Ойын әрекетінде баланы дамыту

КІРІСПЕ
Қазақ халқының ұлттық ойындарының шығу тариғы.

I тарау. Ерік туралы жалпы түсінік.
1.1 Қимылдық ойын арқылы баланың таным процестерін дамыту
1.2. Қазақтың ұлттық ойындары арқылы баланың ой.өрісін дамыту.
1.3. Ұлттық .спорттық ойын арқылы өзін .өзі бағалап, тұлғалық қасиетін дамыту.
I тарау бойынша қорытынды.

II тарау. Ойын әрекетінде баланы дамыту.
2.1 Сабақта және сабақтан тыс уақытта ұлттық ойынды пайдалану
6.7 жастағы балалармен сабақтан тыс мезгілдерде қолданылатын қазақтың ұлттық ойындарының БАҒДАРЛАМАСЫ
        
        КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі: Елімізде өмірдің барлық саласына өзгерту процесі
жүріп жатыр.Республикамыз экономикалық және саяси ... ... әр ... ... ұлттық сана – сезімінің жоғарлауын талап
етеді. ... ... күн ... ... отырған күрделі мәселелердің бірі
– болашақ ұрпақты ұлттық сана рухына тәбиелеу. Сондықтан ұлттық мәдениетті
дамыту мәселелері күн ... ... ... ... Ұлттық ойындарымыз –
ұлттық мәдениетіміздің бір ... және ... ... бір ... анық.
Ойын - үнемі даму құбылысы. Халық ойындарын үйрету және тәлім ... ... ... ... ой - ... дене дамуын
қалыптастыруға көмектеседі. Ойын сонымен ... ... ... болып та
табылады. Халық ойындары - өзінің болмысы, мазмұны жағнан тарих түпкіріне
жетелейтін бірден – бір сара жол. Ол ... ... ... ... ... ... ... үстінде болады. Сондықтан ол адамның барлық еңбек
әрекетінен туындап , адам ... ... бола ... ... ... өзгеруіне өз әсерін тигізеді, ойын мен ойыншық
қалыптасқан адам мәдениетінің ең бір ... ... ... ... ойындар –ата –бабамыздан бізге жеткен, өткен мен ... баға ... ... асыл ... Сондықтан оны
үйренудің, күнделікті ... ... ... сай ... пайдасы орасан зор. Ойын баланың алдынан өмірінің есігін ашып,
оның шығармашылық ... ... ... өміріне ұштаса ... ... ... ... ақыл ... қалыпты дамуы да
жоқ және болуы дамүмкін емес. Ойын дүниеге қарай ашылған ... ... ... ол ... баланың рухани сезімі жасампаз өмірімен ... ... ... дүние туралы түсінік алады. Ойын дегеніміз ұшқын, білімге
құштарлық пен еліктеудің маздап жанар ... ... ойын ... ... ... ... ... –ойға жетелейтін, адамға қиялымен қанат
бітіретін осындай ғажайып нәрсе, ақыл –ой ... ... ... ... ... ... байланысты зерттеулер халық ойындарының ұрпақтан-ұрпаққа
ұштасып келе жатқан халық естелігі екенін ... ... Сол ... ... талдау жасау ісі қазіргі балаларға танымдық және тәрбиелік
маңызы бар екендігі дәлелдейді.
Халық ойындары ежелден этнографтарды, ... ... және ... ... ... халқының ойындарының
шығу тарихына Э.Маккей, Морко ... ... Н.Я. ... ... ... ... адамдар өз еңбектерін
арнады.
Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... арасынан тұңғыш еңбек жазғандардың бірі педогог Н.С.Құлжанова
болды.
Ресейдегі жалпы ойын ... ... ... ... ... ... есімдерімен тығыз
байланысты.Ойындарды ғылыми ... ... ісі ... ... В.А. ... ... ... Э.В.Яновскаялар
сияқты ғалымдардың да назарын аударды.
Мектепке дейінгі балалардың ойындарынды да ... ... Бір тобы ... ... ... ... ... С.Л.Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, А.И.Фрадкина, А.П. Усова,
Д.Б. Эльконин, Р.И.Жуковская, ... т.б.) ... ... ... ... ... және ... алатын орны
мен маңызына ... ... ... ... ал ... бір тобы ... көркемсурет
тәрбиесіндегі ойынның маңызын ... ... ... ... ... психологияда балаларды жан-жақты дамытудың маңызды құралы
болып табылатын ойын теориясына мынадай ... ... ... ... Р.И.Маркова т.б. еңбектері бағытталған.
Мектептерде қозғалыс ойындарын пайдалану жолдары жөнінде Л.В.Былеева,
М.В.Лейкина, П.А.Рудик т.б. ... ... ... ... ... ... О.В.Вахания-абхаз, Г.Г.Агаев-
азербайжан,А.Бриедис-латын халық ойындарын зерттеп, оларды дене тәрбиесінің
сапасын ... ... ... ... ойындар мен
жатьығуларды Т.Ж.Бекбатшаев зерттеген. Э.Ф Контаутене халық ойындары мен
оның психологиялық ... ... ... ... ... мен
балалар арасындағы қарым-қатынас құралы ретінде қарастыру, Е.А.Селацкая
дидактикалық ойындарды балалардың ... ... ... дамытатын құрал
ретінде, Е.Сағындықов қазақ мкетептерінің 1-4 сынып оқушыларымен оқу-тәрбие
жұмыстарында халық ойындарын пайдалану бағытында еңбек еткен.
Бірқатар диссертациялар ... ... ... ойын ... И.Н.Косенко -ересек топ балаларының шығармашылық белсенділігін
көркем әдеби шығармалар сюжеті ... ойын ... ... ... ... ... жұмыстарында ұлттық
ойындарды пайдалану,Т.М.Бабуновтың-дидактикалық ойындарды балалалардың
ақыл – ой ... ... ... ... ... ... ... дейінгі мекемелерде ойындарды пайдалану (орта топ) мәселелерін
зерттеді.
Біздің елімізде де мектепке дейінгі ... ... ... өз ... ... балалардың тілін дамытуға
арналған көптеген ғылыми еңбектерінде ... ... ... ... дамыту мәселелерін қарастырады, Қ.Меңдаяқова-
Қазақстандағы ауылды ... ... ... ... дамуы,
М.Тұрыскелдина- Қазақстандағы 6 жасар балалардың дене ... ... ... ... балалардың қазақ балалар әдебиеті арқылы
адамгершілікке тәрбиелеу (6-7жас). ... тұра ... ... жоғары топтардың оқу-тәрбие
жұмыстарында ұлттық ойындарды тиімді ... ... ... ... ... ... мақсаты: Қазақ балабақшаларының ересек және даярлық
топтарында ұлттық ойындарды ... ... ... ... ... жасау.
Зерттеу нысаны: қазақ балабақшаларындағы оқу – тәрбие процесі.
Зерттеу міндеттері: балабақшалардың ересек және даярлық ... ... ... ... ... ... ... және даярлық топтарға арналған ұлттық ойындардың мазмұнын
саралау;
- халық ... ... ... ... ... ... қорытындысын шығару, тәрбиешілерге
болашақ маман ретінде ұсыныс беру;
Зерттеу пәні:балабақшаларда ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ойындарды пайдалану
тиімді болар еді, егер:
- қазақтың ұлттық ойындарын ... ... ... жүйесі
жасалынса;
- балабақшада ұлттық ойындарды қолдану балалардың дүние танымына,
адамгершілік және дене ... ... ... тигізсе;
- сабақтарда және сабақтан тыс жұмыстарда ұлттық ... ... ... ... ... әдіснамалық негізі: ... мен ... ... көзқарастар және халық психологиясының мұрасы, сонымен қатар
жеке тұлғалық даму мен ... ... ... ... бір- бірімне сабақтастығы.
Ғылыми зерттеу әдістері: осы зерттеп отырған ... ... ... психологиялық, педогогикалық, еңбектерді талдау,
қазіргі қоғамның өтпелі кезеңіне сай ... ... ... ... ... ... құжаттармен танысу, озат
балабақшалар тәжірибелерін ... ... ... ... ,салыстырмалы
байқау, психологиялық тәжірибе-эксперименттік жұмыстар жүргізу, дипломдық
жұмыстың өз ізденістері мен ... ... ... ... ... балабақшада жеке тұлға дамуының ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
ойындарды үйретуде қазақ халқының психологиясын тірек ету.
Зерттеу кезеңдері: халық аузынан жиналған және көне кезден ... ... ... ... ... беттеріндегі ойындарды жинақтау,
олардың ішінен балабақшалардың ересек және даярлық ... ... ... ... ... тақырыпты философиялық, психологиялық, және педогогикалық
көзқарастар тұрғысынан қарастыру, тақырыпқа ... бар ... ... ... ойындарды балабақшаларда тәжірибе жүзінде қолдану,
зерттеу нәтижелерін сыннан ... ... ... ... ... материялды белгілі жүйеге келтіру
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: ... ...... ... сай ... ... ... жетілдіріп,
жалпы, үйлесімді дамуын қамтамассыз ету үшін қазақтың ұлттық
ойындарын ... ... ... ... ... ... және ... топтарда ұлттық ойындарды ендірудің мән
–мазмұндары ашылады;
- қазақтың ұлттық ойындарының ерекшеліктерін ескеріп, бүгінгі ... сай ... ... ... мүмкіндіктері ашылады.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы: халықтың психологиялық
негізінде ересек және даярлық топ ... ... ... ... ... ... осы зерттеу жұмыстарының нәтижесінде тәрбиешілерге ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген тәжірбиелі
эксперимент жұмыстары, оның сыннан өткен нәтижелерін тәрбиешілердің
білімін жетілдіру курстарында және болашақ тәрбиешілер ... ... ... мынадай қағидалар ұсынылды: балабақшада ұлттық ойындарды
қолдануда балалардың танымдық, адамгершілік және дене ... ... ... ... ... негізінде балабақшалардың жаңа бағыттағы
дәлелденген жүйесі.
Зерттеудің нәтижелерін мақұлдау және ендіру: Зерттеу нәтижелері
Алматы қаласының Алмалы ауданындағы №23 «Аяулым» және №45 «Ер ... ... ... және ... ... ... топтарында
ұлттық ойындарды пайдалануды ұсына отырып, ... ... және дене ... ... ықпалы мол деп есептейміз.
Қазақ халқының ұлттық ойындарының шығу тариғы.
Ғылымның қай саласы болмасын өз ... ... ... ... ... ... зерттеуді өз тарихынан бастау, ... ... ... оның одан әрі алға ... үлкен мүмкіншіліктер туғызады.
Дәл осы жағдай қазақ ұлтының даму ... да ... ... ... ұлттық және спорттық ойындарының да өзіндік тарихи даму жолдары,
қалыптасу кезеңдері, тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... кемеліне келген тарихи
ғылымдардың дәлелдеуі бойынша күні бүгінгі бізге жеткен ұлт ... ... ... ... ... жаратылған күнінен, демек
Қазақстан жерінде қалыптасқан алғашқы қауымдық құрылыстан басталады. ... ... ... ... жүрген ұлт ойындарының ішіндегі әр ... ... ... ... садақ ату, карагие, т. б. шамамен алғанда
бес мың жылдар бұрын ойналынғандығы жайында ... ... Э. ... ... ... ... Азия елдерінде тайпалық одақтардың
арасында тарағанға ұқсайды».-дейді. Сондай –ақ ... ... ... ... Полло да қостайды. Ол өзінің ... ... ... ... «Қыз ... ... да Қазақстан территориясындағы
тайпалардың пайда болған кезінен, яғни таптық қатыныспен бірге ... ... ... мекендеген тайпалардың негізгі кәсібі –аңшылық болды.
Осыдан барып тайпалардың аңға ... ... ... ... ... ... ... Ойнаушылар бас киімдерін шешіп ортаға
тастайды. Ойын жүргізуші көмбеден қашықтығы 25 -30 ... ... ... мен ... ... ... бойына бас киімдердің саны қанша болса
сонша қазық қағады. Қалғандары көмбеде тұрып әр ойыншы ... ... бас ... атып алуы ... Бұл ойынды кез ... бала ... ... бұл ... ең ... ... ... ойынға қатысқаннан
кйін өз бас киіміңді атып алмайынша кетпейді, өз бас киіміңді ... ... ... ... етпейді. Екіншіден мергендік керек, оған қоса
көздеген затқа дәл тигізе білу үшін қол күш керек.
Ертедегі Қазақстан ... ... ... ... ойын ... ... т. б. жайындағы деректер XIII
–XVIII ғасырлардағы Орта ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның елі мен жері жайында көптеген ... ... ... ... ең алғашқылары Плоно Карпини, Вильгельм
Рубрук, Марко ... ... ... XIII ... бірінші жартысында
Италыя саяхатшысы Плоно Карпини Хорезм, Жетісу, ... ... ... одан ... ... ... жинаған материалдарынан
«Монолия тарихы» атты еңбек жазды.
Қазақ халқының ұлт ... ... ... қағаз бетіне
түсіргендердің бірі Венеция ... ... ... ... Ол ... ... ... Жетісу бойындағы қазақ ауылының мерекелі
тойларында болып, ойын сауықтарында болып, көптеген ұлт ... ... шығу ... ... ... ... айтқан.
Неміс ғалымы Александр Гумбольдт 1829 жылы орыс өкіметінен арнайы
рұқсат алып каспий теңізінің бойына, Орал мен ... және ... ... қалаларына саяхат жасайды. Ол өзінің болған ... ... ... ... мен тарихы, этнографиясын толығынан зерттей келіп
«Центральная Азия, исследование о ... гор и по ... атты ... ... ... ... ... беттегі қонаққа
көрсеткен сый –құрметіне, олардың ойын –сауықтарына, әсіресе қоян –қолтық
күрестері мен ат ... ... және осы ... ойын ... ... шет ел ... мен саяхатшылары кемде –кем». А.
Гумбольдттың бұлай деп ... ... ... ... айтылған сөз
емес. Біз қарастырған П. Карпини, М. Поллодан бастап, ең ... ... ... ... ... ... ... ғалымы Венгрия академигі
Армини Вамбери мен 1903 -1907 ... ... ... ... Маңғышақта
қонақтаған неміс этнографы Рихтер Каргуцқа ... ... ... ... ... арқау болған қазақ халқының қонақ сыйы мен
ойын –сауықтары . ... ... ... ... шетел ғалымдарының көпшілігі
халықтың тарихы мен этнографиясы ... ... ... ... ... ... ... дипломаты С.Герберштейн 15816 -1517
және 1526 -1527 ... ... ... Қазақстанда болған орыстардың ауызша
айтуларынан жазған 1549 жылы латын ... ... ... ... ... ... атты ... Қазақстанның жері, әдет –ғұрпы, орыс
халқымен қарым –қтынасы, ойын –сауықтары ... ... ... ... ... ... Иовия новокамский 1525 жылы Римде орыстың ... ... бірі ... ... кездесіп, соның айтуымен
«Книга о Московском ... атты ... сол жылы ... ... ... қазақ халқының орыстармен араласуы, мәдениеті, ойын –сауықтары
туралы жазылған.
А. Гумбольдт қазақ ... ... ... ... ойға ... жазған хатында былай деп көрсетті. «Мен қазақ ... ... ... аса ... ... деп ... Себебі көшпелі
халықтың бізге көрсеткен қонақ сыйы мен ойын сауықтары естен кететін уақиға
емес... ... ... аса бір ... ... одан әрі ... ... өткізбей кете алатын емеспін. Мен, өмірімде осындай қысқа ... ... ... ... ... материал жинап көрген емеспін, бірақ
бұл кең дүниенің ... ... да ... болу ... ... жазушысы А. Дюма «Из Парижа в Астрахань» атты
еңбегінде ұлына жазған хатында: «Қымбатты ұлым, ... ... мені ... жетті. Менің саяхаттағы өмірімнен мағлұмат алғың ... ... ... ... ... тап. ... ... келгеннен кейін
Каспий теңізінің жағасында аң ауладық, құс салдық. Бұл күндері мен үлкен
тойдың ойын –сауықтың ... ... ... ... сый ... мұндай
ойындар өткізу әзірше мен қөрген елде, жүрген жерде кездестірмедім. Мұндай
ойын –сауықтың өтуіне себепші ... ... тон ... ... ... ... әдет ... ойын –сауықтарын, ұлт
–ойындарын зерттеуде еңбектер жазған тек басқа ұлттардың өкілдері ғана емес
сондай –ақ көшпелі халықтың өз ... ... да өз ... ... оны ... ... айланысқан солардың ең алғашқыларының бірі
Ешмұхамед Букин болды. «Ол дене ... ... ... ... Ә. ... ... –«XIX ... аяғы XX
ғасырдың бас кезіндегі көшпелі қазақ халқының этнографиясын ... ... тыс ... ... бірі ұлт ... ... жан ... зерттей келіп «кімде –кім қазақ халқының арасынада болып
кунделікті тұрмысымен танысса, сол отбасындағы бала ойыны ... ... әр қилы ... ойыншықтардың, ойындардың қаншалықты мәні ... ... ... ... дүниеге көзқарастарын қалыптастыратын түрлі ойыншықтар мен
құмалақ ойындары жатады. Қазақ балаларында ойыншықтар болған жоқ ... тек қана ... ... ... ... ... ... өздері жасаған ит, түйе, ... т.б. ... ... ... Бұл ... ... онша ... да, осы ойыншықтар,
балаларды еңбекке баулып, ... ... ... ... есептеледі.
I тарау. Ерік туралы жалпы түсінік.
Ерік –адамың маңызды сипаты. Ерікті тәрбиелеу үшін еріктің ... ... ... ... үшін ... ... ... бірінен –бірі салдары болатын қат ... ... ... ... негізін ашқан ... ... ... ... ... ... ... материалдық процестер,
сыртқы әсер мен мидың ... ... ... рефлекстер деп
түсіндіреді.Ерікті әрекеттің физикалық ... ... ... ассоциациялық рефлекстердің жиі қайталану жолымен ... ... ... және (сол ... ... ... қабілетіне ие бола алады». деп жазды. Жоғарғы жүйке
іс ... ... ... И.П. ... ... ... ... жүйке іс -әрекетінің барлық заңдарында бағынатын шартты
ассоциациялық ... деп бұл ... ... ... Жүйке жүйесінің іс
-әрекеті тіпті тосын, қат ... ... ... да, адам оны ... ... болмаған жаңа әрекеттер істеп, амал –айла,
тәсіл жасайды. Әрекетті ... ... ... ... жаңа ... ... ерік ... ғылыми матералистік тұрғысынан
түсіндіреді. Ерік өзін -өзі билемейді.Материалдық тұрғыдан түсіндіреді.
Ерік ... ... ... ... ... Не ... соны істеген
кісі ерік бостандығын көрсетпейді, еркінің ... ... ... ерік бостандығын істің мән –жайын түсініп, оның
қажеттігін ұғына білумен байланысты деп түсіндіреді. Адамда ерік ... ... ... айтқандай, ештеңеге байланыспйтын бостандық емес,
себепті байланыстылыққа, ... ... ... ... ... ... сипат болады, кісі өз әрекетінің мән –жайын
түсініп ... Ерік ... ... басталады
Талап -әрекетінің бағытын көрсететін сеім. ... ... ... ... ... және тілек туады.
Желік- әлденеге ұмтылып алаңдаған талап. Алаңдатып тұрған не ... ... тек ... ... ... ... ... тұрады.
Керегінің не екенін дұрыс елестетіп, оны біле алмайды. ... ... оған ... айла ... қандай екенін адам біліп алмайынша әрекет
бастамайды. Ол адамның басыда іш ... ... ... беті ... ... ... Көбіне жұмыссыз, айрықша өмір ... кем ... ... ... ... Кісі ... мәнісін
түсінсе, желік тілекке айналады.
Тілек –кісіні алаңдатқан белгісіз нәрсе ... ... ... не ... ... тек мақсатқа жету үшін қандай айла –тәсіл
қолдану керек екенінін біліп алмаған талап –тілек қиял іскерлігін ... ... ... ... ... ... ... жеткізетін айла
–тәсілді іздеп –табуға немесе басып тастауға талаптанады. Егер айла –тәсіл
табылса талаптың мақсатын емес,жететін жолдарын да ... Адам ... ... ... іс екендігін түсінсе тілек болады да, талап
ерікті әрекетке айналады.Тілек ... ... ... ізі ... ... ... қарапайым болады. Мысалы, адам ... ... ... келсе кетеді, жазғысы келсе жазады. Әлеуметтік еңбек процесінде
ерік күрделі болады. Адамның ... ... ... ... ... және
мақсатқа жататын айла –тәсілде әр түрлі болуы мүмкін. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Бір себептер
итермелеп, бір себептер тартпақтап, мотивтер арасында талас туады да,
мотивтер ... ... ... ... адам бір ... жөн көріп
талданады.
Мақсат талдау. Шешім. Мотивтер талдауда адам ой қорытады. ... ... ... көп ... бірі ... ... ... тиеді.
Біреулер шешімге оңай да шапшаң ... ... ... ... ... Мезгілінен кешікпей ой қортындылау –еріктің биік сатысы.
Орындау.Адамның алған шешімі ... ... ... ... –ерік
әрекетінің ең жақсы қасиеті. ... ... ... ерік –қайраттың
шынайы, биік сапасын танытады. Шешім ... ғана адам ... ... жету ерік ... қиын ... Орындауға іле –шала кірісіп
кетпей, әдейілеп ... ... ... айналдырады. Кейде адам әрекетті
бастайды да, бастаған жұмысы өзіне ұнамайды, жарамсыз ... ... ... ... іс -әрекетіне қатысады. Әрекеттің кейбіреуі жарамсыз
эмоциямен сабақтасады. Кейбір ... ... ... ... тұрады, бірақ
қажет болғанда ғана орындайды. Орындалған іс ... ... , ... көңіліне ризалық, наразылық, ұнамсыз эмоция ... ... ... ... іс -әрекетті ілгері бастырады.Жарамсыз баға ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың ерік спасына тоқталсақ.
Мектепке дейінгі шақ мінез –құлқын ... ... және ... саналы түрде басқара алатын еріктің пайда болатын жасы болып
табылады. Үлкендері мен құрбыларының талаптарының ... ... ... ... ... балада өз амалдарын белгілі бір міндетке бағындыру, пайда
болған ... жеңе ... ... мақсатқа жету мүмкіндіктері
қалыптасады. Ол өз ... ... ... ... ... қалай
талап етсе, дәл солай сабақта тыныш отырады. Өз денесін басқару балаға оңай
түспейді. ... өз ... ... ... ... ... бұл ... бала тек өзінің қолына, аяғына, кеудесіне қарап олардың ықтиярдан
шықпауын қадағалап отырғанда, ... ... ... ... Балалар тек
біртіндеп қана өз дене ... ... ... ... ... ... дейінгі бала өзінің қабылдауын, есін, ойлауын басқара
бастайды. Үш жасар балаға мұз айдынында ... ... ... суретті
көрсетіп, олардың қайсысы қолғабын жоғалтқанын табуды ұсынса (қолғап ... ... ал ... тебушілердің біреуі қолғапсыз бейнеленген), ол
мұны орындай алмайды.Тапсырманы ... үшін ... ... барлық
тұлғаларды біртіндеп қарап шығу керек, ал баланың назары бірінен екіншісіне
ретсіз ауыса береді. Кейінірек бала ... ... ... ... ... қозғалысын басқара отырып заттар мен
бейнелерді ... ... ... мұндай тапсырманы оңай орындайтын болады.
Бала төрт жасқа жақындағанда есте сақтау және еске түсіру процесін
басқару мүмкіндігіне ... ... ... ... ... ... есте сақтау сияқты өз алдына арнаулы мақсат қоя бастайды.
Мектепке ... ... және ... ... балаларда ойналатын
жұмбақты шешуге тырысқанда, бөлшектерді бір тұтасқа біріктірудің әр ... ... ... бір жолдан екіншісіне ауысқанда ойлау
әрекетін басқару байқалады.
Мінез ... ... ... тек ... дейінгі балалық шақта
қалыптаса бастайды.Ерік ... ... ... мен тілектердің
ықпалынан пайда болатын алғы ... ... ... ... ... дейінгі балалық кезеңде ерік әрекеттерінің өзі де, ... ... ... ... меншікті үлесі де өзгереді. Мектепке
дейінгі кіші жаста баланың мінез ... ... ... ... ... байқалуы оқта –текте, осы үшін ... ... ғана ... ... ... ... ... ерік
байқауларының саны арта түседі, бірақ олар әлі мінез –құлықта онша ... ... Тек ... ... ... ... ғана бала біршама ұзақ
уақытқа созылатын ерік күштеріне қабілетті бола бастайды, әйтсе де, ... ... ... баладан кейіндеу тұрады. Сонымен, мектеп жасына
дейінгі бала үшін ерік әрекетінің пайда болуы мен дамуы тән ... ... ... ауқымы, мінез –құлықтағы орны шағын болып қала береді.
Бала еркінің дамуы ... ... ... ... –құлық өзгеруі мен
мотивтердің қатарынан бағынудың қалыптасуымен тығыз байланысты. Бала үшін
ең ... ... ... белгілі бағыттылықтың пайда болуы мотивтер
тобының алғы орынға ... ... ... ... ... ... жетілуіне
маңызы шамалы басқа мотивтермен байланысты келген өзге ... ... ... ... ... ... ... үшін маңыздысы В.К.Котырлоның шығармасында
көрсетілгендей мақсаттың қолайлысы. Ол ... ... ... ... күшейтеді. Іс -әрекетке оқушыға берілген тапсырманың шешіміне
тиімді ... ... ... ... Тапсырманың шешімін
объективтерін құра отырып табысқа жету ... ... ... жету
күшін жұмылдыруға мәжбүрлейді.Ұймшылдығын шыдамдылығын ... Бұл ... ... шешу ... ... оның шешімін анықтауда
игеріміне ғана емес, оның мақсатының қаншалықты көрсетілуінде.
1.1 Қимылдық ойын арқылы баланың таным процестерін дамыту
Мектеп жасына ... ... дене ... процесінде қимыл-
қозғалыс ойындарыа жетекші роль беріледі. Дене ... ... мен ... бірі ... көп қозғалысты ойындар сауықтандыру
және тәрбие-білім беру міндеттерін тиімді шешеуге мүмкіндік береді. ... ... ... және ... ... ... жасайды. Ойын
процесінде балалардың қозғалғыштық ширақтылығы бүкіл организмде жігерлілік
жағдай ... ... ... ... ... тонусын арттырады.
Қимыл-қозғалыс ойындары балалардың игеріп үлгерген қимыл дағдыларын
жетілдіру және дене қабілетін қалыптастыру әдісі ретінде қызмет етеді.
Қозғағыш ... ... ... ... ... бір
ерекшелікке ие: ол баладан сигналды тез сезінуді және ... ... ... өзгертуді тала етеді.
Ойын кезінде пайда болатын әр түрлі ситуациялар қимыл мен әрекеттің
сипатын, ... ... тез ... ... ет ширығуының дәрежесін
өзгерту қажеттігін туғызады. Мысалы: «Ұстап алу» ... ... ... ... ... ... ... керек. Ол жақындаған кезде бала
қарама-қарсы жаққа тез қашып кетеді. Өзінің қауіпсіз жағдайда екенін сезген
соң ... ... ... ... тоқтатады. Жетекші тағы да
жақындаған кезде ол қимылын тағы да тездетеді.
Әрбір қимыл-қозғалыс ... ... ... ойын әрекеттері мен
қимылданын өзгертуге берілетін сигналдар ... ... ... ... ... ... ... білдіретін балалардың тез сезінуін, қабылдауын
туғызады: бытыраңқы ... ... бұры ... ... ... бірі тізбекті сапқа тез қосылу үшін ... тура ... ... ширақ қимыл әрекеті еліктіру және тежеу процестерін жетілдіре
және теңестіре отырып баланың жүйке жүйесін шынықтырады.
Қимыл-қозғалыс ... бала ... ... және ... ... ... ... үйренеді: ойынның қалыптасқан ситуацияға байланысты ол
қимылды тынығумен кезектестіре ... Бұл ... ... ... ... ... ... қарап бағдар белгілеу,
қалыптасқан жағдайдан жол тауып шығу, шешім қабылдап, оны жүзеге асыру,
батылдық, ... ... ... жетудің өзіндік әдісін таңдау
қабілетін қалыптастыруға көмектеседі.
Н.И.Пирогов, кейінірек Е.Н.Водовозова, ... және ... ... - ... дене ... ... ... баланың
жасына байланысты қажеттілігіне жауап беретін әрекет ретінде және ... ... ... ... ... ... бар екендігін атап
көрсетті.
Лесгарф қимыл қозғалыс ойындарын ... жеке ... ... ... қасиеттерін: адалдығын, шыншылдығын, ұстамдылығын,
тәртіптілігін, жодастық сезімін дамытудың бағалы құралы деп ... ... ... ... «Біз ... ... (балаларға) өзін-өзі үйрету
үшін пайдалануымыз керек (яғни жағымсыз сезмдерді жеңу ... Ойын ... ... шарықтап бара жатқан сезімін тежеуге және сонымен өз
әрекеттерін ... ... ... ... ... қимыл-қозғалыс ойындарының жүйелі түрде жүргізілуі балалардың
өз әрекеттерін басқара білуін ... ... оның ... ... яғни әр ... ауыртпалықта әрекет етуге
үйрететіндігін атап ... ... ... ... ... тездікпен әрекет етуге, ережені орындауға, өзін-өзі
билеуге, жолдастық сезімді бағалауға үйретеді.
П.Ф.Лесгафттың ... ... ... негізгі ережелерін
В.В.Гориневский жаңа қоғамдық-тарихи жағдайға сәйкес дамытты.
Гориневский балаларға арналған ойындардың сюжетін қазіргі қоғамдық
өмірдің ... ... ... ... атап ... Қимыл-
қозғалыс ойындары процесінде балалардың моральдық ерік-жігер қасиеттері
қалыптасады, сондықтан ойын баланың ... ... ... құралы
болып табылады.
Қазіргі кезде қимыл-қозғалыс ойындары проблемасы ... ... ... ... ... және ... құралы ретінде ғылыми
және практикалық қызметкерлердің одан әрі зерттеу мәні болып отыр. ... ... үшін ... ... ... ... ұйымдастырылуы және методикасы жөнінде А.И. ... пен ... ... ... және басқа авторлардың еңбектері бар.
1.2. Қазақтың ұлттық ойындары арқылы баланың ой-өрісін дамыту.
Қазақтың ұлттық ойындарын баланың өсіп ... ... ... оны ұлттық ойынды баланың ой -өрісін дамытуда мәнін ашу мақсатын
қойып ... ... ... сызу ... ... ата ... ... жан –жақты тәрбиелеудің негізгі құралы ретінде қарастырып, тек ең
күшті, қағылез, төзімді, түрлі ... ... ... ... ... ... ғана атқарып қоймай, сонымен қатар ой -өрісін дамытуға ... ... Адам ... ... ... ... өмірінің соңына дейін
ойындар серік болады.
Егер ұлттық ... ... ... ... ... осы тұжырым дарды
ғылыми тұрғыдан дәлелдемек ойымыз бар.Ол үшін кез –келген ұлт ... ... ... жағы жан ... ... айқын көз жеткізуімізге болады.
Ұлт ойыдары өз ойнаушыларынан аса тапқырлықты, ақыл –ойды, психикалық
ерекшеліктерді, бірлесіп қимыл –қозғалыс жасауды, адамгершілік ... ... ... ... және ұлт ... ... мен ... арнайы жағдайлардың қажеті жоқ.
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың «Балалықтың қанына ойын азық» ... ... ... түсіндіріп отыр, яғни ойын бала үшін ... ... ... оны ... ... ой -өрісін дамыту
мақсатында ең күшті,сенімді әдіс ретінде қолдануға өте тамаша болады.
Балалар үшін ойын ... ... ойын ... ... алып ... қатар мінез қалыптастырып, ... ... ... ... ... , өз ... ... жатқан бала қатты сезінуі керек.
Сондықтан, оларға ойын ... ... ... ... ... ойнауға
көмектескен уақыттарда өте сақ, еппен қатынас ... ... ... таңдау және ұсыну кезінде негізгі сүйенетін қағидалар біріншіден әр
ойын баланың ... оның ... және дене ... ... ... қажет. Егер бұл шаралар орындалмаса, ұсынылған ойын қиын, ұзақ әрі
сол ... жас ... ... ... баланың ойынға деген
қызығушылығы төмендеуі ... ... ұлт ... ... ... ... үйрету кезінде ойынның өткізілетін орны. ... ... т. б. ... ... ... дұрыс.Балалардың ой -өрісінің
дамуына оның қоршаған ортасы күрделі ықпал етеді. Мәселен, балалар ойнайтын
орындарда қабырғалары қазақтың ою -өрнектерімен, ... ... ... ... нақыштар баланың өзіндік ойын ... ... ойын ... ... ... ... ... мен
кинофильмдер, музыка әуені пайдаланылса жұмыс сапасы , оның бала ... ... ... ... ... бәріне негізгі себеп, халқымыздың келешек ... ... ... болса керек. Мұзафар Әлімбаевтың сөзімен ... ... ... деп ... ... ... бірі –қазақ халқы да
балаға ежелден болашағым деп қарайды, игі де зор үміт ... әр ата ... ... етіп тапсырады. «бөбегім, қуанышым, мақтанышым, бауыр етім»-
деп, оның ... ... ... ... Тұяқ ... ... қат ... қастерлеп айтады.»Лашын құсқа –ауа қадірлі, жүйрік
атқа –дала қадірлі, ата ... ... ... ... үстемелей
төгілген інжу сөздер. Естіген құлаққа көңіл сандығына сақтайтын қазына».
Халықтың ұлттық ойындары мен ойыншықтар баланың ой -өрісін кеңейтуге
және оны ... ... ... ... әсер ... ... ... доп
ойыны үшін бала әуелі доп ... ... Оны ... ... ... ... домалату тәсілімен дайындаған, доп ұшқыр болу үшін
оның ішіне домалақ тас салып, киіз допты ыстық суға салып, киіз допты ... ... ... ... бала әрі ... бейімделген, әрі іс –қимылда
ұқыптылыққа үйренген. Кішкентай қыздар ... ... ... ... ... ... ... сияқты сюжетке құрып ойнайды. әсіресе ... үй ... ... ... осы ... ойындарынан басталады.
Баланың ертеңгісі үлкен азаматтылыққа жалғасып жеке басының басты
белгілері, оның бүгінгі ойын ... ... ... ... Ойында
баланың шығармашылық мүмкіншіліктері, эмоционалдық ... ... ... ... атып білінеді. Бұл сана ... ... ... ... деп отырғанымыз – адамдардың ісі, яғни әрекет адамға, балаға
ойлау арқылы келеді. Мектепке дейінгілерде ойын ... іс ... ... ойын арқылы ересектерге еліктейді, олардың іс ... ... ... ... ес, қиял ... ... процестер
қалыптасады. Сана –сезімі, еркі, өзін -өзі бақылау қасиеттері жетіледі.
Л.С.Выгодскийдің айтуынша «Бала ойын үстінде өзінің ... ... ... ... да Л.С. ... А.Н. ... Д.Б. Эльконин
сынды ғалымдар, сондай –ақ ... ... ... ... ... өмірі»
деген қорытындыға тоқтайды.
Балалар ойынының ой -өрісін дамытуында ықпалы зор. Халқымыз «Ойлы
бала ойынынан белгілі» ... ерте ... ... ... ... ... «Ұшты-ұшты», т.б. ойындарын ойлап шығаруы кездейсоқ емес.
Ұлттық ойындардың баланың ақыл –ойын ... ... ... мына ... ... ... «Тоғыз құмалақ» ойыны ересек балаларға арналған ойын деп қарамай
оны ... ... ... ... ... ... ... болады. Оның
балалардың жерге сызып ойнауына арналған түрі бар. Бұл он сегіз ұялы, 162
тасты ... ойын ... ... ... ... тоғыз құмалақпен
ойнауға негізделген. Ойын мектеп ауласында ұйымдастырылады. Жалпы, бұл ойын
–балаларды далада түрегеп жүріп ... ... Ол ... ... ... ойын. Ол үшін көп құрал –жабдықтың керегі жоқ.
Ойын жүргізуші бормен тегіс жерге бес ... ... ... жүргізеді
немесе таяқпен тегіс жерге жазуға болады.
Сонымен осы сызбалардың түйіскен жерінен он ... ... ... ... ... ... ... санмен белгілейді. Ойыншының қолына
тоғыз құмалақ болуы тиіс. ... ... ... ойынының доптарын алуға
болады. Ойыншы осы ... ... ... шығады.
Құмалақты ұяға салудың тәртібі мынадай: ең әуелі ойнаушы құмалақты
«бір, екі, үш,...»деп шұңқырларды санап, екі шұңқырдан өтіп ... ... одан ... ... да екі ... өтіп ... шұңқырға
түсіреді. Ақырында ең алғашқы салған және ... ... ... ... біреуінен басқаларында түгелдей бір –бірден құмалақ болуы шарт.
Ойын логикалық ойлау жүйелеріне негізделген. Мұнда ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... салатын ұялар
ретінде алдын –ала тап басу ... яғни ... ... шешу үшін қай ұядан
бастау үлкен рөл ... ... ... ... тауып кете алмайды.
Сондықтан ойлануына, ... тура ... Бұл ... ... істі ... ... жеткізуіне жетелейді. Тәрбиешінің де көздеген
мақсаты осы. ... ... бір ... ... ... ... ... тұрады. Бала құмалақты көрсетілген тәртіп ... ... ... онда ... болып есептеледі. Егер құмалақ көрсетілген ... ... ... ол ... ... ... Тәрбиеші бас
төрешінің қызметін атқарады.
Келесі бір ойын «Ұшты -ұшты» ойынын ойнатуға болады. абайламаған
адамға ойын өте ... ... ... ... мүмкін. Егер осы ойынның
мәні мен маңызы ... ... ... онда ол балалардың дене ... ақыл –ой ... мен ... ... ... ... мол ... Ойынның басты артықшылығы балаларды жедел ойлай ... ... мен жан ... ... қана қоймай, оларды бір
–бірінен ажыратуға, өздеріне тән қасиеттерін түсініп білуге баулиды.
Бұл ойынды тәрбиешінің жетекшілігімен бастайды. Бастаушы ... ... ... ... ... ... ... сияқтыларды бастырмалап айтқанда
ойлауды әдет етпеген, аңқау бала аңдамай, ... ұшты ... ... ... ... бала «жазасын» өлең не тақпақ айту арқылы өтеуі
тиіс. Бұл ... ... ... ... Ұлттық -спорттық ойын арқылы өзін -өзі бағалап, тұлғалық қасиетін
дамыту.
Көшпелі қауымның өмірі мен тұрмыс –салтына ... дене ... Ерте ... ... ... ... ... «жебені тек ұрыс
кезінде ғана емес, аң аулауда да, сонымен ... ... ... ... ... деп жазды. әсіресе ат үстіндегі мықтылыққа ерекше көңіл
бөлген көшпелілер Герадоттың жазуынша – «бес ... ... ... бес ... ... үш қажеттікке атқа шабуға, садақ ... шын ... ... қазақ елінің ден тәрбиесі ғылыми тұрғыда әлі ... ... ... ... жүйесін көптеген ғалымдар ерте
дүниедегі спартадалықтардың дене тәрбиесі ... ... ... мақсаты таза табиғаттың аясында оның беретін мүмкіндіктерін пайдалана
отырып денсаулықты жақсарту. Күшті азамат болып қалыптасуына негіз болған.
Ат бәйгесін, ... ... ... ... т.б. ... ... тамашалау үшін әлі күнге дейін қанды қыздырып, жанды
рахатқа кенелтіп, арқаны қоздыратын қайталанбас ... ... ... Орта Азия мен ... да ... ... ... түрлері кеңінен тараған, кейіннен олар кең тараған спорт
түрлеріне айналған. Оған спорттық желіп жүру ... ... ... ... ... өмір сүрген тайпалар коньки және шаңғымен
сырғанауды ... ... ... ... XIII ғасырдың аяғында атақты
саяхатшы Виллем Рейсбург өзінің Орта Азия мен ... ... ... жазбаларында кейбір түрік тайпаларында коькимен жүру, жүгірудің
кең тарағандығын мәлімдейді. Олар «Аяқтарына ... ... мал ... алып, қатқан қардың үстімен сырғанауы соншалық, олар тіпті ... ... ... аңды да ... », -деп ... Сол кездің өзінде –ақ шаңғымен
жүруді меңгерген түркі халықтарының тайпалары туралы Н.Я. Бичурин: «Олар
аяқтарына ... ... ... ... ... тез жүгіргендігі
соншалық, әрбір жүз адым ... ғана ... ... отырған», -деп
жазады. Бұл жөнінде түркі тайпаларына қытайлардың «Ағаш атқа мінген түркі»
-деп ат берулері осында болса ... мен оны ... ... XIII –XIV ... атақты тарихшысы
Рашид –ат –дин (1247 -1318) шежірелерінде тамаша бейнеленеді: ... тау мен ... көп ... ... көп түсуіне байланысты қар
үстінде жүріп олар көптеген аңды ұрып алады. олар арнайы ... ... ... деп ... оның ұшына қайыстан бау тағып, қолына таяқ алып ... су ... ... кемедей сырғи жүріп тау өгіздерін және басқа да
аңдарды ұрып алатын болған. Шанамен қоса ... бос ... ... ... ұрып ... аңды шанаға салған, оған қаншалықты ауыр зат салса да ... ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесінің формаларының дамуына да өз
әсерін тигізді. Негізінен ат үстінде жүріп ... ... ... ... ... ... ... атқа міне білу өнерін жас кезінен
бастап меңгерген. Баланы үш жасынан бастап атқа ... ... ... ауыл жиып той ... ... ... ауыл ... баланы атқа
отырғызып ауыл ішін ... ... ... Бұл ... жөнінде «Руский
вестник» былай жазады: «Балаға өзінің жақсы көретін биесінен сол бала туған
жылы бірге туған құлынын ... ... ... ... ... ... бала атқа мінетін халге жеткенде жаңағы ат үйретіліп, мінуге дайын
болып, бөлме күшігіне ұқсап тұрады».
Енді өте ертеден келе ... ... ... ... бірі ... Оның ... ... жабайы аңдарды қолға үйретіп, олардың күшін
пайдалану мақсатында жасалған ... ... ... Сол ... ... бұл ойын
өмір сүріп, дамып келе жатыр. «Асық» ату мен «Жамбы ату» ... ... ... ... Бір ғана асық ... ... ... бар.
Бұл ойын баланың көру сапасын, нысананы дәл көздеу, бірізділік, төзімділік,
ұстамдылыққа, әр қимылды ойланып істеуге дағдылайды. Сонымен ... ... ... ... ... жетілуіне, тыныс органдарының
дамуына пайдалы әсер етеді.
Балабақшада балаларға «бәйге» ойынын ойнатуға болады. ол үшін ... ... ... не ... ғана ... «біз ... осы ... бірігіп ойнап көрейік. Мына екі ат (іші желмен ... ... ат) ... ... ... ... ... қазір екі бала
екі атқа мініп жарысады.
Жарысушылар мақсаты осы тұрған жерден менің балгім ... ... анау ... ... айналып өтіп, орнына қайта оралуы қажет. Кімде
–кім бастапқы орынға бірінші оралса сол ... -деп ... ... түсіндіреді. Екі, үш рет қайталап көрсеткеннен кейін балалар екіге
бөлініп ойынды ... бір ойын ... ... ... ... ... кубик, белбеу ойынына
таяқшамен ұрып ойнауға болады. ... ... ... ... ... ... оның ... кубик қойып ойынды бастауға болады. мұның өзі
баланың ой -өрісін, логикалық ойлауын, қиялын дамытады.
Балаларды ептілікке, тездікке, ... ... ... ... ойын «Аю ... ... ... Балалар арасынан бір «аю» бір «күзетші» ... ... ... ... орындық үстіне «аюды» отырғызады. ... бір ... ... бір ... ұстап, екінші ұшын ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Оған
күзетші жібермейді. Егер ойнаушылардың біреуі «аюға» қолын ... ... онда ол ... орын ауыстырады. Егер аюға ұсталса
аюмен орын ... Ойын ... аюға ... ... ... ... ... болмайды. Ойынды жіпсіз, тек қолдарымен ұстасып ... ... ... ... ... ... ... ойындарының бірі
«Түйілген орамал». Мектепке даярлық тобында өткізілетін осы ойында санамақ
арқылы ... ... ... ... ... ол ойындшыларды өзінің
айналасына жинап алып «Бір, екі, үш» -деп дауыстайды. Осы кезде ... ... ... ... Ал жүргізуші қолында түйілген орамалы бар баланы
қуады, ол бала «қуғыншы» жете бергенде, қолындағы орамалды қағып алған ... ... ... ... ... ... бір –бірлеріне лақтыруы,
оны қағып алуы, тез арада шешім қабылдауы балаларды жылдамдыққа, ... ... ... ... ... ... ... мен даму тарихымен таныса келе және
психологиялық, педогогикалық, ... ... шолу ... ... кезде жазу –сызу болмаған кезде халық ойындарының ең
күшті және танымдық ... әсер ете ... ... ... ... ... баланы болашақ өмірге даярлауда пайдалну жөніндегі
өз ойларын көне замандағы ойшылар айтқан еді. Кейіннен де ол ... ... таба ... ... ... бала ойын ... өзін ... өмірі жайлы алғашқы
түсініктер мен мағлұматтарын алды және ойн адам ... ... ... ... ... серік болды.
4) Қазақтың ұлттық ойындары баланы еңбекке тәрбиелейтін құрал бола отырып
олардың іс –тәжіребие алуына көмектеседі, ... ... ... ... ... ... дене және ақыл –ой ... әсер ете отырып адамгершілік қасиеттерге баулиды.
II тарау. Ойын ... ... ... бұл ... ... ... ... деп қарастырсақ,
бұл баланың орындалмайтын қалауының, ... ... ... ... ... өмірге өзін дайындауы (Гросс), немесе органикалық
рахат алу құралы (Бюллер).
Ойынның бала өмірінде алатын рөлін тізбектей өтсек:
1) ... ойын ... ... ... өте ... ... көмегі, басқаруының қажетін талап етеді
2) Ойынның өрбуі спонталды өтеді. Тәрбиеші жай ғана ... ... ... бұл ... қажеттілігі.
4) Үлекен баланың кейбіреулері ойынға ... ... ... ... орай ... Бала ... ... ортасының көрінісі бұл кішкене балалардың
біреуге еліктеуі болып табылады.Үлкен балаларда ол ... ... ... ... Ойын ... алу және ... формасы.
7) Ойын ойлау қабілетін өркендету болып табылады. Балалар ойында
көрген білгендеріне ... ... ... ... ... талдау, нақтылау,орталандыру мен байланыстыру қатынасындағы
іс -әрекет. Ойындағы іс -әрекет пен сөз ойындағы ... ... ... бала ... ... ... формасы
деуге де болады. Ол сөзімен, қимылымен негізгіге талдау ... ... ... негізі, орны мен рөлі ауысады.
8) Ойын бұл өмірдің ағысын негізгі белсенді ауыспалылығы ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Бұл мақсатқа жету, кедергілерден өту,
қиял ... ... ... қуанышы»- деп ... ... бұл ... ... ... келген құбылыс.
9) Өзіндік қасиетімен ойын, ойдың ... ... ... теңдеу жағын көрсету. Ойындағы ... ... ... ... ... ... ... негізгі қоғамдық қозғалыстың және де ішкі қайшылықтың
ішінен мәнін іздеп табу.
Ойын –біріншіден баланың жеке басын дамытуда қоғамдық мәні ... ... ... ... ... ... ... деп, екіншіден, баланың танымдық, шығармашылық, ... ... ақыл –ой ... жетілдіретін тәрбие және оқыту
құралы ретінде түсіндіріледі (Л.С. Рубинштейн, Л.С. ... ... С. ... және ... ... ... әр ... қолдану мәселелерінің
теориялық және әдістемелік негіздері ... ... ... ... т.б.) еңбектерінде ғылыми ... ... әр ... адам ... қарым –қатынас жасау ең алғашқы қажеттіліктің бірі
екендігін дәлелдесе (Л.И. Божович, А.А. ... ... ... және т.б.), онда ... ... дара ... оны жетілдіру әдіс –тәсілдерін құрастыру ... ... ... ... ... ... ойын әрекетін жағдайға талдау
жасауды ... ... ... ... ... ... екендігі
белгілі.
Л.В.Артемова, В.Ф. Кушина, Р.А.Иванова, И.Б.Теплицкая, Е.И.Щербакова
зерттеулерінде ойын ... ... ... мен ... ... өз ... және ... қарым –қатынасты тиімді
жасаудың алғы шарты деп қарастырылады.
Балалық шақ ойыннан бөлінбейді. Мәдениетте балалық ... мәні ... ... ... ойын да ... үшін ... ... Ойынның элементі
барлық белгілі мәдениеттерде кездеседі.
Балаларға ойын арқылы әсер ету ... ... ғана дами ... ... оны Анна ... екінші дүние жүзілік соғыс кезінде Лондонды бомбылаған
кезде бастарынан өткерген балалармен жұмыс ... ... Егер ... ... ... ойында көрсете алса, онда ол қорқыныштан арылады ... ... ... ... ... айналмайды.
Ойын арқылы әсер етудің дамуындағы екінші ірі ... 30 –шы ... ... ... ... ... пайда болды. ... ... ... ... ойындар мен әсер етудегі қандай да ... ... ... ... ... балалармен жұмыс істеу
кезіндегі әсер етудегі қандай да бір ... ... ... басынан
өткізген балалармен жұмыс істеу кезіндегі әсер ету жайлы ойлар ... ... ойын ... әсер ету ... ... деп ... ықпал
жасады.
Дж. Тафт пен Ф. Алленнің көңіл қою, ... деп ... ... байланысты ойынмен әсер етудің үшінші маңызды
бағыты болып табылады.
Ойын әрекетінің төртінші ірі бағыты болып В. ... ... ... Ол ... ... ... ... өсуге
талаптануы ,тұлғаның өзінің дамуын басқара алу қабілеті).
Ойынның бала ... ... орын ... ... ... Тіпті
XVIII ғасырда Ж. Руссо былай деп жазған «Баланы жақсы тану және ... оны ойын ... ... ... үшін қарым –қатынас құралы тіл болса, ал ... үшін ... әр ... іс ... ... табылады.
Балалармен жұмыс істеу ойында ойынмен әсер ету арқылы ... ... оны ... көп күш ... ... әсер ... ... өзін -өзі тануы мен басқарудан тұрады.
Психолог балалар ... ... қол ұшын ... ... Баланың
берген нәзік сезімін қабылдайды. Баланың жеке басының дамуына ... ... ... ... ... ... жасауы ретінде қарастырылады.
З.Фрейд балалармен өте аз жұмыс жасаса да, бала ... ... ... Ол ... деп ... «Біз бала бойынан елестің алғашқы белгілерін
іздеуіміз керек. Баланың ең ... және ... іс ... ойын. Ойын
үстінде бала жазушыға немесе әлемді өзіне қалай ұнаса, солай етіп ... өз ... шын етіп ... ... қателескен болар едік. Крісінше,
ол ойынға шын беріліп және барлық эмоциясын салады.»
Френктің тұжырымы ... бала үшін ойын ... ... алмайтын
нәрсеге үйрету әдісі болып табылады. Бұл шын өмірдегі ... ... ... ... құрылымындағы және оны ориентациялау әдісі.
Оның процесіне араласа отырып ... ... ... ... ... ... ... деп жазды: «Баланың өзінен туындайтын іс ... ... және ... ... ... ... ... береді. Ойын
сонымен қатар балаға өзіне жағымсыз ... ... ... ... ... ... сематикалық жылдамдық жетіспейді, онда түсіну
қабілеті енді ғана қалыптасып ... ... ... ... ... ... Ойын ... бала энергия жұмсайды, үлкендер өміріндегі
міндеттемелерге дайындалады, қиыншылықтарды ... және ... ... ... ... өз ... ... формадағы агрессияға жауап қайтарады және
басқа адамдармен қарым –қатынас жасауға үйренеді. Ойын ... ... ... ... ... және ... бір дағдыларды
қалыптастыруға көмектеседі.
Бала ойнағанда бөтен тұлғаның рөліне тек еніп қана ... ... өз ... ... ... және тереңдетуге тырысады.
Ойын баланың ішкі әлеміне нақты форма мен өрнек береді. Ойынның
негізгі функциясы шын ... ... ... ... ... Бұл балаларда қиыншылықтарды жеңе білуге мүмкіндік беретін
символикалық ... ... ... бала үшін өз пікірін
білдіртін символикалық тіл ... ... ... ойын ... ... ... жасайды. Балалар ойын арқылы
қарым –қатынас жасайды. Балалар ойынын бұдан да толық бақылауға болады,
егер ойын үшін ... ... ... екен деп мойындасақ.
Балалар ойын үстінде өздерін жеңіл, еркін сезінетіндіктерін өздерін
көсете алады.балалар үшін өз тәжірибелерімен ... ... ... және ... ... іс ... ... алмастыру құралы және баладан оның сөйлеуін талап ету,
яғни автоматты түрде ... ... ... ... ... дңгейіне түсіп, онымен қарым –қатынас жасау үшін ... ... ... және кикілжіңдердің шешілуі үшін ұқрал
болады. Бала сезімен вербальді ... ылғи да ... ... ... бұл
сатысында бала не сезгенін айту үшін когнитивті, вербальді ... ... ... оларды сөзбен жеткізу үшін бала ... ... бір йға ... алмайды. Көптеген
авторлардың зерттеулері бойынша ... ... он бір ... дейін
балалардың абстрактілі ойлауға және талдауға қабілетті емес екенін білеміз.
Сөз символдардан құралады, ал ... ... Одан ... ... ... көбі ... болып келетіні таң қаларлық жай
емес.
Баланың әлемі –бұл нақты заттардың әлемі, егер біз баламен ... ... ең ... ... ... ... керек.
Ойын –бұл баланың нақты өз ойы мен өз әлемін қалыптастыру тәсілі.
Ойын –бұл ... ... ... іс ... Бала ... ... ризалықты сезінеді, оның нәтижесі маңызды
да емес.
Ойында баланың физиологиялық, сана –сезімдік, ... ... ... ... және оған әлеуметті әрекеттер қажет болуы
мүмкін.
Осылайша, бала ойнаған кезде оған ... ... деп ... ... бала мен ... арасындағы қарым –қатынастың
динамикалық жүйесі ретінде анықталды.
Үлкендердің ... өз ... ... және ... ... ... түрде). Үлкендер үшін сөз қандай рөл атқарса, бала
үшін ойын да сондай ... ... Бұл ... ... қарым –қатынас
зерттеу үшін құрал болып табылады. Оларға осындай мүмкіндік берілген кезде,
балалар өз сезімдерінің және қажеттіліктерін ... ... ... ... қарым –қатынас жасау құралы және айту ... ... ... ... ... ... ... қорқыныш,
қанағаттану, бақыт, т.б.).
Сезімдерін жеткізуде немесе бастан кешкендерін айтуда балаларда
қиындықтар тууы ... ... ... ... ... ... адам алдында олар не сезетіндерін ойыншықтар және ойын материалдарын
таңдап, олармен белгілі түрде ... ету ... ... ... ... ... толы және оларға сөз табу қиынға түсетін сәттерде
ойын арқылы өз дегеніне қол жеткізу мүмкін болғандықтан, ойын бала үшін ... ... айта ... айту ... өздері жасауға ыңғайсыз
санайтын әрекеттерді жасау үшін ойыншықтарды пайдалануы мүмкін. Өз ойын
айту үшін ... тіл және ... бала ... күй ... ... ... ... –тілектері бар, қандай қажеттігі туатынын айтып
бере алады.
Ойын балалның өз тәжерибесін, өз жеке әлемін ... ... Ойын ... бала ... бақылау сезімін бастан кешіреді,
тіпті шын мәніндегі жағдайлар бұған қарсы келсе де. Баланың бұл ... ... ... ... бала өзін осы ... бұра ... өз өткеніне
көңіл аударады. Ол өткендегі қиыншылықтарын жаңа ... ... ... ... ... бала ... «Мен»бейнесін өз мүмкіндіктерін және
міндеттемелерін үзіліссіз қайта қарап ашады».
Аналогиялы түрде ... бала ... ... ... ... ... мен конфликтілерін шешуге тырысады. Ойындағы бала әрекеті
деген ұғым психологқа баланың ішкі дүниесіне үңілуге мүмкіндік ... ... ... іс ... мен қозғалыстар әлемі болғандықтан ойын
әсерлері психологқа осы әлемге енуге мүмкіндік береді. Психологқа баланың
қиындықтарын бөлісуге және эмоциональды ... ... ... ... ойынға толығымен енетін болғандықтан, эксперимент және сезім балаларды
ерекше, нақты және осы ... ... ... Бұл психологқа баланың іс
-әрекетіне, сезімі және ... ... ... ... ... ... әсер ету ... стадиялары психолог пен бала
арасындағы өзара әрекет етуінің нәтижесі ретінде пайда болады.
Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ойын ... ... психикалық ерекшеліктері осы ойын әсерінде қалыптасады. Бала
сан ... ... ... ойын ... ... негізгі ьір түрі. Ойын
әсері арқылы адам ... ... бір ... қоғамдық тәжерибеені
меңгереді. Өзінің психикалық ерекшеліктерін қалыптастырады. Бала ойынында
да қоғамдық, ұжымдық сипат болады. Мәселен, кез ... бала еш ... ... қатар құрбыларымен бірлесіп ойнайды, ойын әсері арқылы
бір –бірімен өзара қарым –қатынас жасайды. Ал ... өзі оның ... ... маңызы бар фактор екендігі түсінікті. Ойын баланың түрлі қасиеттерін
дамытады, мұнда да ... ... ... ... адам әрекетінің бір түрі болғандықтан, оның да ... ... ... ... ... ойындар баланың зейінін, есін,
ойлауын, қиялын қалыптастыруда зор иаңыз атқарады. Ойын әсері арқылы ... ... ... ... ... қандай қабілеті бар екенін
байқап көреді. Ойын үстінде бала ересек ... ... ... ... ... әсіресе интелектік (ақыл –ой ) ойындар белгілі
бір ережелерді сақтап ойнауды ... ... ... ... ... ... зейінділігін
арттырумен қатар, ерік, сезім процестерін де дамытады. Бала ... ету, ... ... ... қадағалау тәрбиелік маңызы бар
ойындар ұйымдастыру –тәрбиешілердің ... ... ... ойындарына ұжымдық сипат жақсы жетіледі. Мәселен, ... ... ... ойнау, ойын ережесін сақтау, ... ... ... ... өзін ұстай білу сияқты ұжымдық ойындардың
негізгі белгілерін олар жақсы түсінеді. Ұжымдық ойындарда бала ... неде ... ... ... ... ... –құлқтың кейбір теріс
бітістерінен ұялып, одан арылғысы келеді. Осындай ойындарда ... ... ... ... бір бала ... ... байқатса, екінші бала ... ... ... ... баланың моральдық –эстетикалық қалыптасуына әсер етеді.
Ойын үстіндегі жолдастарының ... ... ... ... оны жақтырмайды. Бұл жағдайдағы эмоциялық қолайсыздық тілдің
дамуына ... ... ақыл –ой ... да әсер етеді. Бала ойын үстінде заттар мен іс
-әрекеттерді жалпылауды, сөздің жалпылама ... ... ... ... Ойын ... ену ... ақыл –ой ... түрлі
формаларының шарты болып табылады. Мәселен, затпен қимылдар жасай отырып,
ойлаудан елестете алуға бала затқа оның тиісті өз атын ... ... ... ... ... атын беруден бастап ауысады. Бұл ... ... ... ... зат ... ... ... бір
сыртқы тірегі және екіншіден, осы затпен жасалынатын шынайы іс -әрекеттер
тірегі ретінде көрінеді. Сонымен ойында ой ... іс ... ... дами бастайды.
Ойын әсері арқылы адам баланың белгілі бір буыны қоғамдық тәжіребиені
меңгереді, өзінің психикалық ерекшеліктерін қалыптастырады. Бал ойынында ... ... ... ... ... ойын ғылыми зерттеу нысаны болғандықтан ол кең еөлемде
баланы тәрбиелеудің құралы ... ... ... ... ... ... ... ойын психологиялық даму үшін деген, оған
әртүрлі функцияларды өздері ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың ортақ жүйесі орын тауып ... ... ... ықпал етуін анықтайды. Әрине, барлық іс -әрекет
түрлері, ... ... ... ... бір –бірінен бөлінген
емес, олардың арасында тығыз байланыс бар.
Ойынның психологиялық дамуын зерттеу және ... ... ... Бұл ... тек ... ғана ... ойын әрекетінің бала
өмірінен алынғаны мен бақылауды алыптастауға ... осы ... ... ... Бұл ... ... ойын ... негізде және
ұжымдық ойынның орнын баса алмайды. Үйдегі ойынның жеке адамға ... ал ... ... ... ... ... көмегімен қайта
жасалуы мүмкін, бұлар біршама байланысқан рөлдік ... ... ... ... қайта жасау әр түрлі қарым ... ... ... шын ... орын алатыны –бұл мүлдем
бөлек.
Материалдың мазмұнына ... ... ... ... ... ... мән беруін ұсынуға мүмкіндік беру керек. Бұл ең алдымен ... ... ... бір көрінісі.
Біз ойынның дидактикалық мағынасын қарастырмаймыз, ... ... ... ең алдымен біз өзімізге қойылып ұйымдастырылғандардың бір
көрінісі.
Біз ойынның дидактикалық мағынасын қарастырмаймыз, ойынның мазмұны
жаңа ... және ... ... ... және дағдысын тауып алу
керек. Әрине, бұл көбіне жаңа дидактикалық ... ... ... ... бақылауымызша белгінің ерекшелігі соңғы жоспарға ығысуы
мүмкін.
Мысалы, балаларды таразыға ... ... ... ... мен ... ... болады. Олар заттарды өлшеп, сату, сатып алуға үйретеді.
Сатушы мен сатып алушы арасындағы сыпайы ... ... бұл ... ... ... де ойын ... түрлі қасиеттерін дамытатын, қабілеті мен
белсенділігін де күшейтеді. А.С. Макоренко; ... бала ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан келешекке адамды
тәрбиелеу бәрінен бұрын ойын арқылы болады».- ... ... ... ... ... ... ықпалы айқын
көрінеді. Тәрбиеші немесе ата –ана балаларды ойыншықтармен ойната бастайды.
Одан кейін ойынды ұйымдастыру инициятивасы ... ... бұл ... де ... ... рөлі ... Сухомлинский: «Адам балалық шағында эмоционалдық мектебінен өтуі
керек».- деп жазған болатын.
Халқымыз ойынға тек ... ... ... ... деп ... көзқарасын, мінез –құлқын қалыптастыру құралы екнін байқап,
бағалаған. Ұлттық ойын ... ... ... ... мирас болып жалғасып
отырған дәстүрлі мәдени тіршіліктің ... ... ... ... ... ... отырып баланың психикасын жетілдіруге мүмкіндік
береді. Балаларды отбасында болсын, әсіресе, балабақшада бүлдіршіндердің
ойлы да ... ... де епті ... ... ... ... мүмкіндіктерін
аша біліп, олардың ізгі мақсаттарымен өрбітуге күш саламыз.
Ойын бала ... ... түрі . Ол ... адам ... ... буыны қоғамдық тәжіребиені меңгеруі, өзінің психикалық ерекшклігін
қалыптастырады. Алты жасар бала ойынға психологиялық дайындықпен ... ... ... ... ... ... белгілі –бір сюжетті ойлап,
ойынға құрбыларын тартады, содан соң бәрі бірлесіп өздері белгіленген ... ... ... не үшін ... ... ... атақты психологтар өз еңбектерінде
былай жауап ... ойын ... ... ... ... ... ... мектебі дейді психолог Д.Б. Эльконин.
Екіншіден, әйгілі психолог А.Н. ... ... ойын ... ... үйрену мектебі болып табылады. Психологиялық
бақылаулар мен зерттеулерге ... егер ... екі ... ... ... ... –бірі жеңуді немесе бір –бірімен дос емес балаларды
бір топқа біріктірсек олар ойын үстінде бір –бірімен көмектесіп, тез ... ... ... ... ... ... ... үлкен рөл атқарады.
Үшіншіден, ойын –баланың интелектуалдық ой ... ... ... ... мен ... шапшаңдық қасиеттерін шыңдайтын құрал. Қазақтың
ұлттық ойындарының көптеген ... ... ... ... мәнділікке ие.
Сондай –ақ балалардың коммуникативті іс ... ... ... дағды, бірліктері мен қарым –қатынас механизмдерінің сипатын ... ... ... ... пен ... ойында үйлесім табады. Үлкендерге еліктейді, ішкі
мотивтің талаптануы, балаға өзіне белгілі бір роль ... ... ... бейнелеу қызықты роль болады. Ал қорытындысын керек етпейді.
Баланың ... ... ... бұл ... ... ... ... оны мазмұны өзіндік іс-әрекет ұту емес, ойнау – осындай ойын
әрекетінің ... ... ... ... ... ... тұрмыстық;
- қоғамдық.
Ойын мазмұны
- үлкендердің әрекеті;
- үлкендермен өзара қарым-қатынас.
Баланың әр түрлі рөлдерде өзгеруі
- ... ... (ана, ... мұғалім, т.б.);
- бала үшін қызығушылғы аз ойын маңызды (мектеп директоры, дүекн,
т.б.).
Ойын ережесін балалар ойын ... ... ... ... үзілісте жүгірмейді.
Ойын әрекеті ойын компаненттерінің маңызы болып табылады
- Символдық көрсетілімдер болуы мүмкін. Мысалы: өрт ... ... ... ... ... байланысты әртүрлі
- дайын;
- өздері жасаған;
- заттық орынбасулар.
Балалар сонымен қатар ойыншықсыз қиялға беріле ... ... ... ... жасына дейінгі және мектеп жасындағы балалардың ойын
әрекетінің ... ... ... ойындардың құрылымдық компаненттері
|Ойын компаненті ... ... ... | ... жасындағы |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... саны |1-2 ... ... саны |1-2 |7-10 ... ... ... ... ... ... | ... жасындағы |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |бір образдағы (1-8) ... |
| | ... ... |
| | ... |
|ойын ситуациясына ... ... ... және ... ... | ... ... ойын ... ... ... және ... | ... ... ... ... ... емес ... ... мен ... ... ... |
|қолдануы | ... ... |
| | ... ... ... ... |Аз ... |Бірнеше күнге дейін ... ... |Бар ... аяқталуы |Күтпеген жерден ... ... ... ... ... қатнасындағы сюжеттік және
рөлдік ойынды бейнелеуі. Мысалы: қызы ойында ... ... ... ... серіктес істі бірге орындаушылар ретінде
бейнеленеді.
Өзара қарым-қатынас мектеп жасына дейінгілерде біртінеп қолданылады.
1. Ережені ... және ойын ... ... және ... ... ... арасындағы әрекетті игеру және өзіндік субьектінің
жалпы әрекетінің рефлекциясы.
3. Өзара әрекеттің ... ... ... ... және
сұрақтың қалыптасқан және сұрақтың жауабына қосылу.
4. Өзара әрекеттің орындалуын ... ... ... ... соның әрекетімен келісу;
- кез келген уақытта көмектесу, т.б.
- ынта ықыласы - ... ... ... дербестік - ... ... - ... бала ... ... түсу ... өз әрекетін басқаның әрекетімен келісімге келу;
- өзара түсіністік, өзара көмек.
Заттық-ойындық ... – ойын алғы ... ... ... ойынның маңызы – бұл түрлендірілген орын, аумақ,
жағдай ... ... ... ... функциясының өзгеруі, оның
рахаттануы.
Заттық нұсқаларын күйіне келтіру
- Затты тасмалдау және оған деген ... ... ... қоянды әкеліп, оларға сөйлеуі.
- Заттарды бір-бірімен байланыстырады. Затты қорабқа салып ... ... ... ... ... береді. Мына сумка сенікі ме?
Қандай қалпақ? т.с.с.
- Заттарға ... ... ... Түймені машинамен қалаққа апарады.
- Жанды затқа, сөйлесіп қарым-қатынас ... Сен ... ... Топ, топ домалап жүр.
- Тері мен бұлшықет сезінуіне заттық әсер. Затпен иығын үтіктеу,
аяғын ... Көп ... ... ... ... дайындық.
- Сөздік сәт сюжеттік ойынға мағына береді. Ішкі заттық ойын сюжетін
бейнелеуден туады.
2.1 ... және ... тыс ... ... ... ... бұл бөлімінде балабақшаларда өткізілетін сабақтардың
қанда й түрлері бар, ... тыс ... ... іс-әрекеттер жатады,
онда қандай ұлттық ойындарды пайдалануға болатыны, олардың баланың дамып-
жетілуіне әсері, психикалық, ... т.б. ... ... онда ... ... сүйену қажеттігі жайлы ... ... ... болып жатқан елеулі уақиғалардың ... ... ... да ... көз ... ... талап етіп отыр. Атап айтқанда, балаға сәби кезінен бастап
ұлттық сана-сезімімізді, әдет-ғұрпымыз бен тарихымызды сипаттайтын ... ... ... беру ... ... бұл ... ... балаларға
ұлттық ойындарымызды үйрету, оны дәріптеу ісі ... орын ... ... Себебі атадан балаға өшпес мұра болып келе ... ... бірі – ұлт ... ... ... ... тұрған
тарих, шежіре, нақты айғақ. Жалпы, кез келген ұлт ойынын ... ... ... ... ... – қазақ халқының өткен тарихы, жерінің
кеңдігі еріксіз көз алдыңа келеді. Ал сол ... ... ... ... ...... өз салтын, дәстүрін, ұлттық
ойындарын аса құрметпен пір ... ... ... ... ... балаларға үйретудің өзі балаға тек қимыл-
қозғалыс ... ... қана ... ... өміріміз жайлы балаларға
көптеген мағұлымат ... ... ... ... ... баланың
әділеттік, бір-біріне деген достық ынтымақ, ауыз бірлік, кішіпейілділік
сияқты адамгершілік қасиеттері де ... Жаңа ... ... ... сөздермен, жаңа заттармен танысудың өзі баланың танымдық қасиеттерін
арттырады.
Басқа да ойындардағыдай, ... ... ... ... ойын
тәртібін баланың ойын барысында қатаң сақтауы, баланы сол ... ... ... жинақтылыққа баулиды. Сонымен қатар адал, ... өжет ... ... ... ... ... ең күшті,
айлакер, іскер ойыншының жеңіске ... өзі ... ... ... ... ... тарихы мен дәстүрін, тарихи асыл мұрамызды
біліп, қастерлеп, ... бен ... ... ... ... ... парызымыз. Сондықтан ұрпақ тәрбиесі жайындағы озық ұлттық ... оқу ... ... ... енгізу маңызды міндет деп
қарастыру қажет.
Жалпы, балалармен өткізілетін ойын ... ... ... өткізілетін түрлі сабақтар мен ойын ... ... ... өткізу қажет. Бұл байланыс неғұрлым тығыз,
балаларға байқалмай жүзеге асса тиімділік те жоғары ... ... ... себебі – ойынның бала организімінің жеке тұлғасының ... ... ... болып отыр.
Уақыт мектеп мұғалімдеріне, бала бақша тәрбиешілеріне жаңа ... сай әрі озық ... ... ... ... ... ... жауапты міндеттер жүктеп отыр. Бұл ... ... ... ұстаздар қауымы оқу тәрбие жұмысына шығармашылықпен ... ... ... іске ... келе ... тәрбие құралдарын пайдаланады.
В.А. Сухомлинский «ойын баланың ... өмір ... ... ... ... дей ... деп жазды: «Ойынсыз ақыл –ойдың қалыпты
дамуы жоқ, және олай ... ... де ... Ойын ... ... үлкен
терезе іспеттес, ол арқылы баланың ... ... ... ... ... ... туралы түсінік алады. Ойын дегеніміз –ұшқын,
жанар ... Бұл ... ... дау айту ... ... ... қиялынан туып өз ұрпағын тәрбиелеудің ұтымды
құралына айналған ежелгі ойындар ешбір арнайы ... ... ... ... Олар бүгінде мектептеріміздегі ... ... ... бала ... ... ... ойынсыз өспек емес,жан –жақты
дамымақ емес.
Балабақшаларда ұлттық ойындарды балаларға үйретудің өзі балаға ... ... ... ғана ... ... ... жайлы көптеген
мағлұмат береді. Алғашқы ... ... ... ... ... ... тек ойын ретінде ғана пайдаланбай,
сол сабақпен тікелей байланысын қадағаладық. Мұндағы мақсат ... ... ... ... ... баланы сергіту, бой жазу
қызметін атқарса, екіншіден тәрбиешінің сол сабақты өткізу ... ... ... жету ... негізгі құралының бірі ретінде.
Қазақ ұлттық ойынының соншалықты мол болуы, әрі олардың ойлауының көп
қиындық тудырмауы ның өзі ... ... кез ... ... ... ... ... сабағында ұлттық ойындарды пайдалану тәрбиешінің күнбе
–күнгі сабағына әзірленукезінде белгіленіп, сабақ ... ... ... ... басында, аяғында, ортасында қолдануға болады.
Зерттеулер мен тәжірибелерге қарағанда ... ... ... ... ... назарын дене шынықтыру сабағындағы ... ... ... ... ... ... ... жаттығу, ол арқылы бала өмірге әзірленеді».-деп
П.Ф.Лесгафтың пікіріне көңіл бөле отырып, біз мектеп ... ... ... ... ... ... ... белсене қатысуға
ұлттық ойындарын бірден –бір құрал деп таптық.
Мектеп жасына дейінгі балалар мектеп ... ... ... мектептегі сабақ арасындағы үзіліс оқушылардың сабақ үстіндегі ... мен ... ... ... бір кезеңі, оқушылардың мектепте
уақытының белгілі бір бөлігі.
Біздің пікірімізше, үзіліс деген ұғымға ... ... ... мектептен тыс уақыттары да кіреді. Егер мәселеге осы ... ... онда ... ... ... түсінігіміз кеңейіп ұлғая түседі. Олай
болса, мектептегі оқу барысында дұрыс жолға қою үшін және оның ... ... ... ... ету ... сыныптан, мектептен тыс ... жан ... ... ... біріңғай қолайлы сәттеріне айналдыру
мүмкіншілігін қарастыру кезек күттірмейтін нәрсе.
Осындай оқу –тәрбие кезеңдерін бір ... ... ... ... ... организімі қимыл қозғалыссыз тұра алмайды. Ол тірі организмнің
өсіп, дамуының негізгі шарты. Бала ... ... ... түлі ... ... Сондықтан ол мектепте де ойнауға, қозғалуға, жүгіруге бейім
тұрады.бұны жалпыға белгілі шындық десек, бала ... осы күш ... ... ... ... ... білуге деген құштарлығын, құлшынысын
пайдалана отырып, соны ... ... ... ... онда біз ... ... ... едік. Оқушылардың сабақ үстінде алған тәлім –тәрбиесі,
оның саналы игерілуі де -сабақтан тыс уақытта –көпшілік ... ... ... ... ... ... ... қарым –қатынаста,
үлкендерді сыйлауына байланысты ... ... ... байланысты
сабақаралық үзіліс және сабақтан тыс басқа да уақыттарда басшылыққа ... ... ... ... ... анық.
Сабақ аралық үзілістер сыныптағы сабақтың заңды жалғасы ... өмір ... ... ... баулуы тиіс. Мұндағы
басты бағыт –оқушылардың ... ... ... ... ... демалуын
қамтамассыз ету болып табылады.
Ойын арқылы әрі ... әрі өмір ... мен ... ... ... ... ұстамдылыққа, өзін -өзі тежеу ... ... ... ... осы ... ... ... ойындарының барлығы дерлік белгілі бір ... ... де ... ... зор. ... ... өз дәрежесінде
ұйымдастырып пайдалана білуде.
Осы мақсатта мынадай бағдарлама ұсынуға ... ... ... ... тыс мезгілдерде қолданылатын қазақтың
ұлттық ойындарының
БАҒДАРЛАМАСЫ.
Бұл бағдараламамызда ойналатын ойындардың аталуын, ойналу тәртібі мен
мазмұнына, сондай-ақ сол ойындардың баланың рухани ... ... ... тоқталмақпыз.
Балабақшада таңертеңгілік бой сергіту жаттығулары жасалып болғаннан
кейін ертеңгілік тағамнан бұрын және одан ... ... ... бос ... ... Міне осы уақыттарды пайдаланып тәрбиеші
балалармен біраз ойындар ... ... ... ... Ересектер
тобында «Орамал тастамақ» ойынын алайық. Шеңбер ... ... ... ... бір бала ... ... ұстап жүріп, білдірмей біреуінің артына
тастап кетеді. Ол айналып келгенше орамалды ала ... ол ... ... Егер көріп қалса, ойын жүргізушіні қуып ... ... ... өзі ... келіп орнына отыруға тырысады. Жете алмаса ... ... өзі ... ойынның өзі таңертеңгілік сергіту, бой жазу жаттығуларынан кейін
көп-көп қимыл-қозғалысты талап етпейтін, әрі ... ... ұлт ... ... ... қан ... жайдары қалыпқа түсіреді
және зейінінің жинақталуы мен сезімталдығының атып өте сақ ... Ойын 8-10 ... ... ... ... ... біраз сергігеннен кейін олардың тағам қабылдауа да тәбеттері
жоғары болады.
Таңертеңгілік тағамнан кейін «Сақина» ... ... ... ... ... қатысатын балалар екі-екіден қатарласа отырады, ортаға
басқарушы шығады. Оның қолында сақина болуы тиіс. Сол ... ... ... ... ... ... ... сақина түскен
бала жанындағы көршілеріне сезірмеуге тырысады. ... ... ... ... «1, 2, 3, ал сақина ұш!» - деп дауыстайды. Сонда алақаныныда
сақинасы бар бала ... ... ... ... тез ... ... Егер ол тұра алмай, көршісіне өзін ұстатып ... ... ... ... ... ... оны ұстай алмаса «айыпты» көршісі тартады.
Айыбын өлең айтып, би билеп, тақпақ ... ... ... ... таңертеңгілік мезгілде ойналатын ойындардың ұйымшыл, қызықты
өтуі – балалардың күнібойғы ... ... ... ... ... бір жай, осы кезде балаларға ұсынылатын ойындардың негізінен көп
қимыл-қозғалысты талап етпейтін, ... ... ... ... ... Егер бұл ... баладан көп қимылды талап ететін жоғары қарқындағы
ойындар ... онда ... ... ... ... ... ... тынымсыз ұстап, зейінін ... болу ... ... Мұның өзі
тәрбиешінің балаларды ... ... ... қиындатып, біраз уақытын
кетіріп, сабақ сапасына кері әсерін тигізуі де мүмкін.
Сабақтар ... ... ... ... ... ... біраз ойындарға тоқталайық. Алғашқы ойын «Тұмақ ұру». Ойын
барысы: Бұл ойынға қағаздан ... ... және ... қажет. Белгілі
сызықтан 10-15 қадам жерде ... ... бір ... ағаш ... арқауына іледі. Ойыншының көзін байлап, қолына белбеу береді.
Ойыншы адымдап барып үш ... ... ... ұрып ... ... Бұл ... кеңістіктегі бағдарлауға, арақашықтықты сезінуге тәрбиелейді.
«Дауыста атыңды айтам»
Ойын барысы: Шеңбер ортасына жүргізуші ... да ... ... ... ... ... рет айналдырады. Сосын ол шеңбер бойындағы
кез келген ойыншыны қолымен көрсетеді «Дауыста, атыңды айтамын» - ... ол ... бір ... ... ... Егер ... ... тапса орындарын
алмастырады, таппаса «айып» ... Осы ... ... ... өз ... ... түсініп, білуге, аралас-құралас
қатнастарға тәрбиелейді.
Кесте бойынша өткізілетін сабақтар ... ... ... ... ... ... ... бос уақыттарды пайдаланып біршене қызықты
ойындарды өткізуге болады. Ендігі жердегі ойналатын ойындар неғұрлым қимыл-
қозғалыстарды көп ... ... және ... топ ... ... ... ... қадағаладық. Себебі бірнеше сабақтардан кейін бала денесі
көп қимылды талап етеді. Осы ... сай ... ... ұлт ойындарына
тоқталып өтсек.
«Соқыр теке»
Ойын барысы: Ойыншылыр дөңгелене тұра қалып, орталарына көзі танылған
«Соқыр ... ... ... бойында тұрған балалар білдірмей барып оны
түртпектейді, осы кезде ол түрткен баланы ... алып атын ... ... алмай қалса да атын айтуы қажет). «Соқыр теке» түрпей орнында тұрған
баланы да ... алып атын ... ... Бұл ... ... бала «Соқыр
теке» болады, сондықтан бір орында тұра ... ... де ... ... ... ... ... бір жай, ойнаған кезде «Соқыр текені» шеңбер
сыртына шығып, басқа ... ... ... ... көзі таңулы
болғандықтан басқа бір ... ... ... ... ... ... ... орамал»
Ойын барысы: Жүргізуші ойынды өзі бастайды. Ең алдымен ойыншыларды
өзінің айналасына жинап алады да 1, 2, 3 – деп ... осы ... ... ... Ал жүргізуші қолында түйілген орамалы бар баланы
қуады, ол бала жүргізуші жете бергенде ... ... ... ... ... ... ... бала қаша жөнеледі. ... ... ... ... ... қуа ... ... ойыншы
көпшіліктің ұйғаруымен ортада тұрып өнер ... Одан ... ... ... ... ... яғни ойын ... ауыстырады. Бұл ойында
баскетбол ойынының элементтері бар. Бір-біріне дәл ... ... көз ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларды ойын арқылы танымдық әрекетін дамыту14 бет
Дидактикалық ойынның балалардың оқу-танымдық әрекетін дамытудағы ерекшеліктері28 бет
Мектеп жасына дейінгі ересек балалардың логикалық танымы үдерісін ойын әрекеті арқылы дамыту.25 бет
Мектепке дейінгі балаларды ойын арқылы танымдық әрекетін дамыту40 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Балаларды толық күн болатын шағын орталықтарда тәрбиелеу мен оқыту51 бет
Мектеп жасына дейінге балалардың еңбек тәрбиесінің негізгі міндеті5 бет
Оқу процесінде мұғалім имиджі мен оқушы әрекетінің теориялық мәселелері50 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тірек-қимыл жүйесі,жас ерекшелігі.баланың жеке басына қойылан гигиеналық талаптар"9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь