Мазасызданудың эмоционалды қалпына жалпы шолу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

І .тарау. Бастауыш мектеп окушыларының мазасыздануының теориялық негіздері
1.1Баланың мектеп өміріндегі әлеуметтік жаңа ортаға бейімделуі ... ... ...8
12 Бастауыш сынып оқушыларның мазасыздануының физиологиялық дамуы ... ... 11
1.3. Балалардың мазасыздануының себептерінің негіздері ... ... ... ... ... ..14

ІІ .Тарау. Мазасызданудың эмоционалды қалпына жалпы шолу
2.1Психологиялық эмоционалды қалыптар тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.2 Мазасыздану туралы психолог.ғалымдардың теориялары ... ...24
2.3 Бастауыш сынып оқушыларының мазасыздану қасиеттеріне арналған зерттеулерге шолу ... ... 29

ІІІ.Тарау.Мазасызданудың психологиялық мәселелеріне эксперименталды зерттеу
3.1. Эксперименттің мақсаты, міндеттері, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3.2.Эксперименттің ғылыми өтілу барысы

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
        
        Мектеп оқушыларының  мазасыздануының
психологиялық мәселелері
Мазмұны
Кіріспе …………………………………………………………………2
І –тарау. Бастауыш мектеп окушыларының ... ... ... ... ... жаңа ... ... сынып оқушыларның мазасыздануының
физиологиялық дамуы ……………………...……………………….....11
1.3. ... ... ... –Тарау. Мазасызданудың эмоционалды қалпына жалпы шолу
2.1Психологиялық эмоционалды қалыптар тарихы
.................................20
2.2 Мазасыздану туралы психолог-ғалымдардың
теориялары ... ... ... ... оқушыларының мазасыздану қасиеттеріне
арналған зерттеулерге шолу ..........……………………………………… 29
ІІІ-Тарау.Мазасызданудың психологиялық ... ... ... ... ... ғылыми өтілу барысы
Қорытынды…………………………………………………………....57
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі………………………………..….59
Қосымшалар…………………………………………………….……62
Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі: Қазіргі таңдағы түрлі өзгерістер, ... ... ... ... адам ... ... стресс жағдайларымен
соктығысып отыратындығы жасырын емес. ... ... ... ... өзге ... ... ... сенімділік сезімін
жоғалтады.
ХХ-шы ғасырдың басында ... және ... ... өзекті
мәселелерінің бірі жағымсыз эмоционалды жағдайларды, яғни ашу, агрессия,
кінәлау сезімі, мазасыздану, ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен жеке тұлға туралы
түрлі теориялық ... ... Ең ... ... ... ... болды. [1,2,3,4]
Ол былай деді: "мазасыздануды бәсеңсіту ... ... ... ... ... ... ... сияқты қорғаныс
механизмдерін қалыптастырады. Мазасыздық сезімі жеке адамның ... ... ... ... үшін көп ... ... ... бұл Фрейд бойынша мазасыздануды жоюдың бірінші тәсілі ғана.
Екіншісі, жағдайларға тікелей ... бұру ... ... ... ... яғни Э.Фромм, К.Хорни, Г.С.Салливан
және т.б мазасыздануды жеке тұлғадағы ... яғни ... ... ... деп ... ... ... былай деп жазады, мазасыздық сезімі
адам табиғаттан қол ... ... ... деп, оның ... аспектілеріне
көңіл бөледі. К.Хорни мен Г.С.Салливандар мазасыздануды ана мен ... ... ... Бұл ғалымдар мазасызданудың қайнар
көзі деп, Фрейд сияқты биологиялық себептерден емес, әлеуметтік ... ... өте жиі ... ... психологтар
К.Роджерс, В.Франкл, А. Маслоулар мән берді. Олар өзгелерге қарағанда, өзін-
өзі дамытуға ұмтылған дені сау жеке тұлғаға катысты түсіндірді. [9,10,11]
Л.С.Выготский өз ... ... мына ... жайтты ескертті: яғни,
адам психикасы тұтас процесс ... ... ... ... жеке
тұлғасының интелектуалды және аффективті жақтары арасында ... ... ... ... ... ... ... көбінде интеллектуалды
аумақты зерттеуге аса мән берді. Ал, ... ... ... ... орай ... етілмеген еді. Мазасыздануды орыс
нейрофизиологтары И. М, Сегенов, И. ... В. М. ... де ... ... ... психологияда эмоционалды күйлердің проблемасы Б.Г.Ананьев,
Л.С.Выготский, Ф.Е.Василюк, ... ... де ... ... ... ... теориялық негіздерін қарастырды.
Мазасыздануды эксперименттік тұрғыда зерттеуді алғаш С.Д.Спилбергер
(С.D.Spіelberder) және оның ізбасарлары бастаған. ... әлі ... ... ... мен функциясының механизмдері айқын емес.
[12,13]
Жекелеген мазасыздануды ... ... ... ... әрекеті
құрылымының теріс сигналы деп түсінеміз. ... ... ... ... ... ... Әрбір адамда өзіне тән мазасыздану деңгейі
болады. Бұл пайдалы, яғни жеке тұлғаның ... ... ... ... еңбектерінде, соның ішінде К. Прибрам ... ... ... былай дейді: "кез-келген эмоциялық күй, соның
ішінде мазасыздану да сыртқы жағдайлардағы жаңа ... ... ... физиологиялық деңгейде пайда болады. [14].
Біздің проблемаға ... С.Л. ... ... ... ... ... айтып кетуге болады. Ол аффектілер, елігулер және
көңіл-күйлер деп бөледі де, көңіл-күйлерді ... ... ... ... ... дейді.
Ол В.К. Вилюнас мазасыздану табиғаты туралы ұғымын ... келе ... ... - нақты жағдайда мінез-құлықты басқаратын және түзейтін
механизм" [15,16].
Біздің зерттеуіміздің басты ... ... ... ... сынып окушыларындағы мазасыздану байкалуының маңызды механизмдерін
белгілеу, анықтау.
Эмоционалды қалыпты зерттей ... топ ... ... ... ... оның құрылымы мен принциптерінің
өзгерісі әлеуметтік, жас ерекшелік және педагогикалық психология үшін өте
маңызды әрі ... ... ... ... ... болжамдары құрастырылды:
Жалпы болжам: Мазасыздану жеке адамның белгілі бір накты жас кезеңінде
оның жетекші әрекетімен өзара байланысты және жас ... ... ... ... ... ... ... Жалпы болжам
төмендегі жеке болжамдармен нақтыланады:
1. Мазасыздану деңгейі бағдарлану әрекетіне жоғары деңгейлі
дайындықты қажет ететін жеке тұлғалық қарым-катынас
құрылымындағы ... ... ... ... ... табылады.
2. Мазасыздану деңгейі мен субъектінің топтағы социометриялық тұрқы
арасында белгілі-бір тәуелділік болуы ... ... ... мен ... жас ... ... ... байланыстың түрлі сипатын болжауға болады.
Зерттеу объектісі ретінде мазасыздану ерекшеліктері бар ... ... ... ... ... пәні — ... ... ретіндегі мазасызданудың пайда
болуының ... ... ... ... ... ... мазасыздану проблемасына
арналған әдебиеттерге тең талдау жүргізу.
2. Мазасыздануды оқып-зерттеуге арналған әдістемелерді
іріктеу және ... ... ... ... ... бағыттылығын
және өзге ерекшеліктерін анықгау.
4. Мазасызданудың жеке адамның түрліше факторларына (социометриялық
статус, жасы) қатысты рөлі мен ... ... ... ... ... рет ... ... сиапттамасы зерттелінді.
Мазасызданудың адам өмірі бойындағы ... және ... ... ... ... ... сай оның ... механизмінің өзгерісі
көрсетілді. Жас ерекшелік және социометриялық ... ... ... механизмінің өзгерісі эксперименталды тұрғыда
анықталды.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы ... ... ... жалпы, жас ерекшелік, ... ... және ... ... ... ... ... ұсынылатын қағидалар:
Жекелеген мазасыздану эмоционалды қалып ретінде ситуацияға
бағдарлану функциясын орындайды.
Жекелеген мазасыздану мен ... ... ... ... ... анықталды.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы: Алматы қаласындағы №100-ші орта
мектептің бастауыш сыныптары.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... кіріспеден,
3 тараудан, қорытындыдан, қосымшалардан және 58 әдебиеттен тұратын тізімнен
тұрады.
Жалпы жұмыс көлемі 73 ... ... ... мектеп окушыларының мазасыздануының
теориялық негіздері
1.1 Баланьң мектеп өміріндегі әлеуметтік жаңа ортаға бейімделуі
Мектепке жаңа келе салып, бала ... ... ... бола ... ... сай, бұл ... яғни ... өміріне ену бүкіл
бастауыш кезеңі барысында жүзеге асады. Және мектепке ... ... ... ... бастауыш мектеп кезеңін сипаттайтын
болады.
Баланың психологиялық қиындықтарға тап ... алғы ... ... ... жаңа даму жағдайына" енуі, яғни ішкі жаңа бағыт-бағдарының
өзгеруі. Мұның барлығы баладан күрделі психологиялық қайта құрылуды ... ... бір ... түрі ... ... арқылы туындайды.
Ол алғышартгар: бала-бақша мекемелеріне барып жүріп, барғысы ... ... ... ... ... қалыптасуды кешеуілдететін
бірқатар жеке-дара ерекшелікгер, яғни тұйықтық, агрессивтілік, мазасыздық,
ұқыпсыздық ... ... ... түрліше қолайсыздық жағдайлары
психиатриядан алынған "дезадаптация" терминімен анықталады. Дезадаптацияны
құрайтын шарттардын бірі 3 ... оку ... ... ... ... аса ... ... мазасыздану проблемасы.
Атақгы психолог Л.С.Выготский 1730-шы жылдары былай деген
болатын: "Бала өлеуметтік ситуацияның бір бөлігі, баланың қоршаған
ортаға және ... ... ... қарым-катынасы бастан кешулер
және баланың өз іс-әрекеті арқылы беріледі. ... ... ... бастан кешулері арқылы башттаушы маңызға ие болады.Бұл
дегеніміз, баланың бастан кешу жағдайларын терең іштей талдауға
міндеттейді". [38,383]
Міне, ... яғни ... ... ... ... Л.С.Выготский ой-
пікірлері біздің зертгеу жұмысымыздың ... ... ... ... ... ... ... күйі ұзақ уақытқа
созылатын болса, бұл ол баланың жүйке ... ... өсер ... ... өте ... астения дамиды, яғни жүйке бірте-бірте тозады,
әлсірейді. Астения ... ... ... ... ... ... төмендейді, зейін қоюлары нашарлайды, естері әлсірейді.
Әрине, бұл кемшіліктердің барлығын жоюға болады, ... ... ... ... ... ... төмендей беретіні сөзсіз. Бұндай жағдайда
көптеген ата-аналар баланың кездескен қиыншылықтарын жою үшін, күнделікті
қосымша ... ... Бұл бала ... ... ... ... ... әсер етіп, дамуды одан ері тежелтеді.
Үнемі бола беретін нәтижесіздік жағдайы уақыт өте келе, шындыққа деген
пессимистік ... ... ... ... және ... ... алуына себепші болады.
Әдетте мінез-құлықтық қиыңдықтар ... ... ... деген терминімен түсіндіріп жүр.
Эмоциялық күй-қалып жөнінде Қазақстанда жазылған еңбектер де бар.
Мысалы, айтып ... ... ... ... ... ... және АЛ.Ескендірованың "Агрессияға" байланысты
кандидаттық диссертация жұмыстары белгілі.
Психология ғылымдарының докторы, профессор ... ... ... ... ... ... басқару" еңбегінде мынандай
құнды пікірді алға ... ... ... ... ... жекелеген ұғымдар
жөніндн белгі береді. Бірлескен ... бір ... ... ... үшін жеке ... ... белгі ретіңде болуы мүмкін.
Эмоциялардың сигналдық функциясы негізгі үш қарым-қатынас каналы арқылы
жүзеге асуы мұкін. Олар: одағай, интонацияны білдіреді, 2-ші: , ... ... ... дене ... ... ... ... оқушылардың мазасыздануы туралы зерттелген зерттеулер
жоқ. Бірақ, жоғарыдағы еңбектерге, әдебиеттерге терең талдау жасай ... ... ... ... ... кезеңі өте еліктегіштігімен дараланады.
Жан Пиаже айтқандай, бұл кезең – ... ... ... яғни ... ... ... ... нағыз ойлау, логикалық ... Жөне осы ... ... ... ... күй қатар жүреді.
Осы жас кезеңіңде мазасызданудың туындауы түрлі ... ... ... ... жас ... ... жағдайы және т.б.
Мазасыздану өзге эмоционалды қалып сияқты ... ... ... әсер ... Және бұл калып түрлі іс-әрекет түрімен, оның
ішінде ақыл-ой ... ... ... педагог, ересек, ата-аналар осы жас кезеңінің тұрлі даму
ерекшеліктерін қатаң түрде ... ... ... ... ... дұрыс өткізе білулері тиіс.
Адамның көптеген психикалық кдсиетгерінің ... нақ осы ... ... ... және ... айналады. Мектепке келген бойда
кездесетін қиындықтар түрлері, мысалы, ... ... ... ... (мұғалім, сыныптағылар, отбасындағы). Осы
қиындықгармен соқтығыса отырып, балалар ... ... ... ... ... ... мазасыздануының физиологиялық негіздері.
Орта білім берудің әлеуметгік міндеттері мен мазмұны әлі түпкілікті
қалыптасқан жоқ. ... ... ... балалық шақтың бір бөлігі
ретінде бастауыш мектеп шағының хроналогиялық шектерін және ... ... және ... деп ... ... ... ... әзірше салыстырмалы түрде тұрақты, осы жасқа неғұрлым тән
белгілер туралы сөз болуы ... ... ... ... оның
ролі балабақшадан бастап орта ... беру ... ... балаларға
қоғамдық тәрбие берудің тарихи қалыптаскан жүйесіндегі бастауыш оқытудың
мақсаттары мен мазмұнының өзгеруіне байланысты.
Жеті жастан он ... ... ... ... ... тән ... ... жаста мектеп жасына дейінгі бала мектеп оқушысына айналады. Бұл бала өз
бойында мектеп жасында ... ... ... белгілерін оқушының
ерекшеліктерімен ұштастыратын өтпелі кезең. Бұл белгілер мінез-құлқында,
санасында ... ал ... ... ... ... ... жүреді. Кез
келген өтпелі күй сияқгы бұл шак көзі ашылмаған даму ... ... дер ... ... ... ... маңызды. Адамның көптеген
психикалық қасиеттерінің ... тап осы ... ... ... және әдетке айналады. Сондықтан ғалымдардың ерекше назары қазір
бастауыш сынып оқушыларын дамытудың резервтерін анықтауға бағытталған. Бұл
резервтерді пайдалану балаларды одан арғы оқу және ... ... ... дайыңдауға мүмкіндік береді.
Бұл жаста дененің барлық органдары мен тканьдарында елеулі өзгерістер
болады. ... ... ... ... арқа бел ... дамиды. Әйтсе
де скелеттін қатаюы өлі де аяқталмайды, оның аса иілгіштігі мен ... ... бұл ... дене ... беру жөне ... көптеген түрімен
айналысу үшін елеулі мүмкіндіктер де ... ... ... ... да
(дене дамуының қалыпты жағдайлары болмаса) әкеліп соғуы мүмкін. Бастауыш
сынып оқушысы отыратын ... ... сай ... стол мен ... ... — бала денесінің, оның тұлғасының қалыпты дамуының аса
маңызды шарты, оның кейінгі бүкіл ... ... ... ... ... оқушыларының бұлшық еттері мен сіңірлері жылдам қатаяды,
олардың көлемі ұлғаяды, жалпы бұлшықет күші ... Ірі ... ... ерте ... ... да ... салыстымалы түрде алғанда
күшті де кең ... ... ... ... ... ... оларға
дәлдікті талап ететін ұсақ ... ... ... ... Саусақ
сүйектерінің қатаюы тығыз - он бір, ал білек сүйектерінің қатаюы ... ... ... ... Егер осы ... ... онда ... сынып оқушысы
неліктен әр жазбаша тапсырмаларды үлкен күш жұмсап орындайтыны түсінікті
болады. Оның білегі тез ... да, ол өте тез және тым ұзақ жаза ... ... ... ... І-ІІ ... оқушыларына жазбаша
тапсырмаларды аса көп беруге болмайды. Балаларда ... ... ... ... ... ... алу ... кебінесе нәтижені
жақсартпайды.
Бастауыш сынып оқушыларының жүрек бұлшық еттері шапшаң өседі және ол
қанмен жақсы қамтамасыз етіледі, сондықтан ол ... ... ... ... Күре ... ... үлкендігі арқасында ми
жеткілікті қан алады, бұл оның жұмысқа ... ... ... ... ... Мидың салмағы жеті жастан кейін айтарлықтай артады.
Әсіресе, мандай ... ... олар ... ... ... әрі ... күрделі функцияларын қалыптастыруда үлкен ... ... үш ... ... жиі байқалады.
Олардың бірінші жаңа мекгеп режимі ерекшеліктеріне байланысты ... ояну тұру ... ... жіберуге болмайды, барлық сабақтарда тыныш
отыру талап етіледі, үй тапсырмаларын орындау қажет және т.б.). ... ... бала да ... тыс ... оку жұмысын бұзу, режимдік
сәттерді жіберіп қою ... ... Жеті ... ... көпшілігі
психикалық-физиологиялық жағынан қажетті дағдыларды қалыптастыруға ... Тек қана ... мен ... бала өміріне қойылатын жаңа
талаптарлы түсінікті де айқын жеткізу, олардың орындалуын әрдайым тексеріп
балалардың жеке - дара ... ... ала ... ... ... ... ... отыруы қажет.
Бірінші сынып оқушылары бастан кешіретін қиыншылықтардың екінші типі
мұғалімен, сыныптағы ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше жылы шырай таныта ... бола ... ... ... беделді де қатал тәлімгер болып
табылады, ол белгілі бір мінез-құлық ... ... одан ... ... да ... ... үнемі балалардың еңбегіне баға береді.
Баланың мектепке баруымен оның семьядағы жағдайы өзегереді. Оның ... мен ... ... ... ... оқушыға үй тапсымасы үшін
ерекше орын және уақыт болу ... оның күн ... ... керек).
Көпшілік семьяда баланың бұл праволары құрметпен ... ... ... ... ... ... мынадай көрініс жиі
байқалады: үлкендердің ... ... және ... «мектеп еңбектерініңң
тілектерін дереу қанағаттандыруға дайын тұратындығын сезген кейбір балалар
өздерінің жағдайын өктем пайдаланып, үйде ......... ... ... орната бастайды. Ал, бұл енді оқушының ерекше өзімшілдігі
пайда болуына әкеліл соғуы ... ... үй ... ... ... көңіл бөлуді оған семьяның басқа мүшелерінің де маңызы еш кем
емес мүдделері мен қамы-қаракеті бар ... ... ... ... ... санасып, үй іші істерінің жалпы ағымыңда өзінің мекгептегі
кақтығыстары шамадан тыс көрсете ... ... ... ... бірінші сыныптағы көптеген оқушылар оку
жылының ортасына таман сезіне бастайды. Алғашқыда олар сабақ ... ... ... ... ... кез келген жаттығуларға ықыласпен кірісті,
мұғалімнің берген ... ... ... ... ... ... сезіліп тұрды. Бірақ бірінші сыныпта оку процесі әдетте ... бір даяр ... мен ... ... оларды есте сактап, қажетті
жағдайларда қолданатындай етіп ... ... бұл ... ... ... ... ... мазасыздану себептерінің негізері
Біз мазасызданудың қолайсыздық қаупін алдын-ала сезумен байланысты,
эмоционалды дискомфортты ... кешу ... ... Бастауыш сынып
оқушылары алғаш мектепке білім алуға ұмтылуы оның жеке ... ... ішкі ... ... ... ... Ішкі позиция —
баланы окуға ынталандыратын, мектепке деген оң ... ... ... ... мектепке қуанышпен барған бала, енді өз алдына
үлкен міндеттемелердің бар екенін сезіне ... Ол ... ... ... ата-ананың қадағалауы және т.б. Еркін ойнап өскен бала бұл
талаптарды алып кете ... да ... ... ... сәтсіздікке
ұшыраған (өзінің сыныптастарымен қарым-қатынасы, педагог, ата-ананың нашар
қатынасы) ішкі позициясы ... ... ... Қорқыныш — бала
өміріне және сәттіліктеріне төніп ... ... ... ...... эмоциналды түрде сезіну. Мазасыздану сезіміне алып
келетін қорқу мынадай себептерге байланысты болады: өз ... ... ... ата-анасының өзара конфликті болуы психикалық травма
алуы, ата-ана ... ... ... т.б. Бұл ... ... ... ... болуына немесе ызыланғыш, ашушаң болуына әкеліл соғады.
Үрей, қорқыныш сезімдерін жою ұшін кейбір ... ... ... ... ... ... пікір айтады. Сонымен катар, ... ... ... өзіңцік бағалауы ... ... Олар «ең ... ... ... ... ... ең жоғарғы деңгей
алуға үміттенді, ягни өз талаптарын жүзеге асыру үшін шындығында мүмкіндігі
болмаса да анықталған ... ... ... болған [61].
Отандық психологгар балалардағы адекватсыз жоғары бағалау бұрыс тәрбие,
бала ... ... ... ... ... ... ... асырып айту нәтижесінде қалыптасады деп санайды.
Қоршағандардың жоғары бағасы және соған негізделген өзіндік баға балаға
ұнайды. Қиындықгармен және жаңа талаптармен соқтығысу оның ... ... бала бар ... өзінің жоғары өзіндік ... ... ... ... ол оған өзін ... ... жақсы қатынасын
қамтамасыз етеді. Соған қарамастан, бұл ... ... ... бола ... ... деңгейдегі жетістікке үміттене отырып, ол дегеніне жету үшін
жеткілікті дағды, білімге ие болмауы мүмкін, мінездің кері ... ... ... ... ... ... жағдайды алуына мүмкіндік
бермейді. Осы арқылы ... ... және ... ... ... ... ауыр ... күйге алып келуі мүмкін.
Қажеттілігінің канағаттанбауынан бала санасында ... ... және өзін ... ... ... ... ... өндіреді. Ол басқа адамдардан өз ... ... ... ата-анасынан, мұғалімдерден, жолдастарынан.
Сәтсіздіктің ... оның ... ... ... тырысады, оның
жетіспеушілігіне нұсқайтындардың ... ... ... өкпелегіштік, агрессивтілік танытады.
М.С.Неймарк мұны «адекватсыздық аффектісің- «өзін өз әлсіздігінен
қорғауға ... ... ... кез-келген тәсілмен ... ... жол ... ... қол үзу, ... және барлығынан
тітіркену және ызалануң.
Мұндай күй созылмалы болуы ... және ... мен ... ... Өзін нығайтуға күшті қажеттілік бұл күндердегі қызығушылық тек
өзіне ... алып ... күй ... ... ... кешірмеуі мүмкін емес. Алғашында үрей
негізделген, ол бала үшін ... ... ... болады, бірақ үнемі
баланың өзіне, өз мүмкіндіктеріне, адамдарға қатынасының ... ... ... ... оның ... қатынасының тұрақты белгісі
болады, сонда бала ... өзі үшін кері ... ... ... үрей ... айналады.
Т.В. Драгунова, Л.С.Славина, Е.С.Макслак, М.С.Неймарк көрсетуінше
аффект ... ... ... ... болады дейді, сондықтан оған
төтеп беруі қажет. Осы ... ... ... ... беру өте қиын ... ... Маңызды мәселе баланың мүмкіндіктері мен
қажеттіліктерін сәйкестікке алып келу ... оған оның ... ... баға деңгейіне дейін көтеруге көмектесуден тұрады. Бірақ ... ... бұл ... ... және талпынуын бала сәттілікке ... ... ... салаға ауыстыру.
Славинаның аффективті мінез-құлқы бар балаларды меңгеруге арналған
зерттеуі балалардағы қиын эмоционалды қайғыруы адекватсыздық ... ... ... ... ... өмірінде анықталған қолайсыз ... ... ... үрей ... ... оның әрекеті жөне қарым-қатынасы
процесінде пайда болатын құрылым ретінде қобалжуды түсіну үшін теориялық
база ... ... ... ... айтқанда, бұл биологиялық емес
әлеуметтік құбылыс.
Мазасыздану мәселесі басқа аспектіге де ие - ... ... ... ... ... берілген уақыттағы деңгейді
шарттайтын тұлғаның психологиялық және физиологиялық ерекшеліктерін оқып-
білу жолы бойынша жүреді.
Көптеген авторлар үрей ... ... ... ... ... ... деп айқындады.
Стресс күйін зарттеген отандық психологтар оның ... ... ... ... ... жағдайда алынған стрессті зерттеді.
Ол стрессті адамға қиын және жағымсыз экстремалды жағдайларда ... ... ... ... стрессті «аса қиын жағдайдаң пайда болатын жүйкелік қысым
ретіңде емес, психологиялық күй ретінде анықтайды.
«Стресстің ... ... ... ... ... ... – бұл өте қиын ... пайда болатын жүйке жүйесінің шамадан тыс
қысымы дегенде үйлеседі. Стрессті еш ... ... ... ... ... ... ... мазасызданудың жоқ кезінде көріне
алады. Күні бойынша да стресс және мазасыздану-әртүрлі кұйлер. Егер стресс
– бұл ... ... ... тыс ... болса, онда қобалжуға мұндай қысым
күші тән емес.
Стресс жағдайындағы үрейдің болуы кауіп немесе ... ... ... ... ... деп ... ... Сондықтан үрей дәл
стресс жағдайында емес, ал осы күйдің бастауына дейін ... ... ... – күй ... ... сезу ... сөз. Бірақ үрей
субъектінің кімнен қолайсыздық күткеніне байланысты әртүрлі мүмкін: өзінен
(өзінің ... ... ... ... ... ... ... кері формаларында мыналар жатыр деп шешім
шығаруға болады: ... ... ... ... кұйзелу, тынышсыздық, қолайсыздық және өз аман-саулығына
сенімсіздік.
Қорқыныш, ... ... және ... сезімдерінен қорғану
мақсатымен индивидте тәжірибе нәтижесіне ... ... ... деп ... ... ... ... болады.
Өзіне қоршағандардың дұшпандық және немкұрайлы қатынасын басынан кешіре
отырып, үреймен құрсауланған бала өзінің мінез-кұлық жүйесін жөне ... ... ... ... Ол ... ... ... бола
бастайды немесе махаббаттың жоқтығына орнын басу үшін ... ... ... ... ... мінез-құлық сәттілікте алып келмейді,
керісінше ол кақтығысты одан әрі шиеленістіреді және ... ... ... ... ... ... ... "Біздің уакыттың
невротикалық тұлғасы" кітабында 11 невротикалық кажеттелікті ... ... жөне ... ... ... ... ... қажеттілік.
2. Барлық тілекті, күтімде орындайтын «серіккең невротикалық
қажеттілік, жалғыз қалуға ... Өз ... тор ... ... байкаусыз қалуға
невротикалық қажеттілік.
4. Ойдың алдын-ала көрудің көмегімен ... ... ... ... қанау, олардан жақсыны алуға невротикалық
қажетгілік.
6. Әлеуметтік мойындау немесе престижге ... Жеке ... ... ... ... ... Жеке ... невротикалық талаптану, басқалардан
озып тусу қажеттілігі.
9. Өзін-өзі қанағатгандыру және тәуелсіздікке невротикалық
қажеттілік, еш нәрседен ... ... ... Махаббатқа невротикалық қажеттілік.
11. Аса басымдыққа жетілуге, қол ... ... осы ... ... ... адам үрейден
кұтылуға ұмтылады, бірақ невротикалық кажеттіліктерді қандыру мүмкін емес,
оларды ... ... ... ... ... ... жолы жоқ
деді.
ІІ тарау. Мазасызданудың эмоциналды қалпына жалпы шолу
2.1 Психологиялық эмоцианалды қалыптардың тарихы
Эмоционалды қалып проблемасы ... әуел ... ... ... осы ... эмоцияларымыз сол немесе өзге істерді орындауға және шешім
қабылдауға итермелейді. Психология ... жас ... ... ... ... ... ... философтар мен
медиктер еңбектерінен бастау алады.
Ежелгі грек философы Платон, философия мен ... ... ... ... ... ... ... және төменгі
қанағаттануларға бөлінеді. [17]
Платонның шәкірті болып ... ... "Жан ... ... ... жан ... анықтады және сезімнің міндетті түрдегі ... ... ... ... ... ... ... жайлы Эпикур еңбектерінде құнды
пікірлер айтылады. Ғалым жан күйзелісін, қорқыныш сезімін, мазасызданудың
сана-сезімнің адасуы деп ... ... ... адам үшін ... даму жоқ.
Аффективті қалыппен күресудің біркдтар жолдары ұсынылды:
1) аффекті сырттай байкалуға ауыспауы тиіс: сырттай байқалу
аффектіні ... ... ... ... ... мінез-құлыкпен байланыста болады.
2) өзге әрекетке ауысу яғни, қорқыныш кезінде ерлік пен
шыдамдылық үлгісін, ал мазасыздану кезінде тыныш ... ... ... ... ... ... ... ауқымды қалыпқа ауыстыру
казіргі, яғни психотерапевтикалық ... ... ... ... (NLP) [19]
3) эмоцияларды үнемдеу оның қарқынын бәсеңсітеді.
4) іс-әрекет пен аффект арасында ара қашықтықты құру.
Мысалы, атақты философ Ф.Декарт өзінің философиялық ... ... ... мән ... яғни ... алу, қан ... өзгеруі сияқты өзгерістердің табиғаты туралы жазды. [20]
Сезімдер проблемасы жайлы "этика" деген еңбегінде Б.Спиноза ... ... ... ... ... баға ... ... адам тәні табиғатынан аффектілер шығады. Ол 3 негізгі аффект түрін
бөліп көрсетеді: қанағаттанбау, қанағаттану және ... ... ... аффектілер: қайғыру және жек көру.[2І]
Жаратылыстану ғылымдарының қарқынды дамуы біздің зерттеу пәндерімізге
де өз әсерін тигізбей қойған жоқ. Адам ... ... ... жасаған
ғалымдар Ж.Б.Ламарк, Ч.Дарвиндер пайда болды. [22]
Жаратылыстанушы Ч.Дарвин өзге проблемаларымен қатар эмоцияларды да
зерттеді. "Адамда және ... ... ... ... ... 1872 ... ... зерттеулер оны мынандай қорытынды ... ... ... ... ... бейнеленетін сезімдеріміз – эволюциялық
процесс нәтижесі болып табылады. Ч. Дарвин эмоциялардың байқалуын бас салып
төну мен ... ... ... ... әрекеттердің қалдығы деп
қарастырды. Жануарлардың әлеуметтеніп дамуына орай бұл қимыл-қозғалыстар
дербес рөлге ие ... ... ... У. ... ... ... эмоционалды
тәжірибе физиологиялық функциялармен қатысты қарастырылады.
У.Джеймстің жұмыстары әрі қарай ми мен ... ... ... ... ... ... ... Фрейд неврологияны оқыды да, мидың жұмысы арқылы ... ... Ол ... деді: "Эмоциялар - ми тереңіндегі дискомфорт
сезімінің күшеюі немесе азаюы".
Американ психофизиологтары Д. Олдс, П. ... ... ... физиологы В.Гесс, кеңес одағының нейрофизиологтары, В.Н.Бехтерев,
Ю.А.Макаренко, ... және т.б ... бас ... ... ... ... әкеліп соқты. [24]
Бұл жаңалық П.К. Анохинге ... ... ... механизмі, олардың өмір ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдама жасауға әкеліп жеткізді. Және
де П.К.Анохин эмоцияларды қарапайым субъективті құбылыстар деп тұсіндірді
де, олардың психологиялық ... ... ... пен К.Г. ... ... ... маңызды рөл атқарды.
Бұл теория бойынша эмоция туындағанда, субъект бүл ... ... ... ... түйсіну ретіңде бастан кешіреді. У.
Джеймс былай деді: "Біздер қайғырамыз, ... ... ...
себебі, соққы береміз, ал қорқамыз – себебі, дірілдейміз". [2б]
Әдебиеттерге талдау жасай келе, бүгінгі күні сипаттау ретінде эмоцияның
келесі сипаттарын ... ... ... ... ... ... бастан кешулер ретінде берілуі;
б) эмоцияның психофизиологиялық ... бір ... ... енді бірі — ... ... ... айқын берілген бояуы.
С.Л. Рубинштейн өз теориясында ... ... ... ... деп ... Бұл ... ... субъектіге
эмоционалды құбылыс түрінде ашылады да оларға қарай іс-әрекетті бағыттайды.
[27]
А.Н.Леонтьев ... ... ... ... Ол ... ... - ... іс-әрекетті бағындырмайды, қозғалыстың "механизмі" және
нәтижесі болып табылады". Эмоцияның ... ... ... ... ... ... Эмоция ерекшелігі, олар мотивтер арасындағы
қатынасты бейнелейді". А.Н.Леонтьев мынандай құнды пікірді алға ... ... ... да, олар ... ... ... формада - әрекеттің эмоционалды бояуы формасында табады". [28]
В.К. Вилюнас эмоциялардың функционалды жіктелуіне күш ... ... екі ... ... ... ...... және өндіргіш.
Жетекші эмоциялар қажеттілік затының ... және ... ... ... ... ... ... тікелей байланысады. [29]
Аффект пен эмоциялар өзінің ситуативтілігімен ерекшеленеді. Аффектілер
А.Н. Леонтьев бойынша, ... ... ... ... әрі ... ... ... де, ал эмоциялар болған немесе мүмкін болатын жағдайға
бағалау және жеке ... ... де, ... ... ... ... ... – айқын сипаттағы заттық сипаттағы тұрақты эмоционалды
бастан кешулер болып табылады, және ... ... ... ... ... [30]
Қазіргі таңда күрделі эмоциялардың динамикасын ғана түсіндіретін
теориялардан басқа, ... ... жеке ... байланысты қарастыратын
теориялар пайда болды. Ол бұл ... ... ... ... деген жоқ, тек жеке адамның дербес дамуының эмоционалды аспектісі
болады.
В.А.Петровский жеке адамның "эмоционалды ... екі ... ... ... ... адамның тартылуы;
2. өзге адамдармен эмоционалды бірлікті орнатуы.
"Эмоционалды күрделілік" ұтымы "Когнитивті күрделілік" ... ... ... ... ... әлі жеткіліксіз, бірақ дегенмен
жалпы сипатта эмоционалды процесстердің пайда болуы және ... ... ... ... ... ... процесстер — индивид үшін әрекетке әкеліп
жеткізетін психикалық басқару ... ... ... ... ... ... үшін маңызды факторлар
арқылы туындайды. Бұл ең ... ... ... процесстер басқару процестеріне әсер етеді,
ағзаның ішкі қалпына және сыртқы мінез-кұлыққа да әсері
болады.
2.2 Мазасыздану туралы ... ... мен ... ... негізгі теориялық аспектілерін
қарастырғаннан кейін, ... енді ... ... ... ... қалыпқа байланысты ... ... ... ... ... ... ... Біздер
талдауымызды мазасыздануды белгілі бір мінез-құлыктық реакция деп ... ... ... Бұл бағыттың психологтары Д. Уатсон,
Т. Тарндейк, К. Лешли және т.б мазасыздануды ... бір ... ... ... ... деп ... Олар балаларда мазасыздану мен
қорқыныштық қалыптасу мүмкіндігін көрсетті. [32]
Бихевиористік бағытка реакция ретінде ХХ-шы ғасырдың 50-ші ... 60-шы ... ... ... ... мектебі пайда болды.
Оның көрнекті өкілдері - С.Шехтер, Дж Келли, Л.Фестингерлер эмоционалды
қдлып пен ... ... ... Яғни, "эмоциналды калыптар
субъект бір аспект жөнінде екі түрлі психологиялық білімде ... ... Ал ... – теріс эмоция, дискомфарт күйі және оны жағдайды
дұрыс шешу ... ... жолы ... әрі жаңа ... алу жолы ... болады", [32]
Физиологиялық көзқарасты ұстанған психологгар Д.Гамбург пен Дж ... ... ... аурулар табиғатымен салыстырды. Олар
мазасыздық деңгейін адам ... ... ... тіркеу әдісі
арқылы өлшеуді ұсынды. К.Кеннан мазасыздану кезінде адам ... ... ... ... Франкенштейн мен Кинг, канға мехолил
кұйғанда яғни мазасыздану барысында қан қысымы тез ... және ... ... ... ... ... тұжырымдамасын назардан тыс ... Осы ... ... ... ... ... осы З.Фрейд
бодды. Ғалым бөлген мазасыздануды тудыратын жағдайлар мыналар:
а) қалаған объектіні жоғалту мыс, ата-анасынан немесе жақын
досынан ... бала ... ... сезімінің жоғалуы.
Э.Фромм, К.Хорни, Г.С.Салливандардың тұжырымдамаларына ... ... ... ... ... ... болмайды, оларды
мазасыз болуға өмір жағдайлары себепші болады. ... ... ... ... ... екі түрлі болады:
невротикалық және экзистенциалды.
Мазасыз (қорқак) адамдар: бастауыш мектеп немесе жалпы бала ... ... ... ... ... яғни олар ... ... ит, ... т.б ... ... ... өзінің "Жас өспірімдер арасындағы тұлғааралық
мазасыздануға психологиялық талдау" деген еңбегін жазды. Ал, ... ... ... ... ... ... ... тың мәселені
көтерді. Оның пікірінше, мазасыздану "Жеке-дара, сараланған қалып-күй жеке
бастың қасиеті. Әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... ... тұрғыда көзкарас, қатынасты білдіру".
Н.В. Имедадзенің берген анықтамасына ... ... ... В. ... В. ... В. Кисловская, Т. Купцовалар келісіп,
қолдады.
Сонымен, мазасыздану дегеніміз — ... ... ... ... ... кешіру.
Ал, бастан кешулер ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін бейнелейді.
Мазасыздану мен тынышсыздық таламусты тітіркендірген кезде байқалған
(Делгадо).
З.Фрейд ұғымынша, ... ... ... ... ... ... қосып алады. Қажетттіліктерді түйсінген адам
ізденістік әрекетін әрі қарай жалғастырады. Дамып келе ... жеке ... ... ... жою болады. Мазасыздану күтетін немесе
алдын-ала болжалған шиеленістің күшеюі немесе қанағаттанбаудан туады., және
кез-келген жағдайда (ол ... ... ... ... қауіп төнгенде
дамуы әбден мүмкін. [1,2,3,4]
З.Фрейдің психоаналитикалық теориясы XІX гасырда ... мен ... ... климатында өсті. Индивид ең ... ... ... әрекеттестік арқылы ұстап тұрған күрделі энергетикалық жүйе деп
қарастырылды.
XІX ғасырдың ... ... мен ... ... ... ... дамып қалыптаса бастады. Осы жаңа ғылымдар түсінігінше, адам
көп дәрежеде қоғам жемісі. Психоанализге мазасыздану ... ... ... ... Ғалымдар Э.Фромм, К.Хорни мен Г.С.Салливандар
болды. Э.Фромм "Сүйе білу ... және ... ... ... ... ... тек ... механизмдер деп атады. [5,6]
К. Хорни Фрейдистік жүйені тереңдетуді жалғастыра түседі. Ол ...... ... немесе баланың зұлым әлемде көмектен тыс
қалуы", - дейді.[7]
Жалпы алғанда, баланың ата-аналарымен қарым-қатынасында қауіпсіздікті
жоятынның ... ... ... ... ... ... бала ... оқшаулану және дәрменсіздік сезімін игеруге арналған
түрліше стратегиялар дамиды. Ол бала ... ... ... өте ... өзі ... ... ... дайын болатындай қалыптасуы
мүмкін. Балада шындықка сай ... ... ... ... да мүмкін [8].
Гарри Стек Салливан — "психиатрияның ... ... деп ... ... ... ірі ... Оның негізгі, маңызды қағидасы жеке
адамды қайсыбір гипотетикалық мазмұн, мағына. Оның ...... деп ... ... жеке ... нақты әлеуметтік
ситуациядан тыс зерттеу мүмкін емес дейді.
Салливан да Хорни сияқты, ... ... ... деп ... және алғашқыда анасынан баласына беріледі дейді. Осы
мазасыздықтан қашудың жолы: адамдар өз мінез-құлқын бақылау мен ... ... ... Нақ осы ... ... мен ... "Мен" адамды мазасызданудан қорғайды, әрі жоғары деңгейлі
өзін-өзі ... ... ... өзін ... да қорғайды. Салливан да, өзге
теоретиктер ... жеке ... ... жүйе деп ... ... ... ... деңгейі индивидтің өз қажеттіліктерін
қанағаттандыру тиімділігін төмендетеді, өзара ... ... ... ойлау процесінің бұзылуына септігін тигізеді.
Мазасыздану ... ... ... екендігіне және қорғану
тәсілдерінің тиімділігі қаншалықты болуына байланысты болады.
Жалпы алғанда, Салливан ... ... ... болып оқып-білім
беруші әсер береді", - деп есептейді.
Э.Фромм, К.Хорни және Г.С.Салдиван тұжырымдамалары бойынша ... ... ... болатын ұғым: мазасыздану әлеуметтік кұбылыс деп
есептеледі.
Адамдар табиғатынан ... бола ... ... өмір ... ... ... етеді. Фрейд пікіріне қарама-қарсы адамдар табиғатынан
деструктивті емес. Олар ... бола ... ол үшін ... ... ... ... ... [33]
Кейбір тұжырымдама авторлары мазасыздануды ... ... ... да, ... жеке ... деп ... бөледі. Мысалы, ол автордың
бірі К.Леонгард ол былай дейді: ... ... ... ... ... ... психолог-ғалым В.Франкл мазасызданудан құтылудың
тәсілі ретігіде логотерапияны қолдануды ұсынады. ... күй – ... ... және оның ішінде эмоционалды күйлер
проблемасын өте ертеде зерттеген. Ертедегі философтар еңбектері негізінде
психикалық ... ... ... ... ие ... ... Аристотель
бойынша, психикалық қалыптар — адам жанының ерекше күйі. Аристотель ой-
пікірлері арқылы, ... ... ... жиынтығы аффективті
сипаттағы және ... әрі ... күй ... ... ... ... ... Плотин, Августин) [35]
Ал, Авицено пікірінше, эмоциялар "жануарлар күшінің" белгілі бір
формасы. Ол ... ... ... ... яғни ... ... ... ғалым. И. М.Сеченов эмоционалды күйлерді зерттеуде жаңа бір
кезеңді ашты.
Психикалық күй-қалып, оның ... ... ... т.б ... ... І-ші ... орыс зерттеушілері В.М. Бехтерев, Д.Н. Левитовтар
терең зерттеді. Олардың айтуынша, психикалық ... — яғни ... ... ... адам ... бояп ... және ... іс-әрекетімен еріктік аумағы және тұтас жеке тұлғасына байланысты
сыртқы сипаттармен қатар жүретін күй. ... ... ... ... ... ... психикалық
әрекетінің жалпы функционалды деңгейі ретінде болады" [37]
2.3 Мазасызданудың қасиеттеріне арналған ... ... ... ... ... ... қалпымен қатар
зерттеліп келді.
Жүйке-психикалық күйзелістің клиника-эмпирикалық сипаттамасы — адамның
психикалық – ... ... ... ... ... ... ... және мазасыздануды бастан кешірумен қатар жүреді.
Мазасыздануды бас миының қызмет етуімен байланыстырған Г.Г. Арокелов,
Н.Е. Лысенко, Е.К. ... ... ... ... ... Ол мазасыздану мен стресстің объективті сандық бағалау әдісі
сияқты. [40]
Ал, Шенгфлугд (131) екі ... ... және ... ... ... айтады да, оның бірінішісін шығармашылық, аналитикалық
ойлаумен байланыстырады. Бұл түр төменгі дәрежелі ... ... ... де, 2-ші түрі ... деңгейлі мазасызданумен байланысты, әрі
когнитивті іс-әрекетке теріс әсер ... ... ... ... ... тестісін атауға да
болады.
Ал, кейбір сыналушылар табында жекелеген мазасыздану артуына ... ... ... талдай отырып, біздер мынаны түсіндік: мазасыздану бұл
дегеніміз, белгілі бір ... ... ... белгілі қалыпын және кез-
келген адамның тұрақты қасиетін суреттейтін көп ... ... ... терең талдау жасау біздерді мазасыздануды ... ... алып ... Ол ... ... ... адамға
түрліше стресстік ситуациялардың әсер етуінен аффективті, ... ... ... ... ... ... ... жеке
адамның сипаты ретінде, адам миының ... ... ... болады. Бұл мазасыздану түрі жоғары ситуативті
мазасызданумен өзара әрекеттесе отырып, ... ... ... жеткізеді. [41,42]
Мазасыздану мүмкін болатын немесе ықтимал келеңсіздіктер арқылы, немесе
әдеттегі жағдайдың өзгеруінен де туындауы ... ... ... ... қозуда және кдтты күйзеу т.б
арқылы байкалады.
Мазасыздану жеке адамның қасиеті және оның ... ... ... ... ... ... американ оқымыстылары ұсынды.
1950-ші жылдардың ... ... мен ... ... штатының
университетінде мазасыздануды зерттеу әдістерін жасады.
Ал, Миллер мен Маурер мазасыздануды жүре калыптасатын және қиын ... ... (Ке) ... ... ... үшін және ... ... қарай бөлу үшін, Тейлор мазасызданудың байқалу шкаласын ... ... және ... ... ... салыстыру үшін,
сексомоторлы, вербалды тапсырмалар және проблемаларды шешу ... Мыс: ... ... әдістемесі.
Мысалы, Дэвидсон, Эндрюсон, Росс деген ғалымдар жетістіктерді төмендету
әдістемесі көмегімен жоғары ... ... ... ... ... ... тік ... білдіретітіндігін анықтады. [13]
Мазасыздану ситуацияға да қатты байланысты, бұл қорытындыны негіздеу
үшін, тексеру ... ... ... ... сауалнамалар
жасалынды. (емтиханнан қорқу)
С.Д. Спилбергер ... күйі және ... деп ... 20
пікірден тұратын сауалнаманы жасады.
С.Д. Спилбергер бойынша ... жеке адам ... ... ... жүре ... ... диспозицияны білдіреді". Мәндер мен
Саросзон (1952) ... ... ... ғана ... ... ... мазасыздану күшті ішкі тітіркендіргішке
реакция болып табылады. Олар 37 ... ... ... ... ... әдістемені жасады. [43]
Сонымен, әдістемелік тұрғыдағы әдебиеттерге терең талдау ... ... ... ... жеке адам ... ... жүйке жуйесінің қасиеттерімен
және қарым-кдтынаста ұзақ уақыт сәтсіздік, қолайсыздық болуымен анықгалады.
Ситуативті мазасыздану – ... ... ... және одан ... ... күйі, қалпы.
Қарым-қатынаста мазасыздануды күту және оның құрбы-құрдастармен ... ... ... үшін ... эксперименттер жүргізілді.
Оны келесі кестеден көруге болады.
Кесте №1
|Жасы ... ... ... ... |
| ... ... % |мардымсыз, нашар балалар,% |
| ... ... ... ... |
| | | | ... ... |30 |70 |84 |16 ... | | | | ... | | | | ... сынып|45 |55 |89 |11 ... | | | | ... Н.Б. ... ... ... ... деңгейін төмендету
үшін, келесі бір топ ғалымдар музыкалық қозғалыс әдісін ұсынды. [44]. Бұл
әдістеме бойынша, классикалық және ... ... ... ... ... ... керек. Бұл эксперимент өзекті
психологиялық калыптың ... ... ... ... ... ... және ситуативті мазасыздану деңгейінің төмендеуі байқаған.
Келесі бір әдістеме САН (өзін-өзі ... ... ... ... С.Д.Спилбергердің жекелік және ситуативті мазасыздануға арналған
сынағы, К.Изардтың эмоцияны жіктеу әдістемесі және бар. ... ... бойы ... ... ... ... ... қарым-қатынасы|
| |қарым-қатынастағы балалар, |маржымсыз, нашар балалар, %|
| |% | |
| ... ... емес ... |Мазасыз емес |
|Бастауыш |30 |70 |84 |16 ... | | | | ... | | | | ... сынып |45 |55 |89 |11 ... | | | | ... ... сабақтан кейін сыналушылардың мазасыздану
деңгейі төмендеген.
Казіргі уақытта жеке адамды зерттеуде оқиғалы биографиялық көзқарас кең
тараған. Бұл ... жеке адам ... ... оның ... ... ерекше көрсетуге бағытталған. Оқиғаларды бастан
кешіру тәсілі жеке адамның психологиялық тағдырын анықтайтын болады. ... ... ... Б.Г. Ананьев, оның әріптестері және ... Олар жеке ... ... ... ... ... ... тәсілін
жасады. Оқиға ұзақ уақытқа маңызды шешім қабылдайтын бұрылысты кезең. [157]
Қазіргі танда отаңдық ... жеке ... ішкі ... ... ... асыру жағдайларының мәселесі талқылануда. Бұл
проблемамен Е.В.Шарахова, КА.Абульханова ... ... ... [45,46,47]
Бұл қатынастар шеңберінде өмірлік ситуацияларды ... ... ... әрі ... ... ... мазасыздану
проблемасымен кақтығысамыз. Жиі жағдайда мазасыздану психологиялық қорғаныс
түрі, ауруға қарсы түру реакциясы ... алға ... өз ... ... мен ... ... ... кдрастырып, жалпылау кестесін жасаған. Соның бір кестесін ұсынамыз.
Кесте №3
|Психологиялық |Норма ... ... ... ... түрі | | ... ... болатын қауіпті |Түсініксіз кіно сезімі, |
| ... ... дене ... тыс сыншылдық, |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... хирургия
психологиясы жайлы кітап жазған Дж.Титтенер мен М.Ревиндер болды. ... ... - көп ... ... термин, индивидтің
нақгы уакьіт кезеңінде белгілі — бір ... ... және ... ... ... жеке адам сипаты, әрі тұрақты қасиеті.
Әдебиеттерге талдау жасау мазасыздануды түрлі тұрғыдан қарауға әкеліп
жеткізді. Яғни, психологиялық күйзеліс ... әрі ... ... түру сезімі сияқты, түрлі ситуацияларды қауіп төндіретіндей бастан
кешіру. Өте жоғары деңгейдегі ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мазасыздану невротикалық конфликт, эмоционалды және ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
бағалау, өзін-өзі сыйлауға нұқсан келтіруі мүмкін.
Мазасыздану басынан-ақ жеке адамның жағымсыз ... ... ... ... ... тән ... мазасыздану деңгейі болады. Бұл жеке
адамның белсенділігінің шарты ретіндегі пайдалы мазасыздану. Ол ... ... ... өзін ... ситуацияны өзгертуге дайындық сигналы
ретіндегі мазасыздану болып табылады. Жекелеген мазасыздану бұл ситуацияға
катысты субъектінің іс-әрекет ... ... ... ... ретінде
болады.
Жекелеген мазасыздану деңгейі өзара тұлғалық қарым-қатынас құрылымында
тұрақсыз ситуациялардың болуына ... ... және ... ... жоғары деңгейде дайын болуды қажет етеді.
Бұл пікірде біздер, жоғарыда аталған эмоция нейрофизиологиясы ... ... ... ... ... ... ол ... дейді:
"кез-келген эмоционалды кдлып, оның ішінде ... да ... яғни ... ситуациядағы жаңалықгарға ағзаның
реакциясы ... ... ... ... кіріспе" кітабында П .Я. Гальперин былай деп ... ... ... ... бағдарлану функциясьш аткарады.
Психикалық әрекеттің барлық формалары, оның ... ... ... ... ... түрліше формаларын
білдіреді. Бұл формалардың пайда болатындығы, ... ... ... ... ... болады".[49]
Біздің проблемаға сәйкес түрліше эмоционалды түзілістер мен кдлыптардың
жіктелуі жайлы С.Л.Рубинштейннің тамаша ... бар. Ол ... мен ... деп ... ... ... жеке ... екіншіден, ол арнайы бастан кешу
емес, және жеке ... ғана ... ... ал тұтас қалып. Көңіл-күй,
мысалға ... ... жеке ... сол бір ... ... ... санадан тыс бағасы.
Осылайша С.Л. Рубинштейн Кеңес психологиясында бірінші рет мазасыздану
құрылымының сапасына мән ... Және ... ... ... ... ... эмоционалды бастан кешу сияқгы ретінде алға шығады да,
бірнеше деңгейге ... 1-ші ...... ... ... ... Бұл ... С.Л.Рубинштейн бойынша
мазасыздану сезімі белгілі-бір затқа бағытталмаған және сезімнің ... әлі ... ... ... ... ... орнына "заттанған сезім", яғни бір-нәрсенің алдында қорқыныш
пайда болады. Адамға жалпы "қорқынышты" болуы мүмкін, бірақ, ... ... бір ... ... ... бұл ... тұрақты дүниетанымдық бағдарларға ие болады.
[50]
Ал, К.К. Платонов мазасыздану құрылымында 3 форманы бөліп көрсетті:
1. Субъектінің шешімдері мен ... әсер ... ... ... ... ... ... экмоционалды шындық.
2. Осыған ұқсас мазасыз күй.
3. Жиі байқалатын мазасыздану реакцияларына жақын жеке адам ... ... К.К. ... т.б. мазасыздану жайлы ... ... ... сәйкес, яғни олар бойынша мазасыздану мәнін тану үшін,
бұл ... ... оны ... ... бөлі ... ... ... яғни ішкі, сыртқы жағдайларға орай өзгеріп отырады.
Кеңес психологиясының классигі Л.С. ... ... ... ... ... ... талдай келе, эмоциялар туралы былай дейді:
“Эмоция деген, қысылтаяң шақтакғы мінез-құлық нәтижесі және қорытындысы
тікелей ... ... ... Л.С. ... ... мәдени-әлеуметтік көзқараста
еңбектерін жалғастырады.
Ол өзінің “Қажеттіліктер, мотивтер, эмоциялар” деген еңбегінде былай
дейді: “адамда эмоциялар қанағаттану, ... ... ... бастан кешулерді тудырады, олар бағдарланушы субъективті сигналдар
рөлін ойнайды”.
Ал А.Н. ... ... ... ... құбылысы емес, даму
жемісі, яғни түрліше іс-әрекетті басқаруда роль ... ішкі ... және ... ... ... ал ... осы ... әрекеттестіктің нәтижесі сияқты үнемі
ашық байқалады. Эмоциялар, А.Н. Леонтьев бойынша, адамды ... ... ... [52]
Л.С.Выготский ілімін жалғастыра отырып, Ф.Е.Василюк бастан кешулерді
ұйымдастыру идеясын ... ... ... ... ... деген
еңбегінде ол былай дейді: "мазасыздану өзге де қалып-күйлер ... ... ... т.б) ... ... бастан кешіру керек, ал
бастан кешіру дегеніміз субъектінің осы күйді өз ... ... ... ... ... кешудің іс-өрекеті, бірақ көптегеи зертгеушілер оның
айрықша ерекшеліктерін-затсыздығы және ... ... ... қорыта келе, мынаны айтуға болады. Мазасыздану –
жеке тұлға ... оның ... ... ... ... ... ... жеке сезгіштікті білдіреді. Өте жоғары мазасыздану
психологиялық қолайсыздықтың ... ... ... мінез-
құлықтық байқалулары. Жалпы іс-әрекеттің бұзылуына жеткізеді, ... ... ... ... ... жас ... эмоцияны сонау ерте замаңда ежелгі
грек философы Платон, шәкірті Аристотель зертгеген. ... ... кері ... ... адам денсаулығына залал келтіреді, -
деген.
2-ші тарау бойынша ... ... ... ... пен ... негіздері
қаланады. Бірақ, өмірге ... ... бір ... ... ... ... тыңдаған, естіген және ... ... ... ... бастап, қалыптаса бастайды.
Бастауыш сынып оқушыларында дүниеге деген ... ... жоқ, ... мектептің ықпалы нәтижесінде, сыныптан тыс ... ... және ... ... келіп, балаларда оларға
еліктегісі, ұқсағысы келетін белгілі бір мұраттар пайда болады.
Осыларға кедергі болатын жоғарыда ... ... ... бар
балаларымызға, ата-ана, мұғалімдер, психологтар өз әсерлерін тигізуі керек.
Мазасыздану бала ... кері әсер ... ... Ол тек ... ... ... ... ортаға да кері ықпалын тигізеді. Себебі, мазасыз
балалар ... ... ... ... ... ... ... кейін немесе керісінше тым көпшіл, мазасыз болады.
Міне, біз ... шығу ... ... кері ... ... ... ... құтылу жолдарын көрсетуіміз
керек. Ата-аналар мазақсыз балаларының ынтасының төмендеуіне себешпі қандай
факторлар екнін түсінуі керек. Ол ... ... ... ... ... ғана ... ... тұйық, салғырт азаматтар саны азаяды.
Ш тарау. Мазасызданудың ... ... ... ... мақсаты, міндеттері, өтілу барысы
Жоғарыда айтып кеткендей, мазасыздануды зерттеу мәселесі қазіргі
өзгерісі көп, нарықтық қатынастар ... ... өте ... ... ... ... мен міндетгеріне сай, келесі
эксперименталды зертгеу әдістемелері мен әдістері алыңды:
1.Жекелеген мазасыздануды өзін-өзі бағалау тестісі. (тұрақты сипаттама
ретіңде). Бұл ... ... ... оны бейімдеген Ю.Л.Ханин.
Бұл берілген тест жекелеген мазасыздануды өзін-өзі бағалаудағы ... және ... ... ... Бұл ... ... ... болып
келесі пікірлер табылады; өте жоғары жекелеген мазасыздану невротикалық
кикілжің, ... ... ... қатысты (корреляция) болады.
Берілген тест ситуациялық мазасыздануды 20 пікірден ... ... ... 20 ... жекелеген мазасыздануды бағалауға мүмкіндік береді.
Көптеген эксперименталды зерттеулерде бұл әдістеме өте жоғары ... ... ... ... ... ... ... өтілу барысы
Әдістеме атауы: Ч.Д.Спилбергер мен Ю.Л.Ханиннің ... ... ... 20-20 пікірден тұратын сұрақтар бланкісі, қалам, өшіргіш.
Зерттеудін барысы: Зерттеуші ең алдымен оқушылардың ... ... ... бар ... ... ... әр ... жеке-
дара немесе бүкіл топқа жүргізіледі. Зерттеу ... ... ... жүргізіледі: "Балалар, алдарыңыздағы бланкілерде
бірқатар сұрақтар ЖМ = ∑2+35=21-25+35-31
Бірқалыпты ... ... яғни ... көп баланың
көрсеткіштері осындай ... ... ... РМ= ... ... ... ∑1+З+І+З+^+^+^+З+З
∑2=2+1+3+3+2+3+2+2+1
Ал Әбдрасыл Айгүл РМ=∑1- ∑2+50=32-26+50=52
ЖМ=∑1-∑2+35=32-20+35=47
Мұндағы, ∑1, ∑2 жоғарыдай анықталады.
Социометрия зерттеу ... осы екі қыз ... ... ... Бұлар
жөнінде жолдас қыздары "қырсық, ешкіммен ойнамайды, ешнәрсені ұнатпайды",
деген пікір айтгы.
2.Дж,Марено жасаған социометриялық зерттеулер әдісі.
"Социометрия" топтағы ... ... ... ... ... ... бұл ... енуі. Кеңес психолог-ғалымдары
Е.С.Кузьмина, ... ... ... ... ... ... техника тұлғааралық катынастарды анықтай отырып оларды
өзгерту жақсарту және жетілдіруге ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мінез-кұлқын, нақты
зерттелінушінің әлеуметтік статусы жөнінде мәлімет алуға болады.
Зерттеу жұмысының ... ... ... Дж.Маренаның "Социометрия" әдісі.
Әдістеменін мақсаты: Топтағы тұлғааралық қарым-қатынасты анықтау, топ
мүшелерінің әрқайсысының ... ... ... Әдістемені
жүргізу арқылы мазасызданудың деңгейлерін айқындау беріледі. Әрбір
пікірді ... оқып ... және әр ... тұсына сол сәтге
өздеріңізді қалай сезініп тұрсаңыздар, 1,2,3,4 ... оң ... бір ... Сұрақтарға ұзақ ойланудың керегі жоқ. Себебі, бұл сұрақтардың
дұрыс немесе дұрыс емес жауаптар жоқ" Түсінікті ме?
Түсінікті болса, жұмысты бастайык ... А, ... ... ... - ... ал
Жекелеген мазасыздану - ЖМ=∑1-∑2+35 формаларымен есептеледі.
Мұндағы РМ-кезіндегі ∑1(3,4,6,7,9,12,13,14,17,18,)
∑2

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағдарыстық күйлер және посттравмалық бұзылыстар туралы6 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың мазасыздану деңгейін анықтау41 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Word терезесін шолу25 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь