Орталық Азия аймағы мемлекеттерінің экономикалық интеграциясының көліктік негіздері

Кіріспе

I . Тарау. Орталық Азия аймағында интеграциялық потенциалы мен мүмкіншіліктері
1.1 Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестері
1.2 Интеграцияның экономикалық негіздері

II . Тарау. Орталық Азия аймағы мемлекеттерінің экономикалық интеграциясының көліктік негіздері
2.1 Көліктік интеграцияның тиімді бағыттары
2.2 Құбыр және теміржол көліктерінің дамуы

III . Тарау. Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестері: көлік жүйелерін жылдам дамыту қажеттілігі

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................2-3
I – Тарау. Орталық Азия аймағында интеграциялық потенциалы мен
мүмкіншіліктері.............................................................
..........................................4
1.1 Орталық Азия аймағындағы интеграциялық
процестері.........................4-10
1.2 Интеграцияның экономикалық
негіздері.................................................10-16
II – Тарау. Орталық Азия ... ... ... ... Көліктік интеграцияның тиімді
бағыттары.............................................17-26
2.2 Құбыр және теміржол көліктерінің
дамуы..............................................27-37
III – Тарау. Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестері: көлік
жүйелерін жылдам дамыту
қажеттілігі..........................................................38-43
Қорытынды...................................................................
....................................44-46
Қолданылған әдебиеттер тізімі……………………………………………...47-50
Кіріспе
Адамзат ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарамастан бөлек өмір сүре ... ... ... ... еңбек бөлінісі және табиғи ресурстардың
объективті азаюында ... даму ... ... ... ... ... мәселе, ол бұл векторды құрайтындар әрқашан бұл бағытқа сәйкес келе
бермейді және көбінесе оң ... гөрі ... әсер ... Іс ... процесстердің нақты бағыттылығы бір ғана ... ... ... ... іс - әрекетіне тәуелді болады, оның ішіне
экономикалық және саяси интеграция ... ... ... де ... Осы аталған факторлардың жиынтығы кейбір
жағдайларда дезинтеграция процесін іске қосуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмайды. Ол
тек басқа жағдайлар қанағаттандырылғанда ғана ... ... ... бәрін
Орталық Азия аймағы мемлекеттерінің ... ... ... ... кейін Орталық Азияның посткеңестік
республикаларының геосаяси жағдайы ... ... ... ... ... республикалар болды, негізінен шикізат шылауы ретінде қарастырылды
және ... ... ... яғни Ресейге бағытталды.
Мамандандырылу Ресеймен және өзге республикалармен кооперациялық байланыс
негізінде ... ... ... посткеңестік республикалары жеке
мемлекеттер болмағандықтан ішкі және ... ... ... ... ... ... ... Түркия, Иран, Ауғаныстан, Пакістан,
Үндістан сияқты тарихи, ... және ... ... ... ... ... жасай алмады.
Қазір жағдай өзгерді. Тәуелсіз мемлекеттер қалыптасты. Олар ... ... ... ... ... ... Қытай, Түркия, Иран,
Пакістан, Үндістан, Ауғаныстан мемлекеттерінің ортасында орналасқан жеке
мемлекеттер мәртебесіне ие ... ... ... ... бағыттар бойынша ескі
байланыстарға ... ... ... орналасуы, өндірістік
кооперациялану және жаңа ... ... ... ... ... ... ... және сенімді болып келеді. Сондықтан
өндірістік күштерді ... ... ... керек. Бір кездері
артта қалған Орталық Азия ... ... ... ... дамуы үшін жаңа серпін алуы керек. Бұл ... ... ... ... өнімдерінің өндірісін, сонымен қатар экспорт және
ішкі тутыну үшін импорттық және ішкі шикізаттарды ... ... ... ... туады.
Орталық Азия елдері өздерінің елеулі потенциалды ... ... ... өте келе дамыған елдер қатарына қосылатындықтарына
негіз бар, бірақ бұл үшін ... бес ... ... экономикалық
және көліктік потенциалдарын ... ... ... ... ... ... интеграциялану мүмкін емес. Орталық
Азия мемлекеттерінің интеграциясы алдымен аймақ елдерінің өздеріне қажет.
Ол жалпы мәселелер ... шешу үшін көп ... ... Орталық Азия
елдерінің геосаяси жағдайы, саяси, экономикалық және әскери - стратегиялық
мүдделері өте ... ... ... ... интеграцияланудың
алғышарттарын қалыптастырады.
Сонымен бірге көлік кешеніндегі сауатты интеграция процестері ... тек ... ... ... қарағанда, жүйелік әсер
береді, ол көбіне транзиттік ... ... ... тауарлар көлемінің шектен артық болу мүмкіншіліктерін, аймақ
мемлекеттері арасындағы автомобиль, теміржол, құбыр көліктерін ... ... ... ие ... мүмкін.
Алайда, бұл мәселердің бәрі уақытты құбылыс болып табылады және маңыздығы
бойынша көлік кешеніндегі ... ... ... болып Орталық
Азия мемлекеттері басшыларының бірігіп көлік салаларының ... ... ... жасау қажеттілігі болып табылады
Орталық Азия мемлекеттері Еуропалық Одақ ... ... ... халықаралық және ішкі проблемаларды шешу түсінігіне әлі де болса
жеткен жоқ. ... ... өте келе ... бес ... ... бастады және мемлекеттер бұл қызығушылықтарды әрі қарай дамыту
үшін бас бірліктің қажеттіліне ... ... ... ... Азия аймағындағы интеграциялық потенциал мен
мүмкіншіліктері.
1.1 Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестері.
Орталық Азия – Еуразия субқұрлығының дәл ... ... ... макроэкономикалық аймақтарының бірі. Орталық Азия аймағында қазіргі
таңда 60 миллионнан аса ... ... ... ... ... ... ... Одаққа мүше елдердің жалпы территориясынан бірнеше есе
үлкен аумақты алып ... ... Азия ... ... мен ... ... ... бай болып келеді. Кейбір мәліметтер бойынша,
аймақтағы ... ... ... 16 ... т, газ 26 ... куб. ... көмір
45-48 млрд. тоннаны құрайды. Су ресурстары да ... көп және ... ... дамытудың да мүмкіндіктері мол. ... ... ... өзі 527 ... кВт/сағ-ты құрайды.
Аймақ алтын, күміс, мыс, мырыш, ... ... ... бор, ... және ... да сирек кездесетін металл қорларына бай болып келеді.
Уран қорлары бойынша Орталық Азия әлемде ... орын ... ... «Үлкен Калимансур» атты ерекше күміс кен орны ... ... бұл ... ең ірі кен ... бірі және ... ... ... кен орындарынан екі есе үлкен. Көлемі ... ... ... кен орны ... Памирде, сурьма мен сынаптың кен ... ... ... ... өндіруден ТМД елдері ішінде екінші, әлем ... ... ал оның ... ... ... ... ... потенциалды
қорлары 2 трлн. куб. метрді құрайды. Мамандардың пікірінше, Қазақстан
көмірсутек шикізатының зерттелген қорлары ... ... ... ондыққа
кіреді және оның өндірісі бойынша 26-орынды иеленеді. Келешекте ... ... ... ... ... жоспарлап отыр. Қырғызстан 14 ... ... ... ресурстар – 48 млрд. кВт/сағ) тең электр
қуатын өндіреді және Орталық Азиядағы ең ірі уран ... ... ... ... ... 5 млрд. т, газ қорлары 21 трлн. куб. метрді
құрайды.
Аймақтың ауыл ... ... де зор. ... 2 млн. ... шығарылады. ТМД бойынша осы өнім өндірісінің 94 ... ... ... ... өнімдері, жібек, жүн және басқа да
өнімдерді көптеп өндіреді. Орталық Азия қарқынды өспелі ... ... және ... ... ... дамытудағы мүмкіншіліктері жоғары болып
келеді.
Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл ... ... ... қатарлы
мемлекеттерінің қызығушылығын тудырды және оған ... ... ... бұл ... Еуразияның Азия бөлігіндегі аса маңызды
геостратегиялық жерінде орналасқан. Олардың территориясы арқылы маңызды жер
үсті, әуе, ... ... ... ... ... ... ... бар бағалы металдар, кен-
металлургиялық шикізат, ... ... бай ... ... ... ерекше қызығушылық тудырып отырған Каспий теңізіндегі мұнай
мен газ ... ... ... ... ... ... аз ... және үлкен нарық болып
табылады. Орталық Азияның тұтыну потенциалының өсуі, ол жердегі табиғи
ресурстарды игеру мен ... ... ... ... ... жас тәуелсіз мемлекеттердің өндірісітік саласында,
әсіресе, экспорттық және ... ... ... орынға ие болу арқылы
көршілес елдердің және ... ... ... әсер етуге
болады.
Бесіншіден, аймаққа қомақты инвестиция қажет. Құйылған қаржы өзіндік
ресурстары жоқ, бірақ экономикасы дамыған ... ... және ... ... елдерін шикізат ресурстарымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Алтыншыдан, көпжылға созылған Ресей мен оның ... ... және ... ... ... ... ... аймақта сыртқы
басқа да саяси және экономикалық күштердің әсер ету ... ... жаңа ... ... алдында тұрған маңызды
сауал – «кіммен ... болу ... ... бір ... ... ... ... серіктестікте болу ол бір мәселе; осы ... өз ... ... алып ... мен ... ... белсенділік мен
басымдыққа ие болуы екінші мәселе. Бұл көзқарас бойынша, әскери-саяси әсері
жағынан Ресей басымдыққа ие болса, ... ... АҚШ ... ... мәдени-гуманитарлық жағынан – Ресей мен Түркия, ... ... - ... ... ... Түркия ие болады. [1]
Кіші мемлекеттер ... ... ... мен әлемдік саясатта
бағыттарын белгілеу үшін ең ... ... ... ... ... тек ... ... ғана қарастырмаған жөн.
Мысалы, монғол билік өкілдері АҚШ ... ... ... ... ... Содан кейін олар осындай қарым қатынасқа қызығушылық
танытқан ... ... екі ... және ... ... ... ... Азия елдері үшін аймақтық ынтымақтастық бағытындағы басымды
мәселелер қатарына келесілер жатады:
- Орталық Азиядағы жас мемлекеттердің сыртқы саясаты мен ... ... ... көршілер мен ірі державалармен
саяси және экономикалық қарым - қатынас орнатудағы ... ... әр ... ... және ... ... мен
интеграциялық бірлестіктерге қатысу;
- әр мемлекеттерде басқа бір елге тиесілі аймақтар мен анклавтардың
болуы, ауыл ... ... ... беру ... ... алу, ... елді мекендерде ... ... ... ... ... жағдайдың күшеюі, жаңа ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі
күштер әсерінің өсуі, есіртке бизнесі, халықаралық ланкесттік пен
аймаққа экстремисттік ... еніп ... ... ... ... ... өршіп дамуы, қоғамның зайырлы және
саяси өміріне діни ... ... ... ... ... ... ... тұратын және тығыз орналасқан
аймақтардағы этникааралық қайшылықтар мен қақтығыстардың болуы
(Ферғана ... кең ... және ... ... және ... ... қажеттілігі, оның түпкілікті мақсаты –
Орталық Азия елдерінің өзін-өзі қамтамасыз ете алатын және қорғалған
нарығын ... ... ... ... мен ... ... түрде өсуі;
- отандық тауарларға бірлесіп қолдау көрсетудің қажеттілігі, бүкіл
экономикалық кеңістікте кәсіпкерлікке тең жағдай ... ... ... және ... орнын басатын өндірісті
келісіп дамыту, тауарлар, қызметтер, еңбек және капиталдың еркін
қоғалысы үшін ... ... ... минералды-шикізат және ауыл шаруашылық ресурстарын бірлесіп
тиімді пайдалану, ол ресурстардың көбі еш ... ... ... ... ... сұранысқа ие болады, бірақ оларды әлемдік
нарыққа тасымалдау мен ... үшін ... күш салу ... ғана ... ... ... ... жер шаруашылығы дамуының басты факторы мен табиғи
байлық – су ресурстарын бірлесіп ... ... ... ... Азия ... әлеуметтік -экономикалық әл-ауқатын
жақсартудың ... ... ... ... ... бойы ... мен Қырғызстанның су электр
станциялары басымды орынды иеленген ... қуат ... ... ... ... ... ету және негізгі жеткізуші
Өзбекстан мен Түркменстан болып келген газбен ... ... ... көліктік-байланыстық жүйелердің қызмет атқаруында ... ... ... ... көлік жүйесінің еркін
қозғалысында қажетті, Трансазиялық ... ... ... ... аймақтың транзиттік потенциалын
бірлесіп пайдалану;
- экология, қоршаған ортаны қорғау және ... ... және ... бар ... есепке ала отырып, табиғи апаттардың және тағы
да басқа табиғи қауіптердің алдын алу ... ... ... ... ... гуманитарлық және әлеуметтік салаларда тығыз ынтымақтастықты, ортақ
тарихы мен тамыры бар, сондай-ақ өзара әсер ... ... және ... бар ... ... ... ... өмір сүру
мен қарым - қатынасқа түсу еркіндігі.
Әрине, тез арада шешуді қажет ... және ... ... ... тізімі бұнымен аяқталмайды.
Президент Н. Ә. Назарбаев жалпы жағдайды ... ... ... ...... шығарылған нәрсе емес, объективті шындық болып
келеді. Георгафиялық көзқарас бойынша бұл түсінік бұрыннан «Орталық Азия»
терминімен ... Оны неге ... ... экономикалық мағынамен
толықтырмасқа? Ол үшін барлық алғышарттар бар. Олар ... ... ... байланысты саяси міндеттердің ортақтығымен
бірге жүреді. Сондай-ақ ... ... ... ... ... тиімді пайдалану сияқты ... ... ... ... тарихи және мәдени тамырларымыз бір.
Біздің аймақ минералды ... бай және ... ... түйіскен жерінде орналасқан. Біздің аймақ тек қана Ресей және
Қытаймен ғана ...... ... ... ... жүйе ... сондай-ақ бүкіл әлемге әсер етуі мүмкін жаңа және күрделі
үрдістер өріс алып жатқан Орта және Таяу ... ... де ... жас мемлекеттеріміз ақталмайтын өзара бәсекелестікке ... ... ... аяқ ... ... ... тиімді
пайдалану және сыртқы әсерлерге жауап қайтару қиынға соғатын болады.»
Құлдырау алдында тұрған Орталық Азия ... мен ... ... ... ... ... байланыстарды
қалпына келтіру талпыныстары ТМД құрылғанға дейін де ... ... ... 1990 жылы ... ... ... ... бұрынғы кеңес
республикалары – Қазақстан, Өзбекстан, ... ... ... ... ... көлік пен байланыс
және мәдени ынтымақтастық туралы келісім шартқа қол қою ... ... бас ... ... Азия ... ... ету ... қолда бар өндірістік күштерді есепке ала отырып,
экономиканы бірлесіп құрылымдық қайта құру бойынша ... ... еді. ... Азия ... ... тәуелсіздік алуы нарықтық
экономика құру барысында мемлекетаралық ынтымақтастық және ... ... жаңа ... ... анықтауды қажет етті.
1993 жылдың шілде айында Қазақстан мен Өзбекстан ... ... ... ... ... нығайту шаралары туралы келісім
шартқа қол қойылған болатын, ал 1994 ... ... – екі ... ... ... құру ... ... шартына қол қойылды. 1994 жылдың
30-сәуірінде 3 егеменді мемлекет – Қазақстан, Қырғызстан және ... ... ... ... құру ... ... шартқа қол қойды. Бұл
келісім шарт Орталық Азияның бес ... ... ... ... ... ... ... қызметтер, капитал
және жұмыс күшінің еркін қозғалысы мен келісілген есеп жүргізу, бюджеттік,
салықтық, ... ... ... және валюталық саясаттармен
қамтамасыз етуі тиіс болатын. ... ... ... ...
тең құқылық, өзара тиімділік және ... ... ... ... ... Ал 1998 ... 26 наурызында БЭК құру туралы келісім шартқа
толық ... ... ... ... ... ... Сол ... 17
шілдесінде бұл «төрттік» Орталықазиялық ... ... ... қабылдады.
Сол жылдың 26 наурызында Орталықазиялық экономикалық қауымдастықтың
мемлекет аралық ... ... ... Қырғызстанның,
Тәжікстанның және Өзбекстанның президенттері және ЭСКАТО-ның атқарушы
хатшысы ... ... ... ... қол ... Ол жерде
Бағдарламаның жүзеге асуына ... мен ... ... ... ... Мемлектаралық кеңестің мүшесі болып ... ... ... ... бұл ... дегенмен 1998 жылдың қыркүйегінде СПЕКА-ға ресми ... ... ... ... белгілі бір салада үйлестіруші болды:
- көлік инфрақұрылымын дамыту және тауарлдардың, қызметтердің және
халықтың мемлекеттік шекараларды кесіп өту ... ... ... Орталық Азияның энергетика және су ресурстарын тиімді және үнемді
пайдалану – Қырғызстан;
- аймақтық бірлесіп даму ... ... ... ... ... ... экономикалық конференция – Тәжікстан.
- әлемдік нарыққа құбырлар ... ... ... көп нұсқалық жолдарын дамыту мәселесі бойынша аймақтық
ынтымақтастық – Түркменстан;
- ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды қайта құру –
Өзбекстан;
Дәл осы ... ... ... ... ұйымының қызметінің
жағдайын қарастыру керек. Басқару органдары мен атқарушы органдарына өзекті
мәселелерді шешуге бар күштерін шоғырландыру қажет ... ... отын ... ... ... газ ... пайдалануда бірегей саясат ұстануға тырысты. ... ... ... ... ... ... пайдалану
туралы келісім шартқа қол қойылды, республикааралық сушаруашылық нысандарын
пайдалану мен жөндеу шығындарын қаржыландыруда мүше ... ... ... ... мен ... жасақталды.
Мемлекетаралық автокөлік жолдары мен теміржол ... ... ... ... ... шығу үшін жүк ... ... талшықтық-оптикалық ТрансАзия-Еуропа байланыс желісінің ... ... мен ... ... және ... ... үшін жасанды жер серіктерін бірлесіп ... ... ... оң ... бар. Жер мен автокөлік
жолдарын мемлекетаралық жалға беру ... ... шарт іске ... ... ... саладағы тиімділігіне келесілер
әсер етеді:
- барлық мүшелердің арасында еркін сауда режимінің жоқ болуы;
- ... ... ... ... ... ... экономикалық
мүдделердің әралуандығы;
- электртасымалдау жүйелерін пайдалану мен көлік ... ... ... мен ... ... ... ұлттық
эгоизм;
- есеп және төлем қатынастары мен ұлттық ... ... ... ... ... ... болуы;
- әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асыру мен сыртқы
экономикалық саясатты ... ... ... бар ... ... ... және қаржылық қызметін
басқарудағы ... ... әр ... ... ... бойынша Орталық Азиядағы Қазақстанмен тең ірі және
алдыңғы қатарлы елдің бірі ... ... ... ... ... ... ... аймақтық және әлемдік
мәселелерге субъективті және жеке көзқарастары да әсер етеді. [3]
Бұл ұйғарымдар ... ... ... ... ... ... ... емес. Орталықазиялық қауымдастықта аймақ өміріндегі
өткір және шынайы мәселелерге бет бұру мен ... ... ... ... ... ... объективті және ... ... кең ... және ... ... ... ... оның жүзеге асу уақытының келмегендігіне көздері жетті.
Қазіргі кезде ... ... ... орынға шықты: ланкестік ... ... ... қауіпсіздік, маңызды табиғи және ... ... ... Мұны ... ... басшыларының
соңғы кездесулерінің нәтижесі бойынша қабылданған құжаттар мен ... ... ... ... ... аймақтың бейбітшілігі мен
қауіпсіздігі, әлемдік қауымдастыққа аяқ басуы тәуелді.
Осыған байланысты аймақтағы интеграцияның ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерді жүзеге асыруға және
экономикалық реттеудің әлемдік ... ... ... ... ... дайын болуына, сондай-ақ Орталық Азия елдерінің
үкіметтерінің экономикалық және ел ... ... ... ... ... ... ... орналасуы, жалпы шекаралар, нарықтық қатынастардың даму
кезіндегі экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... және өзге де байланыстардың
болуы, сонымен ... бай ... ... ... ... ... үшін барлық алғышарттарды қалыптастырады.
Аймақта экономикалық ынтымақтастықтың тереңдігі бірнеше негізгі
салаларда жүзеге асуы мүмкін:
1) ... бай ... ... ... саласында, энергетика және
суды пайдалану, көліктік байланыс салаларында;
2) газ, мұнай құбырларының құрылысы саласында;
3) өндірістік кооперация және ... ... ... ... кәсіпорындар жүйесін дамыту салаларында;
4) Орталық Азия елдерінің ... ... ... ... ... интеграциялық процестерді тереңдету мақсатына жету үшін
экономикалық өзарақатынастың ең басымды бағыттарына ... ... су және ... ... бірігіп тиімді түрде
пайдалану. Ынтымақтастың берілген бағыты ... ... ... ... ... ... өзен ... біріңғай экологиялық
жүйе, Газли – Бұхара – Ташкент – Шымкент – Алматы газ ... ... ... басымдылыққа ие.
Қазіргі кезде аймақтың су шаруашылығы ... ... ... ... Су ресурстарының жалпы тапшылығы;
2) Біріңғай құқықтық базаның болмауы;
3) Көрші ... ... жиі ... ... ... суларын бөлудің қалыптасқан принциптерінің
бұзылуы;
5) Компенсациялық тасымалдың орындалмауы (бұл жерде Тоқтагүл су қоймасынан
алынған судың орнына ... ... ... ... жылу және
энергоресурстарды жіберу).
Аталған барлық мәселелер ортаазиялықмемлекеттердің жеткілікті саяси
еркі болған жағдайда шешуге болады. Барлық ... ... ... ... тиіс. Бастысы — суды саяси және ... ... ... айналдырмау керек. Суға жалпы құндылық мәртебесін беру
қажет. Су ... Азия үшін ... ... ... ... болуы керек.
Бұл бағытта аймақ республикаларының өзара қатынасы тәуелсіздікті, тең
серіктестікті ... ... ... есепке алу және өзара
міндеттемелерді адал ... ... ... бірдей принциптер негізінде
жүзеге асырылуы керек.
Бұл саладағы аймақ елдерінің күш-жігерлерін ... ... ... ... су ... ... ... жаңа стратегиясын
жасау.
- Шекаралас елдер территориясында орналасқан мемлекетаралық су
объектілерін ... ... ... ... Азия елдері экономикалық интеграциясының дамуының ... ...... ... ... ... табылады. Бұл үшін сауда-экономикалық ынтымақтастық саласындағы
мәселелерді шешудің келесі ... ... ... ... тәртібінің тиімді жұмыс істеуі үшін қажет ... және ... ... үйлесуі.
2) Кедендік тәртіп және рәсімдерді біріңғайлау.
3) Орта Азия елдерінен әкелінетін тауарларды шектеу бойынша бір жақты
әрекеттерге жол ... Азия ... ... ... ... үшінші
басымды бағыты – көлік-байланыс саласындағы ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... жарналары және басқа
да төлемдер аймақ елдері арқылы өтетін ауыр жүк көлігі транзитінің ... әсер ... ... ... ... аймақтық
мемлекеттерінің территориясы арқылы өтетін жолаушы және жүк тасымалының
транзитіне қолайлы құқықтық, ... және ... ... ... ... ... ие мәселе болып ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде осы мәселелердің шешуіне
тәуелді болады. Бұл мәселені шешу үшін Орталық Азия ... ... ... ... Көлік саласындағы нормативтік-құқықтық базаларын сәйкестендіру;
ә) Барлық көлік түрлері үшін ... ... ... ... келу және оны ... ... және жүк ... тарифтерін максималды жақындастыру.
Егер экономикалық интеграцияның аталған үш бағыты ... ... ... қол жеткізсек, онда ынтымақтастықтың одан жоғары инвестициялық
деңгейіне шығуға болады. Яғни, Орталық Азия ... ... ... ... даму ...... кооперацияның
нығаюы және тікелей шаруашылық байланыстардың дамуы болып табылады.
Орталық Азия аймағы ... ... ... ... ... және интеграциялық байланыстарды кеңейтеді.
Дағдарыс процестері орын алған өтпелі кезеңді ... ... ... ... ... әкелді. Экономикалық өсудің жоғары
қарқыны аймақтың көптеген елдерінде байқалды. Мысалы 2004 жылы Тәжікстанда
бұл ... 10,6 % -ды, ... 7,1 % -ды, ... 6,9 % - ... ... ... нәтижесі аймақтың басқа елдеріне де
әсерін тигізуде. Біздің республиканың Орталық Азия ... ... ... ж.ж. үш есе ... ... ... экспорт және импорт
сәйкесінше – 3,2 және 2,7 есе өсті. Көтерме және ... ... ... ... ... Ыстық - көлде және өзге ... ... ... ... ... әр жыл сайын 20-30 млн. доллар ақша
көлемін жұмсайды. Қазақстанда ... ... ... ... ... Қазақстан республикасының банктік жүйесі ... ... Бұл ... ... ... құрылымының айтарлықтай
бөлігін қазақстандық қаржы институттарының еншілес банктері құрайды.
Кәсіпкерлер ... ... қор ... ... үлес қосады.
Қазақстандағы орташа жалақының жоғарғы деңгейі көрші мемлекеттерден ... ... ... ... Артық еңбек потенциалына ие Өзбекстан,
Тәжікстан, Қырғызстанда көптеген ... ... тыс ... ... ... ... Бұл ... шыққан жұмысшы күші келген ... ... және ... ... ... ... әр
жыл сайын Қазақстан, Ресейден өз ... 150-180 млн. ... ... ... ... ғалымдары Қазақстандық Жоғарғы Оқу Орындарында
оқытушылық қызметпен ... ... ... ... ... ... ... ие бәсекелестік өнімдерін ұсына
отырып белсенді жұмыс істейді. 2004 жылы ... ... ... 136 ... 115 ... 32 ... 13 қазақ-
түркмен біріккен және еншілес кәсіпорындары жұмыс істеді. Бұл интеграциялық
процестердің біртіндеп дамуын көрсетеді.
Қазақстан үшін өндірісі ... ... ... ... сатып алу
кажеттігі туады. Көрші мемлекеттер республиканың импорттық ... ... ... ... ... ... ... өз өнімдерінің
бәсекеқабілеттілігін жоғарлату арқылы жаулап алуы мүмкін. [5]
Қолайлы өсу темпіне қарамастан, жақын ... Азия ... үшін ... ... ... қол ... оңайға
түспейді. Бұл жоғары қосымша құнға ие өнімдер өндірісінің тиісті дәрежеде
дамымауына байланысты. Бұл ... ... ... ... ... АҚШ және ... үшін ... маңызды энергетикалық
ресурстармен әлемдік нарыққа шығаруға қолайлы көлік тораптарына ... ... Бұл ... ... қақтығысы» деп Самуэль
Хантингтон атағандай тәуекелді геосаяси ойындар алаңына айналдырды. Н. ... ... 500 жыл ... ... ... ... ... үшін қайта
маңызды аймаққа айналды деп атап өтеді. ... ... ... болу үшін ұлы ... ... ... ... ресурстары 5,3 млрд. т мұнайға, 480 млн. т
газ конденсатына және 6,2 трлн. куб. м ... ... ... ... 1,62 трлн. куб. м құрайды. Газ өндіру көлемі 59,9 млрд. ... ... Бұл ... ... ... ... газ өндіруші елдерінің
ондығына жақындайды. Барлық мұнай үш ... ... ... ...... ... және Бұхара. 2005 жылы бұл мұнай өңдеуші
зауыттарда 5,2 млн. ... ... ... ... ... уран ... бойынша әлемде алтыншы орынға ие. Навои ГОК
әлемдегі ірі уран өндіруші компаниялар ... ... Әр жылы 90 ... ... өндіріледі және бұл көрсеткіш бойынша республика тоғызыншы
орынға ие, ... ... ... және ... ... ... бесінші
орын алады. Жеңіл автомобилдер шығаратын және ... ... ... ... ... ... ... өңдеу зауыты, Мұрынтауда
алтын өндірісі бойынша біріккен кәсіпорыны, ... және ... ... ... шығаратын ірі зауыттар, Ташкентте қағаз комбинаты және т.
б. ... іске ... ... ... ... кейін
Өзбекстанның сыртқы саудасы алыс шетелге ... ... ... ... түсті металдар және химия саласының өнімдері сияқты ... ... ... ... ... және ... да орын ... автомобиль экспорты қарқынды түрде өсуде. Қазақстанға да тасымалдау
көлемі өсті. Бірақ өнімдердің ... түрі ... ... ие. ... ... өзгерістер орын алған жоқ. Экономикалық реформалардың
толық жүргізілмеуі оның потенциалын ашуға мүмкіндігін ... ... ... айналысы шектелген. Банктік жүйесі нашар дамыған.
Кедейлік деңгейі, өмір сүру ... ... ... ... ... деңгейі әртүрлі бағалаулар бойынша 150 мыңнан 4 ... ... ... және ... ... тауар айналымының жалпы көлемі
1999 жылы 158,6 млн. доллар құрса, 2004 жылы 436,2 млн. ... ... ... ... пен ... ... 26,5 млн. ... құрды.
Өзбекстаннан Қазақстанға импортталатын тауарлардың 60 % -ын табиғи газ
құрайды. Бұл екі мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... туып ... авиациалық кластер құру мүмкіншілігі зор. Ол үшін Павлодар
алюминий зауытын, Тәжік алюминий шығару ... ... ... ... ... кластері, оған Ақтау полистирол зауытын, ... ... ... ... ... ... ... мұнай өндіруші кәсіпорындары мен Ферғана мұнай өңдеу зауытының
кластерлерін қосу, ... күн ... ... ... ғалымдары мен зерттеу ұйымдарының тәжірибесіне сүйене отырып
жасау ... ... ... ... инвестиция тапшылығы байқалуда.
Бәсекеқабілетті өнім шығару үшін ... ... ... ... ... ... елге жинақталған ресурстарды инвестиция
ретінде пайдалануды ұсынады.
Жалпы шетел ... ... ... ... елдерде кеңінен
қолданылады. Аналитиктердің пікірінше Қазақстан қаржы жүйесінде ... ... ... ... бұл ел ... ... ... көрсетеді.
Қырғызстан интеграциялық процестердің белсенді ... ... Бұл ... экономикалық жағдайдың тұрақталуына қарамастан өз
потенциалын әлі қалпына келтірген жоқ. Әртүрлі бағалаулар бойынша халықтың
53 % - нан 80 % - ына ... ... ... ... төмен тұрады. Негізгі
экспортқа бағытталған салалары — тау-кен өндірісі мен энергетика саласы.
Әлемдегі ең ірі ... кен орны ... ... қоры ... ... ... және валюталық түсімнің көп бөлігін құрайды, экспорттың
жартысына жуығын және өнеркәсіптік өндірістің 40 % - ын ... т жуық ... ... 250 т, платинаның 100 т, теллурдың 1,5 мың ... бар. ... ... сынап өндірісі және қоры бойынша бірінші орынға
ие, сонымен қатар мемлекет территориясында ... ірі ... ... ... Ішкі Өнімнің 18-20 % - ын энергетика саласы
арқылы қамтамасыз етеді. Кант ... ... ... ... ... Қырғызстан цемент саласының жандануы байқалды, шыны
өндірісінде Ресей және Қазақстанға өнімдерін ... ... ... жылжуы байқалады.
Қазақстан және Қырғызстан арасындағы жалпы тауар айналымы 2000 ... млн. ... 2004 жылы 315,2 млн. ... ... ... оның ... экспорттау үлесіне 221,9 млн. доллар келеді ... 62,5 ... ... аймақтың интеграцияға қатысушылар қатарынан орын алады.
Мемлекет территориясы түсті, бағалы және сирек кездесетін металдар ... ... бай ... келеді. Ол әлемде гидроэнергоресурстар қоры
бойынша сегізінші орында, ал жан ... ... ... бойынша бірінші
орынды алады. Бұл жерде ТМД-дағы ең ірі алюминий зауыты жұмыс ... ... ... арзан тәжік электроэнергиясының негізінде әлі
де бірнеше кәсіпорындар құруды ... ... ұн, ... ... ... Мұнай, газ өндіру көлемі артуда.
Аймақтағы өмір сүру деңгейінің төмендігі, жұмыссыздықтың жоғары ... ... ... мәселелер қатарына жатады. Позитивті факторларға сыртқы
аймақтар ішіндегі сауданың жандануын жатқызуға болады. Қазақстанмен ... ... 1999 жылы 46,2 млн. ... 2004 жылы 141,3 млн. ... ... Азия ... белгілі орынға ие. Елде газдың
айтарлықтай көп қоры бар. Түркменстан эксперттерінің бағалаулары ... қоры 15-22,5 ... куб. ... ... Газ ... 2004 жылы ... куб. ... құрды. Қайта құру кезеңінде қалыптасқан елдің
тұйықталуына қарамастан ел ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы тауар айналымының көлемі 1999
жылы 30,4 млн. доллардан 2004 жылы 103,1 млн. ... ... Азия ... ... өздерінің шикізат, көлік және азық-түлік
қуатын біріктіру арқылы ... ... бар және жаңа ... орын алуы ... Бұл ... ... ... мақсаттың бірыңғай экономикалық кеңістікті, бірыңғай сауда-
кедендік аймақты және бірыңғай ... ... ... ... ... ... |2000 ж. |2001 ж. |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. ... |18,3 |22,1 |24,6 |30,8 |40,7 ... |13,8 |11,5 |9,5 |8,6 |9,2 ... |1,2 |1,4 |1,6 |1,9 |2,2 ... |0,986 |1,1 |1,2 |1,5 |2,1 |
1 ... Ішкі Өнім ... ... долл.)
—————————————————
7
www dialogs. org. ua
2 кесте
Экономикалық даму қарқыны
| |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. ... |19,3 |16 |12 ... |9,5 |9 |8 ... |9,1 |4 |6 ... |-0,5 |6 |4 ... |4,2 |4,5 |3 ... dialogs. org. ua
II - Тарау. Орталық Азия аймағы ... ... ... ... ... ... тиімді бағыттары.
Кеңес Одағының ыдырауы, бірыңғай халықшаруашылығы жүйесі соның ішінде
көлік саласындағы байланыстың ... ... жаңа ... мемлекеттер
көлік саласындағы арнайы мәселелерді өз беттерінше шешулеріне тура келді.
Олар:
Іс жүзінде барлық ... ... ...... әуе, ... теңіз жолы салалық одақтар мен министрліктердің меншігінде болды.
Не Кеңес Одағында, не оның жеке ... ... ... бір ... ... сол кездері байланыс жолдары, ... ... ... ... іс жүзінде өз ведомотары негізінде барлық ... ... және ... ... жүргізуші ірі
мемлекеттік-шаруашылық органы болып табылады. Айта кетерлік жайт, бұл іс-
шаралар ... да бір ... ... заң ... емес, ал директивті
органдардың шешімдердің негізінде жоғарыдан төмен қарай ведомостьқа ... ... ... ... ... жүргізілді. Кеңестік
республикалардағы кәсіпорындар тікелей орталыққа бағынды, ал орталықтың
ыдырауы бұрынғы республикалардың жеке ... ... ... ... ... ... көлікті басқару жүйесін біртіндеп ретті түрде
құрды. Көлік министрлігі 1991 ... ... ... және ... ... алдына республикадағы көлік түрлерінің жұмысын үйлестіру, жалпы одаққа
қарасты кәсіпорындарға ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттердің шегін белгілеу мәселесі қойылды.
1991 жылдың басында ... ... ... ... көлбеу және көлденең байланыстары ыдырағанда Қазақстан
алғашқылардың бірі ... КСРО ... ... ... мен ... ... арасында республика территориясындағы теміржол көлігіне қатысты
келісімшарт жасау бастамасын көтерді. ... ... ... ... мен ... әр ... ... мен жауапкершілігі,
Қазақстан территориясындағы ... ... ... ... жұмыстарын жүргізуге, ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... және ... салық
салу және бюджетпен өзара қатынас, ... ... ... ... кадр ... ... де қарастырылды. [9]
Шын мәнінде, бұл процесс теміржол көлігі ... ... ... Өзге ... да Қазақстанды негізге ала ... ... ... Ал, ... ... келісімшартқа сәйкес
металлургия министрлігімен, азаматтық ... ... ... ... ... ... көзделген одақ меншігінен республикалар
меншігіне беру процесінің ары қарай жалғасуына 1991 ... ... ... ... белгілі оқиға кедергі болды.
КСРО ыдырағаннан кейін көлік министрлігі Қазақстанның барлық көлік
кешенін ... ... ... ... бұған қоса мемлекеттік реттеуге
қатысты мәселелер де жүктелді. Бұл жалпы көлік саясатының қалыптасуына ... ... ... аясы ... ... 1994 ... бастап оның
қарауына Қазақстан Республикасының байланыс жүйесіндегі, ... ... және ... ... мемелекеттік реттеу
мәселелері берілді.
3 кесте
|Мемлекет ... ... ... ... және |
| ... ... ... |
| | ... көлік |қызметтерінің |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... және |— ... ... ... | | |
| ... | | ... ... және |— ... ... ... | | |
| ... | | ... |Көлік және ... ... ... |жолшаруашылығы | ... |
| ... | | ... ... ... ... |Бөлінбеген |
| ... | | ... ... ... ... ... ... |
|Республикасы |түрлері тәуелсіз ... ... | ... Н. К. ...... экономической интеграции в СНГ.
А., Атамұра, 1998 ж. 106 б.
Келтірілген кестеде көрсетілгендей, тек Өзбекстан Республикасында ғана
көлі министрлігі жоқ. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік компаниясы мемлекеттік саясат
және шаруашылық жүргізу қызметтеріне ие. Түркменстанда көлік министрлігі
негізінен ... ... ... ... ... барлығы көлік кешенін
басқару жүйесін құрудағы әртүрлілікті көрсетеді. Осыған байланысты қазіргі
кезеңде ... ... ... ... ... ... ... салдарынан болашақта ... ... етуі ... ... ... ... ... экономикалық, құқықтық
әдістерін қолдана отырып экономиканың мемлекеттік секторына ғана ... емес ... да ... әсер етуі керек. Мемлекеттік басқару
және тікелей ... ... ... ... ... ... ... көлік саласына да қатысты, себебі көлік саласында нарықтық ... жаңа ... ... үшін бұл ... ... ... ету басты мәселелердің бірі.
Үлкен әлеуметтік-экономикалық мәнге ие көлік процесінде үш тарап
мүдделері тоғысады: ... ... ... және ... ... ... және қызмет өндірушілердің мүдделері
көбінесе қарама-қарсы келеді. Мемлекет өзінің пайдасын ... ... ... мен ... ... қажет. Социализм кезеңінде
көлік толығымен мемлекет ... және ... бір ... ... ... Ал, сала ... жүйенің бөлігі болды. Әрине, ... ... ... үшін ... кәсіпорындарының мүддесі жоғары
болды. Ал, бұл ... ... ... ... орын ... ... ... Одаққа кіруге дайындалушы Орталық ... ... ... ... ... басым түседі. Бірақ институционалдық
реформалар процесінде қол ... ... және ... ... даму
деңгейіне қатысты аймақ елдері бір-бірінен ерекшелінеді.
Төменде ... ... ... ... сала асты ... ... мәселелер берілген:
- Авиация
- Халықаралық сауда және көлік
- Теңіз көлігі, ішкі кеме қатынасы және порттар
- Теміржолдар
- Жолдар және ... ... ... жолаушылар көлігі
Авиация
Аймақта әуе қозғалысының қауіпсіздігін күшейту үлкен мәнге ие және
бақылау мен инвестицияға ... ... ... ... ... ... Аймақтың елдері алдында ірі масштабты реформа ... ... ... әуе ... ... ... бөлу) және әуе
көлігіне үлкен қаржы-қаражат ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін талдау қажет. Әуе
тасымалдаушыларының еркін нарық ... ... үшін ... біртіндеп тоқтату керек. Бұл олардың ... ... ... ... білікті басшылар басқаруына өтеді. Көптеген
операторлар өздерінің әуе флотын жаңартуы қажет.
Халықаралық сауда және көлік
Көлік ... ... ... және ... ... тарту үшін
сауда және көліктің дамуына белсенді түрде ықпал жасау керек.
Әртүрлі шекаралық бақылау ... ... ... ... ... және ... ... көлік секторын басқарушы
мекемелер және ел ... ... ... ... кәсіпорындар
арасында ынтымақтастық орнату қажет. Бұл шекарада күту уақытын, шығындарды
азайтып, заңды сауда мен транзиттің дамуына ... ... ... ... ... ... тәсілін енгізу халықаралық тасымал құнының
одан әрі қарай ... үшін ... ... ... көлігі, ішкі кеме қатынасы және порттар
Порттарды басқаруды ... ... ... ... ... ... ... үшін порт әкімшілігі атқаратын қызметтер ... ... ... ... ... ... ... жалға беру
маңызды болып табылады.
Қоршаған ортаны қорғау бойынша жағдай ... ... ... ... және техникалық байқаудан өткізу) көңіл толықтырарлықтай
емес.
Ішкі су жолдарын пайдалану, экология ... ... аз ... ... шеңберін кеңейтеді.
Теміржолдар
Еуропалық Одаққа кіруге үміткер елдерде кәсіпкерлік ... ... ... ... ... бөлу ... ... жүргізді. Ал, бірнеше Орталық Азия елдері үшін ... ... ... енді ғана ... ... ... ... бойынша іріленуі, шығынды есепке ... ... ... ... жүйесі теміржол көлігінің қаржылық
тұрақтылығы мен тиімділігін жоғарлату үшін шешу мәніне ие. ... ету үшін ... ... ... емес ... жабуына
және кадрларды жаппай қысқартуына тура келді. ... ... әлі де ... ... қажеттілігі жоқ қызмет көрсету ... ... ... ... түрде реформалау үшін мемлекет рөлін
қайта қарастыру, техникалық инспекцияны теміржолдарды реттеу ... ... ... ... және ... билік
потенциалдарын өсіру, адал бәсекелестікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және ... ... үшін жылжымалы
құрамдас бөліктерін жаңарту, жолдарды жөндеу және жетілдіру, белгі беру
құралдарын ... ... ... көлігі саласында жүк тарифтерін
либеризациялау және қандай да бір дискриминациясыз айқын және ... ... ... ... беру маңызды орын алады.
Жолдар және автомобиль көліктері
Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ... ... ... және ... ... ... ... бірі болып
табылады. Жолдарды қаржыландыру механизмін, ... ... ... ... жөндеу жұмыстарын жүргізу мен материалдық
техникалық ... ... ... ... ал бюджет арқылы
қарастырылған қаражатты экономикалық бағалау негізінде бөлу қажет. Ұлттық
жол ... ... жол ... ... ... ... Бұл жерде трансЕуропалық тараптардың, ... ... ... ... ... ... экономикалық аймақ ерекшеліктері
ескерілуі қажет. Автомобильдік көлік арқылы жүк тасымалының жылдам ... ірі ... ... өте алатын жолдар мен көпірлердің өткізушілік
қабілеттігін жоғарлату қажет. Ауылдық жолдардың сапасын біршама жоғарлату
және оларды ... ... ... ... ... Жолдарды жіктеуде
меншік құрылымын және орталық үкімет деңгейінде де, ... ... ... де ... ... көрсету үшін жолдарды қайта жіктеу
керек. Автомобильдік көлік кәсіпорындар басшыларының біліктілігін арттыру
нарыққа шығуға және бәсекеқабілеттігін жоғарлату үшін ... ... ... ... ... байланыс түрлеріне және жедел моторлануына байланысты бөлу
соңғы жылдары аймақтың неғұрлым дамыған ... ... ... ... және бұл ... көңіл бөлу күшейе түсуде. Сондықтан ... үшін ... да, жол ... да ... ... ... маңызды болып табылады. ... ... ... ... кәсіпорындарының тиімділігін арттырып, мемлекеттік және
жекеменшік секторларға бірдей жағдай жасауға ... ... ... ... ... және ... операторлармен келісімшарт
жасаудың маңызы артуда. Белгілі бір уақытқа ресми емес ... өсуі ... ... дамыған қалаларындағы көлік қызметінің жетіспеуі
мәселесін шешті. Бірақ қазіргі ... ... ... ... жүйесін құру арқылы сенімділік пенсапасын көтеру және ... ... мен ... ... ... болып табылады. Қалалардағы
жүк тасымалының ... мен жаңа ... ... мен ... ... Қалалаық көліктерді тиімді және орталықсыздандырылған түрде басқару
үшін (соның ішінде, жол ... ... ... және ... үшін ) ... муниципалдық мүшелер деңгейінде, институционалдық
қайта құру және ұйымдық-техникалық мүмкіндікті кеңейту ... ... ... ... ... қажеттігі туды.
Дүниежүзілік Банк стратегиясы
Орталық Азия аймағының барлық елдерінде көлік саласының экономикалық
өсуге, яғни кедейлік ... ... да өз ... қосу ... ... байланысты және аймақтың көп елдеріндегі көлік ... ... ... ... осы ... ... ... көрсетуге қатысты жинақталған ... тез ... және ... ... ... тұрақты негізге
қоюы қажет.
Дүниежүзілік банк арқылы қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ... күшейту үшін жағдай жасау:
- жан-жақты ойластырылған тәртіп ... ... ... ... жол ... қауіпсіздігі) және осы
тәртіптерді неғұрлым тиімді қолдану қажеттігі;
- Халықтың кедей және басқа да осал ... үшін ... ... ие ... жеке ... бөлу және осы ... көрсету қол
жетерлік дәрежеде болуын қамтамасыз ету қажет. Бірақ ... ... ... ... ... ... контрактілер
шегінде бөлінетін субсидиялар, бюджеттік мүмкіндіктерді ескеруі
қажет.
Кадрларды қысқарту кері әлеуметтік ... ... ... ол көлік
саласындағы көптеген кәсіпорындардың тиімді жұмыс істеуі үшін қажет ... ... ... ... ... және саладағы қызмет
түрлерін тиісті түрде бақылауға алу саланың тиімділігін ... ... ... ... алу және көлікке ... ... ... қажет.
Ғаламдану процесінде жүретін өзгерістер, көбінесе, өндіріс құрылымы
мен сипатындағы (қазіргі заманғы жүк ... ... ... ... ... ... және ... арқылы ашылған
жаңа іскерлік мүмкіндіктердің пайда болуы көлікке қатысты ... ... ... ... етеді. Қоршаған ортаға зиян келтірмейтін көлік
жүйелерін дамытуға барлық күш-жігерді жұмылдыру қажет.
Қозғалуға мүмкіндігі жоқ ... ... ... ... қызмет
түрлерін көбейту қажет. Сонымен қатар шекаралас мемелекеттермен байланысты
жақсарту үшін кең көлемді жоспарлар бар. ... ... Азия ... ... үшін ... ... Қазақстан және Өзбекстан транзтиттік
байланыс жолдарын монополиялық иемденуге ұмтылады.
Шетелдік сауда жүктерін ... ... және осы ... ... табу үшін ... өз ... көп бөлігін Оңтүстік-
Шығыс Азияны Еуропамен жалғастыратын транзиттік автомагистральдар, теміржол
және әуе ... ... ... ... Иран және ... ... ... өсуі Қазақстан
үшін өзінің географиялық орналасуының артықшылықтарын пайдалануға және
аймақтың ... ... ... ... әсер етті.
Көлік және байланыс министрі: «Қазақстан өзінің тиімді геосаяси
жағдайының мүмкіндіктерін толығымен ... ... және ... ... ... ... ... бағыт алуға ынталы» - деп
жариялады. Бірақ, ... ... ... ... даму ... ... ... тек соңғы кездері ғана,
Қазақстан және ... ... ... ... ... күшеюімен байланысты ерекше мәнге ие болды деп есептейді.
[9]
«Алматы-Таймс» ... ... ... Р. ... ... ... ... экономикалық, сонымен қатар идеологиялық бағыттарда
да жүріп жатыр» – дейді.
Көлік бәсекелестігіне ... ... ... Батыстан Шығысқа
негізгі көлік және жүк, жолаушы ... ... ... ... ... ұмтылды және оған қазіргі заманғы ... ... ... ... бір ... қол ... Бірақ
Қазақстан да өз бағытын бермеуге тырысады. Алматы аэропортында жаңа
жолаушы ... ... ... ал ... облысындағы Қапшағай
қаласынан алыс емес жерден жаңа халықаралық аэропорт құру шешілді.
«Казаэронавигация» республикалық ... ... ... С. Күлназаров: «Қапшағай ... ... ... жеке сала ... дамытудағы келесі қадамы болып табылады. Бұл
Еуропадан Оңтүстік Шығыс Азияға және ... әуе ... ... ... кері рейс ... ... әуекомпаниялардың қайта
бағытталуына мүмкіндік береді. Ал, Алматы аэропортына ... ... ... » ... ... ... екі халықаралық
аэропортқа аэронавигациялық қызмет көрсету үшін барлық мүмкіндіктері бар ... ... және ... арасындағы келесі бір бәсекелестік сала
транзиттік тасымалдау саласы болып табылады. Екі мемлекетте тек ... ... және ... арасындағы көліктік көпір болуын көздейді.
Қазақстан солтүстігінде Каспийге шығуға, ал оңтүстігінде Парсы шығанағына
шығатын Иранмен ... ... ... бөледі. Сәйкесінше, Иран арқылы
жол Біріккен Араб ... Сауд ... ... ... ... ... ... шығуды қамтамасыз етеді. Қазақстанға Біріккен Араб
Эмираттарынан және ... жүк ... ... ... ... асырылуда, бұл арадағы елдердің территориясында
едәуір қаржы жұмсалатындықтан республикаға тиімді емес.
Шекаралас мемлекеттерден ... ... шығу үшін ... теңіз сауда портын қайта құрудың бірінші кезеңін аяқтады. «Ақтау
теңіз сауда ... ... ... ... Т. ... ... арада жолдардың болмауы және нашар жағдайда болуы порттың ... ... ... және транзиттік жүктерді тасымалдауға әсер
ететіндіктен ... және ... ... ... ... яғни ... екінші фазасы басталады» — деп көрсетеді.
Азия Даму Банкі Орталық Азиялық аймақтағы ... және ... ... және кеңею процесін мұқият ... Бұл ... бұл ... жаңа ... қарастырады. 2004 ж. аяғында
Орталық Азия елдерінің аймақтық ... ... ... ... ... ... ... бірі ретінде Өзбекстан - Қырғызстан -
Қытай Халық Республикасы теміржол құрылысы бойынша ... ... ... ... ... үшін ... жаңа мүмкіндіктер ашатындықтан
Қазақстанды алаңдатты. Бұл жобаның жузеге асуы бір ... ... ... ... ие ... және оның ... ... ықпалын
күшейтеді. Сонымен қатар, Өзбекстанның Түркменстанмен оның теңіз портын
Каспий ... кез ... ... жүк ... үшін ... ... келу қаупін туғызды. Нәтижесінде тасымалдау көлемі азаяды.
Басқаша ... ... ... ... ... оңай
түспеуі мүмкін.
Осы аралықта бірнеше эксперттер пессимистік қорытынды ... ... ... ... бар ... ... ... жузеге
асырудағы билік ресурсы ретінде қарастырсақ, онда ... ... ету ... ... – деп ... Алматы Мемлекеттік
Университетінің доценті. Ол өзінің қорытындыларында келесілерге сүйенеді:
«Қазіргі таңда ... ... Азия ... ... ... ... ... тауар айналымына қарағанда айтарлықтай жоғары және осы бағыт өте
ұзақ уақыт бойы ... Бұл ... ... мен ... ... ... ... территориясы арқылы өтетінін
ескеру қажет.
Қазақстан Қытай және ... ... ... ... ... ... дәлізін және Қытай мен Оңтүстік Шығыс
Азияға шығатын Еуропа-Кавказ-Орталық Азия континентаралық көлік магистралын
қалпына ... ... ... Еуропалық қоғамдастық ТАСИС
бағдарлама желісі бойынша жобаның техникалық ... ... ... Әзірбайжан, Армения, Грузия, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан,
Тәжікстан және Түркменстан ... Бұл ... ... Моңғолия және
Украина тілек білдірді. Эксперттердің есептеуі бойынша тек қана ... ... және кері ... жүк ... құны
минимум 100 млрд. долларға және жоғары ... ...... -
Қытай жобасы жақын арада жүзеге асырылады және бәсекелестікке ... ... ... егер ... ... ... бастап көлік жүйесін жақсарту
бойынша барлық шараларды жүзеге асырса және өзін сенімді ... ... ... жүкті жіберушілермен айқын іскерлік қатынастарды орната
алады. Бұл ... ... ... ... ... аз ... Азия және ... бизнес-ассоциациялар конгресінің бұл
бағыттағы шараларына ... ... ... және ... ... мониторинг жүргізілді. Былтыр шілдеде Алматыда «Ұлы
Жібек Жолы ... ... мен ... ... ... ... атты ... конференция өткізілді. Мониторинг Еуразиялық
аймақтағы транзиттік тасымалдарды дамыту ... ... ... ... ... ірі ... жоба болды және тез арада маңызды нәтижелер
берді. Көп жағдайда аймақтағы транзиттік жүк тасымалының белсенділігі ... ... емес ... яғни ... ... бақылаушы
органдардың алатын алымдары кедергі келтіреді. Жақында ... ... ... көліктік дәлізі бойынша ... ... ... Ақтілек (Қырғызстан) кедендік шекаралар бойынша өткен
мониторинг нәтижелерін жариялап бірнеше маңызды ... ... ... ... - ... өкілі алыс қашықтыққа жүретін
жүргізуші Қазақстан ... ... өтуі үшін 800 ... 2000 долларға
дейін ресми емес төлемдер төлеген. Ол сонымен қатар мониторинг ... ... ... ... ... Қырғызстаннан Қазақстан
арқылы транзитпен құны 1000 доллар және ... құны 2,5 мың ... ... ... ... ... ... 5000
долларды, ал әрқилы алымдар 2,5 мың долларға ... ... ... ... ... ... және бұл аймақтық нарықтық
белсенділігін ынталандырмайды. Ресей және Орталық Азия бизнес-ассоциация
Конгресі ... ... ... және ... тасымалдаушылар
ассоциациясымен бірлесе отырып «Орталық Азия көлік дәліздері мониторингі-
2006» жобасына арналған «Дөңгелек үстел» өткізді. Берілген жоба ... ... Азия ... ассоциациясы арқылы жүргізіліп отырған алғашқы ... ... ... жоба 2006 жылы ... аяғында жүргізілді. Жобаны
ұйымдастырушылардың айтуынша осы жоба барысында халықаралық базалық
көрсеткіштермен ... үшін ... ... ... ... мен әдістері жасалынды.
Ұйымдастырушылардың бірі мониторинг қорытындыларын ... ... ... : ... ... ағымдарының жолдарына келтіретін
кедергілерді анықтауға, жақсартуды қажет ететін ... ... ... – деп ... ... ... ресми емес алымдар
мәселесімен қалайша күрес жүргізу керек? Конгрес өзінің барлық ... оны ... Азия ... ... ... ... Қазақстандық эксперт, Қазақстан кедендік брокерлер ассоциациясы
Кеңесінің төрағасы Г. ... ... ... ... ... ... тек қана ... органдардың жеке өкілдері тарапынан ғана емес,
сонымен қатар ұзақ қашықтыққа ... ... ... ... де ... отырғанын атап өтеді. Оның айтуы
бойынша, бұл мәселеге қатысты ... ... ... ... мәселесі де жатады. Егер жүргізушілердің заңды білу және дайындық
деңгейі жағынан алып ... ... ... ... ... да бір
құқық бұзушылық болмаса, одан ешқандай бақылаушы мүше ештеңе ала алмайды.
Ал заңды білмеу, қырғыз ... алым ... ... етеді. Осылайша
транзиттік ағымдардың тұрақты жұмысын қамтамсыз ету мәселесі бұл ... ... ... ... жүйесі ғана емес, сонымен
қатар, оның тікелей қатысушыларының осы ... ... ... ... ... ... ... саны |
| |01. 01. 2003 |01. 01 2004 |01. 01 2005 ... ... |2236 |2472 |2803 ... | | ... |2 |2 |4 ... |6 |6 |6 ... ... |745 |805 |877 ... |269 |289 |387 ... |4 |4 |4 ... |8 |8 |8 ... ... |423 |447 |466 ... |51 |53 |79 ... ... |11 |11 |11 ... |79 |62 |44 ... ... 2005 ж. 266 ... ... және ... көліктерінің дамуы
Еуропа мен Азия арасындағы интеграциялық процестерді жеделдетудің бір
көзі болып Орталық Азия мемлекеттер территориясымен теміржолдар ... ... мен ... ... ... зор ... қорларын құбырлар
арқылы тасымалдау болып табылады. Орталық Азия аймағының мемлекеттері көне
Жібек Жолының территориясында ... ... ... ... ... ... транзит дәлізі ретінде көрінеді.
Орталық Азия мемлекеттерінің көлік ведомстволарының ... жүк ... ... ... аймағынан Орталық Азия
мемлекеттеріне, ТМД ... ... ... Қазақстан арқылы өту
жолдарының келешегі зор. Осыған орай транзиттік ... ... ... ... 2010 жыл ... ... ... Еуропалық Одақ
мемлекеттерімен сыртқы сауда көлемі 153,2 млрд. долларға дейін ... ... ... ... ... көрші болғандықтан, онымен жүк
транзитін қалыпты дәрежеде ұстауы керек. 2005 жылы ... ... ... тасу көлемі 4 % - ға өсті. Әлемдік экономиканың
ғаламдану процестерін ... ... ... және Азия ... ... ... ... көлік нарығындағы ең қысқа және
тез транзиттік көпірі ретінде көрінеді. ... ... ... Қытай Халық республикаларымен экспорт, ... ... ... орай ... ... көбіне минералды – шикізат
тауарларымен ... ал ... ... және ... ... өнеркәсіп тауарларымен сипатталады.[13]
Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстанмен экспорт ... ... ... ... ... ... өнімдерінде көрінеді.
Ал басты импорт табиғи газ, қaра металл өнімдері, жарылғыш заттар,
алюминий және пластмасса ... ... ... ... ... ірі инвесторлар: РАО ЕЭС (83,9
%), ААҚ ... ... ... (10,6%) және «Инвестор»
(3,8%).
2004 жылдың бірінші жартыжылдығында ... ... ... ... ұлғайып, алдыңғы жылмен салыстырғанда 60 % - ға өсті.
Қытай инвестициялары 2004 жылы шамамен 420 млн. ... ... ... ... оның өндірісін және экспорттық мүмкіншіліктерін
дамытуға салынған инвестициялар көлемімен анықталады. Сол ... ... ... Қазақстанның мұнай өндіру саласындағы көлемнің ... өзге ... ... ... ... арқылы экспорттаумен
шектелінген көліктік дефицитке байланысты ... ... ... өзгерді. 1994 жылдан бастап ... ... ... ... мемлекет иелігіндегі мүлікті жекешелендіру
процестері, шетел инвесторларын ... және ... ... ... ... өнеркәсіптерге айналу негіздерінде. Енді Каспий
теңізі ... ... ... ...... ... нарыққа
неғұрлым аз шығындармен, қысқа жол арқылы шығару болып табылады. Сондықтан
Орталық Азия аймағының екі мемлекеті ... мен ... ... үшін жаңа ... салу ... ... ... қазіргі
таңда мұнай тұтыну көрсеткіштері бойынша бірінші ... ... ... ... дәліздері кеңейтіліп, мұнай-газ құбырлары
жалғастырылып, жаңа теміржолдар мен теңіз порттары, ... ... ... 2005 ж. ... ... ... 20 млн. тоннаға дейін жететін
Атасу–Алашанькоу мұнайқұбыры ... ... ... ... ... ... теміржолын салу келіссөздері жүргізілуде, Қазақстаннан темір
рудаларын ... алу ... ... ... тағы ... ірі ... ... қатар мұнайды жеткізудің көліктік мүмкіншіліктері тек ... ... ғана ... ... ... ... ... тасымалдау
мүмкіншіліктері ашылуда. 2010 жылы Қытайдың және ... ... ... ... ... ... ... 6 есе
жоғары болады деп күтілуде.
5 кесте
|Қазақстанның экспорттық мұнай мүмкіншілігі ... млн. т. |2005 ж. |2010 ж. |2015 ж. ... |60 |100 |150 ... | | | ...... |15 |20 |25 ... |24 |45 |50 ...... |5 |10 |20 ... ... |6 |7 |10 ... | | | ... ... |– |25 ... ... |8 |15 |15 ... |58 |97 |145 ... |2 |3 |5 ... ... ... ... ... и ... 24 б.
Ал газқұбырларының жағдайына келетін болсақ, Қазақстан ... ... ... ... 2005 жылы Қазақстанға Өзбекстан
импортының 60 % - ын табиғи газ құрды. 2006 ... ... ... ... бұл екі ... ... «Бейбітшілік және Достастық» негізінде
жиектемелі келісімшартқа қол қойылды. Мәні: газ тасымалдау көлемі мен ... ... ... 2005 жылы ... ... газ ... — 1,6 млрд. куб. метр болса, 2006 жылдың басында бұл көрсеткіш 1,9
млрд. куб. метрді құрды. Баға ... де ... ... 2005 ... куб. м. газ 42 АҚШ ... ... 2006 жылы ол 55 АҚШ долларына
теңесті.
Өзбекстан мен Қазақстан шекаралары ... ... ... 2334 км ... Газ ... ... Қазақстан мен
Өзбекстан арасындағы газ өндірісі саласындағы ... ... ... ... ... ... жүйелерін дамыту мәселеріндегі саясатты ұйқастыру;
- газ тасымалдаудың бірлескен жобаларын дайындау;
- газ тасымалдауға ортақ бір тариф орнату;
- жеткізу мен ... ... ... ... газ ... іске асырудағы ортақ шарттар, қағидалар,
және механизмдерді сәйкестендіру болып табылады.
Сонымен қатар, Қытай газ тұтыну ... ... ...... – Қытай магистральді газқұбырын салу ... бар. ... бәрі ... территориясы арқылы өтетін әртүрлі
құбырлардан түсетін пайданы білдіреді.
Қазақстан мемлекеті Орталық ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге теміржолдар, автокөлік жолдары арқылы
байланысады. Өзбекстан Ресей Федерациясымен тауар ... ... ... ... ... Бір ... ... территорияны қиып өту 1200 доллар
шамасында.
Орталық Азия аймағының мемлекеттері географиялық, табиғи, этникалық,
тарихи, ... ... ... ... ... жүк ... ... территориясын қиып өту барысындағы шараларды ... ... ... көбіне мемлекет тарапынан, іс-жүзіне асырылуы
керек.
Бұл бағытта ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мүдделерді есепке алу және ... адал ... ... жалпыға бірдей қағидалар негізінде
жүзеге асырылуы қажет.
Қазақстанның көлік ... ... ... деңгейі келесі
көрсеткіштермен сипатталады:
6 кесте
|Көлік түрлері бойынша жүк ... ... ... |2002 |2003 |2004 |2005* ... ... ткм | | | | ... |133,1 |147,7 |163,4 |172,8 ... |61,5 |70,4 |75,6 |79,2 ... |37,6 |40,2 |43,9 |45,7 ... |0,05 |0,07 |0,08 |0,09 ... жолы |0,05 |0,09 |0,07 |0,09 ... ... 2005 ж.
2005*- интернет сайттарынан алынған мәліметтер
Қазақстанның жүктерді теміржолымен тасу қарқыны келесі көрсеткіштер
арқылы сипатталады:
7 ... ... ... |
| |2002 |2003 |2004 |2005* ... ... |72,0 |82,1 |82,7 |83,1 ... |0,2 |0,4 |0,5 |0,7 ... ... |18,7 |19,2 |20,2 |22,3 ... марганец|18,7 |22,7 |24,9 |26,5 ... | | | | ... ... |5,1 |5,4 |5,8 |5,9 ... |1,8 |2,0 |2,6 |2,7 ... | | | | ... | | | | ... |1,7 |2,1 |2,4 |2,6 ... |0,7 |0,6 |0,7 |0,8 ... өнімдері |5,2 |8,4 |5,7 |6,1 ... ... 2005 ... ... ... ... мәліметтер
8 кесте
Орталық Азия аймағының шикізат өндірісі ресурстарының сипаты келесі
түрде көрсетілген:
| ... |Газ ... ... (т) |Гидроэнергоресурстар |
| |(млн. т) ... ... т)| ... квт. ч. ... | |куб. м) | | | ... |15000 |3000 |35,8 |622000 |40,2 ... |11000 |2860 |– |– |– ... |81 |1875 |4 |93000 |– ... |5 |6 |– |– |142,5 ... |2 |– |– |– |327 ... орны|3 |4 |8 |2 |6-8 ... dialogs. org. ua
9 ... ... ... құралдары
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... ... |1963 |1913 |1896 |1770 |1711 ... |54 |54 |54 |53 |34 ... |1291 |1242 |1227 |1126 |1082 ... |618 |617 |615 |591 |595 ... ... |89814 |86119 |87715 |88726 |60792 ... |2085 |2088 |2094 |2559 |1922 ... | | | | | ... |98 |132 |132 |135 |100 ... | | | | | ... ... ... ... |1 |2 |2 |2 |6 ... | | | | | ... жүк |1 |2 |2 |2 |2 ... ... | | | | ... заттарды |— |— |— |— |4 ... ... | | | | | ... | | | | | ... жүк |53 |52 |76 |72 |61 ... ... | | | | ... ... |8 |7 |6 |9 |9 ... ... | | | | ... |10 |8 |10 |13 |13 ... | | | | | ... ... ... |196980 |204568 |214191 |223063 |224872 ... | | | | | ... | | | | | ... |45666 |50162 |51367 |61391 |62894 ... ... |1000298 |105780 |1062554 |1148754 |1204118 ... |36065 |369601 |36938 |38264 |40373 ... | | | | | ... ... ... ... |258 |258 |260 |257 |264 ... |491 |481 |450 |427 |388 ... жылдама, 2005 ж.
Орталық Азия аймағы энергоресурстарға, газ қорларына, уран, ... және ... ... ... бай. ... ... ... бойынша
аймақ әлемде 10-шы орында, электроэнергия шығару бойынша 19-шы орында, ал
жиынтық ... ... ... ... ... 9-шы ... ... кесте
|Мемлекеттер |Газдың |Мемлекеттер |Газ шығару|Мемлекеттер |Уран |
| ... | ... | ... ... ... | |куб. м) | | |
| ... | | | | |
| |куб. м) | | | | ... |47 ... |578 ... |10457 |
|Иран |26,7 |АҚШ |549,5 ... |7596 ... |25,7 ... |180 ... Азия |5070 ... Азия |7,75 ... Азия |124,9 |Ресей |3150 ... ... ... |102,7 ... |3143 ... dialogs. org. ... ... көлік түрлері бойынша жүкайналымы
(млрд. т/км)
————–—–——–———
20
Статистикалық жылдама, 2005 ... ... ... ... ... жүк ... т)
————–—–——–———
21
Статистикалық жылдама, 2005 ж.
13 кесте
Көліктің барлық түрімен жолаушыларды тасымалдау
(млн. адам)
————–—–——–———
22
Статистикалық жылдама, 2005 ж.
14 ... ... ... бойынша жолаушы айналымы
(млн. адам/км)
————–—–——–———
23
Статистикалық жылдама, 2005 ж.
III - Тарау. Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестері: ... ... ... қажеттілігі.
Орталық Азия республикаларының мемлекеттік тәуелсіздік алуы нарықтық
экономика құру ... ... ... және ... ... жаңа ... ... анықтауды қажет
етті.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтің айтуы бойынша,
Орталық Азия ... ... екі ... бар: әлем ... ... шылауы болып қала беру, әлде көлік кешеніндегі
интеграцияға байыпты қадам жасау ... ... ... ... ... Азия ... мен Қазақстанның
арасындағы экономикалық, әсіресе, ... ... ... ... ... ТМД ... ... де қолға
алынған еді.
Орталық Азия — орасан зор ... ... ие ... ... ... Шығыспен, Еуропаны ... Ұлы ... ... ... ... үлгісі. Транзиттік
саудадан түсетін экономикалық пайданың өзі–ақ халықаралық ... ... ету ... ... өтей ... Азия ... ... көлік саласындағы саясатын
максималды түрде үйлестіруі қажет және ... мен ... ... ... еркін қозғалыс қамтамасыз етуі қажет.
Сонда аймақ мемлекеттеріне ортақ нарық орнату мүмкіншілігі ... бес ... ... ... ... процестерге қол
жеткізу үшін:
1) Көлік жүйелерін реттеуі және өзара үйлестіруі қажет;
2) Мемлекет тарапынан көлік ... ... ... ... болуы
қажет;
3) Көлік салаларын дамыту ... ... және ... ... ... қажет;
4) Көлік салаларына жаңа техника-технологиялық жаңалықтар ... ... ... ... ... ... Мүше-мемлекеттер Орталық Азия аймағына жатпайтын мемлекеттермен
дипломатиялық ... ... ... ... ... және т.б.
Көлік саласының дамуы құрылыстың жаңа технологияларын және теміржол,
автомобиль жолдарын қайта құру мүмкіндігін игеруге , жол ... ... ... ... ... түріне қазіргі заманғы техникалық база
құруды болжайды. [24]
Орталық Азия мемлекеттері алдында өзекті мақсат бар, ол — ... ... ... ... ... халықаралық еңбек бөлінісіне
белсенді ... ... жету ... ... ... ... ... әлемдік экономикаға өспелі ғаламдану процесі кезінде бар ... ... ... компонентін құруға бағыттау керек. ... 3,96 млн. ... км., ... саны 60 ... жуық ... ... бір ... шешетін болады: Трансазиялық және Еуропа
көлік желілеріне тұрақты кіру мүмкіндіктерімен ... ... ... ... ТРАСЕКА (Еуропа – Кавказ – Азия) ... ... ... негізіндегі интеграцияның дұрыс қарқынмен дамып
келе жатқанын көрсетеді.
Сонымен, Орталық Азия ... ... ... ... көзі болып – олардың көлік кешендерінің дамуы
есептеледі.
Мемлекетаралық автомобиль жолдары мен ... ... ... ... ... мемлекеттер нарығына аймақ территориясы арқылы шығуы
көзделген еді. Сондықтан Қазақстан Өзбекстан, ... ... ... ақысыз түрде істелген.
Ортақ сипаттары болса да аймақ мемлекеттері территория ... ... ... ... ... және ... даму ... қарай ажыратылады.
Қазақстан — территориясы көлемі жөнінен ең үлкен, бір мезгілде екі ұлы
державамен бірдей ... ... ... ... ... және ауыл ... ие және этникалық құрамы
жағынан ең бай мемлекет болып табылады.
Ал мемлекеттің көлік ... ... әсер ... ... ... осы ... ... заңдылықтардың жеткіліксіз
дамуы, соның арқасында көлік саласындағы шетел мамандарының ... ... жүк ... дәлізі ретінде қарастыру
мүмкіншілігінің төмен болуын көруге ... ... ... жүк
тасымалдарының нашар даму себептері:
1. Қызметтердің баға және сапа бәсекеқабілеттіліктерінің төмен
болуы.
2. Жүк тәуекелінің жоғарғы деңгейі, ... ... ... ... ... ... мемлекеттер шекарасын қиып өтудегі қосымша шығындар
көлемі, кеден және басқа қызметтердегі билікті пайдаланулар,
транзиттік логистикалық ... жоқ ... ... саласындағы нарыртық артықшылықтар дамуының
жайбасарлығы, нәтижесінде шетел ... ... ... орын алуы.
Қырғызстан — халық даму деңгейінің әр ... ... ... ... ... толығымен қолданылмайды, бірақ
белгілі бір дәрежеде қалыптасқан мемлекет қатарына жатқызылады.
Қырғыз мемлекеті үшін транзиттік көліктік жүйе құру, ... ... шығу ... ... бірі болып есептеледі.
Қырғызстан Ұлы Жібек Жолының қайта ... ... ... ... ... бұл ... ... транзитін дамытуға күш жігер
салынуда.
Мемлекеттің географиялық ... оған ... ... ... ... тасымалын тарту мүмкіндігін тудырады. Жібек Жолының негізгі күре жолы
Қырғызстан арқылы өткен: ............ ... ,
Джалал-Абад – Иркештам – Қашқар.
Қырғызстан мен ... ... ... жүк және ... ...... Бішкек – Артуш, Ош – Қашқар, Ош – Артуш және
керісінше жүруде.
Қырғыз темір жолы тұйық және ... ... ... ... екі участкеге бөлінген, олар – ... және ... ... 424,6 ... ... – 323,4 ... – 101,2 шақырым.
Екі экономикалық дамыған мемлекеттер арасындағы тұрақты әрдайым
байланыстың болмауы – ... ... мен ... ... және ... сауалдар туғызады.
Сондықтан Қырғызстан теміржолдарының көліктік стратегиясының
негізі болып, ...... ... ... Балықчи – Кара-Кече –
Джалал-Абад арқылы ... ... ... шығу мүмкіндігі болады.
Солтүстік, Оңтүстік аймақтардың тұйық жолдарын қосатын бұл желі мемлекетті
берік аймақаралық көліктік ... ... ... желі ... жаңа ... желісі Қорла – Қашқардың салынуымен
және Қытай мамандарының Қашқар – Торугарт учаскесінде жобалау жұмыстарын
жүргізу мен ... ... ... ... ... ... өз ... қайта өңдеу жұмыстарын жасау арқылы іске асырылуда.
Тәжікстан — территориясының көбі таулы мекен болғандықтан, жерінің
10 % - дан кем ... ... ... ... ... және ірі
қоныстану пунктілері шоғырланған мемлекет. ... ... ... ошақтары сақталған мемлекеттердің бірі болып есептеледі.
Тәжікстанға еуропалық мемлекеттерден және Қытай Халық Республикасынан
импортталынатын халық ... ... мен ... өнімдері транзитпен Өзбекстан, Қазақстан арқылы Ресейге
өтеді. ... ... ... ... ... ...... территориясы арқылы «Шығыс – Батыс» және
«Шығыс – Оңтүстік Батыс» бағыттары ... ... ... Иран мен
Түркияға шығу жолдары болып табылады.
Сауда-экономикалық қатынастарды ұлғайту қажеттілігі ... ... мен ... Азия мемлекеттері арасында Анзоб автокөлік
туннелін салуды жеделдету шаралары ... ... Бұл ... ...... дәлізі арқылы тасымалының жыл бойы жұмыс істеуіне
мүмкіншілік болады.
Қазіргі ... ... үш ... ... ... ... ... Републикасы, Өзбекстан, Қырғызстан территориялары
Қытайға ... ... ... ... ... ... автомобиль жолы параллельді түрде өтіп жатыр.
Бұл жол ... ... ... шығысына дейінгі қысқа жолы
деп есептеледі.
2. Аймақтағы сауда-экономикалық ... ... ... ... мәні зор. Ол ... ... шекараларымен арқылы
«Өзбекстан – Душанбе – Қырғызстан» маршруты болып ... — 416 ... Бұл ... өз ... ... ... бизнесмендер қызығушылықтарын тартуда. Бұл транзит
Тәжікстан территориясындағы дәліздердің ең ... бары ... және оның ... ... ... ... Иран мен Түркияға тауар ағымы жүріп отырады.
Айта ... ... бұл ... ... жол ... лайықты
түрде үйлеседі және халықаралық стандарттарға сай келерліктей
болады.
3. Халықаралық көліктік ... ... ... ... порттарына шығатын жолдары болуы үшін Мургаб – Кульма
арқылы Қарақорум тас жолына ... ... ... ... жалпы ұзындығы — 1024 шақырым. Бұл жол арқылы
Үнді мұхитқа және ... ... шығу ... ... — этникалық біртекті құрамды мемлекет. Отырықшы өмір сүру
деңгейін ұстанады. Мемлекет шикізат қорларына бай, әлемдегі ірі бес ... ... ... кіреді және мақта өнімдерін
экспорттаушылардың ішінде екінші орынға ... ... ... ... ... тиімділігіне:
1 - қатысушы мемлекеттер арасындағы еркін сауда ... - ... ... салаларына қатысты жүйелі нормативтік
заңдардың нашар дамуы;
3 - көліктердің транзиттік тасымалдары ... ... ... ... ... эгоизмның орын алуы;
4 - көлік саласының жаңа тармақтарын мемлекет тарапынан қолдаудың
болмауы әсер ...... ... позитивті нейтралитет қағидасын
ұстанатын, тәуелсіздік алғаннан бері саяси және экономикалық қайтақұрылуда
өзіндік даму ... ... ... бұл мәселердің бәрі уақытты құбылыс ... ... ... ... интеграцияның субъективті факторы – ел басшыларының
бірігіп, бас қосу қажеттілігінен анағұрлым артта ... Одақ ... ... ... ... ... ... тасымалдау жобасын ұсынды. Бұл жоба белгілі бір түрде Жібек ... ... Қара ... қиып ... ... және ... ... Орталық Азия шығады.
Бұл жоба алғаш рет 1993 жылдың мамырында Брюссель конференциясында
қарастырылған еді. Бұл ... ... ... бес ... мен
Кавказ республикасының үш мемлекетінің сауда және көлік ... ... ... ... Одақ ... ... Батыс-
Шығысқа бағытталған, Қара теңіз арқылы, Кавказ және ... ... ... ... ... ... дамыту негізге алынған.
Бірінші конференциядан бастап бағдарлама жиегінде ... ... ... ... теңіз және теміржол көлігі дамуын терең талдау.
Сонымен қатар, ТРАСЕКА жобасы арқылы бірнеше жеке ... еді. ... ... ... және ... ... ... жаңа инфрақұрылымдық ... ... ... ... және ... ... ... жандандыратын Оңтүстік-Солтүстік жаңа теміржол байланысы
жобалары болды.[26]
Орталық Азия елдері Кеңес ... ... ... мемлекеттердің
экономикалық, саяси, сауда, мәдени деңгейлерін көтеретін жаңа транзит
дәліздері қарастырылмаған еді. Барлығы ... яғни ... ... оның ... ... ... еді. Тәуелсіздік алғаннан бері
Орталық Азия мемлекеттері шеткі мемлекеттер қатарынан ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, тарихи мұражай ретінде территория үстінен Ұлы Жібек Жолының негізгі
күре жолдары өтуі де ... ... ... ... бұл ... ... ... географиялық орналасуды негіз етіп
көліктік саласы арқылы дамытуға бел буды.
Алдағы мақсаттарға жетудегі ең негізгі бағыттар анықталған еді. ... Азия ... ... көршілері, ірі-ірі державалар:
Ресей, Қытай, АҚШ және ... ... ... ... бұл ... ... ... жанама көлік
негізіндегі байланыстарға түскен еді.
Қытаймен, көбіне сауда – саттық қатынастар теміржол және ... ... ... ... Қазақстан мемлекеті Қытайға өз тарапынан
мұнайқұбырларын, газқұбырларын жүргізді.
Ресеймен Орталық Азия ... ... ... бері келе ... ... ... ... негізінде тәуелсіздік алғаннан кейінгі
жағдай сол ... ... жаңа ... ... еді. ... ... қолда бар
мұнай, газ құбырларын бірігіп пайдалану, жаңаларын салу, тасымалдаушы
теміржолдар салу ... ... ... Азия ... ... шельфіндегі мұнай
қорлары қызықтырды, сондықтан мемлекеттер мұнай кен орындарын зерттеуге
халықаралық ұйымдардан ... зор ... ... және мұнайды
тасымалдау үшін жаңа транзит ... ... ... ... Азия ... тек іргелес шекаралар ғана емес, сонымен
қатар экономикалық, саяси, көліктік, ... ... ... ... сан ... ... және ... көмек
дәнекерлігі біріктіреді. Сондықтан бұл ... ... ең ... ... өздеріне қажет және халықтың әлеуметтік-экономикалық
жағдайын көтеретін ... ... ... ... ... негізгі жолы — аймақтағы
көлік салаларды дамыту және бір ... ... ... Азия ... ... ... ... Оңтүстік пен Солтүстікті,
Еуропа мен Азияны байланыстыратын сауда, транзиттік, тасымал, жедел жеткізу
т. б. қызметтерді ... ... ... ... ... Ал ... шикізат қорлары оларға жақын жерден электрқуаты, газ, мұнай
өнімдерін алысқа бармай-ақ алуға жағдай жасайды. Сондықтан Орталық ... ... ... ... ... ... ... асыруы қажет.
Бұның нәтижесінде аймақта көптеген интеграциялық ... ... ... мүше ... ... ... мен қызметтердің кедергілерсіз
жылжуы;
- транзиттік жүк тасымалдарының тарифтерін реттеу;
- аймақ мемлекеттерінің азаматтарына ... қиып өту ... ... ... ... ... ... пайда табу негізінде дамыту;
- әр мемлекет өз елінің көлік министрліктерінде ... ... ... ... ету;
- бес мемлекеттің көлік кешендеріндегі ведомстволар, заңдарын
үйлестіру;
- көлік ... жаңа ... ... ... үшін арнайы инвестициялар тарту;
- аймақ мемлекеттерінің ... ... ... жолы
болмағандықтан, ақылдасқан түрде Оңтүстік арқылы тосқауылдарсыз жол
ашу;
- Орталық Азия аймағына ... ... ... ... ... бар көрші мемлекеттермен достастық қарым-қатынаста болу
және т. б.
Сонымен қатар, аймақтың екі мемлекеті шектесіп жатқан Каспий ... ... ... ... және өзара сыйласымдық саясат жүргізіп отыру
қажет.
Аймақ мемлекеттері ... ... ... ... ... этникалық, географиялық, экономикалық, туыстық, ... ... ... сан ... ... келе жатқан қарым –
қатынастарды одан әрі қазіргі талаптарға сай дамытуы қажет.
Аймақтағы ... ... ... ... ... ... ... арасындағы еркін сауда тәртібінің
шектеулілігі;
2. ... ... ... қатысты жүйелі нормативтік
заңдардың нашар дамуы;
3. ... ... ... ... ... мен
бағаларды орнатудағы ұлттық эгоизмның орын алуы;
4. көлік саласының жаңа тармақтарын мемлекет ... ... әсер ... бұл ... бәрі ... ... ... табылады және
маңыздылығы бойынша интеграцияның субъективті факторы – ел ... бас қосу ... ... артта қалады.
Орталық Азия мемлекеттері Еуропалық Одақ сияқты бірігу ... ... және ішкі ... шешу ... әлі де ... жоқ. Бірақ уақыт өте келе аймақтың бес мемлекетінің ... ... және ... ... ... үшін бас ... қажет
екеніне көздері жетті. Мысалы, аймақта ортақ әлемдік мұхитқа жол ... Азия ... ... мемлекеттерімен байланыстыратын сапалы көлік
желілерін салуға ... Ал ... ... ... қарқынды жолмен
даму фактісі Қазақстан, Қырғызстан мемлекеттерінің бар теміржол ... ... ... ... ... ... аймақ оңтүстігіндегі
қауіп-қатер мәселелерінің өзектілігі мемлекет басшыларының қосылып
қауіпсіздікпен ... ... ... ... ... көмектесті.
Бірақ, өкінішке орай аймақ елдерінің көлік ... ... ... ... Азия ... ... интеграцияланудың
орнына әлемдік экономикаға қарай жылдамырақ интеграцияланады. Ал ... ... ... бар.
Дамыған әлем Орталық Азия мемлекеттерін тек шикізат ... ... және ... ... қосымша құны бар дайын өнім өндіруші ретінде
мойындағысы келмейді. ... ... бес ... ... интеграциялық процестерді бірлескен ... ... ... ... ... ... дамыған әлемнің
шикізат жабдықтаушылары ретінде қала беруі ... енді ... Азия ... көлік салаларындағы нақты
саясаттарға келсек, Қазақстан Республикасының 2006 жылғы теміржол саясаты
келесі көріністе ... ... ... ... ... ... президенті Ерлан Атамқұлов өзі ... ... ... жыл ... бері ... жұмыстарының нәтижесі
туралы, республиканың теміржол саласын дамыту бойынша алға ... мен ... ... ... ... ... құру ... жүзеге асыру, сондай-ақ
жолаушылар тасымалдау сапасын одан әрі жақсарту, жаңа бағыттар бойынша жаңа
теміржол желілерін салу ... ... ... ... ... ...... бағыты бойынша тар табанды теміржол желісі төселіп жатыр.
Бұл жұмыстар осы ... ... ... екі ... ішінде 2,5 есеге
арттыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... В. В. ... ... ... жүк ... үшін ... ... жағдайлар
жасау, аралық тарифтер жасау туралы келісімге қол ... ... осы ... ... ... ... ... жолға қоюды
және аралық тарифтік дәліздерді құру жөніндегі жұмыстарды жыл аяғына дейін
аяқтауды міндеттеді.
Орталық Азия ... ... ... ... мүмкіншіліктерін
пайдалана отырып, уақыт өте келе дамыған елдер қатарына қосылатындықтарына
негіз бар, ... ол үшін ... бес ... ... ... және
көліктік потенциалдарын біріктіруі қажет. Тиімді ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің интеграциясы алдымен аймақ елдерінің өздеріне қажет.
Ол жалпы мәселелер ... шешу үшін көп ... ... ... елдерінің геосаяси жағдайы, саяси, экономикалық және ... ... ... өте ... ... болғандықтан жан-жақты
интеграцияланудың алғышарттарын қалыптастырады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ... Н. 10 лет СНГ. ... ... ... - ... «Паллада - медиа», 2001 ж., 210 б.
2. Исингарин Н. ... как она ... ... ... ... №3. 16 ... ... А. Торгово – экономические отношения в ... ... 1999 ж., 456 ... Исингарин Н. Казахстан и Содружество: Проблемы экономической
интеграции. Алматы, ... 2000 ж ., 133 ... ... К. ... в Центральной Азии: есть проблемы. Алматы,
«Континент», 2002 ж., 22 ... ... У., ... К. ... ... ... ... Азии. Алматы, «Континент», 1999 ж. 124 б.
7. www. dialogs. org. ua
8. www. dialogs. org. ua
9. Юдаков М. ... Азия — ... ... ... ... ... 2000 ж., №3. 14 ... Исингарин Н. Транспорт – магистраль экономической интеграции в СНГ.
Алматы, «Атамұра», 1998 ж., 103 ... ... Азия в ... ... отношений. Сборник материалов
конференций. Алматы. «ФинЭк», 2002 ж., 146 б.
12. Статистикалық жылдама – 2005
13. ... ... и ... ... в ЦА и ... ... – Германский фонд
международного развития. Бишкек-Берлин-1999.-С.102.
14. Журнал «Континент», ... ... ... и ... 24 б.
15. Статистикалық жылдама – 2005
16. Статистикалық жылдама – 2005
17. www. dialogs. org. ua
18. Статистикалық жылдама – ... www. dialogs. org. ... ... А., ... М.. ... ... основные направления,
усиления интеграционных процессов.//Мировая экономика и международные
отношения.-1997
21. Обзор социально-экономического ... ... ... ... сообщества. Выпуск 13. Межгоссовет
Республики Казахстан, Кыргызской Республики, Республики Таджикистан и
Республики Узбекистан. ... ... ... Касенов У., Рахметова К. Приоритеты экономической ... ... ... ... ... ... ... Азии.-Берлин,1995.-С.159.
23. Койчуманов Т.Д. Постсоветская ЦА – проблемы переходных экономик и
перспективы интеграции. (http/www.bishkekchamber.kg).
24. Журнал, ... ... ... ... ... стран Центральной Азии». С 14
25. Журнал, «Аль Пари»,// № 15(112), Статья «Укрепление ... С ... ... ... Business», // № 8(22), Статья «Восток – ... ... С ... ... ... ... Статья «Цивилизованный подход». С 16
28. Журнал, «Континент», №2(49), Статья «Становление и ... ... РК». С ... ... . ... «Перспективы и проблемы сотрудничества
государств Центральной ... ... ... ... ... в ... история создания ЦАЭС, ЦАФ».
31. www.atheismru.narod.ru. Статья «Транспортные цели стран Центрально –
Азиатского региона».
32. ... ... ... ... Казахстана в системе
международных перевозок грузов».
33. www.inform.kz. Статья ... Азия как ... ... www.kaztransgas.kz. Статья «Перспективы трубопровной линии ... и ... ... ... ... пути ... www.gazeta.kz. Статья «Транспортные коридоры Казахстана и Центральной
Азии».
37. Чумаков В. «Интеграция автотранспортных ... – 2006, № 1, ... ... Н. И для нас ... мир. ... ... ж., ... www.kffanek.com. Статья «Транспортно-экспедиторские услуги АНЭК».
40. www.TACIS.com
41. www.TRACECA.com
42. www.almatytimes.kz. Статья ... ... ... ... ... и минеральных ресурсов Центральноазиатского
региона».
43. Cтатистикалық жылдама – 2005
44. Статистикалық жылдама – ... ... ...... ... Статья «Влияние интеграционных процессов в странах СНГ на
ситуацию в ... ...

Пән: Транспорт
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тіршілік қауіпсіздігі18 бет
ЕврАзЭҚ мемлекеттерінің транзиттік қуатының негізгі проблемалары және даму болашағы29 бет
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Латын Америкасының экономикалық ұйымдары15 бет
Қазақстанның ТМД мемлекеттерімен консулдық саладағы екіжақты ынтымақтастығы13 бет
1. Ұңғының түп маңы аймағын құм тығынынан тазарту» «2. Ұңғының түп аймағын фенолформальдегиді шайырмен бекіту26 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Азия – Тынық мұхиты аймағының мінездемесі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь