Инвестициялық жобаларды дайындау және экономикалық дәлелдеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

Бөлім.I Инвестициялық жобалардың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.1 Инвестициялық жобаның түсінігі,түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.2 Инвестициялық жобаларды талдау формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
1.3 Инвестициялық жобаларды бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

Бөлім.II Нақтылы инвестициялық жобаларды бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
2.1 ЖШС «Тамир» инвестициялық жобасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
2.2 Акционерлік қоғам «Ертіс.ГЭС» инвестициялық жобасын бағалау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48

Бөлім.III Инвестициялық жобаны экономикалық дәлелдеу ... ... ... ... ... ... ... ... .53
3.1 Инвестициялық жобаның экономикалық мәні және оның мәселелері ... 53
3.2 Инвестициялық жобаны экономикалық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
3.3 Инвестициялық жобаларды қарастыру және іске асыру регламенті. Перспективалы жобалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.И.Сәтпаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті
____________________________________________ кафедрасы
ҚОРҒАУҒА ЖІБЕРІЛДІ
Кафедра меңгерушісімен
______________________
(ғылыми жәрежесі)
_____________Лисенков А.А.
«___» ____________20___ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... «___» ... ... ... ... кеңесші ... ... ... ... ... ... 2007
МАЗМҰНЫ:
Кіріспе.....................................................................
.....................................................7
Бөлім-I Инвестициялық жобалардың теориялық
негіздері...................................11
1.1 Инвестициялық жобаның
түсінігі,түрлері...................................................11
1.2 Инвестициялық жобаларды талдау
формалары..........................................19
1.3 Инвестициялық жобаларды бағалау
әдістері..............................................33
Бөлім-II Нақтылы инвестициялық жобаларды
бағалау.........................................45
2.1 ЖШС «Тамир» инвестициялық
жобасы......................................................45
2.2 ... ... ... ... жобасын бағалау
ерекшеліктері..........................................................
.........................................48
Бөлім-III Инвестициялық жобаны экономикалық
дәлелдеу.................................53
3.1 Инвестициялық жобаның экономикалық мәні және оның мәселелері....53
3.2 ... ... ... ... ... ... және іске асыру регламенті.
Перспективалы
жобалар...................................................................
...................65
Қорытынды...................................................................
.............................................72
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
...........75
Kipicпe
Қазақстан өз тәуелсіздігінің қысқа ... ... ... ... ... ... Қазақстан мемлекет
экономикасына ... ... ... басқа елдер арасында алдынғы
қатарда келеді. Қазақстан тек ... ... ... ғана емес ... бipгe ... icкe ... ... негізі бар және оған қолайлы жағдай жасалған
мемлекет. Бүгінгі күні Қазақстан экономикасының ... ... АҚШ, Азия және ... ... ... Егер бұл ... инвестициялық
сиымдылығын ескерсек, бұл Қазақстан дамуының ұзақ мерзімге арналған
ерекшеліктерінің бipi ... ... ... Президент үндеуінде"
көрсетілгендей (Қазақстан 2030) ... ... ... инвестициясының
дамыған экономикасына негізделген, экономикалық даму" болып табылады.
Қазақстан ... ... ... өcyi, оның барлық
ресурстарының барлық ... ... ... ... және ... ... ... ету инвестициялық
мүмкін емес.
Қазіргі таңға дейін ... ... ... сөзі
әртүрлі мағынада қолданылды. Көптеген авторлар капитал салымы мен ... мен ... ... ... ... ... барлық салымдарды, олардың бағытталған мақсатына қарамастан
инвестиция деп ... ... ... 2 фактор байланысты – олар уақыт
және тәуекел. Қазір белгілі бір мөлшерде ақша-қаражаттарды ... ... ... ... ... кеш ... да оған табыс түседі; бірақ ... ... ... мүмкін.
Ең кең мағынада инвестиция еліміздің экономикасының дамуы мен өсуін
қаржыландыруға қажетті механизмді қанағаттандыру болып табылады. ... ... және т.б ... ... ... салынатын
құндылықтардың нәтижесінде пайда болатын табыс немесе әлеуметтік тиімділік.
Менің осы «Инвестициялық жобаларды дайындау және ... ... ... тақырыптағы диплом жұмысын жазуымның ең басты ... ол ... ... ... ... жобалар қабылданып отыр, соған сәйкес
осы жобалардың болашақта қандай пайдалылықты әкелетінің білу ... ... ... және ... ... жұмысымның бірінші бөлімінде ... ... ... ... ... негіздері қарастырылып отыр, яғни
«Инвестициялар туралы» Заң қашан қабылданды және ... ... мен ... барынша кең ашылған. Сонымен қатар, ... ... ... мен ... ... ... ... бұрын – бірнеше талдау формалары
жүргізіледі, яғни оларға ... ... ... ... және ... ... жатады және де осы
талдау мен бағалауды жүргізу үшін ... ... мен ... Осы ... ... дұрыс және білікті түрде қолдану арқылы
инвестициялық жобаның тиімділігін және тартымдылығын анықтауға болады.
Инвестициялық ... ... ... үшін ... ... оларға: қарапайым немесе статистикалық, дисконттау әдiстерi,
aғымдағы таза ... ... ... пайданың шығындаpғa қатынасы,
жоба табыстылығының iшкi нормасы, өтiмдiлiк мерзiмi және тағы басқа.
Диплом жұмыстың ... ... ... ... ... ... өз қызметi барысында мiндеттi түрде пайдасын ... ... орай олар ... ... ... ... Сондай
жолдардың бiрi инветицияларды құю болып табылады.
Компания ... да бiр ... ... ... ... таңдау
кезiнде, оны зен қойып талдауы керек. ... ... оны ... ... ... онда ... ол тиiмдiрек болады.
Қаржылық менеджерлер инвестициялық жобаларды бағалаудың әртүрлi әдiстерiн
қолданады. Жалпы олардың ... ... ... ... ... кұн, таза терминалдық кұн, инвестицияның ... ... ... ... ... ... ... үшiн инвестициялық жоба тек қана ... ... ... ол ... ... ... нарықты жаулап алу ... ... ... ... ... ... өз ... барысында компанияның
инвестициялық саясатын даярлайды, сонымен қатар ... осы ... ... ... ... ... ... Инвестициялық құрылымдардың
барынша шектелуі жағдайына байланысты, оны ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық ресурстардың белгіленген приоритеттері
буындарға дұрыс жетуін және олардың тиімді пайдалануына ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкісі
орталықтандырылған ресурстар көзінен үкімет бекіткен ... ... ... үшін ... ... ... ... ішінде бөлімшелері кең таралған ірі коммерциялық банктерге
беріледі. Өз кезегінде, осы банктер ... 3%) ... ... ... ... бағытталған. Коммерциялық банктер берілген
несиелердің орынды жұмсалуы мен уақтылы қайтарылуына тікелей ... ... ... ... ... несие ресурстарының бөліну қарқынын төмендету
инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыруға ... зор ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде біздің
мемлекетімізде экономиканы ... ... ... ... ... және ... әлі ... болып келеді. Бұл жобалар жалпы
Қазақстанның экономикасын көтеріп, яғни жоғарғы деңгейге жетуіне ... ... ... ... ... ... ең басты мақсаты –
ол экономикасы дамыған 50 мемлекеттің ... кіру ... ... ... ... кіру үшін біз ең ... ... ауылшаруашылық, мұнай
және химиялық, сонымен қатар басқа да өнеркәсіптерімізді дамытуын қажетпіз.
Айта кететін бір ... ол егер ... ... ... сауда
ұйымына кіретін болса, онда ... ... ... ... ... келеді, соған орай біз ... ... ... сфераларымызға инвестициялардың құйылуын және инвестициялық
жобалардың қабылдауын ұлғайту және жақсарту жұмыстары жүргізілуі тиіс..
Бөлім-I ... ... ... ... Инвестициялық жобаның түсінігі, түрлері
Инвестициялар – біздің ... бұл жаңа ... ... ... жоспарлық жүйе кезінде тек "капиталдық салымдар"
деген түсінік қана қолданылды. Бұл ... ... ... ... және оларды жөңдеуге кеткен шығындар да еңгізіледі.
1994 жылғы 27 ... ... ... ... сай
инвестицияларға келесідей анықтама берілді. "Инвестициялар – бұл, пайда алу
мақсатында өндірістік қызмет ... ... ... және
интеллектуалдық құндылықтардың барлық түрі, сонымен қатар:
- ... және өзге де ... ... ... ... ... және өзге де қарыздық міндеттемелер;
- қозғалатын, қозғалмайтын ... және ... ... ... құқығы
мен тауарлардан басқа, импортталатын және өткізуге ... ... ... ... ... ... ... патентке, тауарлық
белгілерге, өндірістік үлгілерге, технологиялық процесстерге, ноу-хауға
құқық;
- лицензияға ... ... ... ... құқығы".
Инвестициялық жоба деген не?
Капиталдың ең маңызды белгісі - оның иесіне пайда әкелу ... ұзақ ... салу ... ...... ... ... бірі.
Инвестор тарапынан алғанда инвестициялаудың мәні - «ертеңгі күні»
пайда алу үшін «бүгінгі» пайданы алудан бас ... ... ... ... ... ұқсас келеді. Сәйкесінше, капиталды ұзақ мерзімге
салу туралы шешім қабылдау үшін екі негізгі болжамды белгілі бір ... ... ... тиіс:
1) салынған қаражаттар толығымен өзін-өзі өтеуі тиіс;
2) бұл операция салдарынан пайда ... болу ... Яғни ... ... жобалардың түрлері және мазмұны әр түрлі болуы мүмкін.
Яғни бұлар құрылыс ... ... ... ... жоба ... келмеуі
мүмкін.
Уақытша фактор – инвестициялық жобаны ... ... ... Бұл ... 3 даму ... атап ... болады. Осы кезеңдер
жобаның өмір сүру ... ... ... Кей жағдайларда толығыменен анықтала алмайды. Бұл
кезеңде оның техника-экономикалық жағдайлары ... ... ... ... ... потенциалды
инвесторлармен тікелей жұмыс жүргізіледі.
Инвестицияны алдын-алу ... ... ... ... ... ... Жоғарыда аталып кеткендей, көп уақыт пен ... ... ... ... инвестииялауды білдіреді немесе жүзеге асыру фазасы.
Бұл фазаның ... ... – бұл ... ... ... ... мөлшерде шығындарды талап етеді.
Бұл бөлімде кәсіпорынның ... ... ... ... ... өзіндік құнына енгізілуі мүмкін.
Негізгі құралдың жұмыс істегенінен бастап, ... ... фаза іске ... Бұл ... ... ... басталуымен және
қызмет көрсетулермен сипатталады.
Халықаралық тәжірибеде ... даму ... ... көрсетіледі, ол негізінен ... даму ... ... болып табылады. Егер жоба инвестицияны тартумен
байланысты болса, онда ол «инвестициялық ... деп ... ... ... жоба – бұл ... бір мақсатқа көзделетін
кәсіпорынның іскерлігін жақсарту жайлы арнайы ұсыныс.
Жобаларды ... ... және ... деп ... ... ... меншік түрінің ... ... ... ... жеке кәсіпорынды құру) немесе өндіріс
сипатының түбегейлі (жаңа өнім өндірісі, толық автоматтандырылған өндіріске
көшу) ... ... ... жатқызамыз. Тактикалық жобалар,
әдетте, шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен, өнім сапасын жоғарылатумен
және қондырғыларды жаңартуымен ... ... ... жоба ... жаңа ұғым ... ... ... кәсіпорын, яғни оның иелері және жоғары басқару
құрамы өз келешектерін өз бетінше ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы тиіс.
Инвестициялық жобалардың талдауы олардың ... ... оны біз 1.1 - ші ... көре ... ... негізгі бөлімдері:
1) Инвестициялық жобаның қысқаша сипаттамасы.
2) Жобаның негізгі идеясы.
3) Нарықты талдау және маркетинг ... ... ... ... ... қажетті материалдық
ресурстардың көлемін негіздеу.
5) Жобаның орындалуының техникалық негізіне сипаттама.
6) Жобаның тұрған жері.
7) Басқаруды ұйымдастыру.
8) Қажетті еңбек ресурстары.
9) ... ... ... ... ... қаржылануына сипаттама және оның тиімділігін
бағалау.
Кесте 1.1 – ... ... ... және ... ... ... ... көлемі |- Кіші жоба ... |- Мега жоба ... ... ... ... |- ... ... |- Орта |
| |- Ұзақ ... ... |- ... |
| |- ... ... ... ... |- ... |
| |- ... |
| |- ... ... ... ... типі ... |- Жай |
| |- Жай емес ... ... |- ... ... бойынша: |- Өзара бірін-бірі жоққа шығару |
| |- ... ... |
| |- ... әсер ету ... ... бір ... ... инвестициялық іскерлігінің
жалпы реттелуі жобалық цикл түрінде қалыптасады және ол цикл ... ... ... ... – бұл ... ... жоғары құрамы кәсіпорынның ... ... ... ... ары ... ... ... анықтайды. Талдау нәтижесі ... ... ... кәсіпорынның неғұрлым маңызды
міндеттерін шешуге бағытталады. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... аргументтер болуы
тиіс. Егер олардың барлығы бірдей дәрежеде пайдалы және
іске ... ... онда ... ... ... ... ... тиімдірегін қабылдау үшін бір
мезгілде ... ... ... ... ... ... - ... бизнес-идеясы бірінші
тексерілімнен өткеннен кейін, оң ... ... ... ... ... ... дейін оны ары қарай
дамыту керек. Бұл кезеңде жоба ... ...... техникалық, қаржылық,
экономикалық, институционалдық және тағы басқа – оны
бірте-бірте ... мен ... ... ... ... міндеттерін шешу үшін бастапқы
ақпараттарды іздеу немесе ... аса ... ... ... ... - ... ... асыру алдында оның
білікті сараптамасы – жобаның өмірлік циклына аса
қажетті саты ... ... Егер жоба ... инвестор есебінен қаржыландырылатын
(несиелік, ... ... онда ... ... ... ... ... жобаны іске асыру
процесінде ақшаның көп бөлігін жоғалтудан гөрі, бұл
кезеңде беделді бір консалтингтік фирмаға ... ... ... мүмкін. Егер кәсіпорын инвестициялық
жобаны негізінен өз ақша құралдарының көмегімен іске
асыруды жоспарласа, онда ... ... ... ... үшін де ... ... ... жүзеге асыру - бұл кезең бизнес-идеяның дамуынан
бастап, ... іске ... ... дейін толық
қамтиды. Мұнда қызметтің барлық түрінің ... және ... ... ... ... ... ... отандық инвесторларының бақылауы
кіреді.
5. Нәтижелерді бағалау - бұл жобаның соңында, сондай-ақ
жобаны орындау процесі ... ... Бұл ... ... ... ... салынған идеялар мен
олардың іс жүзіндегі ... ... ... ... ... алу ... табылады.
Шетелдік тәжірибеде кездесетін инвестициялық жобалардың негізгі
түрлері төменде келтірілген:
1. Тұрақты масштабтағы бизнестің табиғи жалғасуы ретінде
ескірген ... ... ... ... ... ұзақ және ... дәлелдемелерді, шешім
қабылдауды талап етеді.
2. Ағымдағы өндірістік ... ... ... ауыстыру. Осындай жобалардың мақсаты –
жұмыс істеп жатқан ... ... ... қолдану.
3. Өнім шығаруды арттыру және қызмет көрсету нарығын
кеңейту. Жобалардың бұл түрі ... ... ... деңгейі қабылдайтын жауапты
шешімді талап етеді.
4. Жаңа өнім ... ... ... кеңейту.
Жобалардың бұл түрі жаңа стратегиялық шешімдердің
нәтижесі ... ... және ... мәнінің
өзгерісін қозғауы мүмкін. Жобалардың осы түрлерін
әзірлеген кезде жіберілген қате кәсіпорынды ... ... алып ... атап өткен жөн.
5. Экологиялық жүгі бар жобалар. ... жүгі ... ... ... ... ... ... әрқашан байланысты болғандықтан, талдаудың
осы бөлігі барынша қиын болып ... ... ... ... аса ... ... түрі. Мұндай жобалар жаңа офис салу, жаңа
автомобиль сатып алу және тағы ... ... ... ... бизнес-идеясы тұжырымдалғаннан кейін,
кәсіпорын сол бизнес-идеясын жүзеге ... ала ма ... ... ... Ол ... ... ... саласының жағдайы мен сала шеңберіндегі
кәсіпорынның салыстырмалы жағдайын талдау керек. Батыстық жобаларды талдау
тіжірибесінде төмендегі ... ... ... жетілуі;
- Кәсіпорынның бәсеке қабілеттілігі (оның нарықтағы жағдайы).
Саланың жетілуін оны даму жағдайының 4 ... ... ... ... ... эмбрионалдық, өспелілік, жетілген немесе
ескірген.
Екінші критерийге сәйкес, кәсіпорынның тиісті сала шеңберінде ... ... ... ... ... айтқанда, тауар мен ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындармен
салыстырмалы жағдайын анықтау.
Кәсіпорынның жетілу критерийі мен бәсекелік қабілетін ... ... өмір сүру ... ... ... болады және ол
матрица конструктивті сипатқа ие ... ... ... қана ... ары ... дамуы бойынша қағидалық кеңестер
береді.
Жобаның көп түрлiлiгiне қapaмaстaн, оларды талдау ... ... ... сәйкес келедi, ол жобаның коммерциялық, техникалық, қаржылық,
экономикалық және ... ... ... ... ... Стратегиялық инвестордың көзқарасы бойынша, дұрыс
жоба тәуекелдi талдаумен аяқталуы ... ... ... ... ... ... ... болатынын атап өткен жөн.
Шыңдығында да жоба бастапқы қалпымен қабылданбауы ... ... ... түpi, ... оның техникалық орындалмауы жағынан өзгеруi мүмкiн
және жаңартылған жобаны ... ... ... керек.
Жобаны алдын-ала әзірлеу және талдау кезеңі: Болашақ инвестициялық
жобаның бизнес-идеясын тұжырымдаған соң,бұл идеяны ... іс ... ... алады ма деген сұрақ туады. Бұл сұраққа жауап беру ... ... ... саласын анализдеу қажет. Мұндай анализ
инвестициялық жобаны алдын-ала әзірлеу және анализдеу ... ... ... ... келесі критерийлерді қолданады:
- саланың кемелділігі;
- кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігі (оның нарықтағы орны).
Саланың кемелділігін анализдеуді оның дамудың мына төрт ... ... ... ... ... кемелдік және
қартайған.
Екінші критерийге бойынша, кәсіпорынның қандай ... ... сол ... ... ... ... ... сөзбен айтсақ, бұл кәсіпорынды заттар мен қызметтер нарығындағы басқа
кәсіпорындармен салыстырады. Кәсіпорынның ... алты ... ... ... ... ... әлсіздігі, тіршілік етуге
қабілетсіздігі. Саланың кәмелеттік және бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... ол құрылымды
сипатты болып тек кәсіпорынның жағдайын белгілеп қана қоймай, ... ... ... ... ... ... ... анализдеу кезеңінің соңғы нәтижесі ... ... ... ... кәсіпорынның жағдайын белгілеу болып
табылады, яғни, кәсіпорынның қалыптамадағы нақты орнын көрсету.
Алдын-ала анализдеу кезеңі аса ұзақ болмауы тиіс, ал ... ... ... ... да, сапалы бағаларда негізделеді. ... кем ... мына екі ... ... ... инвестормен ары қарай жұмыс істегенде саланың
кемелдігі және ... ... ... ... ... ... қарастырылады, сондықтан оған алдын-ала дайын болу қажет;
- егер кәсіпорын менеджерлері анализдеуді қолға ... ... ... өзі ... ал оның ... қолайлы болмауы
мүмкін.
|Кәмелеттілік кезеңі ... ... ... ... ... ... ... | ... ... |
| ... | ... |
| ... ... (АҚШ)| | ... ... | ... ... | |
| | ... ... | ... 1.1 - ... ... кәмелеттігінің мысалдары
Жобалардың сан алуандығына қарамастан, оларды ... ... ... ... ... жасалады, ол жобаның коммерциялық, техникалық,
қаржылық, экономикалық және ... ... ... ... ... ... инвестордың пікірі бойынша дұрыс жоба
тәуекел анализімен аяқталуы тиіс. Суретте «Жоба ... ... ... сипатты болып келетіні ... ... Жоба ... ... тиіс еді. Сондай-ақ жобаның мысалы, оның техникалық
орындалмауына байланысты түрі ... ... ... ... ... ... ... тиісті.
1.2 Инвестициялық жобаны талдау формалары
Жобаның коммерциялық орындалуын бағалау - инвестиция алдындағы
зерттеу жүргізуде қорытынды ... Ол ... ... ... ... ... өткен ақпараттарға негізделуі керек. Коммерциялық бағалау
инвестициялық жобаның ... ... ... ... ... коммерциялық қызығушылығында 2 критерий бар:
1. қаржылық дербестігі (қаржылық баға);
2. тиімділік (экономикалық баға).
Бірінші ... ... іске ... ... өтімділік талданады
(төлем қабілеттілігі). Екіншіден жобаның сатып алушылық ... ... ... ... және де олардың қайтадамып өсуі.
1.2 – ші суреттен әрбір критерий бойынша бірнеше әдіс берілген.
Сурет 1.2 - Инвестициялық жобаның коммерциялық
бағалануы
Ұстаным бойынша ... ... ... мағынасы екі жәй
сұрақтың жауаптарында:
1. Жобаның іске асырылуының нәтижесі болып табылатын ... сата ... ... ... ... шығындарын ақтайтын жеткілікті пайда
түсіреміз бе?
Статистика бойынша, үшінші әлем елдеріндегі фирмалардың ... ... 80%. ... ... ...... маркетинг.
Маркетингтік талдаудың базалық мәселелері мыналар:
1. Жоба қай нарыққа бағытталған? Халықаралық па, әлде ішкі нарыққа ... Жоба ... және ішкі ... ... ... долбарлайды
ма?
3. Егер жоба халықаралық нарыққа бағытталса, оның ... ... ... ... ... Егер жоба ішкі ... ... оның мақсаты мемлекеттің ішкі
саясатына бағыттас па?
5. Егер жоба мемлекеттің саясатымен сыйыспаса, оны қарастыру ... ... ... нарықта іске асырылатындықтан, жобада оның сипаттамасы
көрсетілуі ... ... ... ... ... тұтынушылар мен
бәсекелестердің талдауын қамтуы тиіс. ... ... ... ... ... ... және сатып алу үрдісінің
сипаттамасын анықтауы ... Бұл үшін ... ... ... ... ... ... және оған әсер етуші институциональді шектеулер
аумағында ... ... ... ... ... ... әзірленеді. Онда өнімді әзірлеу, бағалау оны базарға
өткізу және пайдалану стратегиялары көрсетіледі. Бұл «маркетингтік ... ... ... ... ... ... ... етеуі керек. Маркетингтік жоспар кәсіпорындағы басқа өнімдердің
болуын, сондай-ақ ... ... ... ... және ... ... ... Маркетингтік жоспар аумағында бәсекелестер
реакциясын және оның жоспарының ары қарай ... ... ... алу ... ... ... ... болжау да енеді.
Инвестициялық ... ... ... ... ... тексереді
және алынған нәтижені қалаған нақтылықпен салыстырады. Шешімді қабылдау
үрдісі анықталмағандық ... ... асса да, ... ... ... ... төмендете алады.
Инвестициялық жоспардың барлық маркетингтік аспектілерін қарастыру
мүмкін еместігін түсіне отырып, маркетингтің ... ... ... ... ... ... ... толық тұйықталуы келесі
блоктарды атап көрсетуге мүмкіндік береді: нарық анализі, бәсекелестік орта
анализі, өнімнің ... ... ... ... ... ақпараттың растығы қажетті шарт екендігін ескеру қажет.
Төменде ... ... ... ... ... зерттеу мақсаты – тұтынушылар сұранысын анықтау, нарық сегменттері
мен маркетингтік шешімді қабылдау үрдісін тездету, сапасын ... ... алу ... ... ... ... ... келесі негізгі мәселелер
қарастырылуы тиіс:
- Потенциальді сатып алушы кім?
- Өнімді сатып алу себептері?
- Сатып алу қалай ... ... ... ... ... және оны қалай жинайды?
Нарықтың құрамын зерттеу бәсекелестер, мемлекеттік немесе ... ... ... немесе марка қойылған немесе қойылмаған
өнімдерден ... ... ... жаңа ... (болашақ
бәсекелестер), орнын басушы өнім (мысалы, мақта үшін ... ... ... үшін ... ... тұрғысынан бәсекелестіктің енуі
жатады. Жауапты міндетті түрде талап етуші негізгі сұрақтар:
- Берілген өнімнің нарығының қазіргі құрылымы қандай?
- Осы ... ... ... ... ... ... ортаға қалай әсер етеді?
Маркетингтік жоспар жобаның негізгі бөлімі болуы тиіс, оны әзірлеуде
маркетологы мына сұрақтарға жауап ... ... Өнім ... ... ... ... ... дұрыс анықталған ба?
- Өнімнің нарыққа шығу стратегиясы дұрыс анықталған ба?
- Алып-сату жүйесі сатушы мен сатып алушыларының эффектілі ... ... ... «Маркетингтік қоспа» элементтері біріңғай жұмыс істеп ... ... ... ... ... маркетингтік бөлім жобаны ... ... ... ие, ... ол ... іске асуын бағалау үшін ... ... ... ... береді.
Көп жағдайда кәсіпорында нашар маркетингтік талдау жіберілгендіктен,
ол кәсіпорын алып-сату операцияларға көптеген ... ... ол ... ... ... талдау - инвестициялық жобаны техникалық талдау мiндетiне
мыналар жатады:
- Жоба мақсаттарының көзқарастарына ... ... ... ... ... ... талдау, оның iшiнде шикiзатқа, энергияға,
жұмыс күшiне қол жеткiзудi және оның құнын;
- ... iскe асуы мен ... ... ... ... ... ... жеке сарапшылар тобы арнайы
мамандарды шақыру арқылы жүргiзедi. ... ... ... ... бар жеке ... ... ... кезде
келесі критерийлерді басшылыққа алған жөн: 1) технология алдын-ала таныс,
яғни, стандартты ... ... 2) ... шет ел қондырғысы мен
шикізаттарына бағытталмауы тиіс.
Eгep өз ... ... ... болмаса, онда төмендегi
схемалардың бiрi ... ... ... технология мен қондырғыларды
тарту мүмкiндiгiне талдау жүргiзiледi:
- шетел фирмасымен бiрлескен ...... ... ... ... қамтамасыз ету;
- технологиялық «ноу-хауды» icке асыратын жаңа қондырғыны сатып алу;
- «Turn-key» - қондырғы сатып алу, зауыт салу, технологиялық ... ... - ... + ... ... дайын өнім
шығарғанға дейiн персоналды оқыту;
- өндiрic үшiн ... ... ... ... ... ... ... Технология таңдау ережесi
кейбiр альтернативтi технологияларды кешендiк тaлдayды және ... да ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Альтернативті технологиялар арасындағы кілттік факторларды таңдау
технологияларды қолданудың келесі аспектілерін талдауға әкеледі.
1. Ұқсас масштабта таңдалған ... ... ... (нақты
нарық үшін масштабтар тым үлкен болуы мүмкін).
2. Шикізаттың жергілікті болуы ... ... ... ... ... шикізат сапасы, осы шикізатты қолданушылардың
саны, шикізат бағасы, әкелу қызметтерінің ... мен ... ... ... Коммуналдық қызметтер және коммуникация.
4. Технологияны сатушы ... ... ... ... ... көз жеткізу.
5. Ең болмағанда, бастапқы кезеңде ... ... ... Технологияның жергілікті жағдайларға бейімделгендігі (температура,
ылғал және т.б.)
7. Жүктеуші фактор ... ... ... ... ... ... ... өндіруге қабілетті болғанға дейінгі уақыт.
8. Экология және тіршілік қауіпсіздігі.
9. Өндірістік және қаражат шығыны.
Кесте 1.2 - Қолайлы техникалық шешімді таңдау ... ... ... |Фактор ... |
| ... | |
| | | |В |С |D |
| | |А | | | ... ... |3 |6 |3 |2 |0 ... ... ... |5 |3 |4 |6 |9 ... қызметтер және |2 |5 |3 |2 |6 ... | | | | | ... ... ... бар ... |1 |0 |0 |10 |10 ... жергілікті жағдайларға |2 |7 |5 |4 |7 ... | | | | | ... ... | |7 |4 |6 |8 ... және ... ... |4 |10 |8 |5 |3 ... және өндірістік шығындар |5 |5 |4 |8 |6 ... ... ... | |143 |109 |136 ... 1.2 - ... әр ... 10 баллдық шкала бойынша бағаланған
көп альтернативті таңдау мысалы көрсетілген. Ортақ критерий мына формуламен
есептеледі:
мұндағы - жеке ... ... – жеке ... шамасы.
Критерий мәні жоғары болған техникалық жоба қолайлы деп ... ... А және D ... ... ... ... ... дұрыс.
Әлеуметтік талдау – мақсатты жоба жоспарының ... ... үшін ... ... ... жүргізу нәтижесінде жоба
мен оны пайдаланушылар арасындағы өзара ... ету ... ... талдау – қоршаған ортаның шеккен зияндарын бағалайды. Егер
экологиялық зиян орын ... ... оны ... үшін ... ... ... талдау - инвестициялық жобаның бұл бөлiмiнiң көлемдi және
еңбек сыйымдылығы жоғары. Бұл ... ... ... ... ... Қаржылық талдаудың өзара байланысты ... ... ... ... ... бөлiмiнiң жалпы нұсқасы
қарапайым тiзбекке негiзделген:
1. Кәсiпорын қызметiнiң соңғы 3 (дұрысы 5 жыл) жыл ... ... ... ... ... ... ... кезеңiндегi кәсiпорынның қаржылық
жaғдайына талдау жасау.
3. ... өнiм ... ... ... ... Инвестициялық жобаны жүзеге асыру барысындағы ... мен ... ... ... ... ... ... бұдан бұрынғы қызметi мен aғымдағы жағдайына қаржылық
талдау жасау әдетте ... ... мен оның ... ... ... ... ... негiзгi қаржылық
коэффициенттерiнiң интерпритациясы мен ... ... ... ... ... Қаржылық бөлiмде кәсiпорынның ... ... ... ... беру және ... ... салыстыру аса
қажет. Егер инвестициялық жоба батыстық стратегиялық инвесторды ... ... онда ... ... беруiн инвесторды тартқан ... ... ... ... ... негiзгi өнiмдердi шығару мен өткiзудiң өзiндiк құн
құрылымын ... ... ... ... және ... шығындарының
айнымалылар (өндipic көлемi мен сату көлемiнiң өзгеруiне орай өзгередi) мен
тұрақтыға (өндipic ... ... ... ... бөлiнуiн
қамтиды. Шығынсыздықты талдаудың ... ... ... ... яғни ... нольдiк мәнiнe сәйкес келетiн тауар көлемiн сату.
Шығынсыздықты талдаудың маңыздылығы ... ... ... ... жоба ... ... нүктeci мен кәсiпорынның пайданы
алып келетiн iскерлiгi ceнiмiнiң ... ... мен ... ... ... неғұрлым жауапкершiлiгi мол бөлiгi оның
инвестициялық ... ... ... ол ... ... жоба ... ... инвестициялық қажеттіліктерін анықтау;
- инвестициялық қажеттiлiктердiң қайнар көздерiн белгiлеу (және ары
қарайғы iзденiс);
- инвестициялық жобаны iскe асыру үшiн ... ... ... ... iскe асуы ... ... пайда мен ақша ағымдарын
болжау;
- жоба ... ... ... ... ... әдістері бар:
1. Горизонтальді талдау әдісі – базалық мәліметтерді есеп ... ... ... ... ... ... – бірнеше көлемдік көрсеткіштерін бір
көрсеткішкеқатынасын есептеу. Бұл әдіс арқылы үлес ... ... ... ... ... – егер бір ... жеке көрсетілсе, онда сол
бір көрсеткішке көбейте және бөле ... ... ... алуға болады.
4. Салыстырмалы талдау әдісі – кәсіпорынның алатын ... ... ... ... ... – бұл уақыт пен кеңістікті қарастыратын
көрсеткіштін ... ... Бұл ... әдісі арқылы жалпы
көрсеткіштін өзгерісіне жеке факторлардың әсер ету деңгейін ... ... ... келесі түрлер бойынша бөледі:
1. Мүліктік жағдайын бағалау – ... ... мен ... ... ... бағалау – яғни, активтік өтімділік (ақшаға айырбасталатын
қабілеті) және ... ... ... ... активтерін
пайдалану арқылы қысқа мерзімді міндеттемелер бойынша есеп ... ... ... ... – кәсіпорынның өз ... ... ... ету ... және оның ... тәуелсіздік деңгейін анықтаумен сипатталады.
4. Іскерлік белсенділікті бағалау – кәсіпорынның ... ... ... – бұл ... шығынға, өнім өндіру көлеміне,
актив көлеміне, активтер құрылымына қатынасын сипаттайды.
Экономикалық талдау - қаржылық талдаудың негiзгi cұрағы: жоба ... ... ... ... ала ма? Бұл ... ақша ... ... арқылы жауап беруге болады.
Экономuкалық талдау жобаның мемлекеттік (ұлттық) байлығын ... ... ... ... ... ... ... мысалын қарастырайық.
А деген компания кез келген бiр тауарды келесi шарттармен өндірсін:
- компанияға шикiзатты арзан ... ... ұйым ... ... ... ... де компанияға мемлекет
халықаралық бaғалардан төмен сатсын;
- кәсіпорын өзiнiң жұмысшыларына еңбек ақысын мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттiк кәсіпорындарға шетелдiң
epкiн нарығындaғы бaғадан едәуiр төмен бағамен сатады.
Мұндағы мiндет - ... ... ... icкe ... ... төменде көрсетiлген нұсқалармен салыстыра отырып анықтау:
- компанияға шикiзат пен қосалқы бөлшектердi нарықтық бaғамен сату,
жұмысшыларға еңбекақыны ... ... ... ... ... ... тауарларды epкiн бaғамен сатып алу;
- ұқcac тауарларды (ең бастысы, сапа көрсеткiштерi бойынша) шетелден
сатып ... ... ... ... бұл ... iскe асуының
нәтижесiнде түскен кәсiпорын иелерiнiң пайдасын емес, мемлекеттің пайдасын
анықтау ... ... ... ... Егер ... ... (идеалды)
epкiн болса, онда экономикалық талдау жүргiзудiң кepeгi жоқ, ... ... не ... ... ... да сол пайдалы болып
табылады. Еркін нарықтың негiзгi белгiлерiн көрсетейiк:
- сатушылар мен сатып алушылар санының көп болуы;
- ... ... ... ... ... ... ) мобильдi
болу керек;
- бағалар сатушылар мен сатып алушылардың қалауымен қалыптасады;
- нарыққа жаңа ... eнyiнe ... ... ... ... ... ... батыс елдерi үшiн де ... ... ... ... да, көп ... ... мемлекет жасанды түрде
өзгертедi (көтередi немесе төмендетедi) және егер ... ... ... болса да, экономикалық үлес өте сирек бaғаланады. Сoндықтан да ipi
инвестициялық жобалар үшiн ... ... ... ... ... мен экономикалық тартымдылығын талдау қалыптасқан
(яғни жобаның ұлттық, басымдылық мiндеттерiне сәйкес дәрежесi).
Инвестициялық жобаның экономикалық тартымдылығын өлшеу келесi ... iскe асуы ... - ... Мақсаттарды таңдап, оларды өлшейдi. Мысалы:
Мемлекеттiң мaқcaттapы ... ... ... ... ... ... ... өнiмнiң ... ... ... ... ету ... дамыту ...... ... ... ... әр ... жету үшiн
сандық өлшемiн анықтайды (абсолюттi мәнде немесе жақсысына ... ... Әр жоба үшін ... (комплекстiк) критерийдiң салмақталған
мәнiн есептейдi:
3 - қaдaм. Үздiк ... ... ... критерийдің максимум
критерийi бойынша жүргiзiледi.
Экономикалық тиiмдiлiк дайын өнiм мен ... ... ... ... ... iшкi бaғамен (әлемдiк бaға ерекшеленетiн) және ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес келмейтiн (мысалы, басқа мемлекеттердiң валютасымен
жұмыс істey шарттары) тaғы басқа нәрселердi ... ала ... ... ... бaғалаудың iрiленген процедурасы мынaдай
түрге ие:
- қаржылық талдаудың қорытындысын ұсыну;
- ... ... ... шығындар мен табыстың ( ... ... ... ... экономикалық мәндерге ауыстыру (олар сыртқы және
iшкi нарық бaғасы мен шығыдардың үйлеспеуінe байланысты);
- ресурстарды ... және ... алу үшiн ... ... ... ішкi ... бойынша барлық есептеулердi шығарып тастау (өйткенi
олар мемлекеттiң жалпы байлығын өзгертпейді);
- жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... (бұл нәтиже болады).
Taғы да айтып кетейiк, экономикалық талдау ... ... ... жасалатын және ұлттық мaғыналы мiндеттi шешуге бaғыттaлған ipi
инвестициялық жобаларға жүргiзiледi. Егер ... ... ... ... ... ... инвесторды өз бетiмен тартса, онда бұл icтiң
нәтижесiнде жобaға қатысушыларының жалпы ... ... ең ... ... ресурстарын ұсынған заңды және жеке тұлғалар үшiн. Және де,
осы ... ... ... ... онда ... ... талдауын
жасамауға болады.
Институционалдық талдау - институционалдық талдау инвестициялық жобаның
ұйымдастырушылық, құқықтық, саяси және әкiмшiлiк тұрғыда есепке ... ... ... ... ... ... ... осы
бөлiмi сандық та, қаржылық та емес ... ... Оның ... ... ... ... бiрге жүретiн сыртқы және iшкi факторларының
жиынтығын бaғалау.
Iшкi факторларды бaғалау әдетте келесi ... ... ... ... ... ... ... нашар болуы кез келген, тiптi ... ... ... екeнi белгiлi. Кәсiпорынның өндiрiстiк менеджментiн ... ... ... бөлу ... ... менеджерлерiнiң тәжiрибесi мен бiлiктiлiгi;
- оларды жоба шеңберiнде ынталандыру (мысалы, пайдадан алатын үлесi);
- ... ... ... мен ... және ... ... Еңбек ресурстарын талдау. Жобаны iскe асыру үшiн
тартылатын еңбек ресурстары, ... ... ... ... ... ... ... құрылымын талдау. Инвестициялық
жобаның осы бөлiмi неғұрлым ... ... ... бойынша қазақстандық кәсiпорындарда тәжiрибе
толығымен жоқ. Кәсiпорында ... ... ... ... ... ... Кәсiпорында шешiм қабылдау процесi
қалай жүрiп жатқаны мен ... ... ... қалай жүзеге асып
отырғанын талдау қажет.
Сыртқы факторларды талдaғанда негiзгi басымдылықтар келесi аспектiмен
шартталған:
1. ... ... ... ... ... ... позициялар бөлiнедi:
- тауарлар мен шикiзатты импорттау және экспорттау шарттары;
- шетелдiк инвесторлар үшiн құралдарды салу және тауарларды экспорттау
мүмкiндiктерi;
- еңбек туралы ... ... және ... ... негiзгi ережелерi;
- бұл позициялар батыстық стратегиялық инвесторлардың тартылуын керек
eтeтiн жобалар үшiн неғұрлым маңызды болады.
2. Мемлекеттiң ... ... ... ... масштабтарының маңызды мiндеттерiн ... ipi ... ... үшiн ... ... ... - тәуекелдi талдаудың мәнi мынада. Жiберiлген caпасына
тәуелсiз болашақтың әрқашанда ... ... бар. ... керектi
мәлiметтердiң көп бөлiгi қаржылық талдау үшін (шығындар элементтерi,
бағалар, өнiмнiң ... ... және ... ... ... ... ... жақсы жaққа да, жаман жаққа (пайданың төмендеуi) ... ... ... ... барлық өзгерiстердi, қай жaғынa болса да,
есепке алуды қажет етедi.
Жобаны iскe асыру процесiнде ... ... ... ... шикiзат пен қосалқы бөлшектердiң құны, капиталдық шығындардың құны,
қызмет етудiң құны, сатудың құны, ... құны және ... ... ... ... ... кездейсоқ болады, сонымен тәуекел тepic
пайда алу, яғни залал шегу ықтималдығына тең.
Кейде тәуекелдi талдау процесiнде төмендегi ... ... ... ... ... ... Инвестициялық жобаның неғұрлым белгiсiз ... Әр ... ... мәнi үшiн жоба ... ... ... ... үш сценарий ұсынылады:
- базалық;
- белсендiгi неғұрлым төмен;
- ... ... ... ... түрде емес). Стратегиялық
инвестор әдетте белсендiгi төмен сценарийдiң негiзiнде қорытынды жасайды.
Қорыта айтқанда, инвестициялық жоба ... ... ... ... ... бойынша, жоғарыда берiлген cұpaқтap
көрсетiледi. Сонымен қатар бизнес-жоспар ... осы ... ... мiндеттi емес. Және де бизнес-жоспардың өмiрдiң
барлық жaғдайына арналған ... жоқ ... де ... ... жобаның бизнес-жоспары бiрiншi кезекте жобаның болашақтағы
жағдайын шешетiн инвестициялық iскерлiктiң талаптарын қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... ескерілуіне немесе ескерілмеуіне ... ... ... ... ... ... екі
топқа бөлуге болады:
А) Дисконттауға негізделген
В) Есептеуге негізделген
Бірінші топтағы критерийлерге жатады: таза келтірілген құн (NPV),
таза ... құн (NTV), ... ... ... ... ішкі ... (IRR), ... дисконтталған өтелу мерзімі
(DPP). Ал, екінші топқа келесі критерийлер ... ... ... (PP), ... ... ... (ARR).
Енді, жоғарыдағы аталған инвестициялық жобаларды бағалау әдістерінің
критерийлерін ауқымырақ қарастырайық.
1.Таза келтірілген ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаттары жатыр, яғни
фирманың құндылығын ... бұл оның ... ... ... бағасын
көрсетеді. Алайда, инвестициялық жобалар бойынша шешімдерді ... ... ... ... оның ... ... ... іске
асады. Сондықтан бұл жерден көретініміз, меншік иелері мен ... ... яғни ішкі ... келіспеушіліктер ескерілмейді.
Бұл әдіс бастапқы инвестициялар көлемі (/с) мен жоспарланған
мерзімде оның ... ... таза ақша ... қатынасымен
анықталады. Ақша қаражаттарының ағыны уақыт бойынша бөлінетін ... "r" ... ... ... Ол ... ... жыл ... қайтару пайызынан туындайды және оны ... өз ... ... мынандай болжам жасалынды, n жыл ағымында инвестиция (/с)
жұмсалынады, ол ... ... ... ... Р1,Р2, ..... Рn.. ... ... жиналған мөлшері (PV) және таза келтірілген құн (NPV)
сәйкесінше ... ... ... ... атап ... ... ... барлық іс-әрекеті
мақсатқа жету үшін орындалады. Компания иелері тұрғысынан NPV критериіне
төмендегідей экономикалық ... ... ... Егер NPV0, онда жобаны қабылдау кезінде компанияның құны, ... ... ... ... ... болған жағдайды ауқымырақ қарайық. Бұл жағдайда, шын мәнінде,
компания иелерінің жағдайы өзгеріссіз ... ... ... ... ... жобаларды басқарушы персонал жиі қабылдайды,
сонымен қатар бұл жағдайда менеджерлер өз ... ие ... ... ... оң нәтижеге де ие болады- жобаны іске асырғанда ... ... яғни ... ... өседі.
Компанияның ауқымының өсуі жағымды ... ... ... ... ... көзқарас: ірі компанияда ... ... ... ... ... да көп ... ... жоба
қабылданады.
Жылдар бойынша табыстылықты жоспарлағанда мүмкін болғанша осы ... ... ... және ... емес ... ... ескеру
керек. Жобаны іске асыру ... ... ... немесе
босатылған айналым құралдарының құны ... ... ... олар ... ... ... ретінде есепке алынады.
Егер жоба инвестицияның бірден емес, m жыл ... ... ... ... ... онда NPV-ді есептеу
формуласы төмендегі түрге келтіріледі:
(3)
Мұндағы, i-жоспарланатын инфляцияның орташа қарқыны.
Келтірілген формулалар арқылы есептеу өте ... ... ... негізделген бұл және басқада әдістерді қолдану үшін ... ... ... ... ... ... дисконтталатын
көбейткіштердің, дисконтталатын ақша бірлігінің және тағы сондай сияқты
мәндері, ... ... мен ... ... ... ... ... дисконттаудың тұрақты ... ... ... ... жағдайларда жылдарға байланысты ... ... ... ... имитациялық есептеулер кезінде
дисконттаудың әртүрлі мөлшерлемелері қолданылса, онда ... ... ... жатпайды, екіншіден, біркелкі дисконттау мөлшерлемесіне
қолданатын жоба, бұл жағдайда қолданылмауы мүмкін.
NPV көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... өзгеруін болжамды бағалайды, ал бағалау,
жоба аяқталғанда жасалады,бірақ ... ... ... яғни жобаның
басынан. Бұл көрсеткіш уақыт аралығында өзгеріссіз болады, яғни ... NPV ... ... көрсетеді. Бұл өте маңызды ерекшелік осы
көрсеткішті ... ... ... және ... ... ... ... көрсеткіш етіп қолдануға мүмкіндік береді.
2. Таза терминалдық құнды есептеу әдісі
NPV жобаның басында ... ақша ... ... яғни оның
негізінде дисконттау операциясы жатыр. ... ... ... әрі ... ... болады. Бұл жағдайда ақша ағынының элементтері жобаның
аяқталуында анықталады, бұл критерий өз ... ... ... құн ... ие ... NTV ... белгіленеді.
NTV критериін есептеу формуласы келесідей түрге ие:
(4)
NTV критерийі негізінде жобаны қабылдау жағдайлары, NPV жағдайындай.
Егер NTV'>0, онда жобаны ... ... NTV0, онда ... ... ... онда ... қабылдау керек.
IRR(f (r1)РР. Басқа сөзбен айтқанда, барлық критерилер ... ... DPP ... ... ... ... ... тиімділік коэффициентін есептеу әдісі
Бұл әдістің 2 жағы бар: ... ол ... ... ... ... ... таза пайда PN (пайда минус
бюджетке аударымдар) көрсеткіші сипаттайды. Алгоритімді ... ... ... оны жиі ... инвестиция тиімділігінің
коэффициентін немесе басқаша айтқанда пайдалықтың есепті нормасы (ARR),
орташа жылдық ... PN ... ... көлеміне бөлу арқылы
анықталады. Инвестициялардың орташа ... ... ... ... екіге бөлу арқылы анықталады, егер зерттелетін жоба ... ... ... ... аяқталғанда есептен шығарылса, егер қалдық немесе
құн (RV) ... онда оның ... ... ... ... айтсақ, (12) формула бойынша ARR ... ... ... болады, олардың кең тарағаны:
(12)
Бұл көрсеткішті жиі ... ... ... ... Ол өз ... ... ... жалпы сомасына коммерциялық ұйымның таза пайдасын бөлу
арқылы есептелінеді. ARR – мен ... үшін ... ... ... ... ... жобалар түрлері, тәуекел ... ... ... дифференциалданатын жүйелері де салыстырылатын.
Инвестиция тиімділік коэффициентіне негізделген ... ақша ... ... ... ескерілмейді. Орташа
жылдық пайдасының сомасы ... ... ... ... ... жасамайды, бірақ жылдар бойынша пайда сомалары қалқымалы болатын
болса. Сонымен ... ... ... көлемі және тағы сол сияқты
аралығында іске асатын, бірдей орташа пайданы ... ... ... ... ... қаржылық бағалау нормалары -
инвестициялық жобаның қаржылық жағдайын қаржылық ... ... ... ... деп аталатын 3 формасына негізделеді:
1. табыс туралы ... ақша ... ... ... ... баланстық есеп.
Табыс туралы есеп - бұл қаржылық бағалаудың ең қарапайым ... ... ...... бір ... ... кәсіпорынның (жобаның)
өндірістік қызметі процесінде алынатын ... сол ... ... алынған табыстармен байланысты шығындармен қатынасын көрсету.
Табыс туралы ... ... ... ... ... түскен
түсім, маржиналдық табыс, операциялардан табыс, табысқа салық мөлшері, таза
табыс, баланстық пайда, дивиденттер мөлшері.
Ақша ... ... ... есеп – ... ... негізгі форма болып ... яғни ... ... ... ... бюджетті белгілейді. Осы есеп арқылы пайда
болған қаржылық ... және осы ... ... туралы біле
аламыз.
Ақша қаражаттарын қолданудың себептері:
1. айналым капитал көбейту үшін тұрақты ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
3. сыртқы қарыздарды жабу;
4. бюджетпен есеп айырысу;
5. дивиденттерді төлеу.
Баланстық есеп - бұл ... ... ... Бұл ... ... ... ... құрылымының (активтер мен пассивтер)
өзгеріс динамикасы көрсетіледі. Сол ... ... ... ... ... яғни ... ... бағалануы, айналымдылық коэффициенті, жалпы
төлем қабілеттігі және тағы басқаларының көрсетілуі.
Жобаның қаржылық бағалау коэффициентінің 3 ... ... ... (жалпы активтердің, инвестицияланған
капиталдың, акционерлік капиталдың, сату және сату ... ... ... ... ... тұрақты
капиталдың, акционерлік капиталдың, айналым ... ... ... ... ... өтімділік, қарқынды өтімділік,
жалпы төлем қабілеттілік коэффициенттері) және тағы ... ... ... ... емес, бірақ олардың көмегімен
инвестициялық ... ... ... ... Нақтылы инвестициялық мысалдарды бағалау.
2.1 ЖШС « Тамир » инвестициялық жобасы.
ЖШС ″ Тамир ″ инвестициялық жобасы.
Ұйым ерекше ... ... ас суын ... ... ... ... ... Республикасы, Шымкент қаласы, Асанбай Асқаров
көшесі 32.
Телефон: (3252) 751446
Кәсіпорын ... ... ... ......... бұл ... іске асыру үшін 2005 жылы
ұйымдастырылған. ЖШС ″ Тамир ″ Шымкент қаласында ... ол ... ... ... ... жалпы тұжырымдамасы:
Жоба бойынша ұйым бұлақ ас суын 1,5 және 5,0 литр ... ... ... құюмен айналысады.
Химикалық құрамы ерекше және құрамындағы тұздар ... ... ... ... бар ... қайнар
көзінің таулы-бұлақ суы (теңіз деңгейінен 1832м) құйылады және ... Оның ... ... ... ... бар-50 мг/л,
үнемі қолдану жүйке жүйесінде тұздардың жиналмауына әкеледі. Бұндай суды
тамақ даярлауда қолдануға болады. Бұл суды ... өмір сүре ... ... ... қатар олардан үлкен балаларға құрғақ тамақтану
тағамдарына қосуға болады.
Жоба мақсаттары:
Бәсекеге қабілетті, рентабельділігі жоғары, жылына төмендегідей ... ... ... ... кәсіпорын (мың бут.):
|Көлемі ... ... ... л бөтелке бойынша |1000 (0,10 долл) |4000 (0,10 ... ... л ... ... |1000 (0,13 долл) |4000 (0,14 долл) ... ... бір ... өндіруге кететін нақты шығындар
көрсетілген ( жалпыдан 95% тікелей шығындар)
Нарықтар және бәсекелестер.
Мамандардың айтуы бойынша ауыз су нарығы ... әлі ... жоқ. Бір ... ... ... ... су 3л, минералды су
институтының зерттеуі бойынша қажеттіліктері 17 л- ға ... ... ... ... ... өндірушілер табылады:
″Серебренная″, ″Тассай″, ″Тибетская″. Агрессивті баға ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты сұраныстың болмауы
қауіпі ... ... ... ... ... л ... |0,234 долл |0,232 долл ... | | ... л ... |0,530 долл |0,504 долл ... | | ... ... ... ... іске асыру үшін - 435,71 мың доллар.
3 тоқсан жобаны іске ... үшін – 440,50 мың ... ... ... мың долл
Жөңдеу жұмыстары ... ... ... да инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... мың долл- 876,21
Мерзімі, ай- 36
Пайыз мөлшерлемесі, 15%.
|Көрсеткіштер |Жылдар |
| |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші |5-ші ... ... |2080 |2140 |2220 |2200 |1900 ... ... |1400 |1502 |1607 |1715 |1827 ... |300 |300 |300 |300 |300 ... ... ... |380 |338 |313 |185 |73 ... ... |114 |101,4 |93,9 |55,5 |21,9 ... пайда |266 |236,6 |219,1 |129,5 |51,1 ... ақша ... |414 |401,4 |- |- |- ... (2) ... ... таза ... құнды есептейміз. r=15%
NPV=-8762100 + 4140000 * 0,8696 + 3555000 * 0,5718 + 219000 * ... + 3600144 + 3035386 + 2590286 + 2032749 + 108886,8 = ... (6) ... ... ... ... индексін есептеу:
PI= ( 4140000*0,8696 + 4014000 * 0,7562 + 3939000 * 0,6576 + 3555000 ... + 219000 * 0,4972) / 8762100 = ... IRR ... ... ... ... ... |r =15% |PV |
|0 ... ... |1314315 ... |
|1 ... |4357100 |653565 |5010665 |
|2 ... |0 |0 |0 |
|3 ... |4405000 |660750 ... |
| | | ... |
2638622.3
IRR=15% + ———————— = ... ... ... (10) ... ... ... бұл ... кестеден де байқауға болады, яғни таза ақша
ағындары 3 жылдан ... 12093000 ... ... Бұл өз ... ... асып тұр. Олай ... инвестицияның қайтарылу мерзімі 3-ші
жылдың басында немесе ортасында болады.
Д) Жобаның ... ... ... ... ... ... орташа жылдың көлемі 1804,6 мың долл;
Капитал салымдарының орташа мөлшері: 4381050 долл.
18046000
ARR= —————— = 4,11
4381050
2.2 Акционерлік қоғам ... - ГЭС» ... ... ... ... - ... инвестициялық жобасы.
Ертіс көлі жағалауында ГЭС каскадының салынуы аяқталды. Жылдық электро
энергия шығарылымы 810 млн. ...... ... ... ... ул. Рудниковая 133.
Кәсіпорын басшысы: Кочиев П.Г.
Кәсіпорын туралы ақпарат.
″Ертіс - ГЭС″ АҚ-н құру ... жоба ... ... көлінде ГЭС
каскадасын салуға әзірленген.
Жобаның жалпы концепциясы.
Бұл жобада Ертіс көлінде ГЭС каскадасын ... ... ... таңда капитал салымдарының 50%-ы, жүзеге ... ... ... ... құны 58 млн. ... ... мақсаты.
Жоба мақсаты-810 млн. кВт/сағ – электр энергиясын өндіру деңгейіне
шығу.
Нарықтар және бәсекелестер.
Қазақстан Республикасында электр энергия ... аса ... ... болады. Ертіс ГЭС-мен шығарылатын электр энергиясына сұраныс бар деп
айта аламыз. АҚ ... - ... ... ... ... мен ... ... келісім шарт жасалынып қойған.
Сонымен қатар электр энергиясын ... ... ... ... ... Бұл елде ... бар және ... алу бағасы
жоғары. Ал, бұл өз кезегінде жобаның қаржылық тұрақтылығының ... ... ... ... ... қаражаттар
жетіспеген жағдайда, сыртқы нарыққа электр энергияның бір бөлігін шығару
арқылы орнын толтыруға ... ... |1 |2 |3 |4 |5 ... ... | | | | | | ... |4,76 |11,32 |14,92 |15,48 |11,76 |58,24 ... ... Құны ... ... ... да ... ... ... ... ... ... (20%) ... және (80%) ... ... есебінен
қаржыландыру көзделіп отыр. Электр энергиясының ... ... ... ( ... ... ... саны мен ... тарифтерді өсіруге
мүмкін болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар келіссөз кезінде нақтыланады.
Қайтарылу жылдары бойынша несие келесі сценариге ие:
Жобаның қаржылық бағасы.
А) (2) формула бойынша таза ... ... ... ... ... + 6133300 ∕ 1,10 + 14128000 ∕ 1,10 * 1,15 + 14014600 ... * 1,15 * 1,20 + 10839400 ∕ 1,10 * 1,15 * 1,20 * 1,25 + 9251800 ∕ ... 1,15 * 1,20 * 1,25 * 1,30 = -582400000 + 5575727,2 + 11168379 + ... ... + 3750603 = ... ... ... ... шамалы тариф; долл/кВт сағ. |
|% | |
| |0,01 |0,02 |0,03 |0,04 |0,05 ... |17,9 |8,5 |6,6 |5,8 |5,4 ... |- |10,0 |7,3 |6,3 |5,6 ... |- |13,5 |8,2 |6,7 |6,0 ... |- |- |9,7 |7,4 |6,4 ... ... ... | |
| |1 |2 |3 |4 |5 ... ... |14499 |25920 |25758 |21222 |18954 ... ... |7472 |7472 |7472 |7472 |7472 ... |4048 |4048 |4048 |4048 |4048 ... ... ... |2979 |14400 |14238 |9702 |7434 ... салығы |893,7 |4320 |4271,4 |2910,6 |2230,2 ... ... |2085,3 |10080 |9966,6 |6791,4 |5203,8 ... ақша ... |6133,3 |14128 |14014,6 |10839,4 |9251,8 ... (6) формула бойынша инвестиция рентабельділігінің индексін есептеу:
PI= (6133300 ∕ 1,10 + 14128000 ∕ 1,10 * 1,15 + 14014600 / 1,10 * ... 1,20 + 10839400 / 1,10 * 1,15 * 1,20 * 1,25 + 9251800 / 1,10 * 1,15 ... * 1,25 * 1,30) / 58240000 = 35439451 / 58240000 = ... IRR ... есептеуге қажетті мәліметтер.
1) PV=-58240000/1,1= -52945454
PV =20240000/1,1= 18400000
PV =37360000/1,1= 33963636
PV =640000/1,1= 581818,18
|жылдар |ағын |R=10% |PV |R=15% |PV |R=20% |
| ... |- ... |8736000 ... ... |
|0 | |5824000 | | | | |
| | | | | | | |
|1 ... |2024000 ... |3036000 ... |4048000 |
| | | | | | | |
|2 ... |3736000 ... |5604000 ... |7472000 |
| | | | | | | |
|3 |640000 |64000 ... |96000 ... |128000 |
| | | | | | | |
| | | |0,18 | |-0,27 | ... |R=25% |PV ... ... ... |
|16866666 |5060000 | 16192000 ... |9340000 ... ... |160000 |512000 ... | |0 |
2) PV ... ... ... ... ... 32486956
PV 640000/1,15= 556521,73
3) PV =-58240000/1,2= -48533333
PV =20240000/1,2= 16866666
PV =37360000/1,2= 31133333
PV =640000/1,2= ... PV = ... ... ... ... ... 29888000
PV =640000/1,25= 512000
IRR=10%+0,18/0,18-(-0,27)*(15-10)= 12%
IRR=20%+-0,67/-0,67-0*(25-20)= 25%
IRR=10%+0,18/0,18-0*(25-10)= 25%
Г) Өтеу мерзімін ( 10 ) ... ... ... 4,3 ... ... ... коэффициентін есептеу формуласы (12 ):
Таза пайданың орташа жылдық көлемі 6825420
Капитал салымдарының орташа ... ... ... ... - III ... жобаны экономикалық дәлелдеу
2 Инвестициялық жобаның экономикалық мәні және оның мәселелері
Инвестициялық жоба – бұл экономикалық пайда табу ... ... ... ... және ... да ресурстар.
Бұл пайданы есептеп ... мен ... үшін ... ... ... есептеулер жүйесінің біршама элементтері қолданады.
Демек, инвестициядағы басқарушы алға қойылған ... қол ... және ... негізінде басқарушылық шешімдерді қабылдау үшін, бірқатар
инвестициялық жобаларды талдауға және оларды бағалауға тура ... ... ... жаңа ... ... сәйкес ұзақ мерзімді
инвестицияларының тиімділігін бағалау мен ... ... ең бір ... ... ... ... ... маңызы бар шаруашылық саласында дұрыс және
оптималды басқарушылық ... ... ... ... ... ... белсенділік деңгейін көтеретін және оны ... ... ... ... ... қажеттілігі пісіп
жетілді. Ұзақ мерзімді инвестицияларды талдау және есептеулердің жүргізудің
барлық бағыттары ... ... ... ... ... да ... сақтандыру компаниялары, инвестициялық ... ... және т.б.), және ... ... инвесторлардың да,
алдында тұрған тауқыметті мәселесі болып тұр. Ал ... ... ... әрі іске ... одан да қиын ... ... отыр.
Жақын уақыттан бері ұзақ мерзімді ... ... ... яғни ... ... ... ... тартуға байланысты, инвестицияның мәнісін ... ... ... ... ... дейін инвестициялық есеп пен талдау бойынша жүргізілген
зерттеулер кешенді сипатта болған жоқ, өйткені ол ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстанның
экономикасына тартылатын ұзақ ... ... ... ... және ... ... ... қызметін басқару барысында,
әлі де болса есептін ... ... ... жеке ... ... ... негізгі қорларды жаңғыртуда инвестициялаудың
қажеттілігін бағалау, осы шараларды қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... және дағдарыстың әсерін жаңаша принципте дисконттау, „икемді”
мөлшерлемені табу және оны талдау мәселелері өз шешімдерін толығымен тапқан
жоқ.
Тәжірибеде, инвестициялық таңдаудың екі ... бар, онда ... ... ... капиталдардың орташа құны бойынша анықтаса, ал ... ... ең ... ... бойынша есептелінеді. Бұл арада,
капиталдардың орташа ... ... ... оның ... деп ... ... ... ол нақты жағдайды толық көрсетілуі
мүмкін, сондықтан да оған жиі түзетулер енгізіледі. Бүгінге дейін әлемдік
дәрежеде инвестициялық жобаларды ... мен ... ... ... жоқ.
Бірақта, қазіргі нарықтық экономика жағдайларында ұзақ ... ... ... және оған ... ... ... келеді.
Сондықтан, осы мәселелер туралы экономикалық әдебиеттерде әртүрлі
пікірлер бар:
Енді сол пікірлерді, біз үш жаққа біріктіреміз:
1) Күрделі ... бөлу ... ... пайдаланатын
түсінігі қолданғанды қалайды, яғни бухгалтерлік ... ... ... ... бөлу ... ... ... түзетулерден
кейін, танылуы керек деп санайды.
3) Инвестиция элементі ретінде активтің кез ... ... - ... ... ... ... ... ұғым бойынша таза ... ... ... ... және ... активінде көрініс тапқан (материалдық,
материалдық емес, қаржылық) күрделі қаржының өзгерісі бойынша анықталады.
Оның басымдылығы, тек ... ... ... ... ... ... инвестицияны санайды.
Ал түзетулерден кейін қолданатын күрделі қаржы тұжырымдамасының,
басты 2 ... бар, атап ... ... ... ... тек ГИС-нің меншігіндегі
инвестицияларды ескереді;
- екіншіден, бухгалтерия есебінде материалдық емес активтерді
инвестиция ... ... ... оның есебінде көптеген
дүдәмалдылықтың бар ... ... ... ... ... қаржы қатарына жалға алынған
негізгі құралдарды (лизинг ... және ... емес ... ... ... қосу арқылы түзетулер енгізеді.
Тек осындай түзетулерден кейін таза инвестициялар ... ... аз ғана тобы ... ... ... ... сәйкес активтің (капиталдың) барлық элементтері (кейде
пассивтері де) субъектінің табыстылығын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... үшін сәйкес келетін сияқты,
өйткені инвестицияны бұндай кең мағынада ... ... ... келе ... Олар инвестицияға салынған қаржының ... ... ... ... алынғанына), қарамастан күрделі қаржыны бөліп қарауды
мақсат тұтпайды, ондағы салымдар, тек ... ... ... өлшенеді.
Инвестицияларды, негізінен барлық инвестицияланған капиталдардың жиынтығы
ретінде қарастырады. Демек, ... ... ... ... қаржыны бөлу ғана емес, сондай-ақ, барлық активтердің жиынтығын
береді. Егер ... әр ... ... ... есеп ... болса, онда („тыңшы” ретінде немесе коммерциялық ... ... ... ... ... ... болар еді.
Ұлғайтатын тұжырымдаманы қолдай отырып: инвестиция ретінде танылмаған
материалдық емес активтер мен жалға алынған құралдарды ... ... ... ... ... бойынша санауға болар еді. Көптеген
экономистер капиталдардың шығындарын ... ... ... динамикасы активтің белгілі бір баптарының өзгерісіне тең
болады.
Бұл арада „инвестицияланған капитал” ... ұғым екі ... ... кез ... ... ... облигацияға, басқа кәсіпорынның
жарнасына айналған түрінде, демек ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... өзіне қатысты үлестік салмағын өз
кәсіпорынына әкелетін бағалы қағаз тобы жатады. Инвестицияның бұл тобы оның
тар ... ... ... ... оның өнім ... ... ... білдіреді.
Қазақстанның бухгалтерлік балансында инвестицияланған капиталды екі
жарып көрсетеді, оның бір ... ... ... ... ... ал екіншісі
ұзақ мерзімді активтер қатарында болады. Олай ... ... өз ... ... құрылыс”, „Ұзақ мерзімді қаржы бөлу”
(еншілес, тәуелді ... ... ... жарна үлесін алу,
техниканы бөлу, ұзақ мерзімге қарыз беру және т.б.) жағдайлары жатады. ... ... ... кең ... мағынасын білдіретін сияқты.
Батыс елдерінде инвестицияның бұл ... ... ... тікелей
инвестициялау, инвестицияланған кәсіпорындарды, олар өз ... ... ... көрсетеді. Ал екінші түрі, портфельдік инвестициялау,
оның көлемі бүкіл акционерлік ... ... ... ... ... ... мен бақылау құқығын бермейді.
Ал енді біз инвестицияны қаржылық – экономикалық талдау тұрғысынан
қарастыратын болсақ, онда ГИС ... ... ... ... ... және ... капиталымен заттар, қаржылық және
қаржылық емес етіп, екіге бөлудің керектігін ұсынамыз.
Енді осы ... ... есеп ... қарастыратын болсақ,
онда оның сындарлы кезеңі болып, мыналар жатады:
- инвестицияның есебін жүргізу, яғни есебін (жүргізу) шығары;
- ... ... ... ... ... ақша – ... ағымдарын бағалау;
- қолданыс таба алатын капиталдың шын мәніндегі бағасын анықтау, яғни
оны дисконттау ... ... ... болатындығын
көрсету;
- инвестицияның тиімділігін баяндайтын критерийлерін талдау.
Жобаны бағалау мен талдаудың бүгінгі дейін танымал 2 әдістері ... ... ... ... есептік (статикалық жай) бағалау.
Аталған бағалаудың екі категориясы да бір-бірімен тығыз байланысты.
Мәселен, статикалық категориясы ... ... оны ... немесе
міндеттер деп те атайды) шаруашылық субъектісінің табыстылығын (қолма-қол
ақша түрінде) ... ... ... ал ... міндеттер
шаруашылық субъектісінің өз ресурстарын табыстылыққа (қолма-қол ақшаға)
қаншалықты жақсы айналдыра ... ... ... ... ... ... ... (міндеттерге) қарағанда, біршама үстемдігі бар және ол тұрақты
қалыпта қызмет етеді: егер ГИС ұзақ ... ... ... ... ... ақша, рентабельділік) мәселесін шеше алмаса, онда
ондай шаруашылықтың қызмет етуі ... Егер ГИС ... ақша ... ... табыс алуға қабілетсіз болса, онда олардың қолма-қол
ақшалары ГИС ұзақ уақытқа арналған мерзімдік ... ... ... ... ... пен құрылымдық деңгейде
статистикалық мәселелерін шешкенімен, бірақ қажетті ... ақша ... ... онда олар ... ... тұрақтылығын сақтап қалу
мүмкіндігінен айырылады. Сонымен, шаруашылық субъектісіне болатын қолма-қол
ақша қозғалысының тетігі (механизмі) 3.1 – ші ... ... ... ... ... ... ... әкелетін операциялардың
(капиталдардың) жүргізілуімен байланысты болып келеді, яғни ... кез ... ... ... ... ... тиімділігіне,
мазмұнына және олардың нәтижесіне тәуелді.
Табыстың негізгі екі қайнар көздері бар;
Біріншісі: иемденушілер – М(а)К; ... ... ...... тағы ... ... ... сондай-ақ жеке тұлғалар. Ал
шығындар негізінен үш топқа бөлінеді: жабдықтаушылар; персонал және ... Одан ... ... ... ... ақшаның артығын
инвестициялық қажеттіліктері үшін ... ... ... оны
резервтеріне орналастыруына немесе оны резервтеріне ... ... есеп ... ... ... ... ... мақсаттарға
жету процесінде, олар біршама тексерілген өзара әрекеттерімен қамтамасыз
етілген жағдайда ғана қабылданады.
Жобаны ... оны ... ... ... ... ... процесі
(немесе, „тіршілік циклы”) тексеріледі және инвестицияның тиімді болуын
қамтамасыз ... ... ... жүргізіледі.
Сурет 3.1 - Шаруашылық субъектісі арқылы өтетін ақша қаражаттарының
қозғалыс тетігі ... тек ... ... ... ... сипатқа ие болады.
Нәтижесінде, бір жағынан, ... ... ... ... ... ...... түзетілетінін шаралардың фактісі мен жоспарлары
салыстырылады.
Сайып келгенде, басқарушы есептің ... ... ... түрлеріне (нақты және қаржылық) бейімделген, ... ... ... ... ... және ... әдістері негізінен көптеген болжамды
бағалаулар мен есептеулердің пайдалығын көздейді.
Жоба уақыты созылған ... оның ... және ... яғни оны ... ... ... ... болған, ақша-
қаражаттарының ағымы арқылы бақылап сынауға болады.
Сурет 3.2 - Инвестициялық процестің типтік сызбасы
Инвестициялық жобаларды бағалаудың басты ... ... ... Таза ... ... (Net Present ... И рентабельділік индексі (Protilability Index)
3. Табыстың ішкі нормасы (Internal Rate of ... ... кең ... ... ... осыинвестициялық
жобаны бағалаудың төзірегіндешоғырланған. Инвестициялық жобаның
тартымдылығын бағалау ... оның ... ... ... ... ... анықтау үшін, Дюпон пирамидасына
жүгінейік (3.3 – ші ... 3.3 - ... ... ... ... ... ... көрсетілген инвестицияны тексерудің екі әдісі
(есептеулері), сондай-ақ Дюпон ... ... ... ... ашуға көмектеседі, біріншіден инвестициялық процестерге
жасалған жүйелік тәсілдерінің мәнін ашуға; екіншіден, басқарумен ... ... ... оның ... шектеуші-факторларын, оның ішінде:
уақыт пен тәуекел факторын, банк несиенің орташа пайызы мен инвестицияның
орташа пайызының өсу ... ... ... ... ... ... көлемін, дисконттау мөлшерлемесін және т.б.
3.2. Инвестициялық жоспардың экономикалық талдау
Инвестицияны талдау барысында, онда пайда ... ... ... күрделі емес математикалық функциялардың көмегімен де шешуге болады.
Бұл ... ... ... ... ... мөлшерлеме;
есептеу кезеңі; инвестициядан алынатын табыс.
Пайыздық мөлшерлемесі деп белгілі бір ... ... ... ... ... ... табыстың относительдік деңгейі, яғни
табыстың (пайыздық ақшаның) белгілі бір ... ... ... ... ... ... Инвестициядан алынатын табыстың
мөлшерлемесін анықтау кезінде, оның ... ... ... ... пайыздық эффектісі қолданады.
Есептеу кезеңі – бұл уақыт интервалының, пайыздық мөлшерлемесіне
ұштастырылғаны. Аналитикалық ... ... ... жылдық интервалы
алынады.
Инвестициядан алынатын табыс болжамдық аналитикалық есептеулердің
көмегімен анықталады.
Қарыз берушіге ... ... ... ... ... ... дейін, оларға белгіленген пайыз мөлшерлемесінде ғана
төленеді, ал ... ... өтеу ... ... арнайы төлем қорын
жасайды. Қарызданушы әрбір кезең сайын несиенің негізгі ... және ... оның ... ... ... ету ... жеке қорлар ашады.
Бұл мәселенің ішінде инвестициялық кезеңнің алдында ... ... ... ... ... онда ... жобаның
экономикалық тиімділігін анықтаудың мәселесі тұрады, демек тап сол ... ... ... ... ал сосын ол осы бойынша
дисконтталады. Әдетте, ... ... ... ... ... ... сілтеу жасалынады, бірақта ол ... ... де ... болады, демек ол мөлшерлемеге тәуекелділікті
орташа үстемесі қосылған, түзетулер бойынша жүргізіледі.
Біздің қарастырып отырған ... ... ... ... әдістері, инвестициялық циклдың жаңадан жасалған немесе
реконструкцияланған кезеңіндегі ... мен ... ... ... ... мәліметтердің қатарына мыналар кіреді: ... ... ... ... ... өнім ... ... сату бағасы; әрбір өнім түрін шығаруға байланысты жұмсалған
айнымалы шығындардың деңгейі; қарастырылған ... ... өнім ... шығындар; өнімді шығару нәтижесінде алынған табыс деңгейі;
өндірістің ... ... ... ... мен ... ... күрделі
қаражаттарының деңгейі.
Инвестициялық жобаның экономикалық тиімділігін бағалау, инвестициялық
кезең алдында жеке инвестициялаудың барысында жүргізілетін ... ... ... ... ... болжамды болып келеді, демек
оңайлау тәсілін пайдалануды мақсат ... ... бұл ... ... ұзақ мерзімге арналған құрал-жабдықтары бар және амортизациялық
шығындары аса көп емес ... және ... ... кәсіпорындар үшін
қолайлы.
Ал егер бізді оның тек нақты табыс деңгейін (сонымен қоса ... және ... ... ... деңгейін дисконттауға
негізделген инвестицияның рентабелділігін бағалайтын болсақ, онда бұндай
инвестициялық ... ... ... үшін тиімді болуы мүмкін.
Негізінен алғанда инвестиция процесі көптеген іскерлік ... ... ал ... ... жүргізуді талап етеді. Бірақ біз
бұл арада дисконттау мен ... ... ... ... ... ... ... Болашақтағы ақша қаражатының құнын кедіргі жаққа келтіру
құбылысын дисконттау деп атайды ... ... ... ...... бір ... ақша қаражаттарын инвестициялаудың алынатын
құны деп топшылайды және ол ... ... ... кезеңі, пайыздарды
есептеп шығарудың жағдайы бойынша жүзеге асады.
АҚ – (дисконтталған) бүгінгі күнінің деңгейіне келтірілген төлем ... ... ... бірақ ол болашақта ғана іске асады.
Дисконттау (пайыздық) мөлшерлемесін анықтау кезінде күрделі пайыздар
эффектісіне аса үлкен мән беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ол ... саласына қосылады. Ол келесі
кезеңде жаңа табыстарды әкеледі. Күрделі пайыздардың болашақтағы ... ... ... ... ... бар: ... ... инвестициядан түсетін табыстың ағымдық құны мынадай
факторларға ... ... ... а) ақша ... ... мен кері
ағылулары арасындағы уақыттың алшақтығымен; б) қажет ... ... ... в) күрделі ... бөлу ... ... ... Егер жоба алғашқы рет қаржыландырылып отырса, ... ... ... де ... ... Демек, ағымдағы бірлік
құнының пайдалануы, оның әр түрлі уақыт кезегіндігіне және іске ... ... мен ... бір қалыптылығына байланысты.
Сайып келгенде, осы және басқа формулаларды пайдалану барысында біз әр
кезде, әртүрлі ... ... ... ... үшін, дисконттау
мөлшерлемесін негіздеудің нақты ... ... есеп ... қалыптастыру,
капиталдардың орташа құнын табу сияқты мәселелердің ... ... ... ... жоқ. Егер бұл ... жағдайлар өз дәрежесінде жасалмаса,
онда бұндай инвестициялық жобаның күмәнді болатындығында дау ... осы және ... ... шешу ... бүгінгі күнге
дейінгі белгілі болған инвестициялық жобаның ... ... ... Инвестициялық жобаларды қарастыру және іске асыру регламенті.
Перспективалы ... ... ... тәртібі
Қордың менеджері жобаның экономикалық тиімділігіне, шығарған өнімнің
нарықтағы ... ... ... ... ... ... Қордың мақсаттары мен ... және ... ... ... ... ала ... жүзеге
асырады.
Алдын ала қарастыру нәтижесінен кейін, жобаның бастамашысы ... ... ... ... ... ... мұның
мақсаты жобаның мазмұнын талқылау және жобаны одан әрі әзірлеудің мақсатқа
сәйкестігі туралы шешім ... ... ... ... ... оң ... ... бизнес-жоспарды,
технико-экономикалық негіздеуді (ТЭН) бірлесіп ... үшін ... ... ... шарт ... тартылған тәуелсіз сарапшылар мен
кеңесшілер ... ... ... ... ... тұтынушыларды,
шикізатты жеткізушілерді, жиынтықтаушы және ... ... ... бағалау, инфрақұрылым және т.б. анықтауымен ... ... ... ... ... істейтін кәсіпорындарды кеңейту, қайта
қалпына келтіру және техникалық ... ... ... үшін ... ... ... жоба ... аудитті, заңды және
техникалық сараптауды, сондай-ақ Қордың мамандары жүргізген ... ... ... ... ... ... ... қатысуы жөніндегі шешімін қабылдау
Қордың басқару органы өзінің құзіреті ... ... ... ... ... және сараптау жұмыстарының табысты аяқталуынан
кейін жобаны қаржыландыру туралы ... ... ... ... ... №1383 ... ... декларациясының ережесіне сәйкес, инвестициялық
жобаны қаржыландыру туралы ... ... ... ... ... ... ... кеңесімен 700 000 000 (жеті жүз миллион)
теңгеден асатын мөлшерде ұйымның жарғылық капиталында;
Қордың қатысуымен Басқармамен 700 000 000 (жеті жүз ... ... ... ... ... ... ... оң шешімі енгізілгеннен кейін, Қор акционерлік
қоғамның жарғылық капиталын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін, Қор өзі
қатысатын ұйымның жарғылық капиталына мониторингілік басқаруды (бұдан әрі-
мониторинг обьектісі) ... ... ... ... ... ... нысанында ақпаратты ұсынуды қарастыратын электрондық
мониторинг ... ... және ... ... ... және ... ... нысандарының жағдайын және басқарудың тиімділігін
қадағалау;
2) инвестициялық жобаны іске асыру туралы ақпараттарды мерзімді жинау;
3) мониторинг ... ... ... және ... ... мониторинг обьектісінің әлеуметтік-экономикалық, қаржылық, құқықтық,
технологиялық, өндірістік-техникалық жағдайын талдау;
5) экономика дамуына мониторинг обьектісі ... ... ... ... ... ... ... жылжыту бойынша барлық шешімдер Қордың жобадан ... ... ... бұл бір ... ... ... және ... меншігінде тұрған басқа бағалы қағаздарды адымды сату жолымен жүзеге
асырылады.
Кәсіпорын өзінің коммерциялық дәулетін көрсеткен кезеңі ішінде ... жол ... ... ... ... ... оның өнімінің және
сауда маркасының шығуы кәсіпорын репутациясының тұтынушылар ... ... ... бірге қаржы институттарының (соның ішінде халықаралық), және
жеке меншік ... ... да ... ... ... ... ... және жақсы несиелік тарихы компанияны ұйымдастырылған бағалы
қағаздар нарығына шығару үшін алғы шарттын құрады. Ірі, ... ... ... ... облигациялары мен акцияларын ("А" және ... ... ... ... ... қанағаттандыра алады.
Перспективалы жобалар
Қазақстан Республикасының Индустриалды-инновациялық даму стратегиясын
іске асыру мақсатында, Қазақстанның Инвестициялық қоры ... ... ... ... ... ... технологиялық, соның
ішінде экспортқа бағытталған өнеркәсіптерді құру және ... ... ... Қор ... ... ... ... саланың ел экономикасына әсер етуінің бағалауын,
бәсекелестік ... ... ... ... ... өнімнің салым мөлшерін;
2. дайын өнімнің дүние жүзілік ... ... шығу ... ... ... ... сыртқы нарықтардың сыйымдылығын бағалауын;
3. институтционалды инвесторлардан жеке меншік
инвестицияларының ... ... ... ... соның ішінде индустриалды-
инновациялық дамуында мультипликативті тиімділікті
құрайтын ... ірі ... ... ... ... міндеттерін;
4. салалық кластерлерді (ең алдымен құрылыс материалдары,
металлургия, химия, ... және ... ... орнықтыру және дамыту үшін жобалардың
топтарын көздеуiн.
➢ Шығыс-Қазақстан ... ... жаңа ... ... ... ... ... қызметінде бірден бір
басымды жүйені құрайтын бағыт болып табылады. Осы жобаның
принципті маңызды фактісі ... ... яғни ... ... ... ең алғаш рет Қазақстанда,
және бүкіл кеңес аймағы аясында жол құрылысын ... ... ... ... ... ... тәжірибені пайдалануы. Темір жол ... ... ... ... ... зейнетақы
қорының қаражаттары пайдаланылады. Концессия негізінде
темір жолды қаржыландыру және ... ... ... алынған оң ... одан әрі ... ... ... ... ... материалдарының өндірісі жаңа тұрғын үй саясатын
іске асыру, ... ... ... құрылысын, басқа
инфрақұрылымдық және өнеркәсіптік нысандарын жылдам жаңарту
жағдайларында ерекше көкейтесті болып табылады.
Құрылыс материалдары ... ... ... ... керамика,
қабырғалық, әрлеу және руда емес материалдары сияқты өндірістің бағыттары
құрастырылады.
Флоат-әдісімен табақты ... ... ... ... ... жоғары сапалы әйнекті алуға жағдай жасайды. Одан басқа мұндай әдіс,
өндіретін әйнектің жуандығы ... ... ... әртүрлі
сұранысын қанағаттандыруға қажетті ең жоғары кең ... ... ... Осы жобаны іске асырудың мультипликативті тиімділігі шикізатты,
материалдарды, электр энергиясын, газ және ... да ... ... ... ... салалардың даму көзқарасымен ... да, ... ... ... пайдаланушылардың салалық даму көзқарасымен қарағанда
да айырықша жоғары.
Жаңа технология ... ... ... ... ... ... құрылысы электр энергиясы мен отынның шығындарын үнемдеу есебінен
цемент өндірісінің өзіндік құнын ... ... ... ... ... берік, тез қататын түрлерін, сондай-ақ мұнай
газ секторында ... ... ... ... құрылысы үшін
қолданылатын гидрофобты цементтерді шығару ... және ... үй ... ... өндірістік үй-жайларды
қаптау үшін, керамикалық плиткалар өндірici зауыттарының (қабырғалық және
едендік сәндік, керамикалық гранит) құрылысын қарастыратын ... ... ... ... ... ... Қытайға өнімдерді
экспорттау мүмкіндігі қарастырылуда.
➢ Металлургия – минералды және ... ... ... ... ... үшін кең және тұрақты салааралық байланысты
болжайтын ... ... ... және ... ... бағыт. Жаңа құбырлар өндірісін құрудың,
метал конструкцияларын, сондай-ақ өзге өнімнің ... ... ... ... ... өсуде.
Болат құбырлары өндірісін ұйымдастыру. Негізгі мақсаты – мұнай газ ... ... үшін ... ... ... өнімдерінің жеке өндірісін
Қазақстанда құру. ... ... ... ... ... аса ... жауап беретін еуропалық немесе жапон өндірушілерінің
қазіргі кездегі жабдықтарын пайдалануымен жоғары жиіліктегі тоқтармен ... ... ... технологиясында соңғы жетістіктерді пайдалануы
болып табылады.
➢ Химия, мұнай ... ... ... ұйымдастыру. Соданың ірі тұтынушылары - әйнек
өндірісі, химиялық, металлургиялық ... ... ... ... ... өндіру және целлюлоза-қағаз өнеркәсібі. ... ... ... ұйымдастыру, аралас салалардағы өнімдердің арзандауымен
соданың толық импорттық орнын басуын жүзеге асыруын ғана ... ... ... ... экспортын ұйымдастыруға жол беретін тиісті
инфрақұрылымды құрастыру қарастырылады.
Битум өндірісі ... ... жол ... ... қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасында 2006-2012 жылдарға
арналған автожол саласын дамытудың бағдарламасын іске ... ... ... ... ... ... ... мен көпірлерді қайта
қалпына келтіруі мен жөндеу жүргізуі мұнай битумдарын тұтынудың айырықша
өсуіне ... шина ... ... ... жүк ... ... және ... машиналары үшін бәсекеге қабілетті шина өнімдерін шығару бойынша
өндірістің толық аяқталған технологиялық циклін ... жол ... ... косметика және жуатын құралдарын шығару бойынша жобалары
импорттың орнын басатын өнімдердің негізгі ассортиментін игеруге және ... ... ... ... ... жылжытуын
ұйымдастыруға жол береді.
5. Агроөнеркәсіптік кешенінде қой шаруашылығы, сүт және етті ... ... ... мен ... шаруашылығы, астық өнімі
сияқты кластер ... ... ... және ... ... ... ... тоқыма, мата және дайын өнімдері өндірісіне
дейін – жүн тізбегінің элементтерімен байланысты жобаларды дамыту күтілуде.
Қазақстанның солтүстік өңірінде агроөнеркәсіптік холдингін құру ... ... ... және жаңа мал шаруашылығы базасының құрылысын қайта
қалпына ... ... ... ет ... құрылысы мен іске
қосуын болжайды. Сиыр, шошқа еттерін, етті қайта өндіру өнімдерін өткізудің
жоспарланған нарығы: ... мен ... ... ... ... орталықтары мен ірі қалалары, сондай-ақ Ресей
Федерациясының Омск, ... және ... ... басы мен ірі қара малы ... ... ... ет, тері және
басқа өнімдері өндірісінің жобалары даму импульсын алады.
Жеміс-көкөністі қайта өндіруінің дамуымен шыны, ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Дәнді ауыспалы егісінде рапс пен сояны ... ... ... ... ... жол ... кластерінің схемасы жетілдірілуде, ол өзіне мыналарды кіргізетін
болады: кәсіпшілік аулауды, ... ... ... ... ... және ... Қор Қазақстан Республикасында соңғы пайдаланылатын ғана емес,
сонымен бірге салааралық және ... ... ... ... ... ... қабілетті өнімдерді шығаруға бағытталған
жобаларға басымдық бере ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру көзі болып
мемлекет табылады. ... көзі ... ... ... ... бола алады.
Бipaқ қaзipгi кезде жергілікті бюджеттен алынатын инвестиция көлемі
аз, сондықтан мемлекеттік ... түpi ... ... ... кезде Қазақстанда нарықтық қатынасты дамытудың негізгі
факторларының бipi болып шетелдік ... ... ... ... ... ... ceбeбi экономикалық салалардың қаржылық-экономикалық
жағдайы себеп болады. Біріншіден, берілген ... ... ... ... өcyi айналым қорын қысқартты және барлығы жеке
айналым қорсыз қалды. Екіншіден, амортизациялау саясаты болмады. ... ... ... ТМД елдері қиын жағдайда болды және ... ... бұл ... ... ... және өсуіне әкелді.
Қорыта келе, мен осы диплом жұмысымды жаза келе ... ... ... ... және осы процесс қалай жүргізіледі
туралы жазып кеттім. Жалпы алғанда, егер ... жоба өте ... ... онда оның ... әкелетін әсері жағымды болады.
Сонымен ... осы ... ... әзірлеуші тұлға белгілі бір
қаражаттар сомасын сала отырып, болашақта өз ... екі ... одан ... мөлшерде ұлғайтуы мүмкін.
Инвестициялық жобаны бағалаудың көптеген әдістері бар және олардың әр
қайсысының өзіне тән ерекшеліктері, артықшылықтары мен ... ... ... белгілі бір жобаны бағалау ... ... ... ... және тағы ... ... ескере отырып, өзіне
сәйкес келетін бағалау әдістерін қолдануы ... ... ... қорытындыларға келдім:
1. Инвестициялық жобалар компанияға ғана емес, сонымен бірге барша халық
пен мемлекетке тиімді ( егер сол мемлекет шегінде ... асса ... ... ... ... ... жолы бар. Қандай да ... ... ... ішкі ... ... ... ... инвестициялауды өз қаражаты есебінен, әлде тартылған қаражат
есебінен жүзеге асыратынын анықтауы керек;
4. ... жоба ... ғана ... ... ... ... ... инвестициялық жобаларды қарап, салыстырмалы түрде,
бірнешеуінен біреуін таңдауы ... ... жоба ... инвестициялық жоба өз кезегінде көптеген
тәукелдерге дұшар ... ... осы ... ... ... ... тұрудың жолдары мен әдістерін іздейді;
6. Инвестициялық жобаның қайтарылу мерзімі, ... ... өте ... мәнге
ие. Өйткені, инвестор қандай мерзімде салған ақша қаражаты оралатының
айқын білуі керек;
7. Инвестициялық жоба ... ... ... жалпы экономикалық және
қаржылық саясаттарына сай келуі керек.
Мен диплом жұмысымда екі түрлі инвестициялық жобаны талқыладым.
Оның біреуі ас суын ... ... ал ... ... ... жаңа ГЭС ... ... отыр.
Қорытындылай келетін болсам, онда жалпы бұл екі жоба ұтымды.
Алайда инвестициялық тартымдылық және таза құн ... ... онда ... жоба ... ... Ал ... қажет
етуіне байланысты бірінші жоба тиімдірек болып келеді. Компания ... екі ... да ... ... ... ... егер ... жобаны қабылдаса, онда ... ... ал ... ... ... жоба бар жоғы тек компанияға пайда әкелетін еді,
ал екінші жоба бойынша мемлекетке, сол ... ... ... да өз ... ... ... үшін инвестициялар өте қажет, және олар
пайда алудың бір көзі ... ... ... ... ... да, мемлекетке де, компанияға да қажет.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi:
1. Абдукадыр М. «Об инвестиционной политике» ... ... ... 33 от 1 ... 2000 ... ... Н. ... «Инвестиционный потенциал и экономический рост
(методологический аспект)», журнал Экономист № 6 2000 года.
3. Алимбаев А., Жуманова Б. «Регулирование ... ... гл 6
4. ... В. ... ... ... рынка
инвестиций». М.: Финансы и статистика. 1993 ... ... М., ... М. ... ... ... Республики Казахстан» газета Транзитная
экономика №1 1999 год
6. Закон Республики Казахстан «О государственной поддержке ... № 75-1 ЗРК от 28 ... 1997 ... ... Е. ... ... в ... сохраняет
привлекательность», Международный ... для ... ... № 1 2000 ... активность предприятий./ Эконмист.-1996 год.-№5
9. Кенжалиев А. Роль ... ... в ... ... в ... ... ... трудов
профессионально- преподавательского ... ... ... А.: 1999 ... ... К. «Главное условие оживление экономики»./Финансы и
статистика, 1996 год.-432с.
11. Киреева К. ... Е. ... ... ... ... ... экономика № 1 1999 год
12. Комаров В. «Инвестиционная политика»./Финансы Казахстана.-1996 год ... ... А. ... ... ... в Казахстане», газета
Транзитная экономика № 4 1999 год
14. Н.Липсиц Н., Коссов В. «Инвестиционный ... ... ... ... год.-304с.
15. Малмакова К. ... ... ... ... в ... Казахстан», А.: Экономическое
обозрениевыпуск Нацбанка Республики Казахстан №2 1999 ... Я. ... ... ... ... Д. ... ... решений». - М.:Банки ... ... ... А. ... в ... капитал: Основные понятия
исостояния за I полугодие 1997 года» газета PANORAMA № 29 от 25 июля ... ... М. , ... Т. ... капитал и инвестиции: вопросы
теории, практики привлечения и использования».-Алматы :Фоксиформ.- 1997
год.-291с.
20. Поляков С, ... Ю. «Об ... ... инвестиционных
проектов».//Бухучет.-1997 год.-№8
21. Постановление Правительства Республики Казахстан № 3834 от 28
января 1998 год «О ... по ... ... развития
Казахстана до 2030 года»
22. Постановление Правительства Республики Казахстан № 1389 от 31 декабря
1998 год «Об ... ... ... и ... ... ... ... Кабинета Министров ... ... ... ... ... правда.-1997 год.-1 октября.
-----------------------
І табыс
1. Меншік (акционерлік)
капиталы
резервтік Акционерлерге
капиталға ... ... ... ... капитал (ҚК)
несиелік Пайыз
ресурстар (дивиденд түрінде)
қайтару
Шаруашылық
субъектілері
Қолма қол ақша ... ... ... ... ... жобаларға ынта білдіру
Инвестициялық мәселелерін баяндау
Бағалау критерийлерін белгілеу
Шектеуші – факторларды анықтау
Баламалы инвестицияларды іздеу
Баламалы инвестицияларды ... ... бар ... ... және ... жүзеге асыру
Жүзеге асырылған инвестициялық жобаның жұмысын базалау
И-н капиталдың табыстылығы
6,07%=2,89%*2,10
Табыс рентабелді-
лігі 2,89%
Капиталдың айналымдылығы 2,10
ТТ 33
(таза пайда)
Жалпы табыс 1138
Жалпы табыс (айн) ... ... ... (айн) 1138
Өзіндік құн 1105
Негізгі капиталы 81
Айналым-ғы (ағымдағы) капиталы 459
Инвестициялық жобаның коммерциялық бағалануы
Қаржылық бағалау (қаржылық тұрақтылық)
Экономикалық ... ... ... ... ... ... қозғалысының есебі
Баланс
Қарапайым (статистикалық) әдістер
Дисконттау әдістері
Ішкі табыс нормасы (IRR)
Жобаның қазіргі құны (NPV)
Өтелу мерзімі
Қарапайым табыс нормасы
Қаржылық бағалау коэффициенттері

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инвестициялық жобалар туралы37 бет
Нақтылы инвестициялық жобаларды бағалау73 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеменiң түсiнiгi мен топтастырылуы29 бет
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдемелер73 бет
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдеу және дәлелдемелер мәселелері58 бет
Азаматтық процесстегі сот дәлелдемелері27 бет
Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретіндегі кінәсіздік презумпциясы29 бет
Аудит жалпылама түсінік; пайда болуы; мәні және түрлері35 бет
Аудит кезіндегі есеп беру3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь