Бастауыш сыныптарындағы оқу – тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқытудың педагогикалық негіздері

Кіріспе
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
І тарау. Бастауыш мектептің оқу . тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқытудың ғылыми негіздері.
1.1 «Гуманизм» ұғымының мәні және оның философиялық, психологиялық, педагогикалық негіздері
1.2. Бастауыш сыныптың оқу . тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқытудың педагогикалық, психологиялық мүмкіндіктері

ІІ тарау. Бастауыш сынып оқушыларын жекелеп оқытудың әдіс . тәсілдері және технологиялары.
2.1. Бастауыш сыныптың оқу . тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқытудың моделі мен өлшемдері
2.2. Бастауыш сынып оқушыларын жекелеп оқытуды жүзеге асыру жолдары мен әдіс . тәсілдері
2.3.Қалыптастыру эксперименті

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
        
        Қазақстан  Республикасының Ғылым  және Білім Министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика ... ... ... ...... ... ... оқушыларды жекелеп оқытудың
педагогикалық негіздері
Ғылыми жетекшісі:
п.ғ.к.,доцент
Әмірова Әмина Слямханқызы
Орындаған:Айтбаева Тамара
2ж.,2.курс,сырттай бөлім
Алматы 2007
Тақырып: «Бастауыш ... оқу – ... ... ... ... ... педагогикалық негіздері»
Кіріспе
............................................................................
..........................
І тарау. Бастауыш мектептің оқу – ... ... ... ... ... ... ... «Гуманизм» ұғымының мәні және оның ... ... ... ... сыныптың оқу – ... ... ... ... ... ... ... тарау. Бастауыш сынып оқушыларын жекелеп оқытудың әдіс – ... ... ... сыныптың оқу – ... ... ... ... оқытудың моделі мен өлшемдері
............................................................................
.............................................
2.2. Бастауыш сынып оқушыларын жекелеп оқытуды жүзеге асыру ... ...... эксперименті
............................................................................
.............................................
Қорытынды
............................................................................
.............................................
Пайдаланған ... ... І Р І С П ... ... саяси әлеуметтік, ... және ... орта және ... ... демократияландыру және
гуманизациялау, білім беру жүйесінде жас ... ... мен ... ... ... ... қоғамдық өмірге даярлау мәселесінің
көкейтестілігін көрсетіп отыр.
Қазақстан Республикасының «Білім беру» ... ... ... 2015 ... дейінгі білім беруді ... ... ... ... ... беруді
дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында»,
Қазақстан ... ... ... ... ... т.б. құжаттарда осы заманға сай ... ... ... кең ауқымды ойлай білетін тұлғаның рухани ... өмір ... ... ... ... шығармашылық дара
қасиеттерінің дамуы үшін ... ... ... байыту
міндеттерін алға тартып отыр.
Қазіргі мектептің ... мен ... беру ... ... ... оқу – ... процесін жаңашаландыру талаптарын
қояды. Қазақстан ... ... ... ... 2005- ... ... ... бағдарламасында : «...Бастауыш мектептің
бағдарламасы баланың жеке ... ... оның ... ашуға және дамытуға бағытталған... І ... ... ... оқу ... ... ... білім ... ... ... үшін ... оқу, ... есептеудің
тиянақты дағдыларын, қарапайым ... ...... ... өзін - өзі ... ...... мәдениетін, жеке
гигиенасы және салауатты өмір салтының негіздерін ... деп ... ой – ... ... ... педагогикалық теориялар мен
тәжірибелердің ашқан жаңалығы емес. Оның негізі әр ... ... мен салт – ... ... және ... ... Дегенмен, бірқатар философиялық, ... ... ... ... «Гуманизм» термині ғылымға алғаш рет
ХІХ ... ғана ... ... ... М.М. ... А.Ф. ... ... сияқты
философтардың құрастырған және т.б. сөздіктерде ... ... ... ... ... Сократ, Платон, Аристотель, шығыс ... Әл ... Ибн – ... Ж.Баласағұн және қазақ ақын – жыраулары ... ... ... – ақ ... ауыз ... кең орын ... жаңа ... философиясын әрі қарай жалғастырып, жалаң білім
мен зердеге негізделген ілімді ... ала ... адам ... адамгершілік қасиеттерге жете мән берді.
Сократтың адам ... ... ... ... әсіресе,
неопрагматизм, жаңа гуманизм, экзистенциализм ағымдарына зар ... ... ... Бұл ... негізгі өклдері: А.Маслоу,
А.Комбе, К.Роджерс, Р.С.Питерс Н.А.Бердяев пен С.Франкл т.б.
Философтардың ... ... ... ... ... мен ... ... негіз болды.
Гуманистік психология ХХ ғасырдың 60- шы ... ... ... та ... ... Бұл бағыттың жетекші өкілдері – Г.Олпорт, Г.А.Мюррей,
К.Роджерс, ... ... ... ... аспектісін, яғни оқушыларды
моральдық ... ...... ... зерттеумен
А.Н.Леонтьев, Д.Б. Эльконин, Л.И. Божович, ... ... ... С.Елеусізова.
Қайта өрлеу заманы гуманистік педагогиканың дамуынң жаңа ... ... ... ... ... ... Т.Компонелла, Ф.Рабле т.б.
да ағартушылар ... жан – ... ... ... жеке ... ... ұсынды.
Гуманистік педагогиканы әрі қарай дамытуға үлес ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, А.С. Макаренко.
Қазіргі кезде оқу – тәрбие процесін ... ... ... ТМД ... З.Г.Нигматов, Л.В.Куликова, И.Е.
Тершенко.
Кейінгі кезде бұл мәселені ... ... да ... ... ... Ж.Таубалдиева докторлық
және кандидаттық диссертацияларында бұл мәселе әр ... ... – ақ осы ... төңірегінде А.А.Бейсенбаева мен
М.Е.Ералиеваның, ... ... ... біршама
мақалалар да жарияланды.
Сонымен, біз жоғарыда ... ... ... ... ... жасай келе, оқушыларды жекелеп оқыту мәселесі орыс
тілінде және орыс тілі ... ... ... ... ... ... ... көтерілгенін байқадық. Ал, қазіргі кезде
қазақ ... ... ... ... сыныптың оқу – тәрбие
процесінде ... ... ... ... ... ... қасы деуге болады.
Сонымен қатар, мектеп жұмысын бақылау және мұғалімдер мен ... ... ... ... нәтижесі бастауыш
сыныптың оқыту процесін ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып ... ... ... оқушылармен фронталді жұмыс ... ... ... ... ... ... сыныптағы оқушылар санының ... ... ... өз ... тигізеді.
Міне, сондықтан педагогикалық тәжірибеде оқушыларды жекелеп
оқытуды ұйымдастырудың ... ... ... ... салдарынан оқыту процесін гуманизациялау мәселесін шешудің
жүйесіз ... ... ... ... бастауыш білім беру жүйесі оқушыларды жекелеп оқыта
отырып, оқыту ... ... ... ... ... байланысты оқушыларды жекелеп оқытудың теориялық зерттелуі мен
оның мектептегі оқыту процесінде ... ... ...... ... айтылғандарды қорыта келе, біз оқу – ... ... ... бастауыш сынып оқушыларымен ...... ... ... ... ... ... жасаудың қажеттілігін байқадық. Сондықтан бұл ... ... ... нысаны етіп алдық.
Зерттеу ... ... ... орта ... ... оқу – ... ісін ... процесі.
Зерттеу мақсаты: бастауыш сыныптың ... ... ... ... ... ... айқындау.
Зерттеу міндеттері:
1. «Гуманизм» ұғымының мәнін ашу, философиялық, педагогикалық
әдебиеттерге ... ... ... ... ... оқу – тәрбие процесін гуманизациялауда
оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... оқу – тәрбие ... ... ... ... моделін жасау және өлшемдері мен
деңгейлерін анықтау;
4. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... оқу - тәрбие процесін гуманизациялауда
оқушылараға ... ... ... беру әдістемесін ұсыну.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: бастауыш сынып оқушыларын жекелеп
оқыту оқу – ... ... ... ... ... егер
мұғалімдер:
- оқушылармен гумандық қатынас жасау мен ... ... ... ... мен ... жете түсінсе;
- оқушылардың ... ... мен ... ... ... барысын гуманизациялау негізінде оқушыларды жекелеп оқытуда
оқу іс - әрекетін ұйымдастырудың алуан түрлерін ... ... ... ... ... жекелеп оқыту технологиясын игерсе;
Зерттеу барысында мынадай ... ... ... ... және ... ... талдау;
жаңашыл мұғалімдердің іс – тәжірибесімен ... және ... ... ;
тест; сауалнама; педагогикалық эксперимент, математикалық ... ... ... және теорилық негіздері:
Біртұтас педагогикалық процесс теориясы, ... ... ... ... ... формасы - мораль, тұлғаның дамуындағы сана
мен іс - әрекеттің ... ақыл – ой ... ... ... ... жеке және ... еңбектің диалектикалық бірлігі
туралы ... ... ... ... ... ... қаласындағы №98 – ші орта ... №124 – ші ... ... ... ... және Алматы қаласы ... орта ... ... ... мектептің оқу – тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды
жекелеп ... ... ... ... ұғымының мәні және оның ... ... ... ... оқу – ... ... ... ашпас бұрын, алдымен, адамның болашағы және оның ... ... ... ... – қатынасының негізгі ... ... ... ... және ... ... ... гуманизм
туралы түсініктерге сипаттама беруді жөн көрдік.
Гуманистік ой – пікірлер ... ... ... ... ... ... ... «Гуманизм» терминін алғаш рет ХІХ
ғасырда неміс ... ... ... ... бері «Гуманизм»
терминіне ғалымдар әр ... ... ... ... ... ... шығарылған «философиялық
сөздікте»: «Гуманизм (лат. адамгершілікті) - ... ...... ... ... ... жан – ... дамуына
қамқорлық көрсетуді, ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы»- делінген.
Ресей философы А.Ф.Лосевтің пайымдауынша, гуманизм – философия,
тарих, ... ... ... және ... бір ... ойлауға деген бұрылысы.
Этика туралы сөздікте: «гуманизм – тұлғаның ...... ... ... ... етуге, оның қабілеттерін ... ... ... ... ... ... ... құқылығы,
оның қажеттіліктері мен қызығушылықтарын қанағаттандыру қоғамның басты
мақсаты екендігін ... ... ... ... ... ... ... құрастырған философиялық сөздігінде: «Гуманизм –
адамның қадір – қасиеті мен ... ... оның жеке ... ... ... игілігі, оның жан – жақты дамуына, ... ... ... өмір жағдайын жасаған қамқорлықты білдіретін
көзқарастардың жиынтығы» деп ... ... тілі ... ... ... ... сөздігінде:
«Гуманизм – дүниетану принципі.Оның негізінде адамның ... өзін - өзі ... ... ... сенімі мен ... ... ... ... ... жету ... құқығы
мен оның барлық сұраныстарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде ХІV –ХVІ ғ.ғ. ... ой ... ... өнерде, ғылымда алдыңғы ... ... ағым ... қалыптасқан. Бертін келе ... ... ... ... бас ... ... ... жүйесіне айналады» деп жазды.
Сонымен «гуманизм» ұғымын әр ... ... ... байқауға болады.
Ғылыми еңбектерге шолу жасай келе, біз гуманизм идеясы ... ... ... ... ... ... тек ... іс - әрекеті, тіршілігі үстіндегі ...... ... ... өз руластарына, туыстарына деген
сүйіспеншілік, қамқорлық ретінде ... ... ... ... яғни қоғамдағы адам мәселесі ежелгі
грек философтардың ... ... көре ... Бұл ... бірі болып үн қосқан софистер еді.Аға буынның ... ... ... бар және жоқ ... ... ... адам ... ілімнің іргетасын ... ... ... еді.
Міне, осы қағида барлық әлемді, дүниені танумен қатар адамға ... ... ... қажеттігін көрсетті.
Софистердің адам туралы ілімін әрі қарай ... ... ... танумен қатар адам өзін -өзі , өзінің ішкі дүниесін
білуге ұмтылуы ... ... ... ... ішкі ... ... алған білімімен ғана емес, ... ... ... ол ... адамның ішкі рухани дүниесімен тығыз
байланыстырды.
Сократтың пікірінше, сан ... бойы орын алып келе ... ... үшін ... адам өзінің еркімен жақсылыққа
қарай ұмтылуы, біліунің ... игер ... ... ... бірте –
бірте бас тартуы ... ... ... оның «Сен ... ... ... қағидасы шыққан.
Сократтың пікірі Платонның «Той» ... ... өз ... ... ... Бұл ... Платон адамның ... ... ... ... ... оның рухани дүниесінің
әсемдігіне бас ... ... Оның ... жанның әдемілігі
мінез – құлық ... әкеп ... – ақ ... ... пен ... ... су сияқты бір
заттан екінші ... құя ... ... ол үшін ... жақсылыққа әдемілікке ұмтылу керектігін баса көрсетеді.
Ал Аристотельдің ойынша, табиғат ... ... пен ... алатындай мүмкіндіктер ғана берген. Содан бара – бара ... ... шын ... ... адам ... жақсы
сапаларының біріне айналатындығын, яғни ... адам ... ... ... ... ... ... Ол ізгіліктерді
қабылдап алудың екі негізі бар деп ... бірі оқып ... ......... Тек тәлім – тәрбие ғана адамгершілік
пен парасаттылықты ... ... ... ... ... ... - ... ерекше көңіл бөле отырып, этика мен саясаттың ... ... ... ... бар ... айтады. Адам қызметін
адамгершілік – саяси және шығармашылық деп ... ... ... адам өзін - өзі ... ал шығармашылықта адам өзіне
өзгені тудырады деп есептейді.
Грек философиясындағы гуманизм ... ... ... Әл – ... – Сина, Ж.Баласағұн, Қожа Ахмет ... ... кең ... ... әл – Фараби өзінің «Мемлекет қайраткерлерінің нақыл
сөздері» деген ... ... ... ... да ... ... мен науқасы болады. Жанның денсаулығы сол – оның ... ... жайы ... ... ... ... ... көрсетіледі, игілікті істер істеледі және ... ... ... науқастығы сол – оның өзінің және
бөлшектерінің жайы ... ... ... әсерінен әрдайым ... ... ... ... істеледі, сорақы әрекеттер
жасалады» - деп, адам ... бәрі ... бір ... ... ... ...... адамға қайырымдылық пен жаман қылықтар ... ... ... және оған ... ... гөрі ... туатын әрекеттерді істеу оңайырақ ... ... әуел ... адамдарды қайырымды іс - әрекеттерге бағыттап
отыруға шақырады. Әл – ... бұл ... ... зерттеу жұмысымыз
үшін өте құнды.
Ұлы ғұламаның ... ... ... ... лебі ... ... – жаратылыстың, бүкіл жан иесі ... биік ... да оны ... ... ... деп ... ... қорытындының басты түйіні - білім, мейірбандық, ... ... ... идеялары әлемге кең тарады.
Қайшылығы мол күрделі кезде өмір сүре ... ... ... діні ... шақырған кемеңгер ойшыл – ... ... Оның ... ... атты ... адамдарға үлгі ... ақыл - ... ... ретінде жазылған.Мысалы:
Ей, достар еш білмедім мен жолымды,
Игілікке байламадым мен белімді.
Өсек ... еш ... мен ... мен ... қылды, достар,- деп, ... ... ... ... өсек - ... ... бойларын
аулақ ұстауға ... ... ... сіз де істеңіз,
Қызмет қылған ... ... ... - десе,
енді бірде
Жақсылардың соңынан әсте қалма,
Жолға кірген ақыры мұратына жетер, достар, - ... ... ... ... мұраттарына жетуге шақырады.
Иассауи да Сократ сияқты адамдарды өзін - өзі ... және өзін ... ... шақырады.Ол: «адамның өмірдегі мақсаты - өзін - ... мен ... ... ... деп есептейді.Ал адамның дамуы
үшін ... шарт ... ... ... ...... ... Алланың нұры жауғандарда ғана махаббат сезімі ... ... ... тану мен ... ... өте ... келеді.
Сонымен оның ойынша, адамдағы ... ...... ... ал ... - өзі ... өзін - өзі тану жолымен ... ... ... ... қарастырғанда, Ж.Баласағұнның
«Құтты ... ... ... ... болмайды. Бұл еңбегінде ол
мораль философиясын ... ете ... ... бақыт, ақыл, қанағат
сияқты этикалық күрделі ұғымдарға үлкен мән береді.
Сондай - ақ, ол бұл ... адам ... ...... ... ... тіл өнерінің қасиет – ... ... ... туралы, ізгілік ... ... ... жайлы,
адалдыққа – адалдық, кісілікке – кісілік ... ... ... ой ... ... ... ... жасар кісі қайырым,
Жақсылығын он есе өзі қайырып!
Кісілікпен ей, мәртерім, ұлы ... ... ... ұлы ... жаса ... адам бол,
Адам атын мақтаныш қыпалар бол!
Білік – түпсіз, шетсіз – ... бір ... ... сарқылмайды біліңіз!
Адамшылық - адамға тән қазына,
Солай ... ... ... ... ... ... ... үшін мәңгі есте ұстар қағида болып қала бермек.
Ол адамдардың ... ... ... да, ... да ... ... ... ізгі адам бола алады, ... ... ... ... деп, сол бала ... ата – ... мен
тәрбиешінің ынтымақтастығының маңызын ескертеді.
Бала жас ... ... мен ... ... ... тиіс.Оқыту
барысында бала мінезін қалыптастыруға баса назар ... ... ... пен жағымсыз қылықтардан сақтап, оның әрі ... ... ... ... ... бастап адам жаны тек жақсы,
әділетті істерді ғана ... ... Онда ... ... ... үшін оны жаман қылықтардан аулақ ұстаған жөн. ... мен жаны ... ... тиіс. «Тән мен жан ... ... ... тәрбие мен білім ... ... ... ... ... ... ... ашады.
Баласағұнның ұстазнамалық тұжырымдамасы осындай сұңғыла,
гуманистік ... ... ... ... ... сияқты адамгершілік - этикалық
мәселелерді жырлағандардың бірі – Асан қайғы. Ол ... ... - ... ... ...... ... сыйыспайтындығын айтады.Мына өлең шумағында ол:
Еділ бол да, Жайық ... ... жау ... аяп ... құны болса да,
Алдыңа келіп қалған соң,
Қол ... ... ... кеш те қоя ... ... деп ... кеңпейіл, бауырмал, достыққа
берік болып, ар – намысты жоғары ... ... Оның ... ... ... қазақ қоғамының прогрессивті күштрінен ... – XVIII ... ... ... ... сол ... жоңғар шапқыншылығынан елді ... ... ... ... ... елді ... шақыру болды. Бұндай өлеңдер халықтың өз ... ... ... ... ... ... ... Сол
ақындардың бірі – Ақтамберді жырау.Ол:
Бірлігіңнен айрылма,
Бірлікте бар қасиет.
Татулық ... ... жұрт ... ... алты ... ... әреке – деп, қолына қару ... ... ... жүріп, азулы жырымен оларды ... ... ... ... Бұхар жырау да халықты жалынды жырымен ақ ... ... ... ... ... ... мына өлең
шумақтарынан үзінді келтіруді жөн ... ... ар ... жолы тар болмас.
Тар пейілді кеңілмес,
Кеңпейілді кемімес...
Қарт бабаңды сыйлай бер,
Күндердің күні ... де ... ... белі ... ... ... бірі ... жастарды білімге шақырған
– Шал ... сол – ... ... ұға ... болмас ұстаздан дұға алмаса.
Молда есімін алған жан толып жатыр,
Не ... ... ... жұға ... – деп, ... адамның адам
ретінде рухани, мәдени жағынан қалыптасуының алғышарты деп біледі.
Елді ... ... ... пен ... ...... ... әр ғасырдағы ақын – ... ... ... көру қиын емес. Алдыңғы аға ... ... әрі ... ... ақын – ... ... Сері ... Абай Құнанбайұлы, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Омар
Шораяқов, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Мұхтар Әуезов ... ... ... көркемдік, эстетикалық, тәрбиелік,
ұстаздық, ... ар – ... ... ... өзіндік үн қосқан
ұлы тұлғалардың бірі - Абай ... ... ... ... деу – ... ... ... баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ... ... ... ... ... ... – ақыл, ғылым,
жақсы ата, жақсы ана жақсы ... ... ... ... ... ... көзқарастарының көбі ... ... ... ... ... сөзінде»: «Күллі адам баласын қор ... ... бар. ... ... ... ... ... екіншісі - еріншектік,
үшіншісі – залымдық деп білесің.
Өз заманының данышпаны Абай ... өлең ... мен ... ... ... ... махаббат, өнер – білім т.б.
барлық мәселелерге ... ... ... ... ... жетуге
адамзатқа жол сілтей ... ... ...... бол» ... гуманистік идеясы.
«Адам болам десеңіз: бес нәрседен ... бол, бес ... асық ... деп, оның ... беріп, адам болудың тұтас кодексін ... ... ... дұрыс пайдалану, талап, еңбек, ... ... ... ... алу, ... ... әр нәрсенің өлшемін ... ... ... ... ... ... жалғастырған И.Кант адам, оның ... ... ары ... ... Ол ... мен ... ған сүйенген
зердені сынға ... ... ... ... ешбір ... ... ... деп ... ... жалаң
зерде түбінде адамдықтан бас ... ... ... ... деп ойлайды. Ол адам бойындағы әсемдік, көркемдік ... ... ... елдерінде кеңінен тараған ... - ... ... ... ... ... ... қойып, оның өзін - өзі көрсетуіне, ... ... ... ... ... ... адамның «мен» деген қасиетін дамытуға
басты көңіл бөліну ... деп ... ... ... оқу – ... жүйелерін қайта құруға ықпал етіп отыр.
Тұлғаны ең ... ... ... ... ... бағыт –
экзистенциализм бағыты. Олардың пікірінше, әр адам - ... ... ... ... адамның өзін - өзі, өзіндік «мен»
қасиеттерін ... өзін - өзі ... ... күн ... ... ... ... өзіндік қасиеттеріне зияндығын тигізіп ... ... ... ... бірдей етіп тәрбиелеуге тырысады, ал
адамның дүниені тануының ... жолы бар, адам өз ... өз ... ... жасау керек.
Міне, осы айтылғандарды түйіндей ... ... ... ... ... және ... адам мен
мәдениеттің, өркениеттің өмір сүруінің шарты демекпіз.
Бұндай жағдай, ең ... ... ... ... жауапты болып
табылатын білім беру мен тәрбиелеу ісін ... ... ... ... білім беру процесін ... ... ... біз, ең ... бала ... осы ... ... қалыптасатынын, оған қандай жағдайлар ... оның ... ... ... ... тұлға және
оның ... ... ... еркі мен ... психологияға , соның ... ... ... ... жасауды жөн көрдік.
Гуманистік психология ХХ ғасырдың 60 – жылдарының ... АҚШ- ... ... ... жетекші өкілдері – Г.Олпорт, К.Роджерс,
А.Маслоу т.б.
Гуманистік психология әр ... ... ... ... өзін - өзі ... топтық жұмыстың шығармашылық
формаларын ... ... ... әр ... ... ... ұсынды. Мұндай оқыту, авторлардың пікірінше, оқу
жұмысын тиімді ... ... ... ... ... ... қозғалысына, білімді ашудағы қуанышты ... ... ... ... ... қарым – қатынас
жасауына мүмкіндік береді.
Гуманистік психология бағытының көрнекті ... Карл ... ... ... негізгі ұстанымдарын бөліп ... ... ... да ... ... ... әлемнің ортасында
тұрады. Осыдан педагог үшін ең ... ... ... екі
қорытынды шығады: әр индивид үшін айналадағы ... ... мәні бар; оның ішкі жан ... ... ешкім аяғына
дейін тани алмайды;
- адам айналадағы шындықты ... ... мен ... ... индивид өзін - өзі тануға және өзін - өзі ... ... ... өзін - өзі ... ... ие;
- өзара түсіністік – тұлғаны дамыту үшін ең қажетті жағдай, ... ...... ... барысында қол жеткізуге болады;
- өзін - өзі ... ... ... ... ... ... әрекет негізінде жүзеге асады.
Оқушыларға ... ... беру ... ... ... ... – М.Мқұанов пен Қ.Жарықбаев. ... ... ... ... арқылы іс – жүзіне асырудың
мынадай екі түрлі жолы бар: 1-жолы – ... ... ... ... 2- жолы ... ... ауызша түсіндіру.бұлар
өзара байланысты және ... ... ... ... жеке ... болып есептеледі.Оның ойынша, бастауыш ... ... ... ... түсіндіре алмайды.Сондықтан
мұғалім үнемі талдап ... ... ... бұл ... ... мектеп оқушыларының
моральдық түсініктері олардың ...... ... ... сәйкес келе бермейді.Моральдық ұғымдарға түсінгенімен, қай
жерде қалай ... біле ... ... ... ... ... ... жағына көңіл бөліп,
оқушыларды ... ... ... отырған жөн» - деген пікірімен
ұштасып ... ... ... ... ... ... рухани әлемі, морльдық
нормаларды меңгеруі іс - ... ... ... «Психологияның жалпы негіздері» деген еңбегінде:
«Тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... адамның күнделікті ... және ... ... ... ... ... ... психикалық қасиеттері оның мінез – құлқы,
іс -әрекеті, қылығы ... ... де, ... да.
Сонымен, жоғарыдағы психологтардың еңбектеріне талдау жасау
бізге ... ... ... ... ... ... даму ... ... ... ... ... ... жасындағы балалар өте сезімтал, ... ... ... жасөспірімдік шаққа қарғанда бастауыш
сынып ... ...... ... ... ... ... мектеп жасындағы оқушы ... ... ... жақсы сақтағаннан гөрі, оны іс - ... ... ... ғана ... ... ... ... оларды жақсы
әдеттерге үнемі араластыру қажет.
Бірсыпыра психологтардың ... ... ... ... ... меңгеруіне мынадай жағдайлар ықпал етеді:
- балалардың ... ... ... ... ие болуға
тырысуы;
- мұғалімнің балалармен жылы, ... ...... ... және бала ... ... мінез – құлық
үлгілері;
- ... ... ... ... ... ... мектептегі оқу – тәрбие процесін гуманизациялауда бұл
мәліметтерді білу өте ... деп ... ... ... біз ... ... адамзат баласын бұрыннан
толғандырып келе ... ... ... ... Бұл ... ... ... сондай – ақ психологияның, педагогиканың
негізгі ... ... ... көруге болады. Өйткені
қоғамды гуманизациялау бүгінгі күннің талабы ... сол ... ... ... ... ... ал ол ізгілік
қасиеттер адмның бойында қалай ... ... ... ... ... ... обьектісі болып ... ... ... ... ... ... бүкіл халықтың
тәрбие жүйесімен бірге өмір ... келе ... ... яғни ... – мәтелдер, аңыз - әңгімелер, дастандар т.б.
ауыз ... ... ... ... Бұл ... ... ... тереңге жіберіп көне заманнан бастау ... ... ... ... ... ...... механизмдері, яғни ережелер шығып, әр ... ... сай ... ... ... ... ... ережелерінен» алынған мына бір пікір дәлел бола алады: ... ... ... ... ... маңызға ие емес, ол
ешбір өзгермейтін құндылық ... ... ... ... ... мен тарих қозғалысынан жаңа мән – ... біз ... ... мәнін ұғынып, оны ... мен даму ... сай ... ... дейін,
адамдардың практикалық іс - әрекеті түрінде өмір ... және ... жеке ... белгілі бір ...... ... өзгеріп, толықтырылып отырғанын көреміз. Әрі
қарай Сократ, ... ... ... ойшылдары әл – Фараби, Ибн ... ... Қожа ... Яссауи тағы басқалардың гуманизм
туралы пікірлері гуманистік ... ... алып ... ... ... гуманистік педагогиканың жаңа кезеңі
болды.бұл кезеңдегі ... ... ... ... жан – жақты
білу, баланың жеке басын ... ... ... ... ... ... ... т.б. да ағартушылар баланы
тәрбиелеу туралы ... ... ... ... ... ... , ... ойшылдардың дене және рухани ... ... ... ... ... әрі қарай ... ... ... ... ... ескеру
қажеттілігіне көңіл ... ... ... ... мен ... зор ... ... ұлы ғалым – Я.А.Коменский.
Я.А.Коменский баланы ... ... он алты ... ... Соның ішіндегі ... ... ... жақын келетін ережелерге жете тоқталуды жөн ... ... ... мінез барлық балаға бірдей ... Жас ... ... ... және адал деп ... ... ... де жүйелі
үндестікте алып, толық, ... және ... егіп ... ... мінездерін балаға сәби кезден бастап егу керек, жаны
кірлеп, ... ... ... соң, ол ... ... ... үйрену үшін бала үздіксіз адалдықпен ауыздануға
тиіс. Көп жүгіріп ... ... жоқ, ... көп ... жоқ, көп ... ... жақсы жазу жоқ, көп ... ... ... ... болу үшін сол ... ғана көбірек
жемдеу ... ... адам ... сүймейді, табандылық қажыр –
қайраттан туады т.б. мұндай мінездерді ... ... ... ... да мін ... тиіс, өнеге сол.
4.Жас баланың көз алдынан ата – ана, ... ... дос ... өмірінен алған өнегелері шамдай жарқырап, әсте өшпестей
болсын. Өйткені бала ... ... ... ... ол ... де мейлі жақсылық, ... ... ... ... ... ... түрде еліктейді. Олар барлық істі танымнан емес,
еліктеуден ... Бала ... өмір ... ... ... ... ... және адамға күшті әсер етеді.
5.Айрықша сақтанатын бір іс – оқып ... ... ... жақындасуын жол бермеу, болмаса оқушы ... ... ... ... ісі ... ... сәйкес жүргізілуі
керек деген ... әрі ... ... ... ... ... – Ж.Ж.Руссо.
Ж.Ж.Руссо - жаңа дәуір философтарының ... адам ... ... деген қағиданы ұстанған ойшылдардың ... ... ... ... ... ... ... тән жағымды қасиеттерді ... оның ішкі жан ... ... бала ... бүлінуіне тәрбиеші мен
тәрбиеленушінің бір – ... ... және құл ... ...
қатынасына сүйенген авторитарлық тәрбие әсер ... ... ... ... ... әрекет ететін адамдарды тәрбиелеу мүмкін
емес. Сондықтан тәрбиеші ... ... ... және ... оның ... ... ... отырып жүргізілуі қажет.
Табиғат балаларды жақсы ... ... ... үшін ... ... ... ... ұлы педагогы ... ... ... ... Оның педагогикалық
теориясы – адам құқығы мен ... ...... ... адамдар заң алдында тең ... ... ... ... ... Ал ... тәрбиені жүзеге асыратын орын
– мектеп. К.Д.Ушинскийдің ... ... ... сыртқы қоршаған
ортасы болып табылады. Ол ортаның ұйымдастырылуын ... оның ... ... де ... ... ... ол баланы
тәрбиелеу ... ... ... енгізуді ұсынды:
- балаға ... ... іс ... ... ... бұл іс - әрекеттің ... үшін оның ... және ... ұйымдастыру;
- тәрбиеші бала еркіндігін шектемей, оның іс ... ... ... жағымды әдістер мен мінез – құлық ... ... ... теориясына қосқан жаңа үлесі ... ... ... мен ... ... сипатта болатындығы
туралы пікір. Ол әр ... ... ... ... әр
түрлі болады, себебі әр ... ... ... бар және тәрбие
арқылы сол идеяларды жеке ... ... ... ... идеялар әр халықтың табиғатына ... ... оның ... ... ... пікірді ұстанды.
К.Д.Ушинскийдің бұл пікірі қазіргі заманда өз ... ... ... ... ... ... көзқарастар қалыптасты. Қазақ ... ... бірі ... ... ... мен
тәжірибесіне К.Д.Ушинский мен ... ... ... ... ... ... да мектеп ... ... ... ... яғни ... мен ... ... тұрмыс
– тіршілігіне, тарихи, мәдени дамуына ... ... ... деп
есептейді. Сондықтан ол қазақ балаларының психологиясы мен ... ... ... ... ... ... шөп», «Әке мен бала»,
«Таза ... т.б. ... ... ... ... жасынан бастап
балаларды адамгершілік, достық, ... кең ... ... ... ... – қағудың, үлкендердің тілін алудың
қажеттілігін ... ... ... ... ... ... жеке
бас қасиеттері туралы ... ... ... ... ... Ол: «Бала көргеніне еліктейді, оларға теңіздей ... ... ... ... ... ... ғылымның төресі
таза жүректі, қайырымды, бауырмал шын адам ... ... ... ... ... ... аман ... ... ... ... ... тәрбиеші»- деп, тәрбиешілерді ең
алдымен, жас ... ... ... ... ... жылы ... керектігі жайлы сөз етеді.
Ы.Алтынсариннен кейінгі еңбегі ... ... ... - педагог –
А.Байтұрсынов. Ол оқу – ағарту ісін өзінің ... ... ... ... ... маса ... ызыңдап оятуды көздеді.
Ағартушылыққа байланысты білдірген ойлары мен істері тек оқу ... ... ... ... даласындағы мектептердің ... ... ... ... ... ...... жариялап тұрды. Өзі «Оқу ... «Тіл ... т.б. да ... ... ... оқу – құралдары мен
әдістемелік еңбектерін жазды.
Мектеп ... ... ... ... ... ... тәрбиелік, әрі тіл ... ... ... ... ... ... ... арналған материалдарды аса ... етіп ... ... қазақ балаларына таныс ...... ... өлең ... алынған мысалдардың барлығы дерлік
адамгершілікті , ... ... пен ... тағы ... игі ... уағыздайды. Өнер – білімге ... ... ... ... ... диқаншысы қырға шықтым,
Көлі жоқ, ... жоқ ... ... адалдықтың шаштым, ектім,
Көңілін көтеруге құл ... – деп ... ... ол
«адамдық» деген ұғымға адалдықты, ... ... ... ... ... ... ... мен еңбектеріне ... ... 50-60- ... ... орта ... балаларға гумандық
тәрбие ... мол ... ... Ол ... ... ... ... үшін олардың ... ... әсер ... ... ... ... ... - әртүрлі жұмыс
формалары мен құралдарын үйлесімді пайдалану. Мысалы, ... ... ... пен ... ... пен ... ... Адамды тәрбиелі ететін нәрсенң бірі – оның ... ... ... ... ... рухани өмір.
Оның пікірінше, гумандық ... ... ... мен бақытын сақтау ... ... Егер бала ... да бір ... ... оны жоюға, содан соң қуаныш әкелуге
тырысу керек. Сондықтан ол ... ... ... ... бір –
біріне деген көңіл бөлушілік, қырағылық, сезімталдық ... ... ... деп ... ... ... жүрек жылуы», ... ... ... және тағы басқа да ... ... ... ... тәрбиелеудің үйлесімді жүйесін
құрып берді.
А.А. Бейсенбаева өзінің «Гуманизация ... ... ... ... ... деген докторлық диссертациясында
гуманизмнің тарихи ... ... ... ... тән ... ... жорамалдарды бөліп қарайтынын, ... ... ... алдыңғы қатарлы гуманистік ... ... ... ... ... ... ... жаңа ... құру ... ... ... – ақ, ол ... ... гуманизация туралы берген анықтамасы болып
табылады.
Біз өз ... ... ... ... ... ... негізге алдық.
С.А.Ұзақбаева халқымыздың гуманистік пікірлері ......... арқылы қалыптасып, ауызекі шығармашылығы ...... ... ... ... ... халықтық
педагогика арқылы бала ... ... ...... көздейді. Оның ойынша, халықтық педагогика бала ... ... ... ...... қалыптастырады.
Ол қазақтың ... ... және ... ... ... ... берудің күнделікті практикасында
педагогикалық ықпал етудің ... ... ... ... – балаға қайырымды, ... ... ... ... ... ... ... жасау, моральдық қолдау,
реніш, наразылық білдіру немесе ашулану, ... ... ... ... Халықтың әсіресе балаларға жас ... ... ... да ... іс - ... ... олардың ерте ... ... ... ... ... тигізеді. Мысалы, 4 жасында өзінің
ерен зеректігімен, ... елді ... ... ... 13
жасында Баянауыл округінің биі атанған. ... игі ... үлгі - ... өзі ... елге көп ... берген.
С.А.Ұзақбаеваның бұл пікірлері қазақ бастауыш мектептерінің оқу ... ... ... ... ... ... рөл
атқарады деп ойлаймыз.
Сонымен, жоғарыда келтірілген ұлы ... мен ... оқу – ... ... ... ... ... қаланып, әр қоғам талабына сай ... ... ... ... ... ... ... Олардың гуманистік пікірлерін ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің парызы демекпіз.
Дүние жүзінде болып жатқан жағдайлар адамзат ... ... үшін ... мен ... ғана дамуы жеткіліксіз екенін,
яғни ол ... ... бір – ... ... ... ... өзара сенім болғанда ғана мүмкін екенін
көрсетіп ... Ал, бұл ... ... ... тәрбиелеу отбасы
мен мектептен басталатыны ... ... ... ... ... маңызы зор деп есептейміз.
Зерттеп ... ... оқу - ... ... ... біз бұл мәселеге байланысты философиялық, психологиялық
және ... ... ... жасап, мынадай ... - ... ... Ол ... ... бірге өмір
сүріп, әр қоғамдық құрылысқа сай ... ... ... ... мен ақындар, жыраулар мен ... ... ... адамзатты тығырықтан шығаратын жол,өмір
сүруінің шарты ретінде қарастырған.
Ізгілік, ... ... т.б. ... ... ... ... күнделікті іс -әрекеті үстінде бір – бірімен
қарым – қатынасы ... ... ... ... отырса, кейінірек
бұл тек отбасының, не ... жеке ісі ... ... ... арнайы ашылған оқу орындарында беріле бастады.
Ұлы ... бала ... ... алдыңғы қатарлы пікірлері
гуманистік психология мен ... ... ... алып келді. Алдыңғы қатарлы педагогтар ... ... ... ... мен ... ... олардың бәріне ортақ пікірлер де бар. ... ... ... құрметтеу, баланың даму табиғатымен санасып, еркіндік
беру, оған ... ... ... ... ... талап қою,
намысына тимеу, жағымды қасиеттерге ... ол үшін ... ... ... оқу –тәрбие процесін гуманизациялаудың маңызы мен ондағы
мұғалімнің рөлі, ... ... ... тиісті моральдық
қасиеттер және олардың кәсіби ... ... ... ... мен психологтардың ... ... ... игі ... ... ... ... практикалық шешімін
тапқанда ғана оң нәтиже ... ... ... басты тұлға ...... ... ... ... жүзеге
асырылуы тікелей мұғалімге байланысты. Сондықтан мұғалімге жеке бастың
гумандық ... мен ... ... ... меңгеруінсіз
оқыту процесін гуманизациялау мәселесін шешуі мүмкін емес.
Соңғы жылдары адам ... ...... сапаларын дамыту
өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Себебі ... ... ... дамытпай еліміздегі эконономикалық, ... ... ... ... мүмкін емес. Бұл мәселе, біздің ойымызша,
баланың ... ... ... ... ... ... ... даму
процесі жүзеге асатын бастауыш ... ... одан әрі ... ... Ал бұны ... шешу оқу – ... ... арқылы ғана мүмкін ...... ... гуманизациялауды жүзеге ... ... ... ... ... моральдық қасиеттерінің
қалыптасу , даму ерекшеліктерін, моральдық ... ... ... жағдайларды білген орынды. Сонда ғана ол бала ... ... ... ... жасап, оқу – ... ... ... ... ... ... ... бұл мәселе өз шешімін ... таба ... ... ... ... ... процесін гуманизациялау мәселесі
бастауыш ... ... ... ... әрі ... ... қажет.
Сондықтан біз қазақ ... ... ... ... ... асыруда оқушыларды жекелеп оқытуды маңызды
құрал ретінде қарастырамыз.
Бастауыш сыныптың оқу – ... ... ... ... ... ... – психологиялық мүмкіндіктері.
Оқыту мен тәрбиелеудің сапасын көтеру арқылы жас ... ... ... қалыптастыру білім ... ... бірі ... ... ... ... жалпы және
психикалық дамуының ... ... қол ... ... мектеп жасынан ... ... ... ... ... ... оқу – тәрбие процесін гуманизациялауды
жүзеге асыруда оқушылармен ... ... ... ... оқытудың маңызы зор.
ТМД және ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық - әрекеттік тұрғыдан қарау
қағидасына ... ... - ... ... ... негіздері С.Л.Рубинштейн, А.Н.Леонтьевтің ... ... ... ... ... іс - ... субьектісі
ретінде көрінеді, іс - ... ... және ... ... қарым –
қатынас үстінде қалыптасады.
Оқушыға тұлғалық - әрекеттік тұрғыдан ... екі ... ... ... және оның іс ... қағидаға сәйкес оқушы – оқыту процесіндегі ... ... ... бұл ... ... процесін ұйымдастырушы, жетекші қызметін
атқарады. Сондықтан мұғалім бастауыш ... ... ... басына тән қасиеттерін білуі қажет. ... ... ... ... ... ... бала өзін басқа балаларға
қарағанда ... ... орын ... ... қайткенде
жақсы орынға ие болсам екен деп ... ... өзі ... ... ... оған ... ... келсе, ондай баланы кішіпейіл дейді. Егер оның өзі ... ... оған ... ... ... ... ... баланы
кішіпейіл дейді. Бастауыш мектеп жасындағы бала өзінің ... ... ... ... алмайтындықтан, оның өзі туралы бағасы өзгелердің
бағасынан жоғарырақ келеді. Оқу –тәрбие ... ... ... ... ескерген жөн.
Бастауыш мектеп оқушыларының ... ... тән ... ... ... өзгелерге жәрдемдескісі, дәрменсіздерді аяп,
соларға көмек бергісі келетіндігі. ... ... ... қазақ
балаларына тән ... ... ... үлкендерге деген құрмет
т.б.
Бұл жастағы балалардың ерік – жігеріне келсек, олар өзін - ... ... ... ... ойланбай, импульстік іс жасап қояды,
яғни не болса ... ... бір ... ... ... ... ... өзін - өзі меңгере алмауы, импульсті іске бейім
келуі.
Оқушылармен қарым – ... ... ... тоқталсақ. Бастауыш
мектептің әр сатысында әртүрлі келетінін байқауға болады. Бұның ... ... ... балабақшада тәрбиеленді ме, әлде үйде өсті ме,
көп балалы ... ... ме, ... бала ма соған байланысты.
Мысалы, күнделікті тәжірибе ... ... егер бала ... ... ... жалғыз өссе, онда бала ... ... ... ... ... тез ... – қатынасқа түсе алмайды. ... ... ... ... ... оқушылар басқа
оқушылармен араласпай, өзінше жүреді, ал екінші, үшінші ... ... ... – бірте жойылып, олар бір – ... ... ... ... тұлға ретінде қарау, олардың жас ... ... ... ... ... орнын, беделін
ескеруді, ... және ... ... ... ... және оны оқу ... мазмұны, оқушы
мен ұстаздың өзара ынтымақтастағы ...... ... ... ... ... - әрекеттік тұрғыдан қараудың екінші бір құрамды
бөлігі іс - әрекет.
Тұлға ... ... ... іс - ... ... ала жоспарлап,
оны белгілі бір мақсатқа бағыттап отырады. ... ...... ... процестерін дамытуда іс - ... ... ... яғни іс - ... өзі ... ... ... - әрекет дегеніміз – қоршаған ортаны мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... ... Іс- әрекетті
талдай отырып, ... ішкі ... жете ... бөледі.
Мысалы, А.Н.Леонтьев іс - әрекеттің құрылымын былай анықтаса: ... ... - ... ... ... ... ... мен шартының
бірлігі оның міндетін ... ... іс ... ... – мақсат – мазмұн - әрекет пен амал - ... ... ... ... – іс - ... ойша тұжырымдалған нәтижесі болса, себеп
сол іс - ... ... ... ... ішкі ... ... ... егер іс - әрекет мақсатының тұлға үшін
ешқандай мәні ... оның ... жете ... онда ... ... ... оқыту процесін ұйымдастыру кезінде
мұғалім іс - ... ... ... ... ... ішкі ...... айналатындай етуі қажет. ... ... ... іс - ... соның ішінде, оқу
себептерінің зор рөл атқаратынын көруге ... оқу ... ... ... ... ... қарым – қатынас, өзін - өзі тәрбиелеу.Зерттеулерге
қарағанда ... ... ... ... ... ғана ... болуы мүмкін. Сондай – ақ тұлғаның жас ... ... ... ... ... ... түрде кездеседі.
Ғылымда кейбір ұғымдарға ғалымдар ... ... ... ... бірі – ... ... ... Бастауыш сыныптың
оқыту процесін гуманизациялауда оқушыларды ... ... ... үшін ... ... жекелеп оқыту, оқушыға жеке тұрғыда
қарау принциптері ... ... ... ... ... көрдік.
«Педагогикалық энциклопедияда» оқушыларды жекелеп оқыту: ... ... ... ... ... ... ескере
отырып, оқытудың тәсілдерін, амалдарын, оқу ... ... ... деп, ... берілген. Бұл жерде әр ... ... ... қандай да бір ... ... бар ... ... ... ...... басшылығымен шығарылған ... ... ... ... оқыту: «Оқушылардың дербес
ерекшеліктерін ескере отырып, оқу ... ... Ол ... ... мен оқу ... көлемінде ұжымдық оқу жұмысын
ұйымдастыру арқылы ... ... Бұл әр ... потенциалды
мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға жағдай жасайды. Оқушыларды жекелеп
оқыту оқу ... ... оқу ... ... әр ... нақты мүмкіндіктері арасындағы сәтсіздікті жоюға
бағытталған. Оқушылардың ... ... ... сипатқа ие
және әр оқу кезеңдерінде жүзеге асырылады.Оқушыларды ... ... жеке және ... ... ... оқу ... түрлері жатады.Оқушыларды жекелеп оқытудың құрамды ... және өзін - өзі ... ... ... ... ... ... оқушыларды жекелеп оқытуды осы ... ... ... ... ... ... – оқыту
мақсатын ескере ... ... ... оқу ... ... ... беретін. Оқушылар тобы мен жеке оқушының,
сынып ұжымының ... ... ... мен іс - ... сай ... ... және дидактикалық құралдар жүйесі» -
деген анықтама ... ... ... мәселесін жете ... ...... Оның ... ... ... оқыту – оқушылардың
қандай ерекшеліктері, қандай дәрежеде ескерілетініне ... ... ... ... ... мен ... ... ерекшеліктерін ескеру болып табылады.
И.Э.Унт оқушыларды жекелеп оқыту абсалютті емес, шартты ... ... ... ... Оның ... оқушыларды жекелеп оқыту
сынып – сабақ ... ... ... мына себептерге
байланысты шартты болып табылады:
- әдетте жеке ... ... ... ... ... басым
оқушылар тобының дербес ерекшеліктері ескеріледі;
- тек ... ... ... оқу үшін ... ... ... ерекшеліктердің жиынтығы (мысалы, жалпы ақыл – ой
қабілеті) ескеріледі. Сондай - ақ ... ... ... ... ... мүмкін емес немесе қажеттілігі шамалы ерекшеліктер де
болуы мүмкін (мысалы, мінездің, не ... ... ... ... дәл сол бала үшін ғана маңызды болып табылатын ... ... ... ... ... ... қандай да бір облысқа
таланттылығы, ... ... ... ... ... кейде оқу іс - әрекетінің ... ... ...... немесе басқа да бір ... ... ... ... ... мүмкін.
Психологиялық, педагогикалық әдебиеттерде оқу іс - ... ... ... ... ететін оқушылардың төмендегідей
психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... нерв ... ... сезімі, қиялдауы,
қызығушылығы мен икемділігі, темпераменті, ...... ерік – ... ... ... т.б. ... ... бұл ерекшеліктер
тұлғаның басқа да қасиеттерінің дамуына өз әсерін тигізеді.
Оқушыларды жекелеп оқыту бала ... ... ... ... ... қажет. Себебі жеке бастың кез – ... ... даму ... ... кезеңдері болады. Сондықтан жоғарыда
айтылған психикалық процестер бастауыш ... ... ... ... ... ... толығырақ тоқталуды жөн санадық.
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың даму ... ... ... (Л.С. Выготский, А.Н. ... Д.Б. ... М.М. ... т.б.) ... жас ... қарай бөліп,
баланың анатомиялық – ... ... ... даму ... ... ... ... алғаш мектепке келгенде жаңа өмірге аяқ басады. Мектепте ... ... ... ... басқа да адамдармен қарым –
қатынасқа ... Өзі үшін ... жаңа ... ... жаңа іс - ... үйренеді. Осының әсерінен баланың дене
және психикалық ... ... ... ... ... ... ... бойының өсуі жылдамдап, салмағы ұлғая түседі.
Шеміршектері ... яғни ... ... ... ... Қол ... ... 9- 10 жаста қалыптасады да, табаны 10-
11 жаста сүйектеніп бетеді. Баланың ... ... тез даму ... ... ... ұсақ бұлшық еттерінің ... ... ... ... ... ... ... сынып
жасындағы балаларды жазба ... көп ... ... ... көп ... жіберуге болмайды.
Ал физиологиялық тұрғыдан алып ... ... ... ... ... ... жетіле түседі, мидың үлкен жарты
шарының функциялары ... ... ми ... ... және ... ... Ми клеткаларындағы қозу мен ... ... (оң және ... ... ... ... күрделі қызмет
атқарады. Әсіресе, балада теріс ... ... ... ... ... осының нәтижесінде бастауыш сынып оқушысы өзін - өзі
меңгере алу, ... ... өзін - өзі ... алу ... ие ... Дегенмен, бұл толық жүзеге асты деу ... ... ... ойланбай қолайсыз іс жасап қоюы ... Бала ... ...... ... ... оқу – тәрбие
процесін тиімді ұйымдаст ... ... ... ... ... қарқынды дамуы баланың бастауыш
мектеп жасында жүзеге ... А.Н. ... ... ... ... алуға көшу бастауыш мектеп ... ... ... ... ... өзгереді. Бастауыш мектеп жасындағы балалардың
қабылдауы тұрақсыздығымен, бытыраңқылығымен, ... ... ... ... ... көзге түседі.
Алайда, 7 жастағы баланың қабылдауы мектепке ... ... ... ... едәуір қалыптасқан (көзінің көргіштігі,
құлағының естігіштігі т.б.). ... әлі де ... ... жақтары кезедседі. Мысалы, кейбір оқушылар ... ... – ң», «ұ – ү», «ы – і», «х – һ» ... ... ... ... 7-9 ... балаларда талдау қызметі әлі жете ... ... – ақ ... ... ... балалар кеңістік пен
уақытты ... ... ... ... ... ... ... орналастырып, баладан алыстағы бағаналардың
ұзындығы, қасындағы бағанадан ұзын ба, ... ма деп ... ... деп ... ... ... ... пікірінше, мұғалім
бәлендей нәрсені сабақта балалрға көрсеткенде, сол ... ... мән беру ... ... ... ... ... аударуды
ескертіп отыруы қажет. Оның ойынша, қабылдау ... бір ... өзге ... ... ... ... бала
қабылдау кезінде ойланып, ненің негізгі, ... ... ... ... ... білетін болады.
Сонымен арнайы ... ... оқу – ... ... ... ... аяғына қарай ... ... ... ... ... болады.
Ал бастауыш мектеп жасындағы балалардың ... ... ... кезде оларда ырықсыз зейін ... ... де, ... ... бояулары анық заттарға көп назар аударады. 2-ші, 3-ші
сыныптарда ... ... ... ... ... Бала біртіндеп
енді жай сырттай тартымды заттарға ғана ... ... ... ... оны тұрақтандыруға үйренеді.
М.Мұқановтың ойынша, баланың ырықты зейінін ... ... ... істейтін жұмысын нақты етіп ... ... ... ... көрсетіп отыру қажет. Тек ... ғана ... ... ... ... болуға ұмтылады.
Бастауыш мектеп жасындағы оқушыларда бір доминтананың ... да, яғни ... ... да көп ... ... ... ... керек, бұл үйрету анализ
бен жалпылауды жетілдіруге ... ... ... ... ... рөлі зор ... ... ес және жад ... ... Бұл ... ойынша, нақты берілген ... ... ... ... бір ... берілген тапсырманы
сол түп нұсқасын айнытпай жадта ... ... ... ... жағдайда
тапсырманың мән мағынасын өз сөзімен, ғана ... ... ... өзі ... әртүрлі міндеттер мен психикалық әрекеттерді талап
етеді: егер түп ... ... есте ... жад процесіне
байланысты келсе, өз сөзімен айтып беру ес процесіне ... ... ... ... ... ... ... көрнекі материалдарды жақсы есте қалдырады. ... ... ... көрнекі , образды есте қалдыру басымырақ
болып ... ... ... ес, ойлау сияқты психикалық процестердің жоғары сатыға
көтерілуі – ақыл – ой ... ... ... Баланың ақыл – ойын
дамытуда оқытудың алатын орны зор. ... ... ... ... асырмайды. Оқытудың дамытушылық ролін ... ... ... ... Л.В.Занков пен Д.Б.Элькониннің жетекшілігімен оқыту
жүйесін ... ... ... Олар ... ... беруді
реформалауға бағытталған. Л.В.Занковтың ... ... ... ... ... да, өзінше дамытуды қамтамасыз ете ... ... да ... кешенді дидактикалық жүйелерге негіздеп,
мақсатқа бағыттап жүзеге асыру қажет.
Л.В.Занков пен ... ... жеке ... ... ... ең ... ... төмен оқушыларға жеке
қатынас тұрғысынан қарау қажет екенін, әрі ... жеке ... ... ... ... ... игерудің алғы шарты бола
отырып, оқушыларды жалпы дамытуға ... жөн ... ... ақыл – ойды ... ... мүмкіндіктері, ең
алдымен оқу материалының теориялық деңгейін арттыру оқушылардың ... ой ... ... алып ... ... ... ... үшін
білім беру мазмұнын өзгерту қажет деп санайды.
Д.Б.Элькониннің пікірінше, оқыту ... ... ... ... ... ... ес, бейнелі ойлау) бағытталған болса, онда ол
баланы ... Даму ... ... ... отырады. Сондықтан ол
бастауыш сыныптан бастап ғылыми ұғымдар жүйесін ... ... ... жоғарыда айтылғандарды қорыта келе ... жай ... ... болмайтынын, ұғымды нақты ... ... ету ... олардың өзіндік қасиетін ашу, бір – ... ... ... ... ... ... қасиеттерін
ашу, бір – ... ... ... ... барысында
қалыптасатынын және оны ... ... ... өзі ... ... Ал ... ... әрекет ете отырып, ... мен ... ... қатынастарын анықтау – ойлау ... ... ... түрлері бастауыш ... ... оқу ... ... ... ... ... орай,
бастауыш сынып оқушылары жеке заттарды ұғымға қалай жатқызады, ... ... ... ... ... мынадай жұмыстарды
негізгі деп атап көрсетті:
- қалыптасатын ... ... ... ... геометриялық
фигураларды, математикалық формулаларды) бақылау мен іріктеу;
- әрбір жаңа ... ... ... ... мен ... ... категорияға жатқызылған, мүнымен тектес басқа барлық заттарда да
қайталанатын маңызды белгілерді ... ... ... ... ... ... ол үшін
маңызсыз белгілері түрленіп отыратын, ал ... ... ... ... жаңа ... ... сөздермен белгіленген тиісті ... ... ... ... бастауыш мектеп
жасындағы оқушылардың ойлауында мынадай ерекшеліктер кездеседі:
- заттардың өзіне ... ... ... ... ... ... ... бір бағытты салыстыру тән, яғни не ... ... тек ... ғана ... не тек ... ортақ
жақтарын ғана байқайды.
Мысалы, С.Ф.Жуйков өзінің бірінші ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне
қарай оқушыларды екі топқа ... ... ... салыстырылып отырған
обьектінің не ұқсас, не айырмашылық белгілерін ғана ... ... Бұл ... ... ... топ деп ... ... салыстырылып отырған обьктінің ... және ... өз ... таба ... ... ... Бұл ... білетін топ деп аталады. Сондай – ақ эксперимент нәтижесі,
оқушыларды ақыл – ой және оқу іс - ... ... ... ... ... негізінде үлкен ... ... ... берді.
Сонымен, жоғарыда айтлған пікірлерді қорыта келе, бастауыш мектеп
жасындағы ... ... ... ... ... ... бар екенін байқадық. Дегенмен, әр оқушының ақыл – ... ... ... ... ... тиімді ету үшін ... ... ... ... ақыл – ой әрекетінің қасиеттерін
анықтау қажет.
Оқушылардың жеке ... ... ... ... ... ақыл – ой ... жеке қасиеттерін
біріктіріп, оны оқушылардың оқуға қабілеттілігі деп атады. Сондай – ... ... ... мен оны ... қолдану кезіндегі
материалдарды талдау, жинақтау, жалпылау, дерексіздендіру сияқты ақыл ... ... ақыл – ой ... ... сай ... ... ... оқушыларын жекелеп оқытуға қатысты М.Мухиннің,
Сухомлинскийдің оқушыға ... және жеке ... ... ... ... ... назар аударуды жөн санадық. Ол
Сухомлинскийдің педагогикалық жүйесінің төмендегідей ... ... «Ең ...... өзін «жарамсызбын» деп
сезінуіне жол ... ... ... оқу ... селқос қарауына
кедергі келтіру, ар мен ұят сезімін ... ... Бұл ... үшін ... ... жиынтығын қолданған: біріншіден, бұндай
оқушы өзінің жарамсыздығын ... үшін ... ... ... ... яғни ... білім беретін мектептерде ... ... ... ... қабілеті төмен оқушыларға өз ... ... ... ... қажет. Ол үшін мұғалім ... ақыл – ой ... ... ... ... жағын ескере
отырып тапсырма ... ... Егер ... бір ... өз ... алса, бұл оған үлкен қуаныш пен сенім ... Қол ... ... ... – жемісті оқу - әрекетінің қажетті шарты.
Операциялық салада. ... ... ... ылғи ... ... ... ... ақыл – ой қабілеттерін арттыруға қол
жеткізу мүмкін емес. Бұл ... ... амал ... ... ... алған әсерлеріне сүйене отырып шығарма, мазмұндама ... қолы ... ... ... ... ... беруге болады. Оны шешу ... ... ... ... өрлеу болады. Сухомлинскийдің пікірінше ақыл – ойдың дамуы,
қарқынды ақыл – ой ... бала ... ... сылдырап аққан
мөлдір бұлақпен, қанатын қағып ...... ... ... - бет ... сәтте туады. Осындай ... бала ... ... ... табиғаттың тылсым сырларын танып білу үшін
барлық ақыл – ой ... ... ... – ақ Сухомлинский қабілеті орта деңгейдегі ... ... ... ... ... ... үш ... бөлгенін
көреміз:
1. Ұқыпты оқу материалын өздігінен орындай алатын оқушылар;
2. Орта ... ... ... орындай алатын, ал ... ... өз ... орындай алмайтын оқушылар;
3. Өте баяу ... ... ... ... ... ... ... уақыт қажет.
Сухомлинскийдің пікірінше жекелеп оқыту ақыл – ой ... ... ... ... мен оны ... ... болуы
қажет. Тәжірибелі педагог бір оқушыға сабақ ... екі, үш ... одан да ... тапсырма береді, ал екінші оқушыға бір ғана
тапсырма береді, бір ... ... ... оқушыға қарапайым
тапсырма береді.
Оқушыларды жекелеп оқытуды жүзеге асыру ... ... ... ... ... әр жас кезеңіне тән крезистік
кезеңді де ... ... ... ... бір ... жас ... тән ... тұрақты болып табылатын
анатомиялық, физиологиялық, психологиялық ерекшеліктер жылдар бойы бала
бойында ... ... ... ... ... отырып,
белгілі бір шекке жеткен ... жаңа жас ... ... ... ... ... аударады. Ол жас кезеңнің
басы мен аяғында тұлға бойында жаңа ... ... ... ... ... кезеңнің басталуы мен аяқталу ... дәл ... қиын ... ... ... ... еңбегінен бастауыш сынып
оқушыларының анатомиялық – ... ... және ... ... даму ... мен әр тұлғаның жеке даму
қасиеттері бар ... ... ... ... оқушыларын жекелеп
оқытуда осы еркшеліктер басшылыққа алынуы тиіс деп ... ... ... ... бастаыш сыныптың оқыту
процесін ... ... ... ... ... ... ... қажет деген қорытындылар жасауға
мүмкіндік берді:
• әр ... ... ... ... ... ... ... сыныптағы оқушылардың ... ... ... ... ала ... оқу – ... процесінің
ұйымдастырылуы;
• оқыту процесінің дамытушы сипатта ұйымдастырылуы, яғни оқушыларды
дамытуды ... қол ... ... ... ... ақыл – ... оқу ... тапсырмалар жүйесінің жасалынуы;
• әр сыныптағы оқушылардың ... ... мен ...... сай жеке ...... орнатылуы;
• оқушылардың моральдық – рухани қасиеттерінің қалыптасуына жәрдемін
тигізетіндей олардың ... іс - ... ... ... беру ... оқыту процесінің мәні зор,өйткені осы
кездегі қоғамдық - өндірістік қатынастың ... ... ... ... ... ... ... барлық заңдары көрсетілген. ... ... ... ... деп ... Оқыту және
тәрбие процесінің ... оның ... ... үздіксіз
дамуында, жылжымалылығында және ...... ... ... ... мен ... Ю.К.Бабанскийдің,
И.Я.Лернердің, ... ... кең ...... сөзі – негізгі, бастапқы ... ... ... талаптардың бастапқы белгілі ... ... ... деп ... ... процесінің бірнеше
принциптерін атауға болады.
Оқыту принципінің мақсаттылық принципі. Әрбір ... ... ең ... оның ... ... ... сабақ нәтиже
бермейді. Өйткені оқыту әдістері олардың ... ... ... әрбір баланың және ұжымның ерекшеліктерін еске ... ... ... ... ... ... ... алады.
Оқыту мен тәрбие жұмыстарын осындай мақсатпен ұйымдастыру ... ... іс - ... ... ... ... ... игі
әсер етеді.
Оқытудың ғылымилық принципі. Бұл принцип табиғат, қоғам, мәдениет,
ойлау дамуының ... ... ... етеді. Ғылымилық принцип оқу
бағдарламаларын, оқулықтарды ... еске ... ... ... ... ... оқушылардың таным қабілетінің
дамуына, дүниеге көзқарасының және ... ... ... әсер ... ... ... ... – бұл ... ... ... есінің, қиялының ... ... ... ... Оқыту ғылыми ережелер мен теориялардың
оқушылардың көзқарасы мен ... ... ... ... ... – бұл ... өмірге, білімге қатысы, ақыл –
ойының қабілеттілігі, адамгершілік қасиеттерінің ... ... ... тәрбие оқытудың бірыңғай процесінде іске
асырылады. Бұл үш ... ... – бірі ... ... ... ... Түсініктілік принципі оқытуды оқушылардың
дайындық деңгейіне сай ... ... ... ... ... ... “ең таяу даму ... сәйкес берілуі тиіс, яғни
тапсырманы мұғалімнің басшылығымен терең ойлап орындауды ... ету ... Егер ... аса ауыр ... онда ... ... сенімі кетеді, күшіне зиян келеді.
Түсініктілік принципінен ... ... ... ... ... көшу. Мұнан оқушыларды таным іс - ...... ... яғни ... ... ... ... көшу
ұғымы туады. Дара фактілерді жинақтау негізінде жеке ... ... ... ... жол деп атайды.
2.Қарапайымдылықтан күрделілікке көшу. Мәселен, оқушыларға
құрмалас ... ... ... ... ең ... жай сөйлеммен
таныстыру қажет.
3.Белгіліден белгісізге көшу деп ... ... ... алған
біліміне сәйкес жаңа сабақ материалын ... яғни ... ... ... ... ... ... және бірізділік ... ... ... оқу
бағдарламалары мен тақырыптық жоспарда көрсетілген ... ... және ... мәселелер ... ... және ... принципі оқыту процесінде ... ... ... ... істеуге, сонымен бірге балалардың білімін жүйелі түрде
тексеріп, есебін алып отыруда, оларды күнделікті ... ... де ... принцип жалпы пәндерді оқыту жүйесінде де ... ... ... ... ... ... сыныптарда жай
мақалалар мен ... ... ... ... әдебиет
шығармалары, әдебиет тарихы ... пен ... ... пен ... ... ... ... қабылдап, оның өмір және
практикамен ... ... ... ... мен ... түсіну болады.
Сабақ үстінде берілген тапсырмаларды ... ... ... белсенділігін арттырады. Әрбір іс - ... ... оның ... және ... ... ... ... Мысалы: тіл сабақтарында грамматикалық ережелерді теория
– тұрғысынан терең ұғыну қажет ... ... сөз ... мүшелеріне ажырата білу ... ... пен ... игеруін көрсетеді.
Оқушылардың дүние танымын тереңдетуге, белсенділік сезімін оятуға
ғылыми -техникалық даму кезеңіндегі ... жаңа ... ... ... ... ... ... саналылық және белсенділік
принципін іске асыруда мұғалім мен ... ... ... жұмыстары да игі әсер ... ... ... принципін алғаш зерттеп, оған мәнді
үлес қосқан ... ... т.б. осы ... ... ... ... ... көрнекілік жайындағы ілімді дамыта келіп, көрнекілік ... ... ... жауап береді, балалар
заттардың пішіні, дыбысы бояуы арқылы ... ... ... сөз бен іс, теория мен ... ... ... ... ... ... нәтижесінде сабақ
әрі түсінікті, әрі қызықты болып ... ... ... сыныптарда
сабақты демонстрациялап өту өте тиімді және нәтижелі ... ... ... әсер етеді.
Сонымен, көрнекілік ... ... ... ... ережелерді терең оқуда, берік есте сақтауды алатын орны
ерекше.
Көрнекі құралдар оқу ... ... ... ... жақсы сақтау және жеңіл түсіну үшін ... ... ... ... ... процестің
бағыттылық принципі жеке адамның әр жақты дамуына, оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... құрылыстың өз табиғатынан
шығады – оқыту мен тәрбие жұмысы жүйесінің ... ... ... – ой ... және ... ... тығыз бірлікте қамтамасыз
ету педагогикалық процестің ... ... ... ... әр – ... іс - ... сенімділігі,
сонымен бірге ақыл -ой тәрбиесі ... ... және ... еңбек
прцесінде дамиды.”Еңбек білім берумен ... ... ... ... ... ... жүрмейінше, тәрбиелік пайда келтірмейді,
бейтарап процесс ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор.Оқуға, білімге, мұғалімнің жеке ... ... ақ оқу ... барлық әдістеріне , түрлері ... оқу ... ... ... ... ... ... қызықты,тартымды, әсерлі етіп өткізуге міндетті.
Ынталандыру ... ... жеке дара ... ... орай В.С.Сухомлинский мынадай кеңестер береді:
1.Баланың ақыл – ой күштері мен ... ... ... мен ... ... ... қолдануға
болатын абстрактілі оқушы жоқ: оқушы әрқашан дара, өзгеше ... ... ... ... үшін ... жетудің бірыңғай
алғышарттар жоқ.
4.Оқу ... ... ... әр ... неге ... анықтаудың маңызы зор.
5.Оның ақыл – ой қабілетін одан әрі ... ... ... ... ... еместі талап етуге болмайды.
7.Бағдарламаларға қаралған деңгейге әр оқушы қандай ... ... және ... ... дұрыс анықтап алу
керек.
8.Әрбір оқушының ақыл – ой ... ... ... нақтылы
жүзеге асыру керек.
9.Әрбір баланың күші мен ... ... оны ақыл – ... қуанышқа кенелту.
10.Сотқарлар мен тентектерді ... ақыл – ой ... ... ... және ақыл – ой ... дара ... керек.Осы сүрлеуді және жақсының жанының отын сақтау.
Ал оқу ... ...... ... ... мынадай принциптерді негізге алады.
1.Мотивациялық.
2.Проблемалық
3.Модульділік.
1.Мотивация принципі.Оқушылардың оқу –танымдық ... ... ... ... ... ...... модуль жүйесін құрудың
негізі.
3.Проблемалы принциптің оқу ... ... ... көздейді.
Бастауыш білім үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Осыған сәйкес
оқушыға белгілі бір көлемдегі білім, білік, ... ... ... қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте ... ... ... жан ... ... бүгінгі күннің басты талабы. Осы
талап тұрғысынана алғанда оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастырудың сан түрлі ... ... мен жаңа ... тиімді пайдаланудың маңызы
зор.
Оқушыларды шығармашылық ... ... ... ... ... түсу ... ... әдіс –
тәсілдерді қолдануға ... Олар ... ... ... ... ... Арнаулы бір тақырыпта пікірталас ... ... ... ... ... ... ... (сөзжұмбақ, құрастырмалы ойындар)
4. берілген тапсырмаларды түрлендіру ... ... ... ... шағын әңгіме мәтінін құру т.б.)
5. Әңгіменің ұқсастығын салыстыру, бөліктерге бөлу, ат ... ... ... ... ... ролге бөліп оқыту.
7. Ұнатқан кейіпкеріне мінездеме беру.
8. Ой ... сөз ... ... өлең шумақтарын
құрастыру.
Оқушылардың сабақтағы ... мен ... ... сан ... Бұл ... педагогикалық әдебиеттерде көрсетіліп,
нақтыланған әрі бірнеше ... ... ... отырады.
Сондықтан қандай да бір пән болмасын, сол ... ... ... ... ... жолдары, шарттары
мен қолданылатын жұмыс түрлерін жинақтап көрсетуге ... ... ... ... мен ... жас ерекшелік ақыл –
ой даму ... ... ... ... ... қызықты болуы.
3. Оқу әрекеті мотивінің, міндет, мақсатының айқындылығы.
4. ... ... және ... ... жоғары
деңгейлігі.
5.Оқуға қолайлы жағдайлардың болуы.
6.Оқушылардың мінез – құлық қабілет ... ... өз ... және ... ... тиімді
ұйымдастырылуы.
8.Оқытудың көрнекілікке, бақылау ... ... ... ... ... оқу ... денсаулығын есепке ала оқыту.
11.Проблемалық ... ... ... ... – жігері, жауапкершілік, борыштық сезімін тәрбиелеу.
13.Сабақ құрылымының әр түрлілік сипатта ... ... оқу ... ... ... үшін, әр
түрлі оқыту әдістерін ... ... ... ең кең ... ... - ол ... ауызша баяндауы. Бұл әдіс ... ... рол ... ... ... ... ... түрлі кезеңдерінде ... жаңа ... ... орын ... өзінің сөзін көрнекі бейнелермен ... ... ... ... анық және ... етіп ... ... тудыратын етіп қоюы, ... ... ... ... ... ... ... жүйелі және дәлелді
болуы қажет.
Мұғалімнің сөзі ... ... ... ... дауыс
ырғағы мен мимикасы мәнерлі және бай ... ... бала бір ... ... түсінбесе, онда мұғалім
шәкірттерді кіналамай, ... ... ... ... үшін өзін
кіналауы керек.Мұғалім балалармен ... ... ... ... ... ... мен ... қолданбастан, әрбір затты ықыласпен, қарапайым ... ... ... ... ... таңда оқушылардың пәнеге қызығушылығы мен ... ... ... ... біз өз ... ... М.Н.Скаткин, мен И.Я.Лернер
оқытудың мынадай әдістерін басшылыққа ...... ... ... ... ... баяндау немесе эвристикалық әдіс.
5.Зерттеу әдісі.
Түсіндірмелі ... ... ... – рецептивті әдіс деп ... ... ол ... мен ... іс - ... ... ауызекі сөздердің, баспа сөзінің, көрнекі құралдардың,
практикалық жұмыстардың ... ... ... ... ... ... Сабақ үстінде оқушылар тыңдайды, көреді, оқиды, бақылайды,
сабақ үстінде ... ... әдіс – бұл ... ... ... еске түсіру және
мұғалімнің тапсырмасы бойынша іс - ... ... ... ... іс - ... ... және оқушыларға жарияланған
білімді бірнеше рет еске түсіру ... ... ... ... ... іс ... ұйымдастырады. Мұғалім мазмұны әртүрлі
тапсырмалар береді. Оқушылар оларды орындайды – ... ... ... үлгі ... ... ... бойынша түрлі тәжірибені
орындайды т.б.
Проблемалы баяндау ... ... ... бойынша мұғалім
оқушыларға проблема – сұрақ ... ... өзі ... Сонымен
бірге оларға шешудің түсінікті ғылыми ... ... ... мұғалімнің іс - әрекеті оқушыларға проблемалы ... ... ... қою, ... ... ... Бұл оқушыларды әр түрлі ой - әрекетін орындауға ойландырады.
Ішінара іздену немесе ... ... Бұл әдіс ... ... – бірте проблемаларды өз ... ... ... ... – ала ... жеке кезеңдерін орындауға үйрету қажет.
Біріншіден, ұсынылып отырған ... ... ... сұрақтар
қойып, оқушыларды проблеманы көруге үйретеді; екіншіден, оқушыларға ... ... ... құрастыруды талап етеді; үшіншіден, ... ... ... ... ... ... оны тексерудің жоспарын құрастыру т.б.
Мұғалім ізденудің жеке ... ... үшін ... қатысуын
ұйымдастырады. Мұны ішінара іздену ... ... ... әдіскерлер бұл
әдісті эвристикалық әдіс ... ... ... ... ... жоспарлайды,
проблемалық міндетті жеке проблемаға бөлшектейді, ал ... ... ... ... ... ... мәні ... материалды мұғаліммен бірігіп ... оның ... ... ... ... ... еліміздің алғашқы жылдарынан бастап –ақ оқыту
практикасында кең түрде қолданыла бастады. ... ... мәні – ... ... ... оқушылардың іздеу, шығармашылық іс ... ... ... өз ... ... үшін ... оқушыларға теориялық
және практикалық ... ... ... ... ғылым шешкен, бірақ
оларға таныс емес ... ... ... ... ... іс - ... жақындайды.
Ю.К.Бабанский бірсыпыра Ресей ғалымдарының оқыту әдістері жіктеуіне
сүйене отырып, ... үш ... ... ... – танымды іс -әрекетін ұйымдастыру және іске ... ... ... ... ... ... әдістері
(иллюстрация, демонстрация,оқу теледидары); практикалық әдістер (жазба
жаттығулар, практикалық ... ... ... ... және ... ... ... проблемалы ішінара
іздену әдістері, өз бетінше жұмыс ... ...... ... әдістері оқушылардың танымдық
істерін қалыптастыру әдістері; оқудағы ... ... ... ... және ... ... ... қоғамдық және жеке адамның маңыздылығын түсіндіру, оқыту
талаптарын қою, ... ...... іс ... ... ... және өзін-өзі
бақылау әдістері: ауызша бақылау ... ... ... ... бақылау әдістері; машиналы бақылау әдістері; өзін - өзі
бақылау әдістері,
Қазіргі жағдайда білім беру ісін одан әрі ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі. Бірақ
бұл жөнінде ... ... ... көзқарастың жоқ ... ... ... ... түсіндіруге болады.
Біздің байқауымызша оқыту әдістерін ... ... ... өзінше
дәлелдейді. Мысалы, кейбіреулер оқыту ... ... ... етіп
білім көзін, екінші біреулері ... ... ал, ... оқушылардың танымдық іс -әрекетін ... ... ... ... ... мен ... шекарасы жылжымалы болады
деген. Сондықтан оқыту ... ... әдіс – ... ал ... ... отырады. Үшіншіден бір әдіс әр ... ... ... ... Мысалы, әңгіме әдісі жаңа ... ... ... ... ... ... міндеттерін шешуде қолданылады.
Оқыту әдістерін жіктеуде мына мәселелерді ... ... ... ... ... ... міндетті шешеді, ә)мұғалім мен
оқушылардың өзара байланыс іс - ... ... ... ... ... ... автордың пікірін ескеріп,оқыту процесін тиімді
ұйымдастыру.
Сонымен, қазіргі қоғам өмірінің ... ... ... ... ... терең зерттеп олардың ғылыми ... ... ... ... тұрған басты міндеттердің бірі.
Бастауыш мектеп – оқушы тұлғасы мен ... ... ... ерекше құнды, қайталанбас кезең. Сондықтан бастауыш ... ... ... ... ... басқышы, қиын да ... ... ... балаларға білім беріп қана қоймай, оны ... яғни ... оқу, ... орта жөнінде дұрыс ... ... ... ... ... ... жасауға
үйрету, ойын дұрыс ... ... ... ... ... ... беру мекемелерінің қазіргі жаңа ... мен ... ... мұғалімдер қауымына жаңаша ... пен ... ... ... шешуді талап етуде. Мұның өзі
бастауыш ... ... ... деген қызығушылығы ... ... ... зор ... ... ... – бұл болашақ тірегі, мемлекеттік маңызды іс. Жан
жемісі ең ... оқу, ... ... ... сол жемісті берер мәуелі
ағашымыз – білім ошақтары емес пе? ... ... ... пен қабілетті
бағалау жолдарымен жүзеге асады.
Еліміз егемендік ... бері ... беру ... ... ... отыр. Білім берудің мазмұны жаңарып, өзгерді, жаңа
талпыныс, жаңа ... ... бірі – ... ... ... жасалуы.
Бастауыш білім - үздіксіз білім берудің ... ... ... ... бір ... білім – білік дағдыларды
меңгерумен ... ... орта ... түсініктерді кеңейту, оларды
шығармашылық бағытта жан – жақты дамыту ... ... ... талабы.
Осы талап тұрғысынан алғанда оқу – ... ... ... ... әдіс ... ... мен жаңа ... тиімді
пайдаланудың маңызы ерекше.
Қазіргі кезде елімізде білім берудің жаңа жүйесі ... ... беру ... ... ... ... беру парадигмасының
өзгеруін, білім мазмұны мен оны оқытудың әдіс – ... ... жаңа ... оқу – ... ... ... ... қарым – қатынас пайда болып, білім ... ... ... қалыптасуы соның айғағы. Оның нәтижесінде:
─ білім ... ... ... ... ... оқу бағдарламаларының нақтылануы
мен байи түсті;
─ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... жеке басын тәрбиелеуде оның рухани жан ... ... ... ... баса ... ... бала ... бірлігіне (отбасы, мектеп, қоршаған ... ... ... технологиялар қолданыс тауып, білім – ғылымның роліне
ерекше мән берілді.
Оқыту ... ... ...... негізделген білім алудан, бұрынғы меңгергендерін пайдаланатын
оқуға көшу, оқушыға орташа ... ... ... бағдарламалардан
саралап, даралап оқыту бағдарламасына өту; ... ... ақыл – ой ... ... ... жүйесіне көшу
болып табылады.
Қазіргі білім беру саласында әр түрлі ... ... ... ... ... ... жаңа идеялар технологиялар
баршылық. Оқытудың педагогикалық ... мәні ... ... ... енбектерінде ашылды. ... жас ... мен ... ... М.В.Клариннің, П.И.Третяковтың, И.П.Сенновскийдің,
М.А.Чошановтың ... ... ... ... ... негізделген оқытудың
педагогикалық технологиясы ... ... ... бұл ... ... ... технологиясын құру
және қолдану мәселесіне басты көңіл бөлінген.
Оқытудың педагогикалық ... жас ... ... ... Ж.У.Кобдикова, С.К.Исламгулова
т.б отандық ғалымдардың еңбектерінде ... ... оқу ... ... жас
психофизиологиялық даму ерекшеліктеріне сай дұрыс таңдап, ... ... ... зор. ... озық технологияларды мұғалімнің
толық меңгермейінше оның жан – ... ... ... болуы мүмкін
емес. Жаңа технологияларды игеру ... ... ...... ... қалыптасуына игі ... өзін ... ... ізденістер арқылы дамытып, оқу –
тәрбие ... ... ... жолдарының табуына көмектесері
хақ. Әлемдік тәжірибеде оқытудың технологиялық ... ... ... ... ...... ... формасы мен әдістерінің
тәсілдерін айқындайтын педагогика – психология нұсқауларының ... ... ... ... аспабы.
Оқыту технологиясының негізгі мақсаты – ... үлгі ... алу, ... ... ... ... көтеру. Оқыту технологиясы
білім берудің тиімді жолдарын зерттейтін ғылым ... ... ... ... ... мен регулятивтің жүйесі,
нақты оқыту процесі”.
Сол оқыту технологиясының бірі – ... ... ... ... ... 2 функциясы:
- Ақыл – ой ... ... ... яғни ... ... ... іздестіруі.
- Оқушының жаңа білімді меңгерудегі танымдық қабілетін, қызығушылық
іс- ... ... ... үшін бұл ... ... ... іс - ... оның ойлау қабілетін қалыптастырады. Оқушының іс ... оның ақыл –ой ... ... ... толықтырады.
Проблемалы ситуация – проблемалы оқытуды ұйымдастыру құралы, ... ... ... ... ақыл – ... ... ... ситуация әртүрлі болуы мүмкін. Мазмұнына қарай – ... әр ... ... ... іс - ... ... ... оқыту деңгейіне қарай:
1.Мұғалімнің ... ... ... ... , оқушы шешетін.
3.Проблеманы өзі қойып, өзі ... ... ... ... ойланбаған жерден,
проблемалық мазмұндама, эвристикалық әңгіме, проблемалық қойылымдар;
проблемалық ... ... ... есеп ... ... ... әдістемелік ерекшелігі сонда, олар проблемалық
ситуацияларды жасауға, оқушының танымдық ... ... ... ... ... ... ... негізделген. Проблемалы
оқытудың қазіргі теориясында проблемалық ... 2 түрі ... және ... ... іс ... оқу ... байланысты. Педагогикалық проблемалы ситуациялар белсенді
әрекет ... ... ... маңыздылығымен баса көрсететін
мұғалімнің ... ... ... ...... ... тууы таза жеке ... Проблемалы жағдаяттар оқыту үрдісінің барлық кезеңдерінде
туады: түсіндіру, бекіту, бақылау ... ... әдіс – ... ... ... ... тудырады.
- мұғалім қарама – қайшылықты тудырады да, одан ... ... ... ... қалдырады.
- проблемалы іс- әрекетте қарама – қайшылық ... бір ... әр ... ... ... ... салыстыруға, топшылауға, факті деп сәйкестендіруге
итермелейді.
- анық ... ... ... ... логикалық талқылауға)
- проблемалық теориялық және практикалық ... ... ... ... ... қате ... уақыты шектелген
, сұрағы анық емес).
Проблемалы оқытудың жалпы функциялары.
- оқушының білім жүйесі мен ақыл – ой және ... іс - ... ... ... танымдық дербестігі мен шығармашылық қабілетінің дамуы;
- Оқушылардың дүниетанымының негізі болып ... ... ақыл – ... ... ... ... жағдайда бірдей тиімді бола алмайды.
Практикада ... ... ... ... ... ... жаңа ... меңгеруде оқушының білім
деңгейін көрсетіп отыр.
Еліміз егемендік ... бері ... ... ... ... ... білім берудің ... ... ... Жаңа
талпыныс, жаңа ашылған жолдардың бірі – ... ... ... ... Бұл ... тұтас педагогикалық үрдісті
өзгертулермен тығыз байланысты.
Дегенмен де адам ... ... ең ... құрылым
оқыту болса, кез - келген оқыту есте ... мен ... ... ... мен ... өз ... жеке ... бола алмайды, өйткені
екеуі де жеке ... ... әсер ... ... ... екі
концепция шығады:
1) ... даму ... ... ... Бала даму ... ... Яғни ... ... даму ... ... ... оқыту концепциясында бала оқу ... ... бұл ... негізін салған орыс ... ... ... ... П.Я.Гальперин,
Л.В.Занков, В.В.Давыдов тағы басқалар. Қазіргі таңда жеке ... үшін ... ... яғни аз уақытты қамтып, жоғары ... ... ... Сол үшін бұл ... ... ... оқыту технологиясы ... ... ... жеке ... бағыт - бағдар беріп, белсенділігін арттырады.
Физиологиялық дамуда бала ... ... ... еттің дамуы,
салмақтың қосылуы, яғни дені сау, шыныққан, ... тағы ... ... ... ... ... не дер едік? Оның ... ... ... мен жас ... ... ... кезде дамыта оқыту технологиясы балаға өз ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Қарым-қатынас жасау барысында: жоспарлауға, ... қоя ... ...... ... ... ... талдай
білуге дағдыланады. ... ... ... ... ... ... асады. Соның негізінде өзіндік талдау, ... ... ... ... ... білім алу жүйелері қалыптасады. ... ... жеке ... ... ... ... ... «Педагогика бала дамуының ... ... ... күніне
сүйену керек»,-деген. Осыған орай ол бала ... екі ... 1) ... даму ... – бала ... қалыптасқан өз
бетінше орындай алатын іс-әрекеттер;
2) Жақын даму ... – бұл бала әлі өз ... ... орындай
алмайды, бірақ үлкендердің көмегімен жүзеге асыра алатын ... ... даму ... ... өзекті даму аймағындағы білімдерін
өз бетінше қолдануға, ... ... ... ... өзіндік дамыта оқыту технологиясын жүйеге келтіріп, оны
үш ... ... - ... ... ... негізін ұғыну. Бұл
мектеп бағдарламасына ... - ... ... іс ... ... білу. Бұл
іс-әрекет сабақтан тыс уақытта орындалады.
3)»Әдістеме» - ғылыми ... ... ... ... ... мен құрылымын жасап, жүзеге асыру.
Осы үш ... бір ... ... ... ... ... ... болады. Өзіндік дамыта ... ... жеке ... өзін-өзі жетілдіру және өзін-өзі
басқара алатын механизм құрып, ... ... ... ... ... ... ... дос, көп ... ... ... ... ... өзін анықтап, еркін өз қалауы бойынша ... ету. ... ... ... технологиясында баланың өзін-өзі
тануын ұйымдастыруға мұғалімнің жоғары ... ... ... оның ... ... ... ... мен
«оқушы» арасындағы сенім мен оның ішкі әлемін танып ... ... мен ... ... ... ... ... осы бағыт ... ... ... ... ... курсы ... Бұл ... ... алатын орны аса зор. ... ... ... ... ... тануы, оны жетілдіру, дамытуы, жалпы адамзаттық
құндылықтарды тану ... ... ... ақиқат өмірде
қолдануына, өз ... ... ... ... ... ... ... оқытуда пайдаланатын тиімді ... ... ... бағдарламаларында мұғалім балаға білім, білік,
дағды беріп қана ... ... ... ... «оқи ... ... деген міндеттер қояды. Бұл ... ... ... ... ... оқытудың Д.Б.Эльконин – В.В.Давыдов жасаған жүйесінің
көздеген мақсаттарына жету тек ... ... ... ... орай бұл жүйенің әдіс-тәсілдері де оқушының ... ... ... ... ... ... ... баланың ізденушілік – зерттеушілік әрекетін
ұйымдастыру басты ... ... Ол үшін бала ... ... ... ... тәсілдерінің жаңа мәселені шешуге
жеткіліксіз ... ... ... ... керек. Содан барып
оның ... ... ... ... ... ... алуға
әрекеттенеді. Сабақ мұндай ... ... үш ... ... ... ... шешудің жолын бірлесе қарастыру.
3.Шешімнің дұрыстығын дәлелдеу.
Бұл үшеуі дамыта ... ...... ... негізгі компоненттері оқушы алдына оқу мақсаттарын қоюда
ешқандай дайын үлгі ... ... ... ... ... сосын
жинақтау арқылы ... ... ... сабақ процесін
ұйымдастырушы, бағыттаушы адам ... ... ... ... ... дұрыстығын өзінше дәлелдей білуге үйретіледі, әр оқушыға ... ... ... ... ... ... тыңдалады. Әрине,
жауаптар барлық жағдайда ... бола ... ... әр ... ... ... ... отырады. Педагогикалық
технологиялардың аттары, авторлары, ... ... ... оқып – ... ... оқу ... ... игертуге мүмкіндік
беретін, басқа технологиялармен салыстырғанда ... ... ... ... оқыту технологиясы.
Модульдік оқыту технологиясының мақсаты - ... ... ... меңгерту. Бұл ... ... ... ... ... пікірталас сияқты формалары қолданылады.
Ал ... ... ... ... ... ... ... модульдік оқыту технологиясы үш бөлімнен
тұрады:
1. Кіріспе.
Тақырыпты модульге ...... ... ... бұл ... ... неліктен оқитындығын саналы түсінуі, әрі қандай негізгі
оқу міндеттері ... ... ... ... мынадай оқу әрекеттері жүзеге асады:
-оқуға проблемалық ... ... оқу ... ... өзін өзі ... ... жұмыстардың жоспарын талқылап, бірлесе отырып даярлау;
Ой- жүйрік, ол әр ... ... озып ... Тіл дамудың
жеткен деңгейінен кейін қалып отырады. Жаңа ... ... ... ... ... ... кестелер т.б. белгілер арқылы
түсіндірген тиімдірек.
Бала алғашқы ... ... ... ... оның ... ... упаковкадағыдай сақталып, қажетіне жарау керек.
Белгілік ... ... ... ... ... Диалогтық
Танымдық іс- әрекетті ұйымдастыру (сұхбаттық) әрекеттік – танымдық. Бұл
бөлімнің ... ... мен ... ... және ... ... ізденушілік, зерттеу ... ... ... оқытуды үйлестіру. Диалогтық қарым- қатынаста оқушылар
бір-біріне әсер ... ой ... т.б. ... ... ... қатынасы нығаяды. Олар бірлесе отырып алға қойылған
міндеттерді толық ... ... ... Ой ... ... ... ... жетелейді.
3. Қорытынды.
Бақылау рефлексивті-бағалаушылық. Бұл ... ... мен ... ... ... Ал білімді бағалау объективті түрде
болады. Бағалау мониторингі ... ... ... ... ... элементтерін басшылыққа ала
отырып, қазақ ... ... ... ... ұсындық:
Сабақтың тақырыбы: Сөз құрамы.
Сабақтың мақсаттары:
Білімділік: Түбір мен қосымша ... ... ... ... ... ... ... дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік: шапшаңдыққа, ұқыптылыққа, сауаттылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: Топпен жұмыс.
Сабақтың көрнекілігі: Тірек ... ... ...... ... ... ... таныстыру. Сыныпты үш ... ... ... ... ... әр ... тапсырамалар беру.
А- тобына – сөз ............ - қосымша
Топтар өз тапсырмаларына дайындалады. ... ... ... ... орын ... бір ... басына А- 1, Б- 1, В- 1
тиыны ... ... ... ... – А- 2, Б – 2, В – 2, соңғы үстелге -
А – 3, Б – 3, В – 3 ... ... орын ... ... ... әр ... ... өз тақырыптарын айтып
шығады. Оқушылар өздерінің орындарына ... ... ... бір
оқушыдан шығып, өз ... ... ...... тірек сызбасы. Б – ... ... ... ... аты Сапа ... ... ... лар ... ... мағыналы бөлшегі
Оқу ... ... ...... ... ... Жалғау
Сөз мағынасын Сөзбен сөзді
өзгертеді ... – ші ... ... ... ... оқушы мұғалім сұрағына жауап беріп отырады.
Модульге енген тақырыптарға байланысты ... ... ... – тобы 245 – ... Сөз түбірін тауып, тиісті белгімен көрсет:
кезекші, сызғыш, оқыды.
Б – тобы 255- ... ... ... ... көшіріп жаз: Орын –
дық, теңіз – ші, үлкен – дік, етік – ші, ...... – тобы 263 – ... ... ... ... жалғаулардың тиістісін
жалға: Ананың, наурыздың, Мараттың, аспанның.
Әр ... бір ... ... ... ... ... сәті.
- Қазір балалар қандай мезгіл? (Көктем)
- Олай болса, әр топ ... ... ... ... ... ... және
қосымшалы сөзді табамыз.
Топпен шығармашылық жұмыс.
А – тобы 266 – жаттығу.
Суретке қарап ... ... ... – тобы 266 – ... ... , сөзқұрамына талдау.
В – тобы 279 – жаттығу.
Ребусты ... ... ... ... ... ... сөзжұмбақ шешіледі.
Тігінен табылған тор көздегі сөзге қосымша жалғап көрейік. Оқу – ...... Біз ... ... (Оқушымыз)
- Қандай уәде береміз?
«5» болсын алар бағамыз,
Білімнен ... ... ... көп ... берсін санамыз.
Бағалау.
Үйге тапсырма.
Бастауыш ... оқу – ... ... ... ... ... моделі мен өлшемдері.
Дүниеде түрі мен түсі, формасы мен ... ... екі ... ... емес ... қабілеті мен мүмкіндігі, темпераменті ...... ... екі ... ... ... «Тәрбие
жұмысының тәжірибесі - деп жазды В.А.Сухомлинский - ... ... ... жан ... ... көзімізді жеткізді,
сондықтан жас адамдағы сол ... ... ... ... ... ... мен ... жұмысын сәтті
ұйымдастыра білгенде өзінің қайталанбайтын, ... ... ... адам ... біз ... айтылған пікірді басшылыққа ала ... біз оқу ... ... әр оқушының жеке қасиеттері мен ... ... ... жекелеп оқытудың маңызы зор демекпіз.
Оқушыларды жекелеп оқыту ... ... ... қиындық
тудыратын ең басты мәселе, ол оқушыларды қалай жекелеп оқыту, ... ... ... ... бөлу, оқушылардың бастапқы білім,
іскерлік, дағды деңгейлерін қалай ... ... орай біз ... ... мәселесін зерттеген көптеген ғалымдардың (И.Е.Унт,
А.А.Кирсанов, А.А. ... ... ... ... ... жасадық. Дидактикадағы оқушыларға жеке ... ... ... оқу ... мен ... ... әсер
ететіндей ерекшеліктерді ескеруді қарастырады.
И.Унт оқу жұмысын ... ... ... жасай келе оқушыларға
жеке тұрғыдан ... ... екі ... ... ... әртүрлі ерекшеліктерін комплексті ескеру;
2) қандай да бір жеке ... ... ... бұл ... зерттегенде, оқушылырдың білім,
білік, дағды деңгейлері мен ... ... ... ... ... Мысалы, А.А. Бударный оқушының оқуға және
еңбекке деген ... ... жөн ... Оның ... ... қабілеті оның талдау, жинақтау, қорыту, жалпылау сияқты
ақыл – ой әрекетінің ерекшелігімен, ақыл – ой ... ... ... ... еңбекке қабілеті – обьективті (оқыту ... және ... ... ... қатынасына, ерік жігерінің
дамуына, оқушының көңіл – күй жағдайына) факторларға ... ... және ... ету ... оның оқу ... сәйкес келеді.
А.А.Кирсанов негізінен оқушының екі ... ... ... ... ... қалыптасу деңгейі;
2) шығармашылық белсенділігінің деңгейі.
Е.С.Рабунский ... үш ... ... ... үлгерім деңгейі;
2) танымдық белсенділігі;
3) оқуға деген қызығушылығы.
Оның ... ... ... ... деңгейінің оқу
бағдарламасының ... ... ... ... мен іскерлігін
тәжірибеде қолдану, танымдық тапсырмаларды орындау ... ... ... – ақ Е.С.Рабунский оқушылардың танымдық белсенділігінің ... ... ... ... ... яғни ... ... көмегінсіз танымдық, кейде
типтік тапсырмаларды да ... ... ... ... ұқыпсыз,
өзінің іс - әрекетін дұрыс ұйымдастыра алмайды;
ә) орта ... ... ... ... ... ... ... өз бетімен орындайды, ... жаңа ... ... ... біршама қиналады, өз іс - әрекетін
ұйымдастыра ... ... ... ... ... ... ... ісін
аяқсыз қалдырады);
б) жоғары деңгей (өз деңгейіне сай танымдық ... ... ... өте ... өз іс - ... ... ұйымдастыра
алады, ұқыпты іске белсене араласады).
Оқушыларға жеке тұрғыдан ... ... ... ... пікірінше, оқушылардың жас ... ... ... ... ес, танымдық қызығушылығы, арнайы іскерлігі мен
дағдылары және жалпы ... ... ... ескерген жөн.
Сонымен, оқушыларды жекелеп ... ... ... ... ... ... ... қандай типтік ерекшеліктерін
ескеру қажеттігі туралы пікірлері әртүрлі екенін ... ... ... ... алдына қойған мақсатына қарай алуан түрлі өлшемдерді
ұсынады.
Оқушыларды жекелеп оқытуды ... оқу ... ... ... әсер ... оқушыларды белгілі бір ... ... ... білудің маңызы зор.
Сондықтан ... ... ... ... ... процесін
гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқытуды жүзеге ... ... ... ... ... беретін топтастыруларға ... ... топ ... сынып ішіндегі оқушылар тобының
ерекшеліктеріне сәйкес келуі;
• Әр пән ... ... ... ... ... танымдық
белсенділігі мен өз ... ... ету ... әртүрлі болуы
мүмкін. Соған сәйкес оқушылар әр ... ... ... ... Оқушының бір топтан екінші ... көшу ... ... яғни ... ... ... ... өсуін
көрсететіндей болуы;
• Әртүрлі топ оқушыларының ұжым ... ... ... ... ... ... Әрбір оқушылар тобымен жұмыс істеу жүйесін ... ... ... ... және ... ... жуық ... пікірін басшылыққа ала ... ... – ақ ... ... ... бастауыш сынып оқушыларын жекелеп
оқытуды жүзеге асыру ... ... ... ... арттыруға
ықпал ететіндей мынадай қасиеттер жиынтығы:
1) ... ... ... ... ... білік, дағды деңгейі;
4) өзіндік әрекеті ескерілуі қажет деп ойлаймыз.
Осы ... ... біз ... ... ... дамуының
шамамен үш ... ... ... ... ... көрсетуге
тырыстық, әрине ... ... ... ... ... мүмкін. Оны
төмендегі 1- ші ... ... ... ... ... ... үшін ... ерекше із
қалдырып, күшті әсер ететін тұлға болып саналады. ... ... бас ... мен ... қарым – қатынас жасай ... бала үшін ... ... ... ... қиын емес.
Мұғалім оқушылардың ... ... мен ... ... ... оқу іс - ... ... алуан түрлерін, әдістерін
білумен қатар, оқушылармен гуманды қарым – қатынас жасай ... ... жеке бас ... ... ... қарым – қатынас жасау барысында оқытушы карнегидің ... ... ... ... біліуінің маңызы зор:
1) сыпайы ... әр ... ең ... жетістігі болса да, шын пейіліңізбен
мадақтаңыз;
3) ... ым мен ... ... ... ... ережелерді сақтай білу мұғалімге кез – ... тіл ... ... мүмкіндік береді деп ойлаймыз.
Бастауыш мектептегі ... ... ... ... тек ... ... ... іс - әрекетке
қатыстыру жеткіліксіз, сонымен қатар И.П.Товпинецтің пікірінше, ... ... ... де ... ... ... айтылған пікірлер бізге бастауыш сыныптың оқыту процесін
гуманизациялау негізінде ... ... ... оқытуды
ұйымдастыруының дидактикалық моделін ... ... ... ... ... төрт компоненттерден тұрады:
| Өлшемдері | ... |
| ... ... ... ... | ... ... | ... біршама тұрақты, | Танымдық қызығушылығы ... ... ... шын ... ... ... ... |тұрақсыз. Сыртқы |
| ... ... ... ... әлі ... ... |тітіркендіргіш әсерлі болғанда|
| ... өз ... ... ... ... ... ... уақытша пайда болып, |
| ... ... ... ... ... ... сөнеді. ... | ... | ... ... ... | ... орындауға |
|белсенділігі ... ... ... ... ... ... |белсенділік танытпайды.Мұғалім|
| ... ... бар ... ... ... алмайды. |тарапынан үнемі қолдау, |
| ... ... ... ... ... ... беріп отыруды |
| ... ... ... ... есте ... |қажетсінеді. Зейіні ... |
| ... ... ... ... ... ... материалды|тез шаршайды. Есте сақтау |
| ... есте ... ... қорытынды жасауда |қабілеті, ойлау әрекеті төмен.|
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... және ... ... ... | |
| ... ... ... | | |
| |тез ... | | ... | ... ... ... және | ... материалды меңгеруге | Бағдарламалық білімнің |
|дағдылары ... ... ... ... ... ... деңгейін меңгеруге |
| ... Оқу ... ... ... ... |мүмкіндігі бар, алайда |
| ... тез ... ... ... ... ... ... бірден түсіне |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... бөлуін, көмектесуін |
| ... ... ... |ал шығармашылық тапсырмаларды |қажетсінеді. |
| ... ... оңай ... |орындауда қиналады. | |
| ... | | ... ... | ... ... ... | Бұрынғы біліміне сүйеніп, | Өз ... ... ... |
| ... яғни өз ... ... жағдайларда өз бетімен |іскерлігі қалыптаспаған. Көбіне|
| ... ... ... ... ... ... |мұғалімнің көмегімен |
| ... ... ... салыстыру, талдау |репродуктивті тапсырмаларды |
| ... өз ... ... ... ... ... Өз жұмысының |
| ... ... ... |Кейде өзі жіберген қатесін өзі |нәтижесін ... ... |
| ... ... және ... ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... ... таба ... | |
1- ...... ... ... даму ... ... ... оқытуға қажетті білімі, яғни ... ... ... ... жекелеп оқытудың әдістері мен формаларын
меңгеруі, ... ... ... тән ... және ... білуі;
- мұғалімнің жеке бас қасиеттері. Ол ... ... ... сүю, ұстамдылық, әділдік, жауапкершілік сияқты
адамгершілік; өзінің, сондай – ақ ... іс - ... алу ... ... ... және мұғалімнің
мінез – құлық, жүріс – тұрыс ерекшеліктерін қамтиды;
- оқушыларды ... ... ... асыра алу іскерлігі мен
дағдысы, яғни мұғалімнің оқушының ... ... ... ... қолдана алуы, белгілі бір ... ... ... ... ... ақыл - ой ... мен
қызығушылығына қарай жеке тапсырмаларды құрастыра білуі, оқушыларды
жекелеп оқытуда оқу іс - ... ... ... ... ... ... – қатынас жасау ... Оның ... ... жылы ...... ... баланың жеке басын қадірлеу,
оның қуанышы мен қайғысына ортақтаса білу, оқушының кемшілігін сынып
алдында ... ... ... ... ... үмітпен қарау,
талап қою сияқты қатынас жасау ерекшеліктері енеді.
Бастауыш сыныптың оқыту ... ... ... мұғалімнің
оқушлырады жекелеп оқытуды ұйымдастыруының дидактикалық ... ... 1- ... ... ... ... асыруға
қажетті білімі
оқушыларды жекелеп оқытуды
ұйымдастыру
іскерлігі
Сурет -1 . Оқыту ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық моделі.
Педагогикалық тәжірибелі эксперименттің нәтижелері
Жұмысымыздың алдыңғы тарауы мен ... біз ... ... білім беретін орта ... ... ... ... оның ... ... мен бағыттары жайлы
отандық және ... ... ... ... ... ... талдау жасап, бастауыш ... ... ... ... асырудағы оқушыларды жекелеп оқытудың маңызын
қарастырғанбыз.
Енді тәжірибе жүзінде ... ... ... оқу – ... гуманизациялауға қалай ықпал ететінін ... ... ... Бұл ... тәжірибелі - эксперимент жұмысын жүргізуге
түрткі болды.
Тәжірибелі - ... ... ... мына ... ... ... деп табылды:
• сыныптың жалпы ішкі атмосферасын анықтау, яғни мұғалімнің ... ... ... ... тарта білуі, мұғалімнің оқушылармен
және оқушылардың бір – бірімен ... ... –ақ ... ... ... ... – қатынасы, баланың көңіл – күйі, сезімі;
• мұғалімнің оқыту процесін ... ... ... ... түсінігін, оны сабақта қалай іске асырып отырғандығын
байқау;
• қандай да бір ... ... ... ... ... өлшемдерін анықтау;
• оқушылардың білім, білік, дағдыларының ... ... ... тілі және ана тілі ... ...... жұмысы Алматы қаласының № 98 ... 3- ші ... және ... ... №124 – ші ... мектебінің, Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... ... эксперименттің бірінші кезеңінің мақсатына сәйкес біз
сынып ... ... ... ... ... ... ... – қатынасын, оқушылардың сабақ және үзіліс кезіндегі
өзара қарым – қатынасын, ... ... ... көңіл – күйін
зерттедік. Сондағы байқағанымыз:
Мұғалім материалдың мазмұнын ... ... ... көбіне әңгіме,
әңгімелеу, жаттығу, репродуктивті ... ... ... ашу ... ... ... қойып, кейде қосымша
материалдар ... ... ... сабақ көбіне бір сарынды
өтеді., яғни сабақ мазмұнына сәйкес проблемалық ... ... ... ... ... өздеріне жаңа сабаққа ... ... ... және оны ... әр ... дидактикалық ойындар
ойнату, жарыс әдістері кеңінен қолданылмайды. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... жұмыс негізінен тұтастық түрде жүргізіледі ... тек ... ... ... жеке ... бөлінеді. Оларға жеке
түсіндіреді, өткен материалды көбірек сұрайды. Алайда оқушы ... ... ... уақыт тұрып қалады. Мұғалім үлгерімі төмен оқушыллармен
жекелеп жұмыс жүргізгенде, ... ... бос ... ... ... іші шуға ... -ақ ... өзіндік тапсырмаларды барлық оқушыларға бір
деңгейде береді. Олардың ... ... ... әртүрлі
болғандықтан біреуі бұрын, екіншісі кейін, үшіншісі мүлде кеш ... ... ... жаңа ... орындауға көшуіне
қиындық туғады.
Бастауыш ... ... ... ... сыныпта көбіне
жақсы оқитын оқушылар нашар ... ... ... ... ... ... ... жоғары да, нашар оқитын кейбір ... ... ... өз бетімен ... Бұл ... ... ... жылы қатынастың жоқтығын көрсетеді.
Мұғалімнің оқушылармен қарым – ... ... ... тоқталсақ,
мұғалім оқушылармен ресми түрде ... ... ... ... жауап берген оқушыларды мадақтап, қолдап отырады да, ... бере ... ... зекіп ұрсып тастайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... қазір ғана айтты
ғой, құлағың естімей ме?», «Ерлан түк ... ... ... ... ... бола ма», «айқайлама екі ...... ... жасайды.
Зерттеу тақырыбымызға сәйкес басатуыш сыныптың ... ... ... ... ... тәжірибеде қалай жүзеег
асырылып ... білу ... ... ... №98 – ші ... және №124- ші арнайы орта ... ... ... және ... ... ... көтеруге келген бастауыш
сынып мұғалімдері арасында сауалнама ... ... ... ... 20 ... ... ... Сауалнама нәтижесі
төмендегі ... ... 2 – ... ... сауалнама нәтижесі:
|Сұрақтардың мазмұны ... ... ... |
| | ... | |дің ... ... ... ... ... ... |3 % ... |Дұрыс, ... дәл емес |8 % |
| ... емес |6 % |
| ... ... бермегендер |3% ...... ісін ... ... |4 % ... дегенді |Дұрыс, бірақ дәл емес |10% ... ... ... ... емес |3 % |
| ... жауап бермегендер |3% ...... ісін ... ...... |9% ... ... ... ... |4% ... ... ... ... ... |3% ... тәжірибеңізде оның |Балалардың жеке басын құрметтеу |- ... ... ... дұрыс емес | ... ... ... ... |2% |
| | |2% ... ... жекелеп |Үлгерімі төмен оқушылармен жұмыс |7% ... ... ... ... ... жұмыс | ... ... ... және ... жоғары|4% |
| ... ... |3% |
| ... ақыл – ой ... | |
| ... ... ... |2% |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... емес |2% |
| | | |
| | |2% |
| ... ... ... |12% ... іс - ... ... |3% ... ... |Жұп ... |- ... ... ... ... ... |- |
| ... ... ... |5% |
| | | ... ... мұғалімдердің көбі сұрақтарға дұрыс
жауап бере алмаған, ал кейде ... ... ... бере ... және 2- ші ... бойынша кейбір мұғалімдердің пікірлері -
балаға жылы ... ... оның ... жол табу ... мінезі
тұйық, жасқаншақ балаларды сабаққа тарту, олардың ... ... ... – ақ ... тек 4% -і ғана оқу – ... процесін
гуманизациялауға байланысты А.С. Макаренконың, В.А. ... ... ... ... ... 16% - і оқу
-тәрбие ... ... ... ... осындай жағдай оқушыларды жекелеп оқытуды жүзеге асыруға да
байланысты.
Мұғалімдердің көбі оқушыларды ... ... деп ... ... үлгерімі жоғары немесе дарынды балалармен жұмыс ... ... ... ... ... деп негізінен
үлгерімі жоғары оқушыларды ... ... ... ... ... кейбір мұғалімдер жете түсінбейтінін аңғаруға ... – ақ ... ... ... ... ... оқушыларын
жекелеп оқыту, оқу –тәрбие ... ... ... арналған
мақалалар жоқтың қасы. Тек біраз мұғалімдер ғана ... ... ... ... ... ... бірнеше мақала берген.
Жоғарыда айтылған пікірлер ... ... ісін ... ... ... ... теориясы мен әдістемесі жоғары педагогикалық
сабақтардың сағат саны бұл ... ... ... ... ... ... байқау үшін оқушылардың бастапқы
білім, білік, дағды ... ... ... жөн ... ... ... тобының білім, білік, ... ... ... және ... тест ... ... ... Қазақстан республикасы бастауыш ... ... ... ... мазмұны мен ... ... ... ... ... және ... деңгейді
басшылыққа ала отырып құрастырылды. Мысалы, қазақ тілінен экспериментке
қатысқан ... ... 10 ... ... тест ... Әр ... ... вариантты жауабы бар. Оқушы дұрыс ... бір ғана ... ... алу қажет.
Тест нәтижесі ... ... ... ... ... үш
деңгейде анықталды. Тапсырманы ешбір қатесіз, өз бетімен ... - ... ... ... өз бетімен орындауда бір
қатеден төрт ... ... ... ... - орта ... өз ... ... төрт және одан да көп қате жіберген
оқушылар төменгі ... ... ... ... ... оырып, графикалық түрде
төмендегідей бейнеледік:
Кесте 5 – Қазақ тілі бойынша ... ... ... ... ... ... деңгейі:
| Деңгейлер ... тобы ... тобы |
| ... саны | % ... саны |% ... | 31 45 |32 |12 ... | 33 48 |33 |56 ... | 5 7 |6 | 32 ... | 69 |71 |100 |
| |100 | | ... 6 – Ана тілі ... ... сынып оқушыларының білім, білік,
дағдыларының бастапқы ... ... ... тобы ... тобы |
| ... саны | % ... саны |% ... | 34 49 |34 |48 ... | 28 41 |30 |42 ... | 7 10 |7 | 10 ... | 69 | 71 |100 |
| |100 | | ... ... жазған диктант жұмыстарын тексеру барысы
оқушылардың мынадай ... ... ... ... берді:
• н-ң, қ-х, и-й, қ-ғ, м-н, ө-ү дыбыс әріптерін бір- ... (бұл ... ... ... ... тән, ... төмен оқушыларға);
• орыс тілінен енген дыбыс - әріптерібар сөздерді жазғанда (ферма
... ... ... ...... ... дыбыс - әріптерді жазу кезінде (ю- йу, я – ... екі ... ... ... ... келгенде арасына дауысты әріп
қосу (Қазақстан – Қазақыстан, кран – кыран)
• кейбір ... ... ... ... ... есімдерді жалқы есімдермен ... және ... ... қателіктер жібереді (ақбөкен – ... ... ... ... ... не ... ы, і дыбыс - әріптерін ... не ... жазу ... - ... сиыр – сыиыр, істеді - ...... ... ... ... тілі ана ... ... ... ... ... мен жаттығу
жұмыстарының мазмұнымен ... ... ... ... білік,
дағдысы мен танымдық белсенділіктеріне, танымдық қызығушылығына, өзіндік
әрекет ету ... ... ... түрлендіріп беруге
тырыстық.
Енді оқыту процесін гуманизациялау мақсатында ... ... ... ... ... қалай жүзеге асрғанымызға
толығырақ тоқталуды жөн ... ... ... алғашқы тоқсанында
оқушылар алдыңғы сыныптағы ... ... ... ... ... біз ... ... білім, білік, дағды
деңгейін байқап, білімінде кеткен ... ... ... ... ... тілнен кейбір ... ... ... ... ... ... ... яғни олар
сөйлемде «н» әрпінің орнына «ң» әрпін, «ү», әрпінің орнына «ұ» ... ... ... қате ... ... ... бұндай қате
жіберетін оқушылар оына, жеке ... ... ... ... «н» мен «ң», «ү» мен «ұ» ... ... ерекшелігін түсіндір,
оларды бір – бірімен салыстыр;
- «н» және «ң» дыбыстарына қатысты жұмбақты ... ... айт, ... ... ... Осы ... қатыстырып сөз ойла, көп нүктенің орнына ... ... ... осы ... ... ... назар аудар т.б.
Сол сияқты оқушыларға қиындық тудыратын тағы бір ... ... ... ... Осы ... жою үшін әр ... мазмұны
мен мақсатына сәйкес мынадай жұмыстар жүргізілді. Мысалы, бір оқушыға:
«ферма, колхоз, республика, ... ... ... ... ... сақта» - деп, бірнеше минуттан ... ... ... Шамамен
сондай қате жіберген екінші оқуышыға дұрыс ... ... ... ... бірінші оқушының жазғанымен ... ... ... ... – ақ ... екі дауыссыз дыбыс - әріптер қатар келетін
сөздерді жазуда қате ... ... ... жұмыстар
жүргізілді: жаттығу ішінен ... екі ... ... келетін сөздерді
теріп жаз. Олардың түбірі мен қосымшасын тап. Бұл сөздерде бірдей ... неге ... ... тұрғанын түсіндір. (айт – ты, кет – ті, ... пен, ... – та т.б.). ... ... сөзге қосымша жалғанып тұрғанын
айтты. Кейде «Үміт түбіт түтті, ... ... ... ... ... тез және дұрыс айтқызуға болады.
Сабақта оқушылардың ... мен ... ... мақсатында оқушыларға тапсырмаларды өз қалауы бойынша (
біреуін, не екеуін, не бірнешеуін) ... ... ... ... ... ... тақырыпқа байланысты бір жаттығуды орындау ... ... ... ... ... мәнерлеп оқы, мәтінде не туралы айтылғанын ... ... ... ішінен зат есімді тап, жалпы немесе жалқы екенін ажырат;
- мәтіннен зат есімді тауып, сұрақ қой, неге ... ... ... көлемі мен орындауға жіберілетін уақытты ... және ... ... ... ... шамамен алдын –
ала ... ... ... ... ... үшін тапсырманы
дұрыс, көп орындаған оқушыларды қолдап, мадақтап, ... ... ... ... отырдық.
Бұндай жұмыстар бізге оқушылардың белгілі ... ... ... алу ... ... жеңл не, ... өз бетімен орындауға қаншалықты ынталы екенін, қандай
тапсырмаларды орындауда ... ... ... ... ... – құлқындағы өзгешеліктерін байқауға мүмкіндік ... ... ... кейбіреуі қарапайым, өз ... ... ... ал ... өз ... білмей күрделі
тапсырмаларды таңдағандығын ... ... ... тапсыраманы қиналмай бірден орындаса,
біреулері мүлде ... ... Бұл ... оқушылардың өз
мүмкіндіктерін толық ... ... ... ... алғашында оқушылар неғұрлым
жеңіл, аз ғана тапсырмаларды орындаса, ... ... көп, ... ... тырысты. Оның себебі оқушылармен жылы қарым –
қатынас ... ... дер ... ... беріп, ынталандырып, сенім
артып отыру деп ойлаймыз.
Тәжірибелі - ... ... ... ... гуманизациялауда
оқушыларды жекелеп оқытуды сабақтың әр ... ... ... ... дәлелді болу үшін қазақ тілінен ... ... ... үзінді келтіре кетейік.
Үшінші сыныпта «Баяндауыш» тақырыбын оқушыарға қызықты, әрі оңай
меңгерту ... біз ... ... ойынын пайдаландық. Ол үшін
сыныптағы ... үш ... ... әр ... ... ... ойынның шартына сәйкес сөздерді ... ... ...... ... ... топқа – жүзеді, сүзеді; үшінші
топтағы оқушыларға – көмектеседі, жауады деген сөздер берілді.
Ойынның ... әр топ ... ... ... ... ... ... Қалған топ мүшелері оның қандай сөз ... ... ... ... бір- бірімен ақылдаса отырып, жұмыла
еңбек етуге үйретеді. Оқушылар барлық ... ... әрі ... отырып
қимылмен көрсетіп, сөйлем құрап талдады. Әсіресе, Бақытжан ... ... ... өте ... көрсетті.
Ойын аяқталғанда қорытынды ... үшін ... ... ... ... осы ... ... қорытынды шығауруға болады?
- Жүзеді, жауады, көмектеседі, ... ... ... ... ... несін білдіріп тұр? Олар қандай сұрақтарға жауап береді?
- ... ... ... «бастауыштың қимылын білдіретін сөерді баяндауыш дейміз»,
Бақытжан «Бандауыш қайті?, неғылды?, не ... ... ... ... - деп, баяндауыштың ережесін өздері шығарды.
Содан кейін плакатқа жазылған ... ... ... оны ... мен ... ... ... шығарған ережесімен
салыстырттық.
Жаттығу жұмысы. 159 – жаттығу.
Руфина жаттығудың тапсырмасын , содан соң ... ... ... ... әр ... жеке ... ... ші топ: сөйлемлі көшіріп жазып, қарамен берілген ... ... Қай ... ... екенін табу. Болған соң бірінің жазғанын ... ... бұл ... ... ... қате ... ші топ: ... көшіріп жазып, қарамен берілген ... ... Олар қай ... ... ... табу. (бұл топтағы кейбір
оқушылар қай сөзбен қай ... ... ... ші топ: ... ... жазып, неге мына сөздер қарамен беріліп
тұрғанын білу. өлеңнің мазмұнынашу. Баяндауыштар сөйлемнің қай ... ... ... ... (бұл топ өте ... ... ... топ мүшелері бір – бірімен ... ... ... ... ... топ ... ... дұрыс орындады.
Дегенмен, бірінші ... ... ... ... ... ... Сондықтан осы топ балаларына көбірек көңіл ... ... ... ... «Дұрыс айтып тұрсың, ... ... ... ... айта ... Абылай, менің құлағыма сыбырлап жіберші.
Ойлан. Енді дұрыс. Абылай, енді Нұрымға ... ... - деп ... ... ... - ші жаттығу. Мәтінді оқып, қарамен жазылған сөйлемдерді көшіріп
жазу.
Оқушылармен төмендегідей жұмыстар жүргіздік:
- Еркөкше, ... оқып ... ... бұл ... кім туралы
айтылған?
Азамат: - Мәтінде ... ... ... айтылған.
Мұғалім: - Сәкен туралы мәтінде не айтылған? Ол ... адам ... ... ... адам ... ... о лай деп ойлайсыңлар?
Ермек: - Ол үнемі іні қарындастарына қамқорлық көрсететін.
Мұғалім: - ... сол ... ... тауып оқышы.
Ермек: - Сәкеннің іні – қарындастарына көмектесетін жерін тауып ... ... ... - ... ... Оны ... білдіңдер?
Бақытжан: - Ана тілінен шығамасын оқыдық.
Мұғалім: - Қандай шығармаларымен таныстыңдар?
Руфина: - Туған елім. ... ... ... ... - ... «Тау ... деген ән жазған»
Мұғалім: - Берік дұрыс айтады. Сәкен ән де ... Ал ... кім ... деп ... - ... - ... балалар, Сәкенің інісі. Ол ... ... ... адам ... сендер білсін, сендер де сондай адам ... ... ... Ал ... іні – ... көмектесесіңдер ме?
Оқушылар өз ойларын ортаға салды. ... ... ... соң ... жеке ... ... – ші топ. ... жазылған сөйлемдерді көшіріп ... ... ... ші топ. ... ... ... ... жазып, сөйлемнің қай
түріне ... ... – ші топ. ... ... ... ... жазып, сөйлем түріне
ажырату. Мәтіннің түрін ажырату дәлелдеу.
Әр топтағы жеке оқушылармен де жұмыс жүргізілді. ... ... ... ... ... ... қиналады. Сондықтан оны тақтаға шығарып,
онымен төмендегідей жұмыстар жүргіздік:
- Нұрым ... ... ... ... ... Мына ... сөйлеміңде неше сөйлем бар? Санашы?
- Сөйлемде бес сөз бар.
- Нұрым өз ... ... – ақ 2- ші ... ... ... қасына барып,
сөйлемнің қай түріне жатады деп ойлайтындарын ... ... ... Содан кейін Ермектен ... неге олай деп ... ... ... ... ... ... айтқанда шатасады.
Сөздік жұмысы.
Оқушылар назарын тақтаға жазылған «жаздыгүні» сөзіне аударып, талдау
жасаттық.
Сабақты қорыту.
Оқушыларға ... ... ... ... жаңа ... қорыттық.
Сондай – ақ үй тапсырмасын да әр ... ... ... ... 161- ші ... – ші топ. ... мәнерлеп оқып, баяндауышты табу.
2 – ші топ. Өлеңді мәнерлеп оқу. Өлеңнің мазмұнын ашу, ... ші топ. ... ... оқып, баяндауыштың қай сөздермен
байланысып тұрғанын табу.
Оқушылардың берген ... ... ... жақсы меңшергенін
байқадық.
Сонымен қатар, оқушылардың шығармашылық, ойлау қабілеттерін ... ... ... «зат ... ... ... әр ... төмендегідей жұмыстар жүргіздік.
Алдымен, 322 – жаттығуды оқытып, талдатып, оның тәрбиелік мәнін ... ... әр ... ... ... Бұл ... ... оқушылар тапсырамны дербес орындайды.
І топ. «Екі дос» әңгімесін ... ала ... ... ... ... досы туралы, не досымен болған оқиға туралы әңгіме
жазу. (Бұл ... ... ... қоры аз. ... ... жазу барысында қиналады. Жоғарыдағы тақырып оқушылардың өз
өмірімен ... ... ... ... ... ... шығарма жазуға үйренеді деп ойлаймыз).
2 – топ. «Екі дос» ... ... ... ... ... ... тәуелденіп тұрған зат есім ... ... (Бұл ... ... мәтіннің мазмұнын қаншалықты жетік меңгергендігі туралы
мәлімет беріп, ойлау қабілеттерін ... деп ... топ. ... ... кез – ... зат есім ... ... құрастыру. (Бұл тапсырмалар оқушылардың тапқырлық, шығармашылық
қабілеттерін арттырады деп ойлаймыз).
Осы ... ... әр ... ... ... ... мысал келтіре кетуді орынды ... ... ... ... ... ... ... досым – Нұрым. Ол екеуіміз күнде ... ... ... ... ... Мен ... ... жатсам олмаған
көмекетседі, ал ол білмей ... мен ... Бір күні ... үйге
қайтып бара жатқанда маған бір бала ... ... ... ол ... ...... Ол бала ... тиіскен жоқ, екеуімізден қорықты».
Әңгіме толық ... да ... ... ... ойын ... ... Егер осындай жұмыстар мүмкіндігінше жиі жүргізіліп
отыратын ... ... ... қол ... ... деп есептейміз.
2 – топтағы Азамат деген бала «Екі дос» ... ... ... ... ... ... ... мақалды мысалға келтірсе, Ермек
«Ақылы көпті дау ... досы ... жау ... ... ... ... ... Берік «Серік» деген сөзге ребус ... ... ... «Абдолла» деген сөзге ребус құрастырды.
Оқушыларды жекелеп оқытуды ұйымдастырудағы ... ...... ... ... ... ... міндетіміз – оқушы
бойында адамгершілік қасиеттерді ... ... ... тұлға
болып шығуына ықпал ету, оқушылардың арасында жылы ...... ... қасиеттерін жоюға көмектесу.
Сондай – ақ ... ... ... ... ... ... оқыту барысында бланың білімін тек мұғалім ғана
тексеріп қоймай, оқушылар бір – ... не бір ... өз ... ... ... ... оқушылардың тапсырмаларын тексеруге мүмкіндік
алады. Бұл - әрі ... ... ... әрі ... ... оқушының өзін мұғалім ретінде сезінуіне
мүмкіндік тудырады.
Тәжірибелі – ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
1) мұғалім – оқушы
2) оқушы – оқушылар (бір оқушы бірнеше оқушыны ... ...... ... ... өзін - өзі ... процесін гуманизациялау ... ... ... ... барасында эксперимент сыныбындағы оқушылардың
белсенділіктері, сабаққа ... ... ... ... ... ... бөліну, не кемшіліктеріне күлу сияқты ... ... ... бір – ... ... жылы, өзара көмек
сияқты ...... ... қол ... ... ... ... сенімсіздігі жойылып, сабаққа жақсы қатысып, басқа
балалармен ... ... ... ... эксперимент сыныптарында
қазақ тілінен алынған тест ... мен ... ... барысында
екінші топтағы 13 оқушының бірінші ... ... ... ... ... ... өтуі, ал ана тілінен екінші топтағы 11
оқушының ... ... ... ... топтағы 15 оқушының екінші
топқа ауысуы дәлел бола алады. Бұл ... оқу – ... ... ... ... ... шебер ұйымдастыра білуі
мен оларды ... ...... ... ... ... ... – эксперимент кезінде жүргізілген жұмыстар оқыту процесін
гуманизациялау ... ... ... ... дидактикалық моделі мен оның құрамды ... ... ... яғни ... ... ... ... мен тангымдық қызығушылықтарының артуына және дербес
тұлғалық қасиеттерінің, өз ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерінің дәлдәгәне көз жеткізу
мақсатында бақылау және ... ... тест ... Оның ... ... ... көрсетілген.
Кесте 8 – Қазақ тілінен жүргізілген ... тест ... ... ... тобы ... тобы |
| ... саны | % ... саны |% ... | 17 25 |29 |41 ... | 34 49 |33 |46 ... | 18 26 |9 | 13 ... | 69 |71 |100 |
| |100 | | ... 9 – Ана ... ... ... тест тапсырмаларының
нәтижесі:
| ... ... тобы ... тобы |
| ... саны | % ... саны |% ... | 19 27 |33 |46 ... | 28 47 |29 |41 ... | 18 26|9 | 13 ... | 69 | 71 |100 |
| |100 | | ... ... ... ... ... ... ... білім деңгейі бақылау ... ... ... ... ... ... ... тобындағы оқушылардың ... және ... ... де ... ... бар ... ... болады.
Эксперимент тобындағы оқушылардың ... ... ... және ... ... ... ... келтірілген мысалдардан бастауыш сыныптың оқу
– тәрбие процесін гуманизациялау ... ... ... ... ... ... көрсетті және оқыту процесіне енгізу
арқылы күтілген ... қол ... ... ... қорытынды жасауға
мүмкіндік береді.
Тәжірибелі – эксперимент жұмысының нәтижесі ... ... ... ші орта мектебінің және №124- ші арнайы орта ... ... ... ... ауданындағы орта ... ... ... ... мақұлданды.
Сонымен тәжірибелі – эксперимент өз мақсатына жетті, ... ... ... ... ... ...... поцесін ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін ... ... ... – зерттеу және тәжірибелі - эксперимент нәтижесі
мынадай ... ... ... береді:
1. Бастауыш сынып оқушыларымен гумандық қарым – қатынас жасау
негізінде ... ... ... асыру арқылы ... ... қол ... ... Ол үшін ... ... ... оқуышарының психологиялық және ... ... ... ... ... ... технологиясын;
үшіншіден, бастауыш сынып оқушыларының ақыл – ой ... ... ... ... өз ... әрекет ету
деңгейін; бесіншіден, бастауыш сынып оқушыларымен ... ... ... ... ... ... ... қажет деп таблды.
2. Оқушылармен жекелеп ... ісі ... ... ... ... ... ... отырып, оқуыларды жекелеп оқытуда оқу іс -
әрекетін ... ... ... ... ... білуі
қажет деп табылды. Сонымен қатар, оқушыларды жекелеп оқытуды сабақтың
мақсаты мен ... ... әр ... жүзеге асыру әдістемесі
көрсетіліп, бастауыш сынып оқушыарын ... ... ... ... ... ... – ақ ... процесін гуманизациялау
негізінде мұғалімнің оқушыларды жекелеп оқытуды ... ... ... ... ... эксперименті барысынды оқушылардың білімін,
іскерлігін, ақыл – ой ... ... ... ... ... ... кездесетін психологиялық кедергілерді жою
бағытында ... ... ... жүргізудің әдістемесі ұсынылды.
Сонымен біз ұсынып отырған ... ... ... сыныптың
оқу- тәрбие процесін гуманизациялауды ... ... ... білік, дағдысын жетілдіруге өз септігін тигізеді және барлық
пәндерді ... ... ... ... ... ... қорытынды
жасауға мүмкіндік береді.
Қорытынды
Кез - келген ... ... ... ... ... әлеуметтік жағынан дамуымен қатар білім беру ісінің
жетілуімен ... ... ... белгілі. Бұл туралы Қазақстан
Республикасының ... Н. ... ... ... ... «ХХІ ... ... дамыта алмаған елдің тығырыққа
тірелуі анық. Біз болашақтың ... ... және ... ... үшін ... ... ... қажет. Осы
заманғы білім беру ... әрі ... ... кең ... ... осы заманғы басқарушыларсыз біз ... ... ... - деп ... ... ... ... – жастарды біліммен қаруланған ... ғана ... ақыл – ... ... мол ... азамат етіп
тәрбиелеу. Сонда ғана адам ... ... өнер ... медицина, биология, химия т.б. ... адам ... ... ... ... ... білім беру ісін
гуманизациялау - ... беру ... ... ... бірі болып
отыр.
Бұл мәселені шешеу психология мен ... ... ... жүргізуді талап етеді. Осыған байланысты біз ... ... ... ... зерттелу тарихы мен ... ... ... шолу ... бұл ... ... жолын
қарастыруды жөн санадық.
Бұл тұрғыда алдымен, зерттелгелі отырған ... ... ... педагогикалық ... ... ұлы ... , ... ... ой ... ... зертеулерге қарғанда гуманизм идеясы ... ... ... -
әлеуметтік құбылыс болып табылады. Себебі ол адам ... ... іс - ... ... ... ... бір қоғамдық
жағдайларға, адам санасының ... ... ол да ... ... ... ... Сол сияқты әр халықтың
өзіне тән мінез – ... ... ... мен әдет – ... болатыны белгілі. Соған орай әр ... әр ... ... ... ... ... әр ... әр қоғамның өзіне тән морльдық ... ... ... ... әр ... ... тән моральдық ұстанымдары
болумен қатар, оларға тән ... ... де бар ... және ... ... ... өмір сүру үін қажетті ... ... ... байқаймыз.
Жоғарыда айтылаған пікірлерден гуманизм ... ... ... ... ... ... гуманистік идеялар ұрпақтан –
ұрпаққа беріліп, гуманистік педагогиканың қалыптасуына ... ... ... ... баланы тәрбиелейтін негізгі ора – мектеп, яғни
білім беру ... ... ... – тәрбие процесін гуманизациялау ... ... ... келе ... ... толық шешімін таба қойған жоқ деп
ойлаймыз. ... бұл ... ... ... ... ... ... жете зерттеліп біткен жоқ. ... бұл ... ... көбі ... сыныптардың оқыту процесін
қамтыған. Ал біздің пікірімізше, оқыту ... ... ... ... ... ... ... психологтардың пайымдауынша,
мектепке дейінгі және ... ... ... кезеңде бала
моральдық мінез – құлық пен ...... ... ... ... ... жағдайларды ескере отырып, қазақ бастауыш сынып
оқушыларының оқыту процесін ... бір ... ... қарым – қатынас жасау негізінде ... ... ... ... байланысты алыс және ... ... ... ... ... мен тәжірибелеріне талдау жасалынды.
Осы айтылған жағдайларды басшылыққа ала ... біз ... ... жекелеп оқытуды жүзеге асырудың ... ... ... ... ... оқушылардың білім, білік, дағды деңгейлері мен танымдық
қабілеттерінің ... ... ... ... ... оқу іс - ... ұйымдастырудың алуан түрлерін
пайдалана білу;
4) жекелеп оқытуды сабақтың әр ... ... ... ... сыныптың оқыту процесін гуманизациялау
бағытындағы ... ... ... ... ... ... ... сыныптың оқыту процесін гуманизациядау ... ... ...... ... ... ... оқытудың
маңызыдылығын, жасалынған дидактикалық модель мен өзіндік ... ... ... үшін ... с- ... жұмыс
жүргізілді.
Оқыту процесінгуманизациялауды жүзеге асырудағы негізгі мақсатымыз
жекелеп оқытуды ... ... ... ... ... оқушыларының бойында
ізігілік қасиеттердің қалыптасуына, ... ... ... ... ... ... біз ... гуманлық қарым – қатынас ... ... ... ...... ... оқыту процесін
гуманизациялауды түбегейлі шешеіп береді деп ... Бұл ... ... ... оны жан – ... ... ... алдыңғы
уақыттың міндеті деп ойлаймыз.
Әдебиеттер тізімі
1. Қазақсан Республикасының ... ... ... заңы //Егемен
Қазақстан, 1999.11.06.
2. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі ... ... ... ... // ... ... мектебі, 2004,№1.
3. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың ... ... // ... ... ... Философиялық сөздік /құрас. Нұрғалиев Р.Н. Алматы, 1996.
5. Әл – ... ... ... трактаттар. Алматы,1975.
6. Баласағұн Ж. Құтты білік /Аударған А.Егеубаев. Алматы,1968.
7. Қазақ даласының ойшылдары – Алматы,1995
8. Ғаббасов С. ... ... ... ... Эльконин Д.Б. Детская психология. М.,1969.
10. Рубинштейн С.Л. Основы ... ... в дух ... М., ... ... Я.А. Ұлы ... ушинский К.Д. Избранные педагогические сочинения в двух ... ... М., ... ... К.Д. ... ... мен ... таңдамалы
пікірлері. Алматы, 1951
14. Толстой Л.Н. Педагогические сочинения. 2- е изд. М., 1953
15. Алтынсарин Ы. ... ... ... ... ... Қ.Ж. Аймауытовтың психологиялық көзқарастары. Алматы,2000
17. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы, 1992
18. Жұмабаев М.Педагогика. Алматы,1992
19. ... А.С. ... ... ...... ... В.А. ... жүрек жылуы. Алматы, 1976
21. Педагогикалық ізденіс. /Құраст. И.Н. Баженова. Алматы,1976
22. Д.Д.Зуев. Гуманная ...... ... ХХІ ... и ... Бейсенбаева А.А. гуманизация образования старшеклассников на
основе межпредметных связей. Док.дис. пед.наук.Алматы ... ... К.Т. ... ... ... қалыптастыруда
мектеп пен отбасының бірлескен жұмысы. П.ғ.к. ... ... ... – н дис. ... 1998
25. Ералиева М.Е. Оқу – тәрбие процесін ізіглендірудің технологиясы
//Үздіксіз білім беру ... ... М.М. Жас және ... ... Алматы, 1982
27. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии.Москва – 1989г.
28. Маркова А.К., ... ... А.Б. ... ... ... - 1990
29. Дәулетбекова Ж.Т. Оқушылардың оқу мотивтері – ... ... ...... Тәжібаев Т. Жалпы психология.Алматы -1993.
31. Сабыров Т. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. ... ... В.С. ... по ... ... ... ... Божович Е.Д. Психологические особенности развития личности
подростка. Москва – ... ... А.К. ... мотивации учения в школьном возрасте.
Москва – 1983.
35. Құнанбаев А. ... 2- ... ... ... ... ... А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. Москва – 1977.
37. Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалары. Алматы – 1994.
38. Рахметова С. ... ... ... ...... Қазақстан мектебі №5, 2006.
40. Бастауыш мектеп №3,№5, 2003, №6,№8 2005.
Қосымша №1
Біз 3 ... ... ... арттыру
мақсатында «Ана тілі» сабағынан «Сын ... ... ... ... жүргіздік.
Сабақтың тақырыбы: «Дос сөзі».
Мақсаты: а)мәтінді дұрыс түсініп оқуға ... ... ... ... жайлы білімін молайтады; ... ... ... в)сын тұрғысынан ойлауды дамыту.
Көрнекілігі: үнтаспа, асық, нақыл сөздер, үлестірмелі карточка.
Оқыту ... ... ... ... ... жазу ... ... бөлісу, «талқылау стратегиясы”, ”Венн ... ... ... кезеңі. 2.Үй тапсырмасын ... ... ... ... топқа бөліп отырғыздық. 4 оқушыдан
6 топқа бөлініп отырды. Әр топтан бір ... ... ... ... ... Сол ... байланысты сұрақтар беріледі.
Сұрақ алған оқушы өз ... ... ... ... ой ... ... оқушы жауап береді.
Жаңа сабақ. Дос сөзі.
І.Қызығушылықты ояту сатысы. ... ... ән ... ... ... ашып ... ”Достар” әнін тыңдады. ”Дос”деген сөзді қалай
түсінесің?
1.Еркін жазу ... ... ... 5-6 ... ... өз
ойларын дәптерге түсіреді. Олардың ... ... ... ... ол да ... ... ... басқа да елдермен доспыз. ”Жүз теңгең болғанша, жүз досың болсын”
деп ... ... ... ешқашан қиналмайсың.
2. Айжан: Дос адамға керек. Доспен ой бөлісесің, сырласасың, бір ... ... ... Дос көп болу үшін ... жақсы оқып, тәртіпті
болу қажет. Досты ешқашан ренжітпеу, оған ... ... ... - ... Мен оны ... ... ... ол да мені
ренжітпейді.
3.Айдана. Дос әсіресе, қиын жағдайда көмек ... ... ... ... ... дау ... деген мақал рас айтылған.
4.Айбар: Мен досымды жақсы көремін. Менің досым – ... ... ... ... ... ... Мен оны көрмей қалсам сағынамын.
ІІ.Мағынанаы ажырату сатысы.
Достық жайлы нақыл сөздерді ... ... ... ... ... оқып ... Оқушылар өз беттерінше іштей ... ... ... ... ... ... стратегиясы бойынша ... ... ... ... іліп қойдық. Оқушылар топта ... ... ... ... ... ... жасап, ортақ пікірді
ортаға салады. Мәтін бойынша сұрақтарға ... ... ... ... ... қалай?
2.Ол досын неге ... деп ... өзі ... ... ... ... ... сенің пікірің қалай?
5.Әңгіме ... ... ... ... ... сынағаны дұрыс. Өйткені Әсет жалқау, олақ.
Әкесінің айтқанын істеген жоқ. Ал Әсет ... ... ... ... ... Әсет өзі ... ... былай қабылдады: ”Әкемнің
айтқанын істемегенім рас. Жалқау, олақ емеспін” дейді. Оның ... ... ... ... ұшын ... ... Әсет пен Нұрлан ... соң Әсет ... ... қолы ... Әсет ... ... ма деп ... Өзі туралы
пікірді дұрыс қабылдаған жоқ. ... ... ... ... ... мен Әсет бір – ... түсінеді.
Айдын: Нұлан досын сынау мақсатында өз ... ... ма ... ... ... еріншек, жалқау екендігін ... Ол ... ... ... ... пікірімше, Әсеттің қылығы дұрыс
емес. Әңгіменің аяғында Әсет ... ... ...... ... ... ... Нұрлан мен Әсет ... ... ... ... ... ... ... қатысқан оқушыларды бағаладық.
Үйге тапсырма.Достық туралы ...... ... ... ... курс 2 ... ... студенті
Айтбаева
Тамараның
«Бастауыш сыныптарындағы оқу –
тәрбие
процесін гуманизациялауда оқушыларды
жекелеп оқытудың педагогикалық негіздері»
атты дипломдық
жұмысына
П і к і ... ... ... - бет. ... ... ... оның көкейтестілігін ашып, бүгінгі күні ... ... ... жаңалықтарды енгізе отырып, жұмыстың ғылыми
аппаратын көрсеткен. «Бастауыш ... оқу - ... ... оқушыларды жекелеп оқытудың ... ... ... ... ... ... ... ТМД және
Қазақстан ... ... ... ... ... ... еңбектеріне талдау жасаған. ( Әл – ... ... ... ... ... Р.Н. ... Я.А.Коменский, Ж.Ж.Руссо, Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынаов,
М.Жұмабаев, А.Құнанбаев, Қ.Жарықбаев, ... ... Г.К. ... ... ... «Бастауыш сыныптың оқу- ... ... ... ... ... ... атты ... жекелеп оқыту ұйымдастырудың дидактикалық
моделі жасалған. Жаңа буын ... ... ... ... «Бастауыш сынып оқушыларын жекелеп оқытудың әдіс –
тәсілдері мен ... » атты ... ... ... мен ... ... ... жаңа әдіс –
тәсілдерін жан – жақты ашып, ... ... ... білген.
ІІ тармақшада ... ... ... онда
оқушыларды жекелеп оқытудың ... ... ... ... анықтау экспериментінің пайыздық ... ... ... ... ... ... жасаған. Пайдаланған
әдебиеттер тізімі берілген.
Бұдан студенттің дипломдық ... ... деп, ... ... ... ... ... бар,
жауапкершілігі мол екенін ескере отырып, ... ... ... болады.
Ғылыми жетекші: ... ... ... ... ... мен оқу іс - ... ұйымдаст-у
түрлерін білуі
жалпы кәсіби білім
Бастауыш сынып оқушылары - ның ... және ... ... – құлқы мен жүріс - тұрысы
Гуманистік ... ... ...... ... жеке басын қадірлеу
Оқушылардың кемшілігін
сынып алдында айтпау
Балаға сенім ... ... ... ... ... қуанышы мен
қайғысына ортақтаса білуі
Жекелеп оқытуды жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... білуі
Белгілі өлшемдер бойынша оқушыларды ... ... ... – н ... ... ... қолдана білуі
қарым – қатынас
жасау шеберлігі
оқушыларды
жекелеп оқытуды
ұйымд – у іскерлігі
Мұғалім және оның қызметі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқыту182 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты10 бет
Банк шығындарын талдау2 бет
Еуразия даласындағы Шыңғысхан тұлғасы7 бет
Жұмекен Нәжімединов шығармаларындағы қосарланған синонимдер7 бет
КөшIм хан мен Сүзге сұлу7 бет
Мектеп оқушыларының ұлттық ойындарды игеруі және оқу-тәрбие процесіндегі орны47 бет
Мұғалімнің жеке тұлғасы оның кәсіби қызметінің негізгі өзегі6 бет
Несиенің қажеттелігі және оның мәні. Несие капиталы. Несиенің қажеттілігі және несие қатынастарының пайда болуы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь