудің, нарықтық экономиканы
қалыптастырудың әр елде әр ... ... ... болатынын
білеміз. әр елдің өз ... ... ... ... ... ... да нарықтық экономикаға
өтудің, оны қалыптастырудың өз үлгісін жасауы қажет болды. ...... ... экономиканы бірден тәжірибеге енгізе отырып, алдын –
ала оның моделін – үлгісін ... ... ... ... ... үшін өз бетінше жол салады, оны ... ... ... ... алады: табиғи байлығы, демографиялық,
географиялық, әлуметтік ... ... ... ... дәстүр және
құндылық, көрші елдердің ... ... ... ... ... да ... ... бар ел. Сондықтан да оның ұлттық
экономикасының өз моделі болу керек, оны білу өте ... ... ... оның жобасы және зерттелген ... бар. ... ... ... ... мен темір ... КСРО ... ... ... 9, темір рудасынан 10,
марганецтен 13, бокситтен 22, молибденне 29, ... 31, ... ... 50, ... 53, ... 55, ... ... бариттен 80, хромнан 80 пайыз.
Қазақстан жерінде мыстың ... қоры 10, ... ... 13, ... ... ... 30 пайызы Қазақстан
жерінде. Бариттің, вольфрамның анықталған қоры ... ... ... ... дәрежеде мемлекеттендірілген.
Мұнда ... ... ... ... қалыптасқан. Экономика
саласында базалық – негізгі салалар, ...... ... ... кешендері басым еді. Сонымен қатар арзан ... ... ... ... жағдай да қолайлы еді.
Қазақстан көп ұлтты ... ... ... ... ... мен
дәстүрі бар, еңбек, тұрмыс, мәдениетті ... ... ... ... ... ... елдердің
әсері күшті еді, олармен мемлекетаралық, экономикалық, саяси, басқа
да ... ... Бұл ... кезекте Ресейге қатысты.
Кеңес өкіметі тұсында ... ... өз ... ол кері ... ... ... ... ішкі
рыногының көлемі тар еді, халқы 16,6 ... Бұл ... ... ... ... ... тигізді.
Сонымен, Қазақстан ешбір елдің де ... ... ... ... ... үлгі жасай алмайтын еді. Республиканың өз
жағдайы бар, өз ... ... ... бар. Ол ... ... елдердің тәжірибесін, жетістігін, ... ... өз ... ... ... ... Оның ... бір айғағы
«Қазақстан – 2030» экономикалық стратегиясы.
Жекшелендіру – ... ... ... ... ... қатынастың экономикалық негізі – меншікті ... ... ... тең ... меншікетерді қалыптастыру,
сонымен қатар ... ... ... арттыру. Бұл процесс
аймақтың, ... ... ... жүзі ... іске ... ... нарықтық қатынас ғаламдық проблема екен. Дүние жүзі ... ... ... жүріп жатыр (кім көп және ... ... ... ... ... ... экономика адамдардың мүддесі үшін ... ... ... мен ... ... байланысы нығаяды.
Ел экономикасында қандай өзгерістер жүріп жатыр? Ең негізгісі –
мемлекеттік ... бас ... ... тең, аралас меншікті
қалыптастыру. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... керек.
Бұл проблеманың төңірегінде әр ... ... ... ... күрес жүріп жатыр. Жекешелендіру қандай қарқынмен және қандай
көлемде жүруі ... ... ... кім, ... көлемде алады? Ол
қазір қандай сипат алуда? Осы және ... да ... ... назарын өзіне тартты.
Көптеген елдер меншікті ... ... ... ... оның нысаны мен тәсілі әр ... ... ... тәуелсіздігі жарияланысымен-ақ бізде де ... ... ... ... шаруашылық субъектілері меншік түрлері
бойынша ... ... ... 133443 ... ... болды.
Оның мемлекет қарамағындағылары – 23439, жеке меншікте – 106955, аралас
меншікте – 4716, ... – 3051. ... ... ұсақ ... ... ...... мемлекет меншігінің салмағы 20% ... ... ... жол және әуе ... байланыс және коммуникация,
мұнгай шығару қалды. ... ... ... мемлекет билігінен
алынды, жеке және ... ... ... ... 1996жылы бюджетке 19359898 мың ... ... ... екі ... ... бойынша сатылған, сатып ... 2,2 млрд ... ... оның 2,1 ... ... ал 75 мың теңгесі жергілікті бюджетке ... ... ... ... ... ... Ірі ... саяси және экономикалық реформа жүргізілді, жүріп те
жатыр. ... ұзақ ... ... нәтижелері әзірге нашар
болса да, оның қайсыбір ... ... ... қол ... ... ... ... Бізде бұрынғы 70 жылдан
астам өмір сүрген саяси және ... ... ... ... және ... жүйе ... ... кезеңде Қазақстан ... ... ... ... әрі көп нәрсені құрбан етті. ... ... ... ғана ... болашақ ұрпақтың игілігі үшін іске асырылуда.
Экономикалық реформаларды жүзеге асыру, ... ... ... экономикасының дүниежүзілік экономикалық қатынастар жүйесіне
кіруі өндіріс көлемінің ... ... әсер ... қоймайды.
Технологиялық тұрғыда артта қалған және ... ... ... ... ... ... ... және көптеген
кәсіпорындарының тұралап қалуына, ... ... ... құлдырауына алып келген негізгі факторлар, міне, осылар.
Осының ... ... ... ... 8 ... өндіріс деңгейі екі
еседен артық қысқарды, ал бюджеттік ... ... ... күші ... тиіс ... ... мен ... қорлануы баяу. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ халықаралық қаржы институттарына да одан
әрі тәуелді бола ... ... әріә ... сауықтыру
инвестицияларының зор көлемде келіп ... ... ... ... ... едәуір жақсартылса ғана ... ... ... ... зор мүмкіндіктер табалдырығында тұр. Азияның ең
кедей ... отыз жыл ... ... ... индустриялы
мемлекеттерге айналғанын дүние жүзі ... ... ... ... және ... болса, қазір оларға Малайзия, ... ... ... Қазақстанның көршісі Қытай ... ... ... ... мен Бразилия да өз қуатын еселей түсіп
келеді. ... ... ... бұл ... ... ... жолбарыстары ретінде танылып отыр.
“2030 жылға қарай ... ... Азия ... ... өзге дамушы елдер үшін үлгі болады деп ... - ... ... ... Қазақстан өзінен-өзі пайда ... ... ... өз ... және ... ... ... ерік-
жігері арқылы тұрғызады.
2030 жылғы Қазақстан Еуразияның орталығы бола ... ... келе ... үш ...... ... және Мұсылман
әлемінің арасындағы экономика мен ... ... ... ... ... ... ... күрделі жолдан ойдағыдай өткен және ... ... нық ... аяқ ... ел ... [7,14б].
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өткен кезеңді
қорыта келіп, ұзақ мерзімге ... ... ... мен оларды
іске асырудың стратегияларын анықтады. Ұзақ ... жеті ... ... олар ... ... ... ... үш басым
бағыт экономика ... ... ... асу – экономикалық
өрлеудің ... ... және ... сайын арта ... қол ... ... ...... мен газ
өндіруді және экспорттауды ... ... мен ... ... жәрдемдесетін табыс алу ... ... ... ... энергетикалық ресмурстарын тиімді
пайдалану. Инфрақұрылым. ... ... және ... Осы ... ... ... нығайтуға, саяси ... ... ... ... етіп ... Осы ұзақ мерзімді
басымдықтардың әрқайсысы үшін бір ... үш, ал ... ... ... ... ... өрлеу стратегиясы мықты
нарықтық ... ... ... ... және айтарлықтай
шет ел ... ... ... Ол он ... ... ... рөл атқара отырып, экономикаға
араласуының ... ... ... үш жылдың ішінде Қазақстанның
экономикалық стратегиясы макроэкономиканы ... ... ... ... тоқмейілсуге негіз бола алмайды.
Бірінші азиялық барыс болу үшін ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
халықаралық тәжірибе енгізілуге тиіс.
Құнсыздануды қолайлы ... ... ... ... ... ... ... бағыттайды.
Жеке меншік институттары жерге деген құқықтың, сондай-ақ ... және ... ... ... заң жүйесін
құрудың есебінен нығайтылады.
Кәсіпорындарды жекешелендіру ... ... Енді оны ... ... кешен мен әлеуметтік салада ... ... ... ... ... дәл ... ... Стратегиялық
сипаттағы кәсіпорындардағы акциялардың ... ... ... ... ... ірі ... ... байланыстыпушы
буын ретіндегі ... ... ашық ... мен ... ... талап етіп отыр.
Қазақстанның энергетикалық және өзге де ... ... ... ... ... ... және ... кезектегі мәселелердің бірі. ... ... ... ... ал Қазақстан ... ... ... мен ... ... басты орынға шығуы
үшіні саяси ерік-жігер мен ... ... ... ... ... ... көптеп тарту үшін республикамыз ... ... ... үшін ... ... ... ... дүниежүзілік тәжірибеден туындап отыр.
Қазақстан табиғи ресурстардың, ... ... ... зор ... ие. Қазақстанның әлемдегі мыс ...... – 19, ... – 13, ... – 10, марганецтің – ... ... – 30 ... бар. Мұның бәрі ... ... ... ... ... орындардың бірін алуына мүмкіндік
береді.
Мұнай және ... ... ... ... келтіру
стратегиялық міндеттерінің ... 1997 ... ... ... мұнай
құбырын салу басталды, оны іске қосу жыл ... 68 млн. ... ... ... XXI ... ... 100 ... мұнай өндіру жоспарлпнып отыр, ал 2010-2015 ... ... ... ... тұр. ... ... пайдалану туралы
жақында ғана Америкамен ғасырлық ... – шарт ... Бұл ... жүзі елдерінің назарын ... ... ... ... ... және ... ... өтетін сауда легінің ұлғайтылуын
қамтамасыз ... ... Бұл сала ұзақ ... ... жан-
жақты өсу стратегиясына ... ... ол ... ... ... жәгне жаңа рыноктар іздеуге мүмкіндік береді.
Президент Қазақстан халқына Жолдауында ұзақ ... ... ... ... ... яғни таяудағы үш жылға арналған
жоспарды, міндетті де ... ... ... ... елдермен белсенді қарым-қатынас ... ... ... ... ... және еліміздің
әскери доктринасын ... ... ... ... ... ... неғұрлым өткір проблемаларын шешу;
- кедейшілік пен ... ... ... ... ...... реформаларды аяқтау, ең
алдымен бюджет саласындағы ... ... ... ... ... туғызу, т.б.
Осылардың қайсыбіруін айтып өтейік. Каспий ... ... кен ... ... ... Ресейдің, Қытайдың,
Ұлыбританияның және басқа дамыған ... ірі ... ... ... ол ... ... ... тәуелсіздігіне деген мүдделілігін ... Ал ... ... ... отын ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз етеді. Азия мен Еуропа ... ... және ... заемдарының, басқа ұйымдар мен ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік дамытылады. 25 – ... ... ... кіші ... ... ... үш жыл ... мен мүлік сатып алу үшін, заңда тыйым ... ... ... ... жан ... ... ... дағдыларын
ұштауы үшін өте қиын ... ... ... 150 мың ауыл
адамына қажетті осындай ... ... ету ... ... ... үш жылдың ішінде монеторлық саясат бұлжытпай
жүргізіледі, жекшелендіру аяқталатын ... ... КҚК ... ... ... ... ... үшін қолдан келгеннің
бәрі істеледі. Жерорта теңізіне, ... ... Араб ... ... арналарын тартуды қаржыландыру мен салу ... ... ... мен ... ... ... рыноктарға отын жеткізу үшін газ ... ... ... ... қажетті материалдық байлықты табиғаттан алады.
Қоғамның ... ... ... ... қорына байланысты.
Сондықтан адамзат болашақта күйзеліске (катаклизмге) ұшырамас ... ... ... ... оның ... ... және
қалдықсыз пайдалануға тиіс.
Адамның өндірістік ...... ... ... ... ... сайын оның табиғатқа кері ... ... өсіп ... ... ... қоршаған орта мен
табиғатқа ... ... ... орта ... – бұл ... шаруашылық іс-әрекеті және
оның әсерінен өзгеріске ұшырап отырған ... пен ... ... ... ... кәсіпорындары, көлік ... мен ... ... елді ... ... орта ... кіреді.Адамның бір қалыпты өмір сүруіне таза ауа, ауыз ... ... ... ... су мен ... ... да маңызы зор.
Шаруашылықтың әр түрлі ... ... ... ... және
оны тасымалдаудың көзі ... ... ...... ... ... қана қоймайды, ... ... ... ... ластаушы. Өнеркәсіптің әр түрлі салаларын
қоршаған ... әсер ету ... ... - ... және ... салалары деп екі топқа ... ... ... ... минералды тұздар және басқа да қазба
байлықтарын өндіретін кен ... ... ... кенді өндіру
ашық әдіспен жүргізілетін болса, ... ... ... әкеп ... Бұл ... антропогендік ландшафт
қалыптасады.
Антропогендік ландшафт дегеніміз – адамның іс-әрекетінің ... ... кен ... ... ... рудалары жер
бетіне таяу орналасқандықтан, ашық ... ... ... ... ... де ашық ... алады.
Адамның биосфераға антропогендік іс-әрекеті Жер ... ... ... ... ұшыратуда. Адамдар пайдалы
қазбаларды барлаумен және ... ... ... саны ... ... жұмыстарымен үнемі айналысып ... ... ... пайдалы қазбаларды көп ... ... оны жағу ... жүзі ... 10 млрд т) ... ... ... ... ... Ал ... газының көбеюі жер ... ... яғни ауа ... ...... жылынуға әкеп
соғады.
Қазіргі кезде атмосферада метанның, көмірқышқыл газының, ... және ... ауыр ... ... ... ... ... денсаулығына, ауыл шаруашылығына кері ... ... пен адам ... арасында өзара ... бар. ... ... ... ... ... дамиды. Адам қоғамы аңдар
әлемінен ... ... ... ... ... да ... жасайды. Олар ұя немесе үйшік ... ін ... ... ... ... тек тікелей қажеттісін ғана ... өзі ... ... шамасын, өлшемін, ... ... ... ... алады, әсемдікті сезінеді [9,10б].
2.1.Экология - жаңа, жас ғылым ... ... ... он – ... ... ... ... бөлінбей келген. Әбден табиғатымыз азып –
тозғанда, бұл ғылым саласына бет ... Енді ... ... ... ... ... кеңейте түсу қажет. Ең ... ... бала ... бастап барлық мектептерде, орта
және жоғарғы оқу орындарында оқытылуын ... ету ... ... ... ... ... табиғат қорғаушыларын дайындауға
мүмкіндік аламыз [10,144б].
Тірі организмдердің таралуы ... ... ... ... ... анықталады. Барлық тірі және өлі ... мен ... ... ... ... ... байланыста
болатын мекен ортасы деп ... орта ... ... ... ... терминінде
адамдардың ықпалы ... ... сол ... ... организмдерге әсер ететін ортаның ... - ... деп ... ... ықпал ету ерекшелігіне қарай ол үш
топқа ... ... ... – бұл өлі ... тірі ... немесе жанама түрде әсер етіп, олардың өмір сүру жағдайын
белгілеу ... ... ... ... ... ... ... ауаның құрамы, атмосфералық қысым, жауын-шашын, жел,
су ... ... жер ... ... ... ... – бұл ... иелерінің бір-біріне жер
етудің ... ... ... ... басқа жеке ... ... ... ... ... бастан кешіреді, өздерінің
немесе өзге түр өкілдерімен өзара ... ... ... ... ... не ... өздері әсер етеді.
- антропогенді факторлар – организмдердің ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... адам қызметтерінің барлық факторлары. Мұндай факторларға
жататындар: өнеркәсіп, ауыл ... ... ... ... өзге ... ... соңғы жылдары антропогенді
түрде ... әсер ету ... арта ... ... ... әр әр ... ... ... әсер ету ... мен ... иелерінің
жауап беру реакциясының ... ... ... ... ... ... әсер ету ... факторына
реакциясын жатқызуға болады. Жетімсіз немесе шамадан ... ... ... ... кері ... етуі ... түрлі тіршілік иелерінің әр түрлі жағдайда ... ... ... бірдей емес. Мәселен, ылғалды жақсы ... ... ... ... ... ... ... кейбірі құрғақшылықты, ... ... Осы ... өсу ... өте ... ықпал жасайды. Бақылау
нүктесінен барынша өсуі ... деп ... Бұл ... көлеміне жатады. Жағымды күш ... ... осы ... ... ... ... факторы деп
аталады. Ең азынан ... ... бар ... ... кезінде
өсуге мүмкіндік барды диапазон (көлемінің) тұрақтылығы деп аталады.
Шек қою ... яғни ең ... ... ... ... ... ... шегі немесе сол ... шегі ... Осы ... ... ... ... дәрежесін экологиялық валенттілік деп ... ... ... оның әр ... ... ... көрсетеді.
Тұрақтылық шегінің нүктесіне жақындау шамасы ... ... ету ... ... ... ... ... әрекеті
төмендеп ... ... ... ... ... өлуіне әкеп
соқтырады, яғни бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... отыр. Мұндай ықпалды ... ... ... алуы мүмкін.
Әрбір өсімдік пен жануарлар түрінің ... ... ... немесе қысым зонасы мен ... шегі ... ... ... факторларына қатысы барлар өмір сүруде.
Экологиялық валенттіліктің кең түрі тіршіліксіз орта ... ... ... ... “эври” қосымшасын ... ... eurys - кең). ... ... ... ... ... қосымшасымен (грекше stenos – тар, ... әр ... ... факторлардың (кең) ... ... ... түрлерді эврибионтты деп
атайды. Тіршілік ету үшін ... ... ... қажет
ететіндер - стенобионтты деп аталады.
Экологиялық факторлардың әсерінен тірі ... ... ... ... Онда ... ... әр алуан
деңгейде ұйымдасқандары: ... ... және ... ... ...... бір ... тіршілік ететін және
өзара ... ... ... бір түр ... ... ... әсерінен популяциядағы даралар саны, ... ... ... ... Популяция латынша populus – ... ... ... орта ... ... осы ... басқа
түрлердің тіршілік ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Н.Ф. Реймерс бойынша ...... жүйе ... ... ортасы немесе оның
популяциялық тіршілік жағдайының ... ... ... ... ... түр ... өндіру функциясымен байланысты,
қоректік қажеттілігіне ... ... ... Осындай экологиялық
байланыстар биоценоздың белгіленген ... ... ...
динамикалық жүйелер, олар тұрақты даму ... және ... тән ...... ... ...... өмір сүретін ортасы.
Адам табиғатта өмір сүреді, ... ... ... ... оның ... мен ... өмірі табиғатпен тікелей ... ... ... – адам ... бір бөлігі. Табиғат адамның
өмір сүруінің табиғи жағдайы ғана ... оның ... ... ... ортасы.
Адамның өмір сүруінің табиғи жағдайы екі ... өмір ... көзі ... ...... ... (көмір, мұнай, ағын су
мен ... ... т.б.). ... ... ерте ... ... ... құбылысқа” көп аударылды, ал кейін
өндіріс күшінің ... ... ... ... ... ... байланыстар өндіріс ... ... ... ... ... сонымен қатар, жасанды ортада – ... ... да ... ... орта заттық негізде ғана ... ... ... ... өмір ... ... жасайды. Ондай
қоғамдық ... ... бір ... дүниеде ғана ... ...... ... атаулының құтты қоныс мекені, алтын-
ұя ... ... Ал адам үшін ... ең ... ... ... Өйткені адамның өзін дүниеге келтіретін аяулы
анасы, ... да ... ... ана деп құрметтеуінде де ... ұғым ... ... бар өмір ... ... ... ... өтіп келеді. Сан ғасырлар бойы ... сол ... ... ... ... ете ... оның сан алуан ... ... ... ... және сол туралы орынды пікірлерге келді.
Халқымыздың табиғат ... ... ... құбылыстарымен,
заңдылықтарымен үнемі үндесіп жатты. ... ... өзін ... ... ... тобы деп ... ... ... ... өмір сүру қажеттігін, ерте ... ... ... ... ... ... өзгеоістеріне сай көшіп –
қонып жүріп, өз шаруашылығын ... ... ... отырды.
Және табиғатқа аялы алақан, жылы жүрек сезімі, көздің ... ... ... ерте ... ... орай халқымыздың да
мінез – құлқы бірте-бірте қалыптасып, ондай ... ... ...... асыл мұра ... жеткізіліп, жалғасып отырды
[10,44б].
Әлемдік ... ... ... ... ... ... туындауына себеп болып отыр. ... ... ... ... ... ... ... сарқылуы, озон
қабатының бұзылуы, жылыжай ... ... ... ... жауын, ауыз
судың ... ... ... өсімдік пен жануарлар
түрлерінің жойылуына және ... ... ... Жоғарыда аталған
осы проблемалар қайткенде де адамзат ... ... ... ... ... ... экологиялық проблемаларды білмейді.
Егер де олар кейбір организм ... ... ... ... баяу ... біршама уақыт аралығында бір түрдің
екінші түрге ... ... ... өте ... ... ... ... проблемаларды жер ... ... ... ... ... отыр.
1.Табиғатпен қоршаған ортаға алдымен XX ғасырдағы антропогендік әсер
етуінің шамасы ... ... ... биосфераның шегіне ... ... ... параметрі бойынша асып ... ... ... ... әр ... ... жер көлемінің күрт азайып кетуі, олардың тозуы,
биологиялық түрлердің ... ... ... және спалық жағынан
да кедейленуі.
- тұщы су, ... ... ... және ... өнімдерінің
орнын толтыруға “мұрша бермей бәрін алып, тұтынып жатыр”.
- XX ... орны ... ... және ... ... тез
азайып, сарқылуға ... өз ... қиын ... ... отыр.
- Құрамындағы заттар мен материалдар табиғат ... ... ... ... ... ... ... экожүйенің
бұзылуына әкеп, адам ... ... ... ... ... ... биосфераның қызметі әлсізденіп,
экологиялық ... ... ... ... ... ... ... құрғақтығында,
құрлықтың ландшафт құрылымында, климат пен ... ... ... ... бұрындары болып тұрған. Мондай-ақ
адамның табиғатқа жағымсыз әсер ... де ұзақ ... бар. ... барлығы біздің заманымыздағы жағымсыз ... ... ... Бұл ғаламдық экологиялық ... ... ... ... ... ... қысымға табиғат бұрын соңды
көрмеген экологиялық қауіпті ... ... ... ... ... және ... ... әсерінен
мутацияны тездетіп және жаңа ... ... ... ... ... ... бейімделуі мен тұрақтылығы өте жоғары, ал ... ... ... қасиеттерге де ие:
- микроорганизмнің, өсімдіктің немемсе жануарлардың жеке түрлеріне
таңдап ... әсер ... ... ... ... ... ... жанап өтетін, экожүйелердің тұрақтылығын бұзып
және олардың ішінен ... ... ... ... еш келмейтін
тізбекті реакцияларға жол ашады.
- ланшафтың антропогендік тұрғыдағы ... ... мен ... ... ... мен ... қауіп-қатерге бақылауға
еш келмейтін салдарлары да жоқ ... ... ... ... ... ... бар.
3.Адам өзінің консервативті ... ... және ... санап өсе түскен өгейсінудің арасындағы қайшылықтардың торында
шырмалғандай күй ... ... ... ... ... ... сүру үшін ... құралдарын пайдалана ... ... мен ... бәсекелестіктің қысымынан үлкен ... ... Ол ... ... ... бірнеше есе асып,
биологиялық тұтынуды қанағаттандыру үшін ... мен қуат ... ... ... ... арттырады.
- адам санының өсуі ... ... ... ... ... Керісінше,тұқым қуалайтын ... ... ... ... егде ... ... аурулары
да кең етек алып ... ... ... проблемары
денсаулық проблемаларына көп ... ... ... XX ... ... тұтыну өркениетінің шегінде отыр.
Экономика екінші қажеттіліктің ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта мен табиғатымызға
артық техногенді салмақ түсіреді.
Адамзаттың экологиялық ... ... және ... өте тығыз байланысты. Аймақтық экологиялық проблемалары
әлеуиеттік мүлік теңсіздіктері мен ... ... ... ... ... Осы ... көпшілігін тек қана
экологиялық себептерге ғана ... ... ... ... ... ... ... да байланысты. ... ... ... ... ... ... және ... маңызды ғылыми
негіздерін енгізуде.
Ғылым ретінде қазіргі таңдағы ... ... ... материалдардың бірегей теориялық платформаға өзара қатынасын
барлық қырынан ... осы ... бір ... ... ... ... ғаламшардың экологиялық проблемасын түсіну үшін,
экологияның жаңа ... мен ... ... үшін табиғатты
пайдаланудағы тәжірибелік ... ... ... ... білу ... Осы ... ... жалпы міндеттерін
ғылыми ... ... ... ... ... ... болады.
1.ғаламшар табиғаты жағдайларының және оның ... ... ... ... ... мен ... әрекетінен
биологиялық қорлардың алынуына себеп ... ... ... ... ... ... ... шамасын анықтау;
2.биосферасы ең ... өнім ... ... ... ісінен қ
бағалануының бар әдістеріне ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
қоршаған ортаның аймақтық және ғаламдық ... ... ... ... ... ... әр түрлі елдердің түрлі
сценарийі негізінде болжауын ... ... ... идеологиясынан алшақтау, экспертизхм
әдіснамасы мен жаңа идеологияны қалыптастыру, ... ... ... ... саясатты, техниканы, ... ... ... шарашлар;
4. оңтайландыру критерийлерін орындау – экологиялық өктемдік ... ... ... мен ... ...... экологияға қарай бет түзеуі (бағдары).
5.адамзат қоғамының ... ... ... мен
технологиясы, табиғат ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыру ғаламдық
экологиялық дағдарысты болдырмайды [13,6-7б].
2.3. Экологиялық жағдай ... ... ... ... ... ... Ол біздің елімізде де, әсіресе индустриялы, ... ... ... ауыл ... аймақтарында да өткір
түрде ... ... ... тиімді пайдалануда, қалаларды,
елді мекендерді көгалдандыруда, ... ... ... ... ... ... іске ... да, айналадағы ортаны
қорғаудағы жауапсыздық, ... ... орын алып ... ... жердің ластануы салдарынан адамдардың өміріне
және олардың өмір сүру ... зор ... ... ... ... ... айналадағы ортаның ластануы ... асып ... ... ... ... және ... ... алғанда бүкіл адамзат алдына кұрделі ... ... ... ... ... ... өмір сүруіне тиімді етіп
сақтау үшін табиғатты, оның ... ... ... түгелдей
өзгерту қажет. Кезінде белгілі жазушы Л.Леонов: ... ... ... ... ... екі ... тұр: бейбітшілікті
және табиғатты қорғау, ... де ... өиір ... ... Ал Ш.Айтматов: “Біз бүгінде ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар бағындырушы,
жасаушы болады. Біз ... оған ... ғана ... ол ... тәуелді” – деп жазады.
Біздің республикамыздың табиғи байлық қоры мол. ... 48 ... 85022 өзен бар. ... және ... ... бай. ... 6 ... жуық өсімдіктің түрлері, сүтқоректілердің 172,
құстардың 490 түрі бар. Осы ... ... ... аса ... пайдалануымыз қажет.
Су қорларын, қоймаларды сақтау – ... ... ... ... ... табылады. Бұл әсіресе Арал ... ... ... отыз бес ... ... ... 700 км3 су ... айырылды. Теңіз суының тұздылығы
бір литрге шаққанда 20 ... асып ... ... ... ... төмендеп, жиектен жүздеген километрге қашықтап кетті. ... 75 ... ... ... пен ... шаң ... Ол барлық
тіршілікті түбірінен ... ... ... аймаққа айналды. Шаң мен ... ... ... Оның ... ... ... ... кетуге
мәжбүр болды.
1960 жылға қарай Арал ... ... Ол КСРО – ның ... ... ... орын ... ... су қорын ... ... екі ірі ... - ... және ... еді. ... өте ... егістікке пайдалы болатын. Арал ... ... 450 мың ... бағалы балықтар ауланды, миллион ондатра
терісі ... ... ... мен жол ... ... ... ... еді. Арал теңізі сол аймақтың ауа ... ... ... ... ... ... ... бастап, екі өзеннің суын ... ... ... тыс ... ... ... ... суы тартыла бастады. Қазіргі уақытта ... суы ... ... ... ... көлемінің күрт кемуі өсімдік
әлеміне кері ... ... ... ... мал ... мен
көгалды аймақтар жоғала бастады. Олардың орнын ... ... ... ... ... 57 ... аңдардың 13-ақ түрі қалды.
Арал теңізінен ... ... ... ... Жер ... ... ... тоқтады.
Бүкіл Арал аумағында іш ауруы етек алды. ... ... 20 есе асып ... ... бүйрек, бауыр аурулары
адамдарды өмірлік ... ... ... ... болып тууда.
Чернобыль апаты 8 миллиардтан астам шығынға түсті, ал Арал ... ... ... ... одан әлдеқайда асып түседі.
Семей аймағындағы ядролық сынақ халықтың ... ... ... ... рет 1949 жылы ... айында 16 мың км2 кеңістікті
қамтыған жарылыс басталды. Ашық ... ... ... 14 ... Осы кезкңде 500 ядролық жарылыс өткізілді. ... ... ... рак, катаракта, туберкулез, аллергия,
екі басты, қолы жоқ, ... ... ... ... ... ... отбасын дерлік қамтыды.
Тек 1991 жылы тамыздың 29-ында ... ... ... ... ... полигонын жабу туралы жарлық
жариялаған соң, ядролық ... ... жылы Іле ... ... су электр станциясы салынды.
Қапшағай қойнауы суға ... ... ... Іле ... ... су ... азайды. Кішігірім көлдерге су ... көбі ... ... Бұл ... түгелдей сортаңға айнала
бастады. ... ... ... ... ... ... салынуына байланысты, химиялық
тыңайтқыштарды есепсіз ... ... ... ... Арал ... ... басталды. Балқаш – Іле аймағының
экологиялық жағдайы күрделі мәселеге ... ... ... ... ... тазалау
қондырғыларының сапасы мен тиімділігі 30% -дан ... ... ... және ... ... ... Ертіс, Орал,
т.б. өзендерінің суы, зияндылығы ... ... ... асып ... Өзендердегі судың өздігінен тазаруы, тек
300 ... жол ... ... соң ғана ... ... ... ... жүзеге аса алады. Тіпті, бұл су
көздерінің есте ... ... де ... ... ... ... мен ... жетістіктерін ендіру, осы
мақсаттарға қаржы жұмсау ... ... ... тамшыдай...
Жер және минералды ... ... ауыл ... тозудың аз-ақ алдында десе де ... Бұл ... ... жер дефляциясы дәлел болады. Суармалы жерлердегі
құнарлылықтың төмендеуі, ... ... ... ... ... ... ... далаларының егіс алқаптарында жиі
байқалып отыратын ... Ал, ... ... 5 см ... жинау үшін жүздеген жылдар қажет болса, аридті ... үшін бұл ... ... жылдар кететіні анық. Топыраққа
рекультивация жасау да қымбатқа түсетін ... 1 га үшін 300 ... ... ... одан да көп ... ... ... тағы бір
зиянды, экожүйенің микроклиматы енді ... ... ... ... ... қазбалардың ішінен, республикаға, әсіресе ең ... ... және ... зиян ... ... кендері, түсті металлургия, ал ... ... хром ... ... және уран. Олардың басым ... ... ... ... ... ... өнім мен қымбат
бұйымның тиімділігін солар көріп отыр. ... ... ... ... ... ... ... зиянды қалдықтар
мен бүлінген су, ауа, топырақ әсерлері.
Қоршаған ортаның, ... ... ... ... 60 пайыз шамасында. Ол ... ... ... қалаларда жоғары. ... ... ... аура түрлерінің өршуіне ықпал етуде.
Қоғам мен табиғат арасындағы қатынас шиеленісе ... ... апат ... ... оның ... ... кенішінде тау болып үйілген ... ... ... ...... басқосуларда талай мәрте талқыланды.
Әрине, одан күкірт көлемі ... ... ... айту ... шаралар алынып жатыр, бастапқы қадамдар жасалуда. ... ең ірі ... ... ... ... экологиялық
проблемаларға тап болып отыр. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... астамы бірлескен
кәсіпорын үлесінде. ... ... ... 9 млн ... ... ашық ... ... жатыр. Бұл дүние жүзі бойынша осындай
әдіспен сақталған ... 40 ... ... ... қайшылықтың шиеленісуіне техника, өндіріс қана кінәлә
емес, кінә ... ... ... ... ... ... ... ынтаның жоқтығынан болып
отыр. ... ... ... ... адам шешуші
фактор.
Табиғатты қорғаудағы басты ... ...... ... ... ... Бұл қоршаған ортаның
ластануын азайтады немесе түгелдей ... ... ... ... ... береді және қосымша өнім ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
сипатындағы қалыптасқан қайшылықты өзгертудің ... ... ... ... ... ... және ... әлемін
сақтауға мүмкіндік береді, сирек кездесетін ... ... ... ... мен өсімдіктер ... ... ... ... ... ... өте үлкен. Ол үшін көгалдандару,
бау-бақша өсіру, ... ... ... ... ... Ағаш отырғызу жұмыстың жартысы ғана, ... ...... ... ... бірі – ... бақылау. Бұл
бағытта бірсыпыра жұмыстар іске ... ... ... аудан, қалаларда ... ... ... ... ... құрылды.
Адам мен табиғат арасындағы қайшылықты шешуді қоғам реттейді,
оның ...... ... ... және олардың өзін
қоршаған әлемді қорғауға бағытталған ... ... ... уақытта барған сайын көптеген елдер оны шешу ... ... ... ... Ұзаққа созылатын
экологиялық ... ... ... ... экологиялық жағдайларда
көмек көрсетілуде. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруды көздейді. Дүниежүзілік қауымдастық
мынадай жағдайды ... ... ... ... ... жолы – ... ... және өндірістік емес іс-әрекетін
қалыпты экологиялық ...... ... бүкіл адамзаттың
және әрбір адамның мүддесіне сай ... ... ... ұйымдастыру [11,97б].
Мінеки енді осы экологиялық ... ... ... ... ... сауықтыруға болады. Бұл өте ... ... ... ең ... ... ... ... көзқарасын өзгертіп,
дұрыстау керек, тәрбиелеу керек. Ол үшін ... ... ... ... оқу ... ... табиғатқа, қоршаған
ортаға деген көзқарасын өзгертіп, қалыптастыру ... ... сай ... ... ... Егер біз, жас ұрпақты
кішкентай кезінен бастап табиғатты ... ... көп ... хақ. ... тәрбиеші, мұғалім, маман, басшы, экология
негіздерін жақсы ... ... ... ... ... ... миында,
қанында, көзқарасында қоршаған ортаны бүлдірмеу керектігі ... ... ... ... ғана ... өңір табиғатын қорғауға
белсенділік көрсете алады.
3.Адамның табиғатқа, табиғи өмір сүру ... ... ... ... ... ... байқалған.
Қоғамның өндіріс күшінің дамуына, ... өмір ... ... ... сәйкес, олардың “екінші табиғатпен” байланысы
кеңейе бастады. ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру, жасанды желдеткіштері бар үйлер ... ... ... ... т.б. өмір сүруге қажетті жағдай
жасауға, сонымен қатар жаңа ... ... ... қажетті жерлерді
игеруге мүмкіндік жасады.
Адамның табиғатқа ... ... осы ... ... ... дамуына байланысты оның ... ... ... де ... Адам ... шеңберіне табиғаттың
өзгеру процестері, құбылыстары кең ... ене ... мен ... ... әсері, қатынасы көп қалдықты
технологияға негізделген өгдірістің қарыштап ... ... ... шегіне жетті. Табиғи қорлардың шектелуі және ... ... ... өмір ... ... ... ... орта – таза адами қарым-қатынас!” осы ... ... ... ... ... өз жұмысын
бастаған еді.
Біздің мақсатымыз – ядролық қарусыздану ... ... ... өткізу болатын, кеңес одағы ... бұл ... ... ... ... еді.
Біздің “Невада-Семей” қозғалысымыз ... ... ... ... ... жар ... Біз ... осы істе мұрындық
болуы тиіс деп санаймыз. Семей сынақ ... ... ... ... ... ... ... ұласқаны бізге
күш береді.
Академияның 2002 жылдан бері БҰҰ-да бас ... ... ... ... ... тобы ... олардың қазіргі айналысып
жатқан бағдарламасы “Оңтүстік Қазақстан ... ... газ ... ... ... ету үшін ... Іле сұр
көмір кенішіндегі жер асты газдандыру” деп ... ... ... ... ... ... ... үшін бұл ... мен ... ... ... ... бай материал дәлелдеп тұр.
3.1 Негізінде жаңа экологиялық – ... ... ... ... үшін ... ... экологияландырылған
тұжырымдамасын жасау талап етілуде. Қоғам мен ... ... ... ... ортамен экономиканың
барлық құрылымдары мен функциялары, яғни ... бөлу ... ... десе де ... ... ... ... шек жоқ, ал материалдық қажеттілікті қамтамасыз ететін
ресурстар ... ... ... бұл байланыста ... ... ... ... ... әсте ... жөн. Шектеулі ресурстар мен қажеттіліктерді ... ... ... ... ... көрініс
табады.
Экономиканың табиғи ресурстармен ... ... ұзақ ... ... ... екендігі мойындалмай келді. ... ... ... ... ... байланысты бұл
тәуелділік ... ... ... ... құнары 1%-ке
төмендесе, өткен жылғы егін шығымдылығын сол ... ... ... 10%-ке ... керек болды. ... ... ... жаңа ... ... ... ... бұзылмаған орман
ағашынан кем болатыны анықталды. Көріп ... ... ... ... ... ... өте қымбатқа түсуде. Ең ... - ... ... ... ... аса зор ... қоршаған орта
ластануда.
Бұл проблеманы әлеуметтік – экономикалық саланың экологияландыру
жолымен ... ... ... шешуге болады:
- экологиялық факторлар мен ресурстарды, оның ішінде ... ... тең ... ... категориялар
санында қайта ... ... ... ... мен ... ... ... табиғатты пайдаланудың ... және ... мен ... экономикасын бағындыру;
- табиғатты қорғаудың функциясын тікелей өндіріс ... ... ... ... ... ... өсудің
стратегиясына көшуі;
Осы күнге ... ... ... ... ... ... және оның салдары қөандай болатындығы ... ... ... ... Біздің экономиканың ... ... ... ғана белгілі ... ... өсе ... ұлттық табыстың өсу тепе – ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды аз пайдаланса, сонда ... ... ... болып отыр [12,103б].
Ғылыми – техникалық дамудың негізінде табиғат ресурстарын жасанды
жолдармен ... ... ... ... ... бола ... ... мұндай алмастырудың мүмкіндігі ... Ал, адам ... үшін ... маңызды экологиялық жүйе
мен табиғи игіліктер ... ... ... ... ... ... күн немесе жел энергиясын ... ... ... ... пен ... ... ... және т.б. жасанды жолмен алмастыру мүлде мүмкін емес.
Қазіргі ... ... ... ең бір қиындығы
экологиялық факторлардың ... ... ... ... ... тек қана адам ... ... өнімін экономикалық
категория айналымына (шеңберіне) енгізуге рұқсат ... ... ... құн ... мен ... ресурстарының бірлігінен
көрінеді. Қоршаған орта ... мен оның ... да ... формасына әсер етпейтін құн ... жоқ. ... ... ... ... енуі ... шекті
теориясына сай болады.(еңбек, табиғи ресурс және капитал)
Елде өндірілген ... ... ... мен қызмет өрсетулердің
нарықтық құны - экономикадағы маңызды ... ... ... ... әрбәр бірлігіне 10 бірлік ... ... ал ... пайдалануда біршама жоғары. Осы
қалдықтар ортаны ластап, ... ... ... ... ... ... ... төмендетеді. Шығындар ... ... ... ... ал адамдардың тұрмыс
халінің бағасы арты ... ... ... ... ... ол – ... ... мемлекет тарапынан реттелуі мен
қоршаған ортаның ластануына, ... ... ... ... ... ... ... [16,102-104б].
3.2.Қоршаған ортаның ластануынан болатын зиян экономикалық,
экологиялық және ... ... ... ... ... ... гидросфераның, флора мен фауна ... ... ... деп ... жөн. Ал, ... ... төмендеуінен байқалады. ... ... ... ... ... ... ... сипатын
ақшалай бағалау деп түсінген ... ... ... салдары өте
кең спектрлі – ... ... ... ... ... ... ... флора мен ... ... адам ... ... ... дейін.
Уақытша типтік әдіспен экономикалық ... ... ... осы ... ... ... реципиенттер мен
шығындарға әсер ... ... ... ... ... ... аз әрі ... сапасы жобаланады.
Н.Н.Федоренко, К.Г.Гофманның пікірлері ... ... ... ... ... қоршаған ортаның
ластану деңгейінің көтерілуі, ... ... және ... ... ... ... шығындары деп
түсінген жөн.
Бұл ... ... ... атап ... ... ... зиян – ортаның ... ... ... ... көрсеткіштердің ахуалын нашарлатады. (пайда,
тиімділік т.б.)
Ал мемлекет ... ... мен ... орнын толтыру
үшін қосымша қаржылар қарастыруға ... ... ... ... ... ... зиян құн түрінде нақты ысырапты
ашып көрсетпейді, тек ... ... ... ... ... ... ... немесе саладағы өнім ... ... ... ... болуы қажет.
Кейбір зерттеушілердің пікірлері ... ... ... таза ... ... немесе ұлттық ... ... ... ... әдебиеттерде іске ... ... ... ... ... ... деген анықтамалар жиі
қолданылады.
Уыстан шығарылған пайданы ластанудың ... ... ... ... ... ... ... алынбауы,
қоршаған ортаның ластану салдарынан реципиенттерге ... ... ... іске асырылмаған шығындарды жою ... ... ... ластануынан болатын шығындар ... ... ... атап ... ... ... ... жүзеге
асырулардан болатын ... және ... тепе – ... ... экологиялық зияндар.
Қоршаған ортаның ластануынан болатын ... ... ... қорғау шығындарын, зияндардың ... ... ... ... ... алынбаған табыс ... ... ... ... алу қажетті деп ... ... ... ... сөз ... ... нүктесі туралы ... ... ... ... ... ... қандай болғандығын немесе ... ... білу ... ... ... ... бағалау үшін осы әдістеме
бойынша ... ... мына екі ... білу ... ... ерекшелігі мен аумақтың типі. Осы ... ... он бір типі мен ... төрт түрі ... ... болса да аймақтың барлық ... ... ... ... де ... бірыңғай коэффициентін
пайдалануға тура ... ... бір ... зиян ... ... дәрежесін аумақтағы барлық ... ... ... f ... ... да осыны айтуға болады. Нақты
есептеуді қиындата ... Ал, ... ... ... есепке алынбайды.
γ – коэффициенті келтірілген шығарындыдан болған ... ... ... ... етеді. Ол зиянның ... ... ... Бұл ... жиі ... ... Өйткені, олар экономикада болып жатқан барлық өзгерістерді
ашып көрсетулері ... ... ... ... инфляция
жағдайында γ – коэффициентін тұрақты түрде ... тым ... ... өте жиі ... ... ... ... баяндалған атмосфераның ластануынан ... ... ... ... мен ... да бар. Оның
сөзсіз артықшылығы – ... ... ... тұр. Бұндай
артықшылықтығы оның бір мезгілднгі ... де ... ... ... ... өте ... емес. Біздің көзқарасымыз бойынша
бұл әдістеменің кемшілігінің ... да аз ... ... ластану
зияны үшін болған төлемді ... ... ... бағалануы бір әдістеменің негізінде жүзеге асырылады, оны
шартты ... ... ... деп ... ... ал төлемді басқа
шығын тәсілі бойынша анықтайды [17,234б].
Атмосфераның ластануынан ... ... ... ... – зиян
шамасының өзгеруіне факторлық талдау жасау ... ... Бұл ... ... жоғарыда айтылған әдістеменің ... ... ... саны мен ... ... байланысты, алдымен зиянның базалық ... ... ... Ал, одан кейін төмендеген немесе жоғарылаған зиянның
факторлары ... ... ... ... - ... бір ... ... қиын. Сондықтан, өзгермені басты фактор жорамалданып шығады да,
басқа ... ... ... ... ... факторлардың ықпалы
кещенді сипатта ... ... ... атмосфераның ластануынан
келген зиянның шамасы ластану фонына ... және ... ... ... ... тұрады. Аз мөлшерде ластанған кезде, көп
мөлшердегіге ... зиян ... ... ... ... Зиянды
заттектің қарапайым сомасы емес, әдетте ... зиян ... ... зиян ... ... ... табылады.
Тұтастай алғанда осы әдістеме бірінші әдістеменің жалғасы ... ... ... ... мен барлық күрделілігі
өзіне ғана тән.
Атмосфераның ластануынан болған ... ... ... ...... ... субъективті сипатта болады.
Сондай – ақ зиянның дәл ... ... ... және ... ... атмосфераның ластануы үшін болатын ... ... ... ... ... ... шараларының экономикалық
тиімділігінің уақытша ... ... ... мен ... ортаның халық шаруашылығына ... ... ... ... ... ... ... адам
организміне сәйкес жол ... ... ... ... ... ... ... бұл коэффициенттер негізгі
қордың, ауыл шаруашылығының т.б. ... ... ... ... ... ... түрлі объектілерге (шығындарға) әсер ... ... ... ... адам денсаулығына қауіпті болатын
сынап буының ... ... ... жоқ. Сондықтан, ластаушы
заттектердің ... ... ... ... ... ... керек.
Қоршаған ортаның ластануынан болатын зиянды бағалау әдістемесін
қолданудағы басты ... бірі – ... ... ластайтын
шығарындылар (қалдықтарды орналастыру) үшін ... мен ... ... ... ... ... ... бір шамаларды
пайдаланып анықтайжы, ал төлемдерді басқамен ......... ... негізінде анықтайды. Белгілі ... ... ... ... ... ... үшін
атмосфераны қорғау ... ... ... ... ... заттектің келтірілген массасына бөледі.
Сонымен, ластанғаны үшін бар ... ... тек ... шығындары ғана ... Ал, зиян ... ... толуы қажет. Айыппұл мен ... ... ... тура ... және ... дәл ... ... керек. Өйткені, айыппұлдардың ... ... ... ... ... ... ... табыстар, уыстан
шығып кеткен пайдалардың өтемақысы ... сөз ... ... ... ... ... төлемейді, өйткені олар ... ... ... ... ... ... жүргізу экономиткалық
механизмге тікелей ... ... ... ... қорғау
қызметіндегі экономикалық құралдың жүйесі мыналарды қамтиды:
• Салық;
• Демеуқаржы және жеңілдік ... ... ... міндетіндегі тездетілетін амортизациялық
қорларды;
• Ластаушы ... ... ... ... және ... ... үшін ... қорғау қызметіндегі экономикалық ынталандырудың маңызы
– табиғатты ... іс ... ... ... ... ... Экономикалық ынталандырудың ... ... ... ... жеке ... ... ... Еңбекақы;
• Сыйлықтар;
• Материалдық жауапкершілік шаралары;
• Кәсіпорындар деңгейінде – баға, табыс, материалдық ынталандыру
қоры;
Табиғи ортаны ... ... ... ... элементтерін табудан бастау қажет.
Қоршаған ортаны қолрғаудағы ... ... ... айрықша орын алады. Себебі, табиғатты қорғау ... ... ... көп ... соғұрлым өнімдердің өзіндік
құны артады, кәсіпорындардың таза ... да ... ... ... жұмыстарына кететін шығындарды барынша азайтқан
жөн. Ол үшін ... ... ... ... азйту немесе
тіпті болдырмау, олардан алынатын төлемді ... және ... ... ... неше ... ... ең ... ... бірі ... ... ... көптеген кәсіпорындардың тоқтап қалуы, ... ... ... ... жүргізуге көп кедергі жасауда. Осыған
орай, ... ... ... алып, оны орынды ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің табиғи ... ... ... ... ... үшін ... ... шаралар
жүргізуді қажет етеді. Табиғат қорғау шараларын іске асру ... және ... ... жұмсалу ... ... ... ... ... ... жалпы
деңейін анықтау ... ... ... ... арналған жеклеген шараларды іске асырған жөн.
Табиғатты ... ...... тиімділік және соңғы
әлеуметтік – ... ... ... ... ... – зиянды қалдықтарды щығаруды азайту, қоршаған ... ... ал ... ... – экономикалық тиімділік
халықтардың тұрмыстық дәрежесін ... ... ... және
ұлттық байлықтың тиімділігінен тұрады [14,178б].
Қорытынды
Қоршаған ... ... ... ... ... бірі ... саналады. Қоршаған ортаға жағамсыз
антропогендік ықпалын ... және ... ... іс-шаралар
жасалынып, оларды орындауға әрбір кәсіпорын ат салысу ... ... – бұл ... ... жағдайын сақтау немесе
бұрынғы сипатын қайтадан қалпына келтіру арқылы ... ... ... үшін ... ... ... ... қорғауға байланысты ... ... ... ... ... ... табиғат қорғау құқығы
болып ... ... ... ... жүйесі сонымен бірге
ол ... және ... ... ... ... ... ... болып саналады. Табиғи ортаның ... ...... экономикалық және әлеуметтік дамуына әсер ... ... ... ахуалдың төмендеуі ... ... ... нашарлатады.
Бүгінде экологиялық дағдарыстың қауіп – қатерінен құтылу, барлық
елдер мен ... ... күш ... ғана ... ... ортаны қорғау ... ... ... бірқатар саяси, экономикалық, экологиялық, ... ... да ... ... әділ ... ... ... өзгерту, ғылыми – техникалық прогресс,
ақпарат алмасуды жеделдету, адамдар мен ... ...... ... ... ... бүкіл дамуы дүниенің өскелең
бірлігіне, ... ... және ... арасындағы өзара
байланыстылыққа жеткізеді. ... ... ... біздің
өмірімізге барған сайын ... ... ... ... ... ... ... Олар ең алдымен адамзаттың ғаламдық
проблемаларынан байқалады, ал олар ... мен ... ... ... ... ... ... жасауын талап
етеді [20,255б].
Қарама-қайшылықты болғанымен, біртұтас дүниенің артып келе ... ... – осы ... дүниежүзілік дамудың аса маңызды
белгісі. “Біздің бәріміз – Жер атты бір ... ... ... ... ... де ... ... бейнелі сөзі
нақ бүгін ерекше маңызды болып ... ... бұл ... жүзу
сапары сәтті болуы үшін ... ... ... ... ... тізімі:
1.Кенжеғозин М.Б. “Экономика”,2-том. Алматы, 2006. 437бет.
2. Сүлейменов.О. “Адам баласының ақылы жетсе де, мәдениеті ... №6 . ... 2005, 12 ... ... О., Теміров Е. “Нарықтық экономикалық ... ... ... 1993. ... ... Қ.М. “Адам. Қоғам. Құқық”.Алматы, 2005. 255бет.
5. Күнқожаев Н. “Адам және ... 2003. ... ... Е.Б. ... ... ... Алматы, 1996. 193бет.
7.Назарбаев Н.Ә. “Қазақстан – 2030 стратегиясы Қазақстан ... ... ... Қазақстан” газеті. Алматы, 2007, 1 наурыз. 40бет.
8. Ахметов ... Н. ... ... және ... ... ... Р.,Ережепова Ғ. “Қазақстан – арайлы туған өлкем, табиғаты
ажарлы әрі көркем”. “Атамекен” газеті, №4 (255), 1991.12бет.
10. ... Ғ. ... ... Алматы, 2003. 257бет.
11.Бейсенова А.,Шілдебаев Ж. “Экология және табиғатты тиімді пайдалану”
Алматы: “Ғылым”, 2004. 325бет.
12.Мамыров Н.Қ. “Табиғатты пайдалану экономикасы”. ... 2005. ... ... ... ... пайдалану экономикасы”.Алматы, 1999.
269бет.
14. Мейірбеков А.Қ.,Әлімбетов Қ.Ә. “Кәсіпорын экономикасы” ... 2003. ... ... М. ... ... тың көзқарасты талап етеді”.“Атырау” газеті,
№136 Атырау, 2007, 24 қараша. 24бет.
16.Нұрғалиев Қ.Р. “Қазақстан экономикасы”. Алматы, 1999.289бет.
17. Мадиярова Д.М. ... ... ... “Экономика”,2000.
361бет.
18.Жүнісов М. “Нарықты экономика теориясы”. Алматы, 2003. 293бет.
19. Мәуленова А.Т. “Экономикалық теория”. Алматы, 2004. ... ... В.П. ... Алматы: “Рауан”, 1997. 225бет.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдениет аясындағы философия және оның адам мен қоғам өміріндегі алатын орны14 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь