Топырақ жамылғысының физикалық қасиетін трансекта бойынша зерттеу

Кіріспе

І. РЕСПУБЛИКАМЫЗДЫҢ ҚАЗІРГІ УАҚЫТАҒЫ ЖАЙЫЛЫМДЫҚ ЖЕРЛЕРІНІҢ ЖАҒДАЙЫ
1.1 Зерттеудің мақсаты.
1.2 Зерттелген аймақтың бағдарламасы мен әдісі.
1.3 Мониторингтік нүктелердің сипатталуы.

ІІ. ТОПЫРАҚ ЖАМЫЛҒЫСЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ҚАСИЕТІН ТРАНСЕКТА БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ
2.1 Жайылымдарды үдемелі қарқынды түрде қолдану топырақтың желдік эрозияға әсер етуі.
2.2 Өрістің өсімдіктерге тигізетін әсері.
2.3 Жерді орынды пайдалану және оқу мақсаты үшін ауыл шаруашылығын картографиялау.
        
        Кіріспе
Қазақстан шөпті егісті дала қорының көлемі бойынша, ... ... ... ... Жайылымдық жерлер шамамен 186млн га жерді алып жатыр
(республиканың барлық жер ресурстарының 70%). ... ... азық ... және де жабайы аңдарды қамтамасыз етеді. Далалы және ... ... 180 млн га ... алып ... ... ... ... көлемі бойынша дүние жүзінде (Австралия,РФ,Қытай,АҚШ
және ... ... ... ... тұр. ... осындай үлкен кең
аймақты қамтығандықтан,табиғи ресурстардың алуан түрлерінің бар ... ... ... жайылымдардан, Алтайдағы ... ... ... ... ... ... көруге болады. Осы
жерлердің шамамен 10 %ауыл ... мал ... ... ... ... ... санағының мәліметтері
бойынша жайылымдық жерлерде және шөлді аймақтарда 4-5млн адам тұрады.
І. РЕСПУБЛИКАМЫЗДЫҢ ҚАЗІРГІ УАҚЫТАҒЫ
ЖАЙЫЛЫМДЫҚ ЖЕРЛЕРІНІҢ ... ... ... 12,7 млн қой және ешкі,4,9 млн бас ірі
қара мал,1,1 млн ... және 0,9 түйе ... ... кезінде атардағы
қойлардың саны 46,2 млнбасты ... ... 550 азық ... бере ... бір ... ... ... 25,4 млн тонна азық бірлігі
қажет.Осындай азық ... ең ... ... ... жерлер,табиғи және
себілген шабындық жерлер,және де жыртылған жерлер де өндірілген азықтар
болып табылады.
Табиғи ... және ... ... ... ... ... ... 63 млн га ... ... ... кеткен жайылымдар).Ғылыми өндіріс
Орталығының мәліметтері бойынша жерге ораналастыру және жерді ... ... 24 ... ... ... жыртылған, 25 млнга жер жел
эрозиясына ұшыраған,4,5 млнга ... улы және арам ... өсіп ... деградацияланған жүйелер малдардың концентрациясы
бар жерлерде ,ауыл ... және ашық ... кең ... ... ... радиусы ауыл маңында және
суат көздерінде 2-5 км ... ... ... ... жамылғысының
түр тұқымы қатты өзгерген.Мал жейтін шөптің көп ... ... ... ... дәнді өсімдіктер,жартылай бұталар-өсідік жамылғысының
доминанттары:эбелек,адыраспан,көбең құйрық,шобелла ... ... ... ... жағдайда болуының
басты себебі-регламентацияланбаған ... және ... ... ... орталығының берілуі бойынша 75 ... ... иесі өз ... жаяу ... 17-19% ... 6-8% ... 15 және оданда көп км аралығында ... ... үй ... ... ... ... жерлерге кері әсерін тигізеді.Республика бойынша жалпы тәбін
бойынша көлемі 85%-ды ... ... ... ... келетін
болсақ, оларды белсенді түрде қалпына келтіруде.
Әдеби мәліметтердің ... ... ... ... ... кең көлемде фронт арқылы ТМД елдерінің арасында өтетіндігін
көрсетеді. Жайылымдардың ... ... ... ... ... ... Тәжікстан, Қырғызстан зерттеушілері атап ... ... ... ... ... және ... процестердің әрекеті нәтижесінде пайда болған.
Жайылымдардың фитоценозды деградациясы (Горчаковский 1999) өсімдік
жамылғысының синантропизациялық көрінуі ... ... ... ... ... ... және ... төмендеуі
байқалған.
Жайылымдарды қайтадакн қалпына келтіру үшін жайылымдадың уақытша
оңашалануын сипаттайды. ... ... ... жылы ... ... концепциясы қайта
өңделді.Агроөнеркәсіптің билогиялық және экологиялық дамуы ... ... ... есеп беру ... ... ... техникалық
бағдарлама өңделді.
“АПК саласындағы қайта өңдеу перспективалық ... ... және ... ... ... ... ... ресурсты-
энергоэкономикалық және экологиялық жоғары азықтүліктікті құрастыру.
1.1 ... ... мал ... айналысатын,шөл және шөлейт зоналарда шаруа
қожалығы және ... ... ... ... ... ... ... жәрдем ақыны барлық
жайылымдармен шабындықтарға орынды пайдалану.
Жаңа ғылыми зерттеу:
Деградацияланған жайылымдардың сақталуы мен ... ... ... шешім қабылдау және жеке меншік малдар мен жайылымды шабындық
жерлерді ... ... ... шаруашылықтағы әртүрлі жеке
формада қолданылуы қауіпсіз нормативтерде анықталады;тауар өндірушілердің
(шаруа және ... ... ішкі ... ... аудандарда ғылыми мерекелік шараларды ұйымдастыру,фермерлік
шаруашылық моделінің құрылуы арқылы өткізіледі;себілген шабындықтарды ... ауыр ... ... ... ету ... ... ... үшін фермерлерге төлем ақы
тағайындалған, жеке облыстарда және елді ... ... ... да ... ... ... жазылып қойылған 10 координат мониторингі шөл және шөлейт
зоналарда олардың қолданылуы ;
-Жайылымдық ... ... мал ... ... келтіру арқылы таңдалып алынған ... ... және ... ... қамтуы керек,оларда
ауылшауашылық малдарыныңәр түрі болуы тиіс.Бұл модельдерде жерді пайдалану
қалыптастыру ... ... ... ... пайдалану картасы
құрастырылған,пайдаланылатын жерлердің деградациялануы картасы жайылымдық
және ... ... ... ... ұсынылған.Азықтық ресурстардың
мезгілдік динамикасы анықталған және де әрі нақты ... ... мен ... ... бұл ... ... ... Зерттелген аймақтың бағдарламасы мен әдісі.
Зерттеулер Алатау тауының жоғарғы жағында,Сарыатырауқұм құмында
(құрғақ далада,шөл және шөлейт ... ... ... ... шаруа
қожалықтарында және өндірістік кооперативте шөл және ... ... ... құрғақ даланың дәнді-жусанды
жайылымдары,шөлдегі жусанды жайылымдар,және де шабындық ... ... этап ... орындау
Ұйымның аймағына және фермерлік шаруашылыққа азық жем өндіру
үшін,регинистрациланған шығу ... ... ... мал
шаруашылығының мониторингімен,шөл және шөлейт ... ... ... және Іле ... облысында) жүргізілген болатын.
Мал шаруашылығының түрін анықтау:
-жайылымды пайдалану бойынша;
-мал бастары бойынша;
-жайылымдық және шабындық жерлерді пайдалануы ... ... ... ... малшыларға сұрақ қою арқылы жүргізілген,ауылдық
аймақтарда жиналғанмәліметтер және мал ... ... GPS ... ... арқылы шаруашылықтың роналасқан ... ... ... түрде зерттеу “Әдістемелік нұсқаулар ... 1986 жылы ... ... өңдеген.Геоботаникалық
зерттеудің масштабы күрделі сатылардан тұрады,шөл және шөлейт зоналарының
аймақтарын қайтып ... ... ... ... ... бара ... ... мен сайлар көп болғандықтан
геоботаникалық зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... отырған маршрут бойынша өсімдік жамылғысының ауысу
шекарасы ... ... ... ... әр түрлілігі,негізгі өсімдіктердің өсуі арқылы ... пен ... ... аталуы өсімдіктер ... ... ең ... эдификатор ең соңында
қойылады.Учаскенің түрлі ... және оның ... ... ... ... ... кіріседі.Ол келесі қатарларда көрсетілген;
-геоботаникалық карта үшін бланкте күні ... соң ... кеін ... бірлестіктің аты жазылады;
-GPS жүйесінде учаскенің географиялық жағдайы, макро және мезорельефі,
баурайдың бағыты мен ... ... ... ... ... дәрежесі;
-өсімдік жамылғысын сипаттап жазу жүргізіледі;
“Ескерту” жолында өзіне тән ... ... ... қай түрі құрып шөптелу дәрежесіне жеткендігін атап
көрсету.Аталған контурлардың негізінде далалық ... ... ... ... ... жем ... ... жердің картасын құрастыру және безендіру
Геоботаникалық карта,ең соңғы контурлардың сақталуы мен ... ... ... және шөпті пайдаланатын жердің түп нұсқалық
картасын құрастырудың екі әдісі бар:1) күрделі өсімдік жамылғысы; ... бір ... ... ... карта контурында сандық және
әріптік индекстермен ... ... ... ... ... алымында орналасқан (легенданың ... алып ... ... ... ... саны және ... ұсынылған өнімділіктер.Контурлар өсімдіктерге қарап боялады
немесе шартты белгілер қойылады.Екінші әдісте ... ... ... ... ... бөлінген сан қойылады.
1.3 Мониторингтік нүктелердің сипатталуы.
Зерттеліп қарастырылған ... ... 200км ... ... ... ... созылып жатыр,ол оңтүстікте Іле
алатауының етегінен ... ... ... аяқталады.
Табиғи климаттық қатынасы трансекта тауалды құрғақ дала белдеулерін,тауалды
шөлді және шөлейтті жазық жайылымдарды басып өтеді.
Зерттелінген трансектаның үш ... ... мен ... ... ... ... ... қарай 20-40 км-ден кең емес белдеумен Іле Алатауы
мен Жоңғар ... ... жне ... ... дейін
орналасқан.Теңіз деңгейінен биіктігі 750-870 м.Жылына жауын-шашын мөлшері
370-400мм.Гидротермикалық коэфицент 0,6 (ГТК) ... ... ... (60-65% ... жыртылған.Қолдан суарылмайтын
жайылымдарда арпа,бидай (Triticum және Hordeum), жоңышқа ,азық ... ... және Zado) ... ... ... жыл ... жаюға қолданылады.
Топырақ жамылғысының түрі шалғындық сұр топырақтан қоңыр ... ... ... ... ... және орташа сазды
топырақ.
Шөлейт
Шөлейт зонасы айтарлықтай Солтүстік Тянь-Шань,батыс-Жоңғар,Балқаш маңы,
Іле Алакөл провинциясын және Солтүстік ... ... ... ... Алатауы мен Жоңғар Алатауының солтүстік құламсының
бойымен 20-100 км ... ... ... ұсақ ... ... ... мен кең құрғақ аңғарлар ... ... ... биіктігі 600-750 м. Жылдық жауын-шашын мөлшері 250-
300 мм, күзде және көктемде максимумменен ГТК 0,5-0,4.Топырағы сұр топырақ.
Қарашірік құрамы ... ... ... ... жеңілірек
сазды.
Өсімдік жамылғысы әртүрлі шөптердің ... ... ... және ... ... ... ... көктемде тұрақсыз өсімдіктер жақсы
өніп шығады,бірақ жазда олар қурап кетеді.Келесі жылдары күз айлары жылы
болып,жауын-шашын мөлшері ... ... ... ... ... ... ... өніп өседі,оңтүстік шөлдердің түрлеріне
тән климат элементтерінің болуын ... ... ... жыл бойы және жүйесіз қолданылады,осылайша
тиімсіз қолдану шөптердің тез ... ... ... әкеп ... ... жазық
Шөл зонасы бүкіл Балқаш маңы Іле-Алакөл провинциясын, Шу-Балқаш маңы
облысын,Каспий маңы,Тұран жазығы аймақтарын алып ... ... ... ... ... ... ... дейін созылып
жатыр.Жалпы еңіс солтүстік-батыстан ... ... ... 500 м ... 450 м ... ... ... тұрады. Жылдық
жауын-шашын мөлшері 200-250 мм ГТК-0,3 және одан да ... ... ... ... ашық сұртопырақтан тұрады.Механикалық
құрылымы көбінесе құмайт ... ... ... ... жамылғысы тамыр-жусаны жайылымдары болып саналады. Доминантты-
тамыр жусаны (Artemisia,Terracalbae), жалғастырушылар-тасбөде және ... ... ... ... ... ... келеді.Жайлымдар бұрынғы және қазіргі кездері деградацияға
ұшырап тұрады.Модельдерді құрастыру үшін ... ... ... ... сипаттау.
Мерзімдік жайылымдарды рационалды түрде ... ... ... ... Жамбыл ауданында өткізілген,оларға ... ... ... және Ақши ... ... ... ... бара жатқан Ащысу өзенінің
сол жақ жағасындағы жайылымдарды қамтиды. Жалпы жерді ... ... ... өзен ... ... қарай
созылып жатыр.
Рельеф-кедір-бұдырлы, жазық,оңтүстік-батыстан,солтүстік-шығысқа қарай
еңістеу.Рельф еңістінің коэфиценті ... ... ... ... ашық сұр ... және ... см ... қызыл түсті
үштік саз қабаты, карбонаттар,друза ... ... ... ... ... 35 ... дейін құбылып тұрады.
Оңтүстік-шығыс аудандар да топырақ құнарлығы әлсіз, Шу-Іле тауларының түпкі
тау ... 20-60 см ... ... ... және ... ... ... тау жүйесін құрайды,олар солтүстік-батыс бағытта
Шу-Іле таулары атымен ... ... тау ... ... тау
массивін,абсалютті биіктігі 1000-1800 м құрайды.Бұл таулардың геологиялық
құрылымы тек аталған ірі ... ғана емес және ұсақ ... ... жүйе ... тұқымында және осы жердегі жоғарғы ... ... ... көне шөгінділерден тұрады-генйстер,олар силур дәуіріне
жататын қабатқұрамында мергелей бар кристалды ... ... ... ... және ... ... ... жеріндегі өсімдік жамылғысы эфимерлі жусанды
бірігумен көрсетілген.Шалғындарда доминатты өсімдіктер Artemisia ... ... ... ... ... көрсетілген.Жайылымдық жерлердегі мал санының көп болған
жерінде pegarum harmala басым.
“Хадиша” ... ... ... ... ... және негізінде
эфимерлі тамыр-жусангы өседі.әр мезгілде өсетін шөптер жайылымдарды ... ... ... ... ... нағыз шабындық жерлер жоқ,
сондықтан 2003 жылы ... ... ... ... 70га бидайдағы “Тауқұм будандасқан” түрі
себілген.
Жер асты сулары 20м тереңдікте орналасқан ... ... ... ... ... ... ауылында орналасқан
қоныстанған жерлерден 1,5 км ... ... өзі ағып ... ... ... ... ... құмдарында
орналасқан.(көлемі 400га).Көктем,жаз,күздік жайылымдар Қызылжар ... ... ... бойымен 9 км аралықта созылып жатыр.Сайдың
көлемі 1 км.Тауқұм ... ... ... тізбектелген дөңестеу болып
келеді.олар солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа,солтүстікке қарай ... ... ... ... ... кәдімгі топырақ сияқты ұсақ болып
кеткен.Олар борпылдақ құрылымсыз. Құмдағы ұсақ жіңішке дәнді факция ... % кең ... ... ... ... ... %.
Жыныстылығы 35-43 % . Жазық жерлердегі топырақ түрлері ашық сұр ... ... ... ... ... саз ... 40-50 см ... тереңдікте жатыр,
ал үстірттерде 120-150 см. ... ... ... ... ... қуаттылығы аз, түпкі жыныстары 30-60см тереңдікте жайылып
жатыр,кейбір жерлерде олар сыртқа шығып кеткен.
Құмда өсетін ... ... ... ... ... ... ... (Koshia prostatа,
Artemisia ,Terral-albae),эфимироидтер ... ... ... ... ... ... әр түрлері
жеткілікті.олар малдарды азық ... ... ... ... ... ... Carex pachystylis,C.physudes,Ceratocarpus utricullosus)сирек
кездесетін түрлері (Artemisia ,Terral-albae және Koshia ... ... ... papposa ... ... ... немесе сай салалардан суарады.
Жайылымдарды осылайша пайдалану үлгісі ... ... ... ... ... ... жайылымдарға өтуі).қазіргі уақытта
шөптердің одан ары деградациялануына,пайдаланатын жерлердің өнімділігінің
төмендеуіне мүмкіндік ... ... ... ... өсуі көбейген,ал жазық жайылымдарда Peganum harmala арам шөптер
және улы өсімдіктер қаптап өскен.
“Бекет-Ата”жайылымдық жеріндегі мал басының саны 01.01.2004 жылға;
-түйе-350 ... -44 ... қ м-48 ... ... ... ... ... жақта қамтамасыз ... ... ... пайдалану стратегиясы зерттеудің басты себебі
бүгінгі күнгі жайылымдарды ... ... мен ол ... ... ... мал иелері міндетті түрде білулері қажет.Бұндай
мәліметтерді жинастыру әдісі ретінде әр зерттелген зона бойынша ... қою ... ... 3 ... ... ... ... зерттеу;
Б) сұрақ қою тізімін дайындау;
В) мәліметтерді жинау және өңдеу;
Мониторингтер “Шиен”,”Улгули”,”Айдарлы” Жамбыл ауданы Алматы облысындағы
ауылдық округтері ... ... ... ... ... тауалды жазық
зонада орналасқан. “Угули” ауылы шөлейт зонасында, Айдарлы ... ... ... және жер асты ... ... ... Тауқұм құмды шөлі орналасқан.Шөлдің бетінде
құмддар жота-жота болып қалыптасып ... ... ... ... сол ... тән өсімдіктер өскен.Құмды жоталардың биіктігі 5 метрден 15
метрге дейін жетеді.Аймақтың ортасында тауалды көтерілімі орналасқан,жазық
бірте-бірте ... ... ... аласа тауға айналған.Тау
еңістіктерінде жырылар,кебу аңғарларжәне құрғап бара жатқан өзндербар.Жер
асты ... 3-8 м ... ... ... 8-20 м тереңдікте,ал
тауда –бұлақ көздері болып сыртқа шығып жатыр.Бұлақтар мен құдықтардың суы-
тұщы,ал құмда орналасқан құдықтардың ... ... ... ... Тастақан каналының ені 9 ... 2 ... ... да ... ... мен өзендер бар.Ыстық күндері
өзендердің суы құрғап,тек ... ... суы ... ... ... ... шөл және шөлейт зонасында өсетін өсімдіктер
өскен,лоар ... ... ... ... ... (бидайдағы,сұлы,қияқөзен және.т.б.).Ағаш
өсімдіктерінен сексеуіл бұталары ... ... ... ... ... ... шұғыл континентальді.Мерзімдік және тәуліктік ... ... ... ... аз түседі (жылына 200 ммм) ауасы
құрғақ.Қыс айлары қатты суық ... ... ... жылдық
жауын-шашын мөлшері 40% (50 мм) дейін түседі,қатты жаңбыр жауды.Жазы ыстық
және құрғақ,жаздың алғашқы айларында жиі-жиіжаңбыр жауады.Ауа ... күн ашық және ... ... ... қараша
айларында қар жаууы мүмкін.Қатты желдер көктем, айларында жиі соғады.
Ауыл тұрғындарымен жеке жеке ... ... ... ... жан ... ... алынған,оларды мына деңгей бойынша бөлуге
болады:тұрмыстық жағдайы жақсы,дәулетті, ... ... ... ... ... ... ... (градация) ретінде мал
бастарының бар болуы.Бірінші деңгей үшін-100 және одан да көп қой;
Екінші деңгей ... ден 50 ге ... ... үшін -40 және оданда аз қой;
Әртүрлі табиғи зонадағы ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.Осы үш ауылда бір ... ... ... мал ... ауылда тұрады,күнде-күнде
өз малдарын кешке ... ... ... ... ... елді ... 5-7 км ... жағдайлары орташа малшылар,өз малдарын ауылда бақпайды,көшіп-
қонып жүрмейді,малдарын бағатын ауыспайтын жаылымдары ауыл ... 2-3 ... ... ... ... ... 2-3 км ... жағдайлары жақсы млшылар ө малдпрын ауыл сыртында
бағып,көшіп-қонып ... ... 2-3 ... жерлерін ауыстырып
тұрады.Жайылымдарды қолдану радиусы ауылдан 15-20 км ... ... ... ... ... ... ЗЕРТТЕУ.
Зерттелген зоналардағы жайылымдық жерлердегі азықтық өсімдіктердің
өсуі мен ... ... ... ... ерте көктемгі ... ... ауа ... ... ... + 50С ... (1кесте ) Республиканың оңтүстік-шығысында қысқы және ... ... де ... ... жиналу қолайлығы байқалады,бұл
кезеңде 60% жылдық жауын-шашын мөлшері түседі.Жаз ... ... ... ... ... ... ылғалдамай топырақ бетінен түгелдей буланып
кетеді де,еш маңызы мен құнарлығы байқалмайды.
Есеп беру ... ... ... ... ... ... түскенін көрсетеді.Шөл зонасында топырақ ылғалдылығының
тереңдігі 90 см-ге дейін жеткен, ол ... және дала ... 100 с ... ... 0-90 см ... ылғалдың болуы шөл зонасында ... ... ... ... ... ылғалдылығы 1,12-15,5%
диапазонда, ал шөл зонасында 13,0 % дан 23,9% дейін ауытқып тұрады.Ауылдың
өріс жүйесінде қоданылатынжайылымдарда ... ... ... көлемі
қарастырылған.Жазық солтүстік шөл аймақтарда Айдарлы ауылынан 1 ... ... ... ... қоры ... қабатта 66 мм құраған ... ... ... ... сайын 2,5 км радиустағы жалпы
топырақтағы ылғалдың қоры 70 мм-ге дейін өскен 5 км радиус ... ... қоры 80 мм –ге ... ... ... жайылымдарды мaлдардың таптап тастағаны соншалықты, ол
жердегі топырақ ... ... ... ... кетуі жинақтау кезінің басында (қаңтар айының аяғы қар ... ... әкеп ... жамылғысына жаңбыр түрінде түскен
жауын шашын жинақталып қалады.2,5 км радиус жердегі ... ... ... ... ... саны 2-3 ... 11
мм ылғалдылық топыраққа жинақталуына мүмкіндік туғызады.
Өрістегі (Artemisia ,Terral-albe,Koshia prostatа) тамыр жусаны,жатаған
изен жартылай бұталы ... саны 5-6 ... ... ... ... ылғалдың аккумуляциясының 22 мм-ге дейін өсуіне мүмкіндік
туғызады.
Солтүстік жазық ... ... ... метрлік қабатында ылғал
қоры аккумуляцияланған, бұл жағдай ... 1 км ... ... ... астық 247 кг/га –ға жеткендігін көрсетеді,1-2,5 км
радиустағы шөптің потенциалды астығы,жинақтау ... ... ... ... 312 ... ... радиустың сыртқы
айналасында (2,5-5,0 км) ... ... ... ... қоры ... 376 кг/га-ды құрайды.
1 кесте
Топырақтағы ылғалдылық аккумуляциясы елді
мекенннің қашықтығына ... | Елді ... ара ...... | |
| | 1000 м | 2500 м | 5000 м |
| ... |W,% |W,мм |
| | ... ... ... | |
| | ... | | ... ... |1,0 |306 |104 |66,0 ... ... |2,5 |481 |192 |60,1 |
| |5,0 |700 |280 |60,0 ... ... |1,0 |512 |220 |57,0 ... ауылы |2,5 |564 |230 |59,2 |
| |5,0 |601 |250 |58,4 ... дала |1,0 |743 |280 |62,3 ... Шиен |2,5 |888 |325 |63,5 ... |5,0 |1006 |360 |65,2 |
2 ... ... ... көктем айында шөл зонасында жайылымдардағы
шөп ... мен елді ... ... ... ... бір байланыс бар
екендігі анықталған.Осындай байланыс құрғақ дала зоналарында да байқалған.
Жаз айында ... ... жиі ... жылы болған.Жаз айларындағы
жайылымдардың астық жайында мәліметтері 3 кестеде көрсетілген.
3 кесте
Жайылымдардағы астықтың өзгеруі елді ... ... ... ... | ... |Азық жемнің |
|нүктелер ... км | ... |
| | ... ... ... | |
| | ... | | ... зонасы |1,0 |120 |60 |50 ... ... |2,5 |380 |270 |29,0 |
| |5,0 |980 |700 |28,0 ... ... |1,0 |817 |492 |398 ... ... |2,5 |1152 |711 |38,3 |
| |5,0 |1776 |1080 |39,2 ... дала |1,0 |1259 |710 |43,6 ... Шиен |2,5 |1542 |882 |42,8 ... |5,0 |1795 |1005 |44,0 |
3 ... ... ... астықтың орташа өлшемі айтарлықтай
жоғары болып,мына сандарды құраған:шөл зонасында -310 ... ... ... ... және ... дала ... -870 ... Жаз уақытында
барлық алыс орналасқан ... ... ... бір байланыс
қарастырылады.Күз айларындағы ауа-райының ... ... ... ... ... және ... ... ,ал екінші жартысы –жаңбырлы болғанын
көрсетеді.Бұл ... ... ... өзгеруіне мүмкіндік
туғызады.Шөл және шөлейт зонасында сораңды шөптердің өсуі ... күз ... ... ... ... 4 ... ... астықтың өзгеруі елді
мекеннің қашықтығынан тәуелді.(күз)
|Мониторингтік |Елді мекеннен | ... ... ... ... ... км | ... |
| | ... ... ... | |
| | ... | | ... зонасы |1,0 |105 |70 |31,4 ... ... |2,5 |430 |320 |25,6 |
| |5,0 |593 |448 |24,5 ... ... |1,0 |390 |270 |32,0 ... ... |2,5 |773 |530 |34,0 |
| |5,0 |1072 |718 |32,0 ... дала |1,0 |502 |340 |32,3 ... Шиен |2,5 |1335 |830 |34,0 ... |5,0 |1735 |1180 |32,0 ... орташа өлшемі күзде шөл зонасында 279 кг/га,шөлейт зонасында
506 кг/га және құрғақ далада 800 ... ... ... астық
көлемі шөл зонасына қарағанда 1,8 есе, ал ... ... 2,9 ... ... ... қашықта болуы да үлкен әсерін тигізген.Айдарлы
ауылына ... шөл ... ... ... көлемі,сыртықы
учаскедегі жайылымдарға қарағанда 6 есе аз болған,шөлейт ... ... 2,6 есе ... ... дала ... 3,5 ... ... шартындағы өзгерістерде жайылымдарды рационалды
пайдалану моделі құрастырылған.
Аймақтың моделін құрастыру ... 2 ... ... ... ... ... бойынша анықтау.Зерттерудің
параметрлері:
-шаруашылықтың түрі (шаруа қожалығы, кооперативтер);
-пайдаланатын жерлердің бар болуы ( жайылымдар,шабындықтар);
-жеке меншік түрі ... ... ... алынған жерлер);
Ауылдық округтерде 19 малшыдан ... ... ... ... облысы Жамбыл ауданындағы Айдарлы,Бозой,Ақши ауылдық
округтері.Малшылардың жарытысында жеке меншік жерге деген құжаттар ... ... ... ауылдық әкимятқа 100-200 га жайылымдарды пайдалану
үшін арыз жазған. “Хадиша” шаруа қожалығында 500 ... ... ... 1200 ... ... бір ... 2,4 га ... келген. “Бекет-Ата”
жерінде 5708 бас үлкен қойға жайылымдық жерлердің көлемі 17000 га,яғни бір
қойға 3 га ... ... ... аймақтарын ұйымдастыру моделі
ретінде Алматы облысы Жамбыл ауданындағы “Хaдиша” және “Бекет Aта” шаруа
қожалықтары ... ... ... жұмыстың екінші кезеңі жайылымдар мен
шабындықтарды нақты зертьтеуді талап еткен.ірі ... ... ... ... (1 ... ... ... актілерінің бар болуымен
жер иелерінің қатысулары арқасында жайылымдарда жерді пайдалау ... ... ... ... ... шекарасының
нақты координаталарын анықиауға ... ... ... жерді пайдалану шаруашылығындағы ... ... үшін ... ... ... зерттеген кезде
космотүсірістердегі түстердің гаммасы, жайылымд негізгі түрлерімен сәйкес
келген. Жайылымдардың әрбір ... ... ... ... ... рельефі топырақ жамылғысының әртүрлілігі
анықталған,жобаланған өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... жүргізу уақытында космотүсірістердің және далалық
зерттеулердің мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... түрлі түсті гамманың күшейе түсуі арқылы бөлінуі мүмкіндік
береді.Осы мәліметтерді компьютерлік өңдеудің нәтижесінде ... ... ... ... ... 20 нысан бөлініп олардың көлемі 0,1
га ... ... ... жұмыстарды жүргізу кезінде әр нысанда
шөптің ботаникалық құрамы, жайылымдардың түрлері және жайылымдардағы астық
құрамы анықталған. Жалпы ... 20 ... ... ... ... шөптердің түрлерінің құрамы түрлерге
бөлінген болатын.
-Жайылым кезінде сиректеп кетуі;
- Молшылықта ... улы ... ... ... ... жылдық ауа-райының қолайлығымен өзгеруі);
Шөптердің контурлы түрінің құрамы 5 кестеде көрсетілген.
5 кесте
Малды жаю қарқындылығына байланысты “Бекет-Ата”
негізгі жайылым түрлерінде шөп ... ... ... ... ... астық салмағы,ц/га ... ... типі | |ген ... | | ... | | |г/га |
| | | | ... | |
| | ... | | |
| | | ... |Түрлерд|Енгізі |флуктуац| |
| | | ... |ің |луі ... | |
| | | | ... | | | |
|1 ... |5,0 |2,5 |2,0 |0,1 |0,4 |4,9 |
| ... | | | | | | |
|2 ... |4,5 |0,9 |0,9 |0,5 |2,2 |4,0 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | |
| |і | | | | | | |
|3 ... |5,0 |1,8 |1,0 |0,1 |2,1 |4,9 |
| ... және | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|4 ... |7,0 |3,2 |0,8 |1,3 |1,7 |5,7 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
|5 ... мен |9,0 |5,1 |3,6 |0,2 |0,1 |8,8 |
| ... | | | | | | |
|6 ... |5,0 |0,5 |3,2 |1,2 |0,1 |3,8 |
| ... | | | | | | |
|7 ... |7,5 |6,9 |0,2 |0,1 |0,3 |7,4 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
|8 ... |3,0 |0,1 |2,8 |0,1 |- |2,9 |
|9 ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... |Кешен: |5,0 |2,3 |1,2 |0,8 |0,7 |4,2 |
| ... және | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |6,2 |0,1 |- |5,2 |0,7 |0,8 |
| |ды | | | | | | ... ... |4,0 |- |1,6 |0,2 |2,2 |3,8 |
| ... және | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |14,0 |6,0 |2,0 |6,0 |- |8,0 |
| |да ... мен| | | | | | |
| ... ... | | | | | ... |Тау ... | | | | | | ... ... масақты|2,5 |1,5 |0,2 |0,7 |0,1 |1,8 ... ... |3,9 |0,7 |0,3 |0,1 |4,7 |
| ... | | | | | | ... |Қияқөлеңді- |6,1 |1,4 |1,3 |3,3 |0,1 |2,8 |
| ... | | | | | | |
| ... мен| | | | | | ... ... |4,0 |0,8 |3,0 |0,1 |0,1 |3,9 |
| |ғай ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... ... |7,8 |0,1 |- |0,1 |8,0 ... |теріскенді-еб|6,0 |1,5 |3,8 |0,5 |0,2 |5,5 |
| ... | | | | | | |
5 ... ... ... ... ... ... пайдалану аймағы
деградацияланғанын көрсетеді.Тек қaна 2 ... 7 млн 20 ... ... ... жайылым азықтары 7,8 және80, г/га-ды
құраған,шөптің құрамында 92-97доминаттар (Artemisia ... ... 18 ... пайдаланатын жердегі азықтылық (0,8-
2,8 ц/га) күрт ... ... және 20 ... ... ... ... ... ебелектің түрлері 40-93% дейін
өскен.6,9,11,16 және 18 ... ... ... ... ... Бұл ... арам шөппен, улы өсімдіктер40-48%
құраған. Деградацияланған жайылымдардың басты себебі жүйесіз ... өріс ... ... ... ... деградацияға ұшырауын тоқтатып,жайылымдық жерлерді пайдланып бірте-
бірте қалпына ... ... ... күні ... ... ұзақ жылдар бойы сақтаудың бір ғана
әдісі бар.Жайылымдық айналым жүйесінде ... ... ... Жайылымдарды үдемелі қарқынды түрде қолдану
топырақтың желдік эрозияға әсер етуі.
Қазақстандағы табиғи жайылмдардың 90% көп көлемі (165 млн га) ... ... және ... ... ... ... 2-3 ... көп буланып кеткен)ал аридты аймақтарда (жауын-
шашынның түскен мөлшері 3тен 10 ... ... ... ... ... республикамыздың шөлді,шөлейтті және құрғақ
даладағы жайылымдар кіреді.Бұл жерде топырақ ... ... ... ... бола ... жел ... белсенділігі,климаттың
құрғақ болуы, рельефтің жазықтвлығы және осы жайылымдардыңтопырақ жамылғысы
болу кізіріп қалуы мүмкін ... ... ... ... себеп
малдардың әсіресе қой мен ешкілердің шөпті жеп ,топырақ ... ... ... оны ... ... әкліп соқтырады.Жайылымдағы өріске малдар топыраққа және
өсімдіктерге әсерін ... ... ... кезінде топырақтағы
құнарлы заттарды шеттетіп (өсімдіктерді жаз кезінде) нығыздап қопсытып,
топырақ жамылғысының үстіңгі ... ... ... ... ал топыраққа
құнарлы заттарды органиаклық тыңайтқышьар түрінде-тезек және зәр ... ... ... тигізетін әсерін анықтау үшін келесі эклолгиялық
түсініктемелерді білу қажет:шыдамдылық шегі ... ... өсуі ... өсімдіктердің энергиялық өсуі. жайылымдағы өсімдіктердің жыл
сайын өсуі немесе даму кезеңі сигмоидты ... ... ... ... жаңартудан,және шөптің толығымен соңына дейін қалыптасуынан
өсімдіктер 3-4 өсуші ... ... ... кезең-баяу өсуші кезең.Өсімдіктердің баяу өсуі ертекөктемдегі
жылдық жетіспеушілігімен байланысты.
• Екінші ... өсу ... ... ... логарифмдік
фаза).Топырақтағы жылу мен ылғал қорының ... ... ... ... ... баяу өсу ... Топырақтағы ылғалдың жетіспеушілігі.
• Төртінші кезең-Динамикалық тыныштық фазасы.Атмосфералық және ... ... ... ... төзімділік шегі бар.Шөлдік
ценоздара төзімділік шегі шөлейтті,құрғақ далалы және ... ... ... ... ... ... ... салдарынан бірнеше нұсқаулар туындауы мүмкін.
Бірінші нұсқа.Малдар өсіп тұрған көк шөпті жеп оны ... ... ол ... ... ... кетуіне әкеп
соқтырады.Соңғы 10-15 жылда бұндай нұсқа Қазақстанның ... ... ... ... 50-60 отап ... ... ... олар
жайылатын жерлерін басқа жаққа қарай аударады.
Үшінші нұсқа.Малдар тез арада өсімдіктерді ... ... ... ... жаю ... ... болып табылады.
Жайылымдарды таптап немесе пайдаланатын жерлерді ... ... ... ... ... ... ... ұшырауына және топырақтың ... ... ... ... ... тудырады.
Топырақ эрозиясы-(erosion-ажырау)-бұл топырақты күйзелту процесі,азық жемді
қопарып бөліп шығару,оларды ... екі ... ... және ... ... ... эрозиясын дефляция деп атайды( deflation-үрлеу).
Топырақ эрозиясың қалыпты (кәдімгі)және тездетілген түрлерін айыруға
болады.Қалыпты кәдімгі эрозияда ... ... ... ... ... ... ауысуы болып табылады.Оны кәдімгі геологиялық эрозия деп
атайды,ол жер эволюциясының бір ... ... ... ... ... басқа жаққа көшіріп шайып,әкету ол күйзелту
кезеңі,жерді тиімді пайдаланбау ... ... ... деп ... ... ... ... 2 түрге бөлінеді:қара немесе шаңды борандар
және күнделікті (сызықты) желдік эрозия.
Біздің зерттеудің басты ... ... ... мен ... ... ... ... эрозияның пайда болғанын оқып білу,олар
ашық құмды сұр топырақтарда өрістерді пайдаланудағы әр ... ... ... ... Өрістің өсімдіктерге тигізетін әсері.
Жайылымдарды дұрыс пайдалану үшін келесі талаптар қойылады:
1) 1)малдардан ... ... ... ... ... ... ... 2)Өсімдік неғұрлым жоғары болған сайын көбірек малды бағуға болады;
3) астықты және өсімдіктегі ... ... ... дәрежеде жыл
сайын пайдалануға мүмкіндік береді.Өріс өсімдік организіміне өте
қатты әсерін ... ... ... және физиологиялық
өзгерулерді туғызады.
Ең алдымен өріс жинақталатын қолр ... ... ... ... ... ... ... бас
жағын кесіп қойғаннан кейн жаңа бүршіктер пайда болады, бұйыққан бүршіктер
қайтадан өніп ... ... ... жиі қиып ... ... ... төмендейді.Бұл жиналған қоректі заттардың шығындалуымен
байланысты.
Жасыл өсімдіктерді ылғи ... ... жер ... жер ... ... ... ... алып
келеді.Өсімдіктердің өлшемі жер асты бөлігінің формасы, жапырақтардың ... өсу ... ... ... ... ... жер ... өсімдіктерге орташа әсерін тигізеді-оның
өлшемі,тамырлардың ... ... ... ... ... және де басқа құрылымы.Көк шөпті жиі шеттеткеннен өсімдіктердің
ылғал мен минералы тұздарды ... ... ... асты
органдарының күштілігі,өсімдіктердің өсу жағдайының көрсеткіші болып
табылады.Және де оларды ... ... ... ... ... пайдалану үшін белгілі бір өріс ... ... ... ... ол ... көп ... қореті заттардың қорын құруға
және ... ... ... репродуктивтік процесс циклін аяқтауға
мүмкіндік береді.Жайылымдарды рацналды ... ... ... ... ... тыс пайдаланғандықтан өсімдікердің тамыр жүйесіндегі
өлшемдер ... ... ... ... қарай тартылып
үстіңгі горизонтқа орналасады.Бұл жағдайда тамырлардың ылғалджы терең
горизонттардан алу ... ... ... ... ... бетіндегі өсімдіктерді жиі-жиі өшіктіріп ,кесіп тұрғандықтан азық
жем өсімдіктердің тамыр жүйесі ... оның ... ... ... орналасады.Топырақтағы тамырлардың ... мен ... ... жем ... ... ... өшіктіру
өсімдіктердің жаңадан өркендеуіне әкеп соқтырады.
Шөпті өсімдіктерде және де ... ... ... ... ... ... ... үдемелі қарқынды түрде өшіктіру
оның өсуіне мүмкіндік бермейді.Жер бетіндегі жасыл өсімдіктердің ... ... ... ... болады.Өсімдіктер қалыпты
циклын,физиологиялық және қалптастыру ... ... ... жүргізе
алмай,ұрықтардың өнуіне мүмкіндік бермейді.
Өріс тек қана пішін қалыптастырудың ... ... ... ... түрдің
қалыптасуынада қатысты.басқаларыен жекелік климаттық айғақпен салыстырған
да бұл айғақ әлде ... жас. ... ... ағзаларын жейтін
малдар шөпті өсімдіктерің филогенезіне әсерін аз тигізген.Өрістегі желінбей
қалған гүл жер ... ... ... ... өріс ... ... ... ағзаларына қатты әсерін
тигізеді, сабақтар мен ... ... ... анықтап
қамтамасыз етеді,бүршіктердің дамуы мен орналасуы олардың өсіп өркендігін
жалғастырады және де бүршіктерге жаңадан өркендеуге ... ... ... ... пайдалану және оқу мақсаты үшін ауыл шаруашылығын
картографиялау.
Ауыл шаруашылық картографиясы ғылыми саланы техниканы және ... ... ауыл ... ... мен ... ... пайдаланып оқытуды , ал ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... ... жүйесі болып
табылады.
Республикамыздың барлық даму сатыларында ауыл ... ... ... ... ... ... ... болып анықталатын.
Ауыл шаруашылық картографиясы әр уақытта жерге орналасушылықпен ... ... ... Ауыл шаруашылық картографиясы тақырыптық
картографияның басты дамыған ... ... ауыл ... ... ... етеді.
Ауыл шаруашылығын картографиялау ... ... ... ... мен ... ... ... мінез-құлқымен әрекетіне
қарай ғылыми,оқулық және ... ... ... ... ... ... ... практикалық жұмыстарда жеке
кезеңде өткізу үшін басты хабарлардың бірі болып табылады.
Осы бағыттарда картографиялық ... ... ... ... ауыл шаруашылығын пландауда келесі шарттар қарастырылуы қажет:
-жерге орналастырушы органдар басты міндеттері жер ресурстарын зерттеу жан-
жақты тексеру,жердің бағасы және оны ... алу ... ... жағдайда практикалық жұыстардың жекелеген кезеңдерін орындау үшін
картографиялық материалдар бастапқы ақпарат ... ... ... ... ... ... өнім болып табылады.
Бұл тұрғыдан қарағанда ауыл шаруашылық ... ... ... ... айтарлықтай үлкен көзқарас туындайды;
-жерге орналастыру органдары олардың басты мақсаты болып жер ... және ... ... ... ,жерлерді бағалау және қадағалау,
аралықты шаруашылықты және ішкі шаруашылықты жерге орналастыру жобаларын
құру және ... ... ... қызметі,бұл қызмет түрі зиянкестер мен аурулардың
пайда болу болжамдарын құрастырумен айналысады,сонымен ... ... мен ... жұмыс жоспарларының жылдық ... ... ... ... ... өсімдіктерді
қорғауға арнайы жоспарлар ойластыру;
-агрохимиялық қызмет,бұл қызмет ,химиялық ... ... ... ... және ауыл ... өндірісті ойластыру (аудандық
салалар,облыстық басқарулар,республикалық ауыл шаруашылық министрліктер)
осы айтылған қызметтерде қазіргі ... ... ... ... ... ... ... және сандық құжаттар.
Құрастырылатын ауыл ... ... ең ... ауыл
шаруашылығындағы пайдаланылатын жерлер көрсетілуі ... ... де ... ... ... ... ... қорындағы ... ... ең ... ... осы ... ... ... мен олардың
аудандарының нақтылығы көрсетілуі тиіс.Әр пайдаланылатын жер ... ... және ... зат ретінде сапалы бағасын алуы
тиіс.Бұндай бағаны алудың ... ... ... орналастыру
геоботаниалық және де басқа зерттеулердің нәтижесі болып табылады.
Ауыл шаруашылық картографиясының басты есебі-жерді ... ... ... ... картографиялық шығармаларды өңдеу үшін максимум
ақпараттар беру болып табылады.Осымен ... ... ... ... ... ... ... т.б) көрсетілуі тиіс
Ауыл шаруашылығын картографиялаудағы ең негізінде оның ... ... ... ... ... контурлық бөлім басты және динамикалық
негіз болып табылады.Республикамыздың жерді өңдеу саласының ... ... ... ... ... ... жергілікті жердегі элементтердің өзгеруі жылына ... ... ... ... үш сатыны атап көрсетуге
болады.
Бірінші саты Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдар.Жеке ... ... және ... ... ... ... мен жерге орналастыру құжаттарының нәтижесінде Ауыл шаруашылығын
картографиялауға негіз құрастырылған ... ... ... ... және жер ... ... ғылыми
жұмыстар пайда болған.
Екінші саты елуінші жылдардан ... осы ... ... ... ... ... ... жинақталған ... ... ... ... ең ... ауыл шаруашылық атластар өңделе бастаған.
Картографиялық ... ... ... ... әртүрлі
зоналарында орналасуымен байланысты.
Қазіргі уақытта ауыл шаруашылық ... ... ... аяқ ... ауыл ... ... қарқындауымен
байланысты.сонымен қатар жүйелік картографияның дамуы да байлынысты.
Ауыл шаруашылық картографиясы жоғарғы сатылы-жүйелі картографиялық даму
үстінде.Оны келесі жолдардан байқауға болады:
1) ... жер ... ... -жер кадастірі (жерді
бағалау)картасының сериясын құрастыру;
2) Жер ресурстарын ... және ... ... ... ... орналастыру кестесімен гениральді кестелерді
өңдеу;
3) Ауыл шаруашылық өндірісінің қарқындауын картографиялау;
4) Ауылдарды,агро-өндірістік мекемелерді,облыстарды,аудандардыатласты
жүйелі ... ... және ауыл ... жеке ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұрмыстық қатты қалдықтарды (ТҚҚ)21 бет
Қазақстан өсімдік жамылғысының картасын құрастыру15 бет
Қар жамылғысы56 бет
ҚР топырағының экологиялық мәселелері. Эрозия және дегредациясының әсерінен жер ресурстарының бұзылуы. Мұнай химиялық заттардың, ауыр металлдардың, органикалық заттардың топыраққа әсері9 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Аморфты алмазтектес көміртекті қабықшаның электронды қасиетінің модификациясы38 бет
Жасөспірімдердің мінез акцентуациясы мен қасиетінің даму ерекшеліктері22 бет
Заттың электромагниттік қасиетін кванттық механика Бор теориясы, Томсон моделі16 бет
Киім жылу беру қасиетіне дизайнның әсері5 бет
Киім матасының жылу беру қасиетіне дизайнның әсері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь