Ахмет байтұрсынов (1872—1937)

ЖАУҒА ТҮСКЕН ЖАН СӨЗІ
(1873—1938) Төлбасы
Тау сілеміндей мол мұра
        
        ЖАУҒА ТҮСКЕН ЖАН СӨЗІ
Жанға көңіл қалып тұр,
Жан бұл күйге салып тұр.
Тәнге көңіл қалып тұр,
Тән шыдамай арып тұр.
Жұртқа көңіл ... ... ... нанып тұр.
Өтірік өрлеп, күшейіп,
Шын жеңіліп, талып тұр.
Бақ дегенде байлау жоқ;
Уағдадан танып тұр.
Тағдыр ... тап ... алып ... ... ... ... тұр.
Жала деген төбеті
Балтырымнан қауып тұр.
Жау ... ... ... ... қарға, қарақұс
Жемтік андып, бағып тұр.
Көре алмаған күншілдің
Көңіліне мұным жағын тұр.
Табалаған жаманның
Шаян тілі шағып тұр.
"Әй, сені ме!" дегеннің
Айызы әбден қанып ... ... ... ... ағып ... амал жоқ,
Қылышын жерге шауып тұр.
«Әлде қалай болар» деп
Жүрегі жұлқып қағып тұр.
Түгі жылы, білмедім:
Түледі ме — нағып тұр?
Түлемеген ... ... ... ... ... ... буынның төлбасы, кешегі Абай, Ыбырай, Шоқан салған ағартушылык,
демократтык бағытты ілгері жалғастырушы ірі ғалым-тілші, әдебиет зерттеуші,
тұркітанушы, дарынды ақын-аудармашы ... ... ... ... ... ... қазіргі Қостанай облысы, ... ... ... ... ел ... ... ... кісі Шошақұлы Байтұрсын
шаңырағында 1873 жылы қаңтар айының 18-інде дүниеге ... ... ... ... ... 1872 жылы туған: № 5 ауыл, Тосын болысы,
Торғай уезі). Қалын қазақ ортасы, ... ... ... тұрмысы
табиғатынан дарынды туған баланың сезім дүниесін, ой әлемін ... ... ... улы зары бала жүрегін он ... ... ... мен оның ... ... ... ... шыдамай, 1885 жылы
казан айының 12-сінде ояз начальнигі полковник Яковлевтің басын жарады.
Мұның арты ... ... алу, ... абақты, Сібірге 15 жылға жер
аударылумен тынады.
Табиғатынан аса дарынды туған талапты бала ... ... ... көзі карақты адамдардан өз үйінде хат танып, артынан жақын жердегі
ауыл ... ... да, ... ... ... қаласындағы екі
сыныпты орысша-қазақша училищеде, 1891-1895 жылдары ... ... окып ... ... 1895 ... 1 ... ... мұғалім болады.
Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы ... бала ... ... ... ... ... үшін күреседі, жуандарға, байларға қарсылык
білдіреді, патшаның отаршылық саясатын айыптайды. Ауылдық, ... ... ... ... ... бола ... 1901 ... бастап қолы бос
кездерде өзі ізденіп, сан алуан кітаптар ... ... ... ... ... ... жасап, өлең-жыр шығарады, ауыз әдебиеті
(фольклор) нұсқаларын жинайды. Оқыған, ... ... ... ... ел ... ... өсе ... Полиция тыңшыларының
жаласымен күйе жағылып, губернатор Тройницкийдің жарлығы бойынша Қарқаралы
екі ... ... ... Ахмет 1909 жылы ... 1-і ... ... алынып, сотсыз, үкімсіз, нақақтан-нақақ 8 ай бойы ... ... ... ... ... ... ақыры күреске белді бекем
буады. Бостандықты аңсаған, күреске шақырған өлеңдер ... ... тұру ... ... 1910 жылы 21 ... ... ... айында Орынбор қаласына келеді. Бұдан кейін Ахмет Байтұрсынов
өміріндегі ең күрделі, қызықты, қажырлы кезеңдер басталып кетеді. 1913-1918
жылдар ... ... ... ... ... ... зор әлеуметтік-
тарихи қызмет атқарады, халық өмірінің сан алуан ... ... елді ... ... ... ... тұсында (1918—1919 жылдың басы) Ахмет ... ... ... соны өріс ... Азапты толғаныс, өзгеру эволюциясынан етіп
барып, 1919 жылдың наурыз айында бұрынғы ұлт интеллигенциясының көптеген
өкілдерін ... ... ... өкіметі жағына өтеді. Қазақ өлкесін
басқару жөніндегі әскери Революциялық ... ... ... ... ... ... ... халық ағарту комиссары, Бүкілодақтық
Орталық Атқару ... ... ... Академиялық Орталығының
жетекшісі, Ташкент, Алматы жоғары оку орындарында профессор болады.
Әділетсіздік бел алып, ... ... қан ... ... ... ... 1929 жылы бір ... абақтыға қамалады да, лагерьде
ұзақ азап көріп, одан 1936 жылы ... ... 1937 жылы ... ... 1938 жылы атылады.
Тау сілеміндей мол мұра
Ұлы ғұламаның ауыр тағдыры осындай, ал толық өмір-баянын жазу ... ... ... ... естеліктері, тарихи құжаттарға сүйену
қажет. Қазіргі қолда бар дүниелердің ішінде оның өзі ... ... (1929, 8 ... ... (1929, 21 ... ... айрықша бағалы. Бұлар ҚазПУ архивінде сакталған.
Ахмет Байтұрсыновтың ғалымдық, ақындық, қайрат-керлік істері ... аса ... ... Қазақ ортасы, түркі әлемі ғана емес, ... ... ... тұжырындардың орны ерекше.
Кезінде Ахмет Байтұрсынов, оның ғылыми еңбектері туралы орыс ғалымдары
проф. А.Самойлович (Литература турецких народов. "Литература Востока", вып.
I. П., 1919), ...... ... "Бюллетень
СГУ". вып. 7, Ташкент, 1924) әділ әрі ... ... ... ... көсемсөз шебері, ғалым, ... ... ... ... ... байланысты маңызды еңбектер, негізінен,
оның туғанына елу жыл толу мерейтойы тұсында жарияланды. "Қырғыз (қазақ)
өлкесін ... ... ... (Орынбор, 1922) орыс тілінде екі
мақала басылды. "Ахмет Байтұрсынұлы (биографиялық ... атты ... ... ... күні ... ... өз ... жойған жок.
Ақиқатка жүгінгенде, бұдан кейінгі ... ... ... ... ... бәрі де осы ... ... пайдаланғанын
көреміз. Макалада тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... уақыты, кіндік каны тамған жері, ол ортаның басты
сипаттары, ... ... ... қызмет еткен орындары, әлеуметтік
қызметтері, саяси-қоғамдық көзқарастары жан-жақты ... ... ... мақала А.Байтұрсыновтың ғылыми еңбектерін, әсіресе тіл ғылымындағы
жаңалықтарын саралауға арналған.
Мәскеуде 1929 жылы ... ... ... ... ... I ... А.Байтұрсынов: "Аса көрнекті казақ ақыны,
журналисі және педагогі... Ол — ... тілі ... ... және ... ... теориясының негізін салушы" (305—306-
беттер) — деп бағаланып, өмір-баяны беріледі, қоғамдық-әлеуметтік қызметі
айтылады.
Өз ... ... ... ... ... алыс ... ... жас Мұхтар Әуезов ... таң ... ... ... ... ... тұманда адаспай, Ахмет Байтұрсыновтың
тарихтағы орнына қатысты, дәл бүгінгі күнмен үндес, ... ... ... ... ... ... ... қалай тауып айтты
екен деп таң қаласың. "Ақаң ашқан қазақ мектебі, Ақаң тұрлеген ана ... ... ... ... ... "Ңырық мысал", "Маса" еңбегі,
"Қазақ" газетінің 1916 жылдағы кан жылаған қазақ баласына ... ... ... ... ... ... ... біз ұмытқанда да тарих
ұмытпайтын істер болатын. Оны жұрттың бәрі де біледі. Бұның ... ... ... 1923, 4 ... — деп ... еді ... Байтұрсыновтың тарихтағы орнын, оның әлеуметтік-қоғамдық істерін
өз кезінде дұрыс ... ... ... адамның бірі — Сәкен Сейфуллин. Ол
"Еңбекші қазақ" газетіне (1923 жыл, 30 қаңтар) ... ... ... ... ... ... жазып, онда былай дейді: "А. ... ... кісі ... ... ... Оқығандардың арасынан шыққан, өз
заманында патша арам құлықты ... ... ... ... ... жыртып, даусын шығарған кісі. Окыған мырзалар шен
іздеп жүргенде, қорлыққа шыдап, көніп, ұйқы ... ... ... ... жыртып, арын жоқтаған, патша заманында жалғыз-ақ Ахмет ... ол ... ... ... уез, ... соттарға күшін
сатып тілмаш болып, кейбір оқығандары арларын сатып ұлықтық істеп жүргенде,
Ахмет қазақ ұлтына жанын ... ... ... ... ... ... "Қазақ" газетіне редакторлық еткен еңбектерін, Алаш кезеңін,
артынан Компартияға кіргенін түгел шолып айта келіп, мынандай түйін ... ... да ... ... әдебиеті нашар қазақ жарлыларына оқу һәм
тіл құралдарымен қылған қызметі таудай... Елуге келген ... шын ... ... ұзак болуын тілеймін".
"Ақжол" газетінің 1923 жылғы 4 ақпанда шыққан 270-санында: "Қазақтың
дыбысына, сөзіне арнап Әліппе мен әріп, тіл һәм оқу ... ... ... ... ... үйреткен Акаң еді. Ұлт қамы дегенді көксеген
адам болмай, ... ... кез ... бостандыққа жол көрсеткен Акаң
еді",— деп ... ... ... ... ... Хан ... зұлмат
жылдарда, нәубет, селебе, қанқырғын — репрессиялар басталған кезде ... бас ... ... ... ... Ол шақта Ахмет Байтұрсыновтың
еңбектерін талдап, тарихтағы орнын ... ... атын ... өзі ... ... ... ... абақтыға апарар жолға айналды.
Бірақ сонда да, ескі газет-журналдарды, архивтерді актарған, көне
кітаптарды оқыған ... ... ... ... тау ... болып Ахмет
Байтұрсынов мұрасы шығар еді. Көзі қарақты, ... ... аға ... ... есті ... кейде оңашада, алды-артына
бір қарап қойып "Ақаң былай деген ғой" деп ... ... ... ... есімін ауызға алуға да, ... да ... ... ... ... оқта-текте ол туралы бірен-
саран пікірлер айтылып қалып жүрді. Әсіресе, ... А. Н. ... ... ... елең ... Аты ... ... беделді тілші-ғалымның
редакциясымен және алғы сөзімен Москвада 1974 жылы шыққан ... ... ... ... ... ... ... өскен ортасы, ата-бабасы, білім алған мектептері, қызмет еткен
орындары, әлеуметтік-қоғамдык қызметі, басты ... ... ... ... ... негізіңде жетілдірілген қазақ әліппесінің авторы, қазақ
тілінің фонетикасы, ... ... сол ... әдебиет теориясы
мен мәдениет тарихы оқулықтарын жазды» (115-бет) деп тарихи тұрғыдан әділ
көрсетілді.
Ақталғанға (1989) дейінгі ... ... ... туралы жазылған
пікірлердің сілемі осындай. Күрделі тұлғаның өмірі, ғылыми, әдеби мұрасы
жайлы ... ... ... ... ... ... ... жас ғалымдар А.Мектепов, Ғ.
Әнесов, Б. Байғалиев, т.б. еңбектері басылды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Француз психологиясының даму тарихы6 бет
«Қызыл қырғын» құрбандары14 бет
«Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы).»6 бет
А. Байтұрсынов және қазіргі қазақ тілі фонетика саласындағы жаңа бағыттар52 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А. Байтұрсыновтың еңбектері мен ой пікірі8 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары32 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары жайлы30 бет
А. Байтұрсыновтың шығармашылығы19 бет
А. Байтұрсыновтың ғылыми-әдістемелік мұралары69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь