Ресей мен АҚШ: Орталық Азиядағы қауіпсіздік және геосаясат

КІРІСПЕ

1 ТАРАУ Орталық Азия аймағының геосаяси маңыздылығы
1.1 Аймақтық көшбасшылық
1.2 Су ресурстарының проблемалары
1.3 Каспий проблемасы

2 ТАРАУ Аймақтағы АҚШ пен Ресейдің қызығушылықтары және ықпалы
2.1 Орталық Азиядағы Ресейдің саясаты және ықпалы
2.2 Орталық Азиядағы АҚШ.тың саясаты, ықпалы,қызығушылықтары

3 ТАРАУ Аймақтың геосаяси перспективалары

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ФАКУЛЬТЕТІ
Халықаралық
қатынастар және
Қазақстан
Республикасының
сыртқы саясат кафедрасы
Ресей мен АҚШ: Орталық Азиядағы қауіпсіздік және геосаясат
(диплом жұмысы)
Ғылыми жетекші:
т.ғ. к ... ... ... ... ... ТАРАУ Орталық Азия аймағының геосаяси маңыздылығы
1.1 Аймақтық көшбасшылық
1.2 Су ... ... ... ... ТАРАУ Аймақтағы АҚШ пен Ресейдің қызығушылықтары және ықпалы
2.1 Орталық ... ... ... және ықпалы
2.2 Орталық Азиядағы АҚШ-тың саясаты, ықпалы,қызығушылықтары
3 ТАРАУ Аймақтың геосаяси перспективалары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... Азия ... 5 ... ... ... ... географиялық жағынан аймақ кеңірек территорияны қамтиды, оған ... ... және ... ... ... болады.
Берілген жұмыста орталық-азиялық Қазақстан, Өзбексан, Тәжікістан, Қырғызсан
және Түркменстан мемлекеттері ... ... КСРО ... ... бұлар әлемдік қауымдастыққа тәуелсіз,
жас мемлекеттер ретінде кірді және бірқатар қиын ... ... ... тарихтың даму барысы, мәдениеттің ... бұл ... ... ... ... ... ... бұл аймақ екі ғасырдан аса Ресей ықпалы аймағына кірді және ... ... ... ... ... кейін Орталық Азия Ресейдің ықпал ету аймағынан алдынғы қатарлы
әлемдік ... ... ... ... айналды. Оның
геосаяси маңыздылығын атақты американ саясаткері З. Бжезинский ... ... «Оны ... Таяу ... ... ... қосқандағы алып
аймаққа ықпал етуді қамтамассыз ету мүмкін».[1]
Ресей және Қытайдан басқа, ... ... ... ... ... және оның одақтастары шығады. Оның осындай әрекетіне КСРО-ның құлдырауы
себеп болған жаңа әлемдік ... ... ... еді. ... ... деген құштарлығын тарихи ... ... және ... және ... ... Бұның өзі аймаққа белгілі бір қуаттылық
күшін береді. Тауарлары мен ... ... ... және рынок көзі
ретінде бұл аймақты сонымен қатар Жапония, Араб ... және ... ... жаңа ... (индустриялды) мемлекеттері (Онтүстік ... ... және ... да ... ... ... аймақ әлемдік саясат пен экономика қайшылықтарының
ірі өзегіне айналады.
Әлемнің көптеген ... ... ... шағылысуы айтарлықтай халықаралық проблемаларға алып келеді
және аймақтың тұрақты ... оның ... ... әсер етеді.
Әлемдік геосаяси тұрғыда Орталық Азия, Кавказды қоса алғандағы
Прикаспий аймағы (тұрақсыздық ошағы) деп ... ... ... және ... ... ... ... деген қызығушылығы
1991 ж. кейінгі халықаралық қатынастардың ... ... ... ресурстар, ықпал ету аймағы, құрлықтар мен мұхиттарды
байланысыратын жаңа ... ... ... ... күрес жүріп жатқан әлемдік экономика дамуының қазіргі кезеңімен
түсіндіріледі.
Орталық Азия ... және ... ... және ... ... алтынға, күміске, уранға бай аймақ және ... ... ... ... білдіруде. Көмірсу және биологиялық ресурстары
бар Каспий теңізі үлкен стратегиялық маңызға ие.
Аймақтың геосаяси ерекшеліктері көптеген проблемалар тудырады: әлемдік
рынокқа шектеулі шыға ... ... ... ... және салыстырмалы аз
дамыған коммуникация ... ... ... экономикалық тұрақтылыққа
ұмтылуда, алайда ... және ... ... ... ... және су ... үнемсіз пайдалану, экологиялық апат зоналары;
өмір сүру ... ... және ... ... тым көптілігі (Өзбекстан),
өмір сүруге жарамсыз алып бос территориялар ... ... ... ... қиын ... ... жағдаймен,
билікке түрлі саяси, этникалық, діни ... ... ... және террористтік ұйымдардың ... ... ... ... ... айналасатын топтардың
болуымен күшеиеді.
Қазақстан Президенті Н. Назарбаевтың айтуынша, «Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... тууы мүмкін, соның ішінде ... су және бай ... ... ... Азиядағы геосаяси жағдай 1991 ж. кейін «үлкен ойын» деген
атауға ие болды. Ол XIX ғ. ... ... ... ... ... ... жаңа ... жағдайының жалғасы еді.
Осылайша 1991ж. кейінгі ... ... ... ... ... және келешегін зерттеу өзектілігі анық. Жүз жылдан аса бір
ғана держава – Ресей, ал кейін КСРО ... ... ... жаңа ... ... ... ... Орталық Азия елдері алдында ...... ... еске ... Ресеймен дәстүрлі байланыстарын
бұзбай, мықты бірақ алыс жатқан державамен қатынас қаншалықты дамуы мүмкін.
Біздің республика ... ... ... ... кезеннің ерекшелігімен
де зерттеу өзектілігі анықталады. Тәуелсіздік алғаннан кейін біздің
мемлекет ... ... өзін ... қиын мәселені шешеді. ҚР
Президенті Н.Назарбаев айтқандай, «Ірі Еуразиялық мемлекет ретінде ... және біз үшін ... ... ... ... ... үшін ... жағдайдың максималды тиімділігін қамтамасыз ету,
демократиялық институттардың ... XX ғ. ... ірі ... ... «тарихтың қажетті аралында» өз орнын табу керек деп
санайды мемлекет басшысы. ... ... ... ... геосаяси
құбылыстарды бақылау міндеттерін өзекті етеді.
Тарихи-географиялық, саяси- экономикалық ... ... ... басты мемлекеттерімен байланысты-АҚШ,Ресей,Қытай,
Жапония.
2001ж. 11 қыркүйегінен кейін АҚШ Ауғаныстанда орналасқан ... ... ... ... ... ене бастады.
Орталық Азия белгілі белгілі ойын аймағы болатын АҚШ-тың бір ... ... ... іске ... үшін бұл ... ... деп айту қате.
Алайда АҚШ бұны теріске шығарып отыр. Оған дәлел атақты ... сөзі ... ... « Орталық Азияда АҚШ-тың күшеюі алдын- ала
жасалған стратегиялық жоспар емес,алайда ол күшейе түседі, ... ... ... ... Ресей немесе Қытайдың басымболуын қаламайды. Осы елдер
ісіне ... ... ... ... ... құбылыс болып табылады.
Біз қазіргі кезде бұл аймақта американ саяси және экономикалық ... ... ... ... ... кеңеюін көріп отырмаз және бұл процесс
өз жалғасын табады.[3] Берілген жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... қарастыру, аймақтағы елдердің перспективаларын
қарастыру, ... бір ... ... АҚШ- тың «шекті ауласы» болу көз-
қарасын қарастыру.
Жұмыста келесідей міндеттер қойылады:
... ... ... ... 1991ж.- кейінгі және 2007ж. өзгеруін
бақылау;
─ Аймақ елдерінің сыртқы саяи бағыттарындағы және ... ... ... ... ... анықталатынын көрсету;
─ Еуразиядағы басты рөлдегі күресте сыртқы қатысушылар мен ... ... мен ... ... ... ... ... қаупін және олардың геостратегия лық
барысын көрсету;
─ аймақтың негізгі ... және ... ... ынтымақтастығының келешегін анықтау.
Жұмысты жазу барысында көптеген қайнар көздер қолданылды және ... ... ... ... ... ойынның негізгі қатысушыларының, сыртқы саясты
және мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... және ... бекітетін құжаттар. Оларға
АҚШ Президенттері Б.Клинтонның және Дж.Буш кішінің доктриналары
жатады. Ресей Президенті В.Путиннің негізгі ... ... ... ... деп ... және Ресей Федерациясының әскери
доктриналары. Олар өз елдерінің қорғануға ... ... және ... ... ... ... ... айтарлықтай маңызды екенін түсіну үшін басты болып
табылады. ... ... ... ... (2000ж. ... ... әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуде әскери-
саяси, әскери-стратегиялық және әскери-экономикалық ... ... көз ... ... ... Мемлекеттер және сыртқы акторлар арасында қол қойылған келісімдер,
құжаттар;[5]
3) Аймақ елдерінің (экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... және сыртқы саяси ведомствалардың мәлімдемелері;[7]
5) Кезеңдік басылымдағы аналитикалық материялдар.[8]
Соңғы он ... ... Азия деп ... жаңа ... ... қазіргі жағдай және келешек проблемаларына Батыс зерттеушілерінің
өсіп отырған ... ... Бұл ... факторларға байланысты.[9]
Орта Азия және Қазақстан-жаңа ірі геосаяси аймақ, ол көп ... ... ... ... зор ... ... ... Ресей, АҚШ бұл аймақта бекініп
алу мақсатымен белсенді іс ... З. ... ... ... ... американ саясаткерлері үшін бағыт беруші құрал ... Бұл ... ... ... ... алып келген себептерді
талдайды, Еуразия үшін оның ... ... және ... үшін ... жеріндегі аймақты өз қолына түсіру үшін қандай қандай әрекеттер жасау
керектігі белгіленеді. Бжезинскии еңбегінің бесінші тарауыда, Орталық ... ... ... ... ... ... түрде орнату керектігін
көрсетеді.[10] Оның пайымдауынша аймақтағы басты рөлді ... ... ... ... – қалқан (шит) ретінде, ал Өзбекстан оның жаны
ретінде. Американ ... ... ... ... ... оның ... мүмкіндігі көбірек, ал Қазақстан
көптеген орыс және басқа да ... ... ... ... ... Ресей аймақтағы жіберіп алған ұстанымын қайтару үшін
Қазақстанға ... ... ... Азия ... ... ... ... бұл аймақ бір тұтастық жағынан бір саяси аймақты құра
алмайды. Бұған ... ... ... Қазақстан және Өзбекстан өзінің
дамуын қарама-қайшы ... ... ... Егер ... елді ... ... дамуға тартса, Өзбекстан елде жабық саясат ұстануда және соған
қарамастан аймақтағы көшбасшылық рөліне ұмтылуда. ... екі ... ... байланысты ортақ ойдан шыға алмай отыр. [11]
М.Олкотт «Орталық Азия туралы 12 миф» атты ... ... әр ... ... сай ... ... даму ... сонымен қатар сыртқы саяси
партнерлерімен қатынастар ... да өзі ... ... ... аймаққа көп көңіл бөліп, жоғалтқан ұстанымдарын
қайта жаңғартуда. [13]
Әсіресе А.Г. Дугин жұмыстарын ерекше білдіру ... ... XX ... ... түсініктің манифесті болып табылады. Ол геосаясатты
модернизациялау арқылы мемлекеттің статусын сараптауда «талассократия»
немесе «теллурократия» ... жаңа ... ... ... ... ... ... қатар, Ресей алдында тұрған глобальді ... ... шешу ... ... түсіндіреді. Дугин ... ... ... ... ... ... ... оны үшінші сортты
державалар қатарына жылжыту және жер шарының негізгі бөлігі –Еуразияға
гегемониясын ... А.Г. ... ... ... ... қысқаша
тұрде-мемлекеттер арасындағы қатынас тарихының квинтэссенциясы: «Геосаясат-
ол билік туралы ұғым және билік үшін...Геосаясат-ол билік ... ... нүні ... ... ғылымында республиканың сыртқы саяси
істерінің сараптануы бойынша ... ... ... ... ... ... жиынтығы Қ.К. Тоқаевтың еңбектері болды.[14] Оның
құндылығы отандық ... ... рет ҚР ... ... ... және
оларды әр түрлі бағыттарда жүзеге асыру ... ... ... документалды және фактологиялық материалдарға бай. Қ.Тоқаевтың
«Ғаламдану барысындағы ... ... ... ... ... және Қазақстандағы сыртқы саясатының ... ... ... ... ... үрдісінің бір-біріне ... У., ... К., ... М., Султанов К., Акимбеков С. және
тағы ... ... ... ... ... әр ... ... аспектілері, қазіргі халықаралық проблемалар
қарастырылған.[16] Қазақ ғылымындағы геосаяси ... ... ... ... ... және ... Оның ғылыми
зерттеу тәжірбиесінде Қазақстанның посткеңес аймағындағы геосаяси статусын
анықтау және оның ... ... ... бір ... ... ... ... конструкциясында Қазақстан жер ... ... ... ... ... ... ... ,Қытай сияқты ұлы державалардың қатыгез «геосаяси ойындарға»
қосылуға ... ... ОА ... ... Қазақстанның
экономикалық дамуы, аймаққа әлемдік ойыншыларды шақыруға тиімді орналасқан.
У.Касеновтың ойынша, «ОА ... кім ... ... ... сол ... ... мықты геостратегиялық күшке ие болады». Сонымен
қатар, Каспий төңірегіндегі аймақтар ... Азия және ... ... ... ... ... қақтығысына»
ұшырайды деп сараптайды У.Касенов.[17] Бұл тұжырым қаншалықты шын екендігін
автордың алдыңғы сараптамаларын салыстыра отырып білуге ... ... бұл ... ... ... ... ... жұмыс процессінде маңызды рөлді геосаясаттың негізгі заңдылықтары
сақталған зерттеулер алады.[18]
Жұмысты жазу барысында тарихи, анализ және ... ... ... ... ғылыми тәсілдер қолданылды. Жұмыстың хронологиялық кезеңі 1991
жылдан ... ... ... ... ... ... ... үш тараудан және қорытындыдан
тұрады.
І ТАРАУ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНЫҢ ГЕОСАЯСИ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
1.1. Аймақтық көшбасшылық
Логикалық тұрғыдан 1991 ... ... ... ... ... ... еді. Бірақ тәжірибе көрсеткендей, кей жағдайда осы мемлекеттер
сырттай біріне бірі қолдау мен ... ... ... ... ... түрлілігіне байланысты бірқатар мәселелер ... ... ... аймақтағы кей мемлекеттердің геосаяси ұмтылыстары басқа
мемлекеттердің ... ... ... ... ... Мысалға Өзбекстан аймақтық көш ... ... ол ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар тарихпен де
негіздейді – Ақсақ Темір империясы тек ... Орта ... ғана ... ... қатар Жерорта теңізі мен Қара теңізге дейін жеткен.[19]
Бір ... ол ... ... ... ... оларды
шығармашылық ізденістерге итермелесе, екінші жағынан бұл Өзбекстан
көршілерін осы ... ... ... ... ... ... айтқанындай тарих және география салдарынан «әлемнің
ортасында» орналасқан Қазақстан, жарияланған көп жақты дипломатияны іске
асыруға тырысуда. ... ... ... ... көш ... ... ... Қазақстан Ресей және Қытай арасында жүруде.
Қырғызстан табиғи ... ... сол ... оның ... ішкі
қатынасындағы ролі зор емес.[21]
Аймақ мемлекеттерінің тіл табыса алмауының бір ... ... ... болуы.
КСРО ыдырауының экономикалық салдары Орта Азия мемлекеттері үшін ... ... Олар ... бір ... экономикалық комплексін құраған
материалдық ресурстардың біршамасынан айрылды. Сыртқы ресурстар (несиелер,
шет елдік ... ... ... мемлекеттеріне экономикалық
тоқыраудан шығуға біршама көмектесті.[22]
Кесте: Тікелей шетелік инвестициялар мен несиелердің ел бойынша үлесі
|Мемлекет ... ... | ... жж |ХҚҚ ... |
| ... |Әлемдік Банк |1993-2004 гг. |
| ... ... | |
| |% |$ адам |% |$ адам |% |$ адам |
| | ... | ... | ... |
|Қазақстан |54 |618 |39 |83 |34 |52 ... |2 |87 |12 |81 |11 |53 ... |1 |19 |5 |25 |6 |24 ... |4 |141 |1 |7 |0 |0 ... |5 |37 |9 |11 |4 |4 ... |4 |201 |14 |151 |10 |77 ... |25 |560 |8 |31 |19 |51 ... |5 |186 |12 |89 |16 |88 ... |100 | |100 | |100 | ... ... ... макроэкономикалық маңызы
| |Шетелдік тікелей инвестициялар ... ... |
| | |% ІҰӨ |
| |% ... ... ІҰӨ ... |ХҚҚ |
| ... үлесі | |н ... | |
| | | ... | |
| | | ... | | |
| | | |% ІҰӨ | | |
| ... |1995-2003 |
| |жж. |жж. |00 жж. |01 жж. |жж. |жж. ... |2.0 |31.3 |5.8 |32.2 |3.7 |1.7 ... |2.5 |64.4 |19.9 |89.2 |0.9 |1.6 ... |19.4 |34.9 |4.4 |27.2 |1.8 |1.6 ... |13.3 |33.4 |6.3 |53.8 |0.8 |0.3 ... |14.7 |29.5 |4.3 |32.7 |3.5 |1.7 ... |2.1 |4.3 |1.8 |11.9 |2.8 |2.0 ... | | |2.9 |16.6 |0.2 |0.0 ... |1.4 |2.8 |1.3 |17.0 |0.4 |0.15 ... ... негізгі бөлімі энергоресурстарды ... ... газ) ... ... ... ... тікелей инвестициялардың салалық құрылымы ... %)
| ... |1998 |2001 |2003 |2005 |
| |94 | | | | ... | | | | | |нь) ... және |78.7 |32.0 |70.3 |74.1 |71.2 |80.8 ... | | | | | | ... |0.0 |0.0 |0.0 |1.5 |0.8 |0.1 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |0.0 |7.4 |1.2 |0.4 |0.6 ... | | | | | | ... қамт| | | | | | ... | | | | | | ... |0.0 |10.4 |0.0. |0.3 |2.6 |0.5 ... | | | | | ... |0.9 |35.0 |6.0 |1.6 |0.4 |0.1 ... | | | | | ... |4.5 |3.9 |1.0 |0.3 |0.7 |0.2 ... | | | | | | ... |3.5 |1.0 |0.3 |0.7 |0.2 ... | | | | | | ... |0.0 |0.0 |1.9 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1.0 |1.2 |2.7 |2.1 |1.1 |0.6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | |8.8 |10.2 |9.4 ... | | | | | ... |13.5 |13.9 |7.3 | | | ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... ... ... ... ... салынуы)
|Мемлекет |Азербайжан |Қазақстан |Қырғызстан ... |
| | | | ... |
| ... жж. ... ... |2000 жж. ... |24.3 |35.4 |12.5 |0.5 ... |13.9 |13.1 |10.8 |31.4 ... |13.1 |3.5 |11.0 |0.2 ... |2.6 |4.6 |2.7 |14.4 ... ... | |10.7 | |19.4 ... |3.4 |2.2 |4.1 | ... | |4.4 | |1.0 ... |10.0 |1.9 |0.4 |0.1 ... |100 |100 |100 |100 ... ... ... ... таза ... жыл бойынша орташа
болжанатын және шынайы көлемі
| ... жж. ... |
| ... |% |Орт.адам |% ... $ |
| ... |ІҰӨ |бас $ | |млн. ... |90,7 |113 |91 |79 |84,2 ... |61,2 |49 |42 |17 |14,3 ... ... ... екі ... жалпы ұзындығы 230 км ортақ шекарасы
болды, оның ... ... ... және ... болды.
Сонымен қатар Өзбекстанның бірнеше аймаққа деген территориялық талаптары
болды.
Екі мемлекетте де этникалық ... ... бұл ... ... ... ... бұл жағы көп уақыт бойы
талқыланбады, бірақ ... арад бұл ... ... мүмкін.
Өзбекстанның халқы 23 млн. адамды құрайды. 20 ғасырдың ортасында
басталған «демографиялық жарылыс» мәселені тереңдетуде. Соңғы 20 жыл ... саны екі есе ... ... ... адам ... ... алдыңғы қатарлы
мемлекеттердің бірі – жыл сайынғы адам саны өсім деңгейі 700 мың ... 70% әлі де 25-ке ... ... ал ... ... жуығы әлі
де 18 жасқа толмаған.
Өзбекістан енді жер және су тапшылығына және ... ... ... ... тіреліп отыр. Мәселе ең күрделі түрде Ферғана даласында
шиеленісуде, онад су және жер үшін ... жиі орын ... ... саны бір шаршы км-ге 140 адамға дейін жетедң, ал ... ... ... ол 500-600 адамға дейғн, кей аймақтарда тіптен 1000
адамға дейін жетеді, мұндай тығыз қоныстанған аймақтар әлемде өте аз. ... ... ... ... ... Арал ... «Қоныссыз
адамдар» феномені шектен асып, шекарадан да шығып кету қауіпі бар.[28]
Ал Қазақстандағы жағдай мүлдем ... ... ... ... ... ... орын алып келе жатқан адам санының қысқару тенеденциясы
(жылыны жүз мың ... одан ары да ... ... ... ... ... орталық аймаға бұрыннан демографиялық тұрғыдан бос.
Елдегі орташа адам ... ... 5,8 адам ... ... ол 0,3-0,5 ... ... Көршілес Өзбекістан адам көптігінен
түн шығып жатқанда Президент ... ... ... үшін ... екенін айтты: «Орыс халқының толық көшуі ел экономикасы үшін өте
қауіпті... Бөліну – ол ... ... ... тура жол. Адамсыз қалып, алып
территориялар кімнің болса да жеміне айналуы мүмкін».
Бірақб ашық конфронтацияға баруы мүмкін даулар Өзбекстан мен Тәжікстан
арасында орын ... ... ... ... Қазақстанның Ресеймен,
Иранның Түркменістанмен шекараларында сақталуда.
Бірақ бұл мемлекеттер арасындағы экномикалық байланыстар, осы ... ... жол ... ... Иран үшін ... оның ... энергия мен қамтамасыз ететін маңызды серіктес, ал ... ... ... ... ... тасымалдауға үміт
артуда.
Орта Азия мемлекеттеріне территориялық жағынан қауіп Иран ... ... ... Ол ... ... ... көздеп, Каспий бөлісі
кезінде мұнайлы ... үшін ... ... ... ... қару жұмсауы мүмкін. Оның сонымен қатар Түркменістанға
территориялық талаптары бар, олар ... осы ... ... мүмкін.
Басқа да қауіп, әсіресе Қазақстан үшін Қытай жағынан төнуі ... ... түн ... ... ... ... үшін ең ыңғай
территория үшін ол Қазақстан екенін жоққа шығаруға болмайды. ... ... ... ... ... бірі ... елдердің
пропекиндік ориентациясы» екенін есте сақтасақ. «Асығыссыз ... ... айта кету өте ... РИСИ ... ... саны 300 мың ... жеткенін айтады.[29]
1.2. Су ресурстарының проблемалары.
СУ ресурстары мәселесінің шешілмегендігі, көптеген ... ... ... ... ... болуып, Орта Азиялық бес
мемлекеттік қарыс қатынасындағы ... ... ... ... ... кейін «су теңсіздіктері» бірден бетке шықты. ... ... ... аймақтағы ең ірі су қолданушы Өзбекстан оны
қарыздары үшін ... ... ... ... ... ... ... Тянь-
Шань мұздықтарында пайда болатын су ресурстарын қадағалайтын Бішкек қосымша
энергия алу арқылы елді жылыту қажет деп, Орта Азиядағы ең ірі ... ... суды ... бұйрық береді. Бұл асығыс және ... ... су ... ... төмен жатқан барлық қолдан жаслаған
теңіздерді жойды. Сол себепті ... ... су ... ... ... орын ... ... өз құқығын Қазақстанда айтуда. Өзінің әкәм ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау министрі
С. Даукеев Өзбекстанды өкімет аралық Нарын-Сырдария су ... ... ... ... келісімді бұзды деп айыптады. ШЫн мәнінде Өзбекстан
«серіктестік қатынастарды» ұстануға ас тырысуа ... ... ... құрып, және қаупті жағдайлардың алдын алу үшін оңтүстікте жаға ... ... ... Оыған жауап ретінде Ташкент Қазақстанның оңтүстігін
газ және электр қуатынан ажыратты. Бұл дәл ИДУдың исламдық ... жаңа ... ... ... жаңа бөлімшелерді курсанттар
мен вертолетшілерді азаматтық ... ... ... ... сай келді.[31]
Су мәселесі Қазақстан мен Қырғызстан ара ... да ... ие. ... Қырғызстанның аймақтағы су жіне жлектр энергиясының
балансынав нұқсан келтіретін Кумбарат ГЭСін салу жоспарларынан қауіптенуде.
Бірақ, ... ... ... су ... салу ... бағасы 200
млн. доллар) ұсынылды.
Жобаны іске асыру көршілес Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстанмен
талқыланбады. Суды қоймаға ... ... ... егер олар су ... етпесе онда қойма бос болып қала береді. Мұндай кепілдік алу өте
күрделі мәселе, ал оның іске асуы ... ... емес ... алып өзен ... ... да бел ... Оны ... тек Әмудариядан алуға болады, яғни коршілер ішуге және ... да аз су ... су ... ... бір ... бұл ... ... бұл елдің басты байлығы болып табылады, оның колемі бойынша
ел ... ... ... ал ... кеңістікте екінші орында (бірінші
орында Ресей). ... ... ... ... сақтыайтын Орталық
Азия ауыз суының 60% осы елдегі ... ... ... ... ... 64 млню киловатты құрайды. Нурек ГЭСы
(қуаты үш миллион киловатт) Өзбекстан мен Түркменістанға ... ... ... ... ... ... аяқталғанда бұл көрсеткіш Әмудария
суының 100% жетіп, Өзбекістанның мақта өсіретін аймағы мен ... ... ... қадағалауына түсіп қалады. Тек Рогун ГЭС-ң
ғана таза пайдасы ... 900 млн. ... ... ... жаһандық сипат алуының және бір себебі оларға Үндістан мен
Пәкістанның да қызығушылығы бар. Исламабад 1992 ... бері ... ... 500 млн. ... ... ... білдіруде (1993 жылы
ГЭС субасқыны мен тонаулардан қатты зардап шекті).
Ортаазиялық экономикалық ... ... ... әр
жиынында екі басты мәселе қозғалады: бір біріне энергия көздерін ... су ... ... ... ... әлі де ... талқылаудан ары
аспады.[32]
Қазақстанның су ресурстарына деген жоспарлары қандай? Аз су ресурстары
(үш Франциядай алып территория, өте ... ... ... түрлі
көздерде шоғырланған – мұздықтар, өзендер, жер асты ... және ... ... ... ... ... ... 2000 кв. метр 1500 ге
жуық мұздық бар. ... ... ... ... пен оңтүстік шығысында
шоғырланған. Жыл сайын мұз еруінен пайда болатын су көлемі 1,5 млрд. ... ... оның 1,1 ... ... ... ... міне ... жыл
мамандар Орта Азияда мұздықтар санының ... ... ... жалпы ұзындығы 10 км-ге жуық жеті мыңнан аста өзендер мен
уақытша су ... бар. ... өз ... ... жер ... ... жылына 54-59 куб км. құрайды, және ол негізінен шөлейт ... ... ... ... ... су ресурстарын қосқанда
(Орал, Сырдария, Іле, Қара Ертіс) жалпы су ... 110-115 куб км ... ... шын ... ол не бары 35 куб ... ... ... ткрриториясында 34,5 мыңға жуық көлдер және 3
дай көлшіктер және ... ... ... бар ... ... ... ... Қазақстан территориясы сонымен қатар екі ірі көл-
теңізбен жанасады, олар Каспий және Арал. Және де Балхаш бар ... ... мың ... км). Айта ... жағдай, Қазақстан көлдерінің тек 90% ғана
алаңы 1 шаршы км-ден асады, ал ... 10% ... одан аз. Тек 23 ... ... 100 ... ... асады.
Қазақстан жер қойнауларында 70-ке жуық ірі артезиан су бассейндері
табылған, оларда 7,5 мың куб ... жуық су ... осы жер асты ... ... ... және Оңтүстік Шыңыс Қазақстан территориясына келеді,
ал ең шөлді Батыс Қазақстанда оның көлемі 2-2,5 мың куб ... ... ... ... шөл ... 100-180 ... ... 160-220 мм, далалы аймақтарда 200-300 мм және ... ... 250-350 мм. ... осы ... ... 90 % ... жасалатын қортынды – Қазақстан су ресурстары елде ... мен ауыл ... ... ... ... Су
ресурстарының жеткіліксіздігі сонғы ... ... ... осы
территорияда көшпендік өмір дамып, экстенсивті мал ... ... ... ... болып табылады.
Жүйелі түрде суғарылатын жер 2,3 млн. га, оның 2 млн. га-ға жуығы
алқаптар. Осы ... 40-50% ... ... ... ... құрастыруды
талап етеді. Эрозия мен дефляция қаупі жоғары территориялар көптігі осы
территорияларды абаймен ... ... ... ... ... өз су ... жеткіліксіз болып
табылады, сондықтан Қазақстан үшін халықаралық су кооперациясы жалғыз шешім
болып табылады. Бүгінгі таңда ... ... ... су ... тастаған шеаралар көршілес мемлекеттердің біріне бірі қысым құралы
болуда. Әсіресе бұл ... сай ... ... ... әлі ... Бүгін мемлекетте жер суғаратын және ауыз су тапшылығы бүкіл аймақта
тынышсыздықты тудырады. Өз мәселесін шешу барысында мемлекет өз көршілеріне
мәселелер ... ... ... трафигі мәселесі. Бүгін Ресей арқала Еуропаға
есірткі жеткізудің ең интенсивті трафигі Орта Азия арқылы өтеді. Орта ... ... ... 30% өтеді, қалған 70% Иран мен ... ... ... ... ... ... ... тек географиялық жағдай ғана
емес, сонымен қатар осы аймақтағы жағдай да әсер етуде:
- Аймақ еледрі ... ішкі ... ... бизнесімен күресетін тиісті органдар арасында координацияның
жоқтығы;
- Кей мемлекеттердегі ауыр ... ... ... қадағалау органдарындағы жемқорлықтың жоғары деңгейі;
- Орта Азияда экстремисттік және террористтік ұйыимдардың дами ... ... ... ... ... ... халық санының арту
тенденциясын байқауға болады. Егер 2000 жылы 33621 адам болса, 2001 ... сан 46044 ... ... ... бөлігі Өзбекстаннан (16029 адам, ал
2000 жылы 6255 адам), Түркеменістаннан (2962 ... ... ... ... ... емес сан әлде қайда жоғары.
Заңсыз жұмыс күшің жіберетін мелекеттерге жақсылығы (жұмыссыздық
мәселесін ... ... ... ... ... ... және
қабылдаушы елдерге жақсылығымен қоса (жұмыс күші, ... ... ... ... бұл ... арасында қақтығыс туғызтын
мәселелерге де алып ... ... Бас ... С; ... айтқандай:
«Сыртқы мигранттар ішкі мигранттардың жұмыс табу мүмкіндігін азайту арқылы,
оларға ... ... ... ... ... және ... бизнесінің
артуы осы заңсыз миграциямен бірге жүреді. Бәрақ ... оның ... ... ... ... ортаазиялық мелекеттердің қайшылықтары болғанымен
олардығ ... ... Жаңа ... ... ... ... және ... жағдайда
өмір сүру;
- Ортаазиялық мемлекеттермен қоса Ресей және Қытай секілді көрші
мемлекеттермен тіл ... ... ... мен ... ... көмек алу;
- Қару-жарақ базасын жаңарту және Ресей жоғары оқу орындарында
офицерлерді ... ... ... ... ... ... ... – Орта Азияның бірыңғай өаржы кеңістігін құру ... ... ... ... ... ... ... геосаяси жағдайды толығымен түсіну үшін Каспий теңізінің
мәселесін қарастырған жөн. Мұнай фокторі тек аймақтың ... ... қана ... ... ... бүкіл әлемге әсер етеді.
Каспийдің стратегиялық маңызы төмендегі факторлармен түсіндірілеі:
- Көрсутекті ресурстардың молдығы. Каспий жағалауы әлемдегі мұнайға ... бірі ... ... БАтыс мамандарының бағалауы бойынша
Каспийдегі дәлелденген мұнай ... ... 4 ... ... (29 ... бұл ... мұнайдың 2,6%. Ал барланған газ көлемі 7 трлн
куб ... ... ... ... ... және ... ... және мұнай
тауарларын қолданушылар Еуропа және Азия ортасында және негізгі
қамтамасыз етушілер Таяу және Орта ... ... ... және ... ... ... ... аймағы туралы мәселе Парсы шығанағы мәселесі секілді
күрделі болып табылады.
Каспий жағалауындағы бір ... ... ... үшін ... ... жағдай бірнеше себептерден маңызды:
1. Басты мақсат осы ресурстарды өз мәселелерін шешу және даму үшін
пайдалану;
2. Қазақстанның тура ... ... ... оның мұнай
тасымалдауына бірнеше тмәселелер туғызады. Қазақстан үшін өзін
мұнай тасымалдау тораптарын диверсификациялау, бүгін ... ... ... ... шығу үшін ... ... ... мәселесі тек жағалаудағы елдер ғана емес,
сонымен қатар сыртқы акторларды да тартады. Олардың барлығы өз ... ... ... ... ... ... ... топ: Жағалаудағы мемлекеттер (Қазақстан, Түркменістан,
Әзербайджан, Ресей және Иран). Бұл ... ... ... нарықтарға
тасымалдау арқылы ішкі мәселелерді шешуге тырысуда;
Екінші топ: Транзит территориялы елдер (Ресей, Иран, Қытай, Түркия,
Грузия, Армения, ... ... ... және т.б.). ... ... ... ... тырысуда.
Үшінші топ: Аймақтың дәстүрлі акторлары (Ресей, ... ... ... - ... аймақтағы стратегиялық маңызын арттыруға тырысуда.
Төртінші топ: Әлемдік ірі акторлар (АҚШ, Ресей, ЕО, ...... ... маңызды аймақтары үшін геосаяси күрестің элементі
ретінде қарастыруда.
Каспийдегі негізгі акторлар ... ... ... ... үш
негізгі кезеңге бөлуге болады.[37]
Бірінші кезең – 80 жылдардың соңы 90 жылдардың басы: ... ... жаңа ... ... ... және ... жаңа мемлекеттердің пайда
болуы. Есег КСРО ыдырауына дейін Каспий екі мемлекет – Иран мен ... ... енді ... ... саны бесеуге жетті.
Бұл кезеңде Каспийдегі мұнайдың көлемі дәл белгілі болмады. Жаңа
мелекеттердің пайда болуы, Каспий ... және ... ... ойында тактикасын анықтау қажет болды. Әрине, әр ... ... ... өз ... ... Ол кезде Каспий аймағы негізгі
акторлар, олардың қстанымын анықтауды талап ететін «саяси вакуумдай» ... ... – 90 ... ортасынан XX ғасырдың басына дейін: Осы
кезеңде «Каспий геосаяси ойынының» негізгі ... мен ... ... ... Дәл осы кезде Каспий бассейніндегі мұнай қоры
әлемдік масштабта маңызы бардай ірі екендігі анықталды.
Осы ... ... ... әсер ... негізгі фактор Батыс-
Ресей қарам қайшылығы. Соңғысы Каспий ... ... ... ... болды. Осыған басты себеп – Каспий мұнайын тасымалдайтын
негізгі құбырлардың барлығы дерлік Ресей ... ... ... тек бір ғана,
аз мөлшерді құбыр ... ... ... ... Яғни
аймақтың барлық шығыс жолдарын қадағалайтын Ресей ... ... ... көрді. Осы себепті барлық дерлік ішкі және сыртқы ... ... ... ... құру ... кезең – XXI ғасырдың басы. Қазіргі ... ... ... ... фазаның» басталғандығын көрсетеді, оған негізгі себеп
– Каспий мұнайының әлемдік масштабта маңызға ие болуы. ... ... ... ... шығанағына альтернатива тетінде айтылуда.
Жаңа кезеңді анықтайтын келесі фактор – 11 қыркүйектегі жағдай боды,
ол әлемдегі ... ... ... ... ... геосаяси
жағадайға да әсер етті.
Каспий мұнайын өндіру мәселесі бірнеше құрамадан тұрады:
1. Шикізат өндеуге инвестициялар;
2. Каспийдің заңды статусы;
3. Тасымал инфрақұрылымы;
4. Каспийдің ... ... ... ... маңайындағы мемлекеттер бірнеше қиындықтарға
тап болды. Әр мемлекет теіз бөлігіне құқығын білдірді, ... әлі ... ... ... ... басқа барлық мемлекеттер 1921-1940
жылдардағы кеңес-иран келісімдері ... ... ... ... ... ... бас ... Ресей айтуынша 1991 жылғы Алматы декларациясы бойынша барлық
бұрынғы КСРО республикалары Кеңес Одағының барлық ... ... ... ... екі жақты және көп жақты талқылаулармен кездесулер
барысында Каспийдің заңды статусы анықталуда.[38]
Бір жағынан ... өз ... ... қалу үшін ьар күшін салуда, ал
басқа мемлекеттер жаңадан Кремль ықпалына ... үшін жан ... ... ... әрекеттері Каспий мемлекеттерінің мүдделері қақтығысқан
жағдайда шиленісті жағдайлар туғызуда.
Каспий мәселесінің негізі - 1991 ... ... ... ... ... ... бір ... шешу үшін әлсіз болды. Сол себепті ... ... бір ... тығыз байланыс көпжақты жүйе қалыптасты.
«Орта Азия мен ... ... ... транспортыық және
коммуникациялық жобаларға қатысуын изоляциядан шыңу талпыныстары деп қарау
керек... Олардың ... ... ... ... ... ... олар аймаққа және тасымал жолдарына қол ... ... ... деп ... ... ... осьтер құрайды:
Туркия-Азербайджан, Қазақстан-Ресей, Қазақстан-Иран, Ресей-Иран, және ... ... ... және ...... ... ... акторларды ескере отырып әрекет етуі қажет.
Соңғы кездері Каспий мұнай қорлары туралы скептикалық көзқарастар
айтылуда. Ең жақсы ... ол ... ... ... тек 4% ... ... нарқына әмер ете алмайды.[40]
Келесі мәселе шетелдік компаниялар Каспий ... ... ... Олар ... ... тек Солтүстік теңізбен Таяу Шығыс мұнайы
таусылғанда аударатын секілді.
Мұнайға деген ... ... ... ... ... ... және Каспий
мұнайы сапасының төмендігі Каспий мұнайына артылған сенімді ақтамайтын
секілді.
Бірақ ... ... ... және оның ... ... шығатын
жолының болмауы.
Осы себептерге байланысты, Ресей мамандары Каспий мұнайына сұраныс ең
аз дегенде ... ... ... ... АҚШ ... саясатын жоспарлағанда ұхақ мерзімді ... есте ... 2010 жыл алыс ... яғни осы ... ... ... ... құқықтық режиміне келетін болсақ, ол 4 проблемалық ... ... ... және ... үсті ... ... ... сәйкестенуі;
2. экологиялық проблемаларды шешу және ластануды болдырмау;
3. навигация ( кеме жүзу )
4. ... және ... ... режимінің анықталуы.[42]
Каспий маңындағы мемлекеттер Каспийді теңіз немесе көл деп ... ... келе ... жүр. 1991 ж. бергі аралықта ... ... ... ... 1998 ж. ... ... ұстанымы,
яғни, кезінде Каспийді ерекше құқықтық режимі бар сирек суат ... ... ... ... ... және ... ресурстарды « ортақ сызық »
бойынша ... ... ... ... ... және су кеңістігі
қалды. Осылайша, Ресей Қазақстан, Түркменстан және Әзірбайжан үшін ... ... ... құру үрдісін тежеуіне болатын еді.
Орталық Азияның геосаясатындағы мұнай факторы. 1990 ... ... қоры ... ... ... ... ... отырып,
мұнай және газбен негізгі жабдықтаушы болуға регионға мүмкіндік береді
деген пікір туды. 1990 жж. ... ... ... ... ... қоры
мәліметі бойынша мынадай болды: Қазақстанда сәйкесінше 2.2 млрд тонна және
2.5 трлн куб.м; ал ... ... 2 ... ... газ қоры
Түркменстанда 3 млрд куб.м шамасында. Қазақстандағы болжаулы қоры, Каспий
теңіз ... және Арал ... ... кен ... ескергенде, мұнайдың
қоры 13 млрд тонна мұнай, ал табиғи газ қоры 6 млрд куб.м; ... млрд ... жіне 15,5 трлн ... ... газ; ал ... 0,3 ... және 2 трлн ... табиғи газды құрайды.[43]
Алайда, Каспийдің мұнай – газ ресурстарын өңдеуді ... ... ... ... өзге, экономикалық қиындықтар да
көп: аймақтың шикізат потенциалын жүзеге асыру үшін ірі ... ... ал ... суммасы нақты есепке алынбай отыр. Аймақ ... ... ... да, ... ... инвесторлық елдердегі де оқиғалардың да
жақсы дамуы негізінде капитал құюлар он шақты илрд долларды құрауы мүмкін.
Қытай қазақстандық мұнайға капитал құюға ... 1990 . ... 5 – 6 жыл ... 9,5 млрд доллар инвестициясын беруге дайын екенін
айтты. Қазақстан үшін Қытайдың мұнай ... ... ... ... Қазақстан кен орнының геологиялық құрылымы ҚХР-дағы Тарим бассейнінің
құрылымына ұқсас. Ал ҚХР ... ... ... ... ... қамтаммасыз ететінін мәлімдеді.[44]
Қазақстан үшін табыс – мұнай құбыры республиканың бүкіл
территориясымен ... және ... ... ... ... ... келіп
түседі. Қытай осы жобаның жүзеге асуына қатты ... ... ... ... асуына шек – ол СУАР-дағы мәселенің тұрақсыздығы.
Жапония да ... ... ... алу үшін ... ... ... жасайды. Оның ең басты артықшылығы – үлкен экономикалық күшінің
бболуы. Жапония ... ... ... ең ірі ... ... 1992 – 1996 жж Жапония екіжақты кредит берді, 144,5 млн
доллар. Мұның өзі МВФ (153 млн ... және ... Даму ... (АБР ... ... ... ... сәйкестенеді.
Жапония аймақ елдеріне АБР кредитін ... ... ... ж. ... бастап Жапон мұнай компаниясы (ЯННК) Арал
теңізінің солтүстік – батыс ... ... ... геологиялық –
геофизикалық жұмыстар жүргізуде Жапондық өкілдер Каспийде де жұмыс жасауға
дайын болған.
1997 ж. ... ЯННК ... ... ... және ... ... бөлісу жөнінде келісімге келісті. 1996 ж. күзде
Жапондық «Сейко Кодан» Арал ... ... ... ... ірі ... ... Келісім бойынша, кампания мұнайды табу және ... ... ... қол қою кезінде артықшылықтар алады. Ал жалпы
мұнай қоры ... ... ... 100 млн ... ... ... ... тасымалдаудағы кез келген нұсқаларға
қызығушылығын айта кеткен жөн.
Ирандық нұсқа – мұнайды ... ды ... ... порты
арқылы өткізу, мамандар пікірінше, әлемдік нарыққа шығаратын ең қысқа жол,
бірақ ол АҚШ жағынан жабық ... ... ... жүйе жаңа ... ... арқауы болуы мүмкін. 1990 жж. бірінші жартысына дейін ... ... ... ... ... ... маршруты арқылы жүзеге асып
жүрді, бұл Ресейге тиімді ... ... ... мен ... арасындағ темір
жолдардың Дружба – Алашонкоу аймағында айқасуының 1990 ж. ... енуі ... ... ... ... ... жол
пайда болды. Одан басқа, 1996 ж. мамырда ... және ... ... ... ... ... ... кейін,
Азияның темір жолдары бір жүйеге тұйықталды.
Европалық Одақ ТРАСЕКА жобасын іске асыруды көздеді. ... ... ... ... – Батыс Еуропа » ... ... ... ... ... негізделген. Осылайша, Тынық мұхитынан
Стамбулға ... ... ... Транссібпен салыстырғанда 1286 ... ... ... Бұл өз ... ... ... жүк ... кері
бейімделуіне әкеледі, жүк тасымалы теңіз арқылы оның ... ... ... ... ... – жол уақыты – теңіз тасымалына 56 ... жол ... 11-12 күн ... және ... ... ... АТР-ге транзиті
үшін Ляньюньгань портын қолдану туралы арнайы транспорттық келісімге ... ...... – Қашқар – Қарақорымдық шоссе – Исламабад – Қарашы
сызығы бойынша Үнді ... жол ... ... іске асып ... ... жүйе ... ... дерлік Жапония және оның ... ... ... ... Орта ... автомобильдік жол және
көпірлердің құрылысын да қаржыландырады. Жапон ... ... ... ... арқылы Ресей мен Қытайды қосатын көпір салынды. Қырғыз
Республикасындағы Бішкек – Ош ... да ... және АБР ... ...... – Астана – Бурабай автомобильді жолдың қайта
құрылысы АБР-дің қарызы ... ... ... ... қатар, Бұқарда, Үргеншіде,
Самарқандта (Өзбекстан), Бішкекте, Астанада ... ... ... ... ... Осылайша Орталық Азия Еуропадан ... ... ... пунктке айналуы мүмкін.[47]
Каспий милитаризациясы. Мамандардың пікірінше, Каспий теңізі
құқықтық мәртебесі жөніндегі келіссөздер ... ... ... – саяси
тегістікке біртіндеп өтуде.
Барлық Каспий маңы елдері өздерінің ... ... ... жүр. ... және ... ... үшін ... мүмкін күштік сценарилердің автоматты ... ... ... он ... ... ... кемелердің саны екі ... ... ... арттырылуда.
Ресей Каспий теңізіндегі милитаризацияның жаңа ... ... ... ... ... жыл ... ... РФ әскери модернизациялаудың негізгі бағыттарына сәйкес және де
қорғаныс министрінің 2003 жылығы қарашадағы жасаған « әскери ... ... ... ... су ... ... байланысты
күштердің және құралдардың ... ... ... ... ... жаяу ... 77- ... гвардиялық бригадасы
мамандандырылған негізге көшіріледі. Каспий флотилиясы авияциясы ... тік ... Ми-24 және ... және де ... ... толықтырылады, 2004 ж. мемлекеттік қорғаныс тапсырысы
бойынша. Флотилия жаңа «Татарстан» күзет ... ... 2010 ... ... ... жаңа ... ... Оар арнайы Каспий ерекшелігі
және спицификасын ескере отырып жасалған кемелер.
Ресей өзінің әскери – теңіз ... ғана ... ... ... ... ... – теңіз флоттарының қолдауы және
құралдануына байланысты ұйымдық шаралар өткізеді. 2002 жж ... ... ... флотилиясының жаңа аракеталық кемелері өздерінің әскери ... Енді ... ... ... ...... крейсер
«Татарстан» – «Уран» кемелік ракеталық ... ...... ... ... қаруы, қарсыласының кемесін 5000 тонна
су ығыстырғыштықпен 130 км қашықтықтан ... ... ... ... ... ... ... қзінің мүдделерін қорғауда
қорғаныс ... ғана емес ... ... ... ... ... қанатты ракеталарды қолдану мүмкіндігін куәландырады. Мұндай ... ғана ... ... бүкіл инфрақұрылысын зақымдауына қабілеті
бар.[48]
Сонымен қатар, Каспийде Ресейдің шекара ... да ... ... жаяу ... бригадасының бір дивизионы 2004 ж. жаңа
артилирейлік қондырулармен ... ал ... жж ... ... жеке ... мамндандырылған негізге ... ... енді ... жіберілмейді, толығымен Каспий зонасында әскери
дайындықта топтандырылады. Бір мезетте теңіз иаңы ... ... ... келеді. Желтоқсанда Солтүстік Кавказдағы шекаралық
инфрақұрылмды күшейту ... ... ... ... ... ... ... күзет пунктер, комендатуралар ашылмақ. ПВ ФСБ
сулы ... ... ... кіші және орта ... толықтырылады,
олар ресей маңы зонасы акваториясында кез ... ... ... дәл ... құрылғысы бар катерлер.
Ірі әлемдік мұнай өндіруші мемлекеттердің экономикалық және
территориялық проблемалары шиеленіскен бұл аймақта ... ... ... және ... ... Шынымен, Ресей ресими түрде ... ... ... ... ... ... ресейлік топтың
жұмысының басқарушысы, арнайы жұмыстар бойынша елші ... ... ... ... сол ... өзге ... маңы ... арттыруға қарсы
шығады. «Біз есті толықтылық атынан шығамыз, ... ... ... ... ... ... ... іздеп жүр.» Оның сөзінше,
«бұл біздің принципиалды ұстаным. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ацту ... болар
еді.» [49]
Шамасы осыдан Каспий әскери флотилиясы тек қана қаруланып қоймай,
өзінің ... ... ... ... ... әсекри теңіз
күштерінің құрылуына қаруландыруды жеткізуге бас тартты. Арасынша, ... ... сөзі ... ... Ресейлік Каспий флотилиясының екі
кемесін Қазақстан әскери теңіз ... ... ... ... жатыр.
Сол уақытта « INDO DEFENSE – 2004 EXPO & FORUM» атты Бірінші ... ... ... ... ... ... және Оңтүстік – Шығыс Азия
елдеріне, сонымен қоса, өзінің ... ...... ... және ... ... ... – Э» ракеталық
құрылымының экспортты нұсқасын ұсынды. ... ... ... ... ВМФ ... ... ... қаруға қарағанда, бұл
кішігірім күшті, бірақ теңізде суық қару болып есептелінеді.[50]
Каспий теңіз бөлімі проблемалары ... ... ... ... Теңіз асты құбырларының төсемдерімен және оларды
қорғауға байланысты мәселені ... ... ... өзге ... маңы
мемлекеттермен ақылдаспай ақ шешуді көздеді. ... ... ... АҚШ және өзге НАТО ... ... белсенді арттырады.
Бұл жөнінде Ресей де, Иран да ... қам ... ... ... және альянстың ісі теңізде тұрақсыздықты күшейтеді. Алайда,
тұрақсыздық Каспий маңы мемлекеттерінің арасында да бар. Каспий ... ... ... кәсіпшілік судаларын орғайды. Себебі, Иран
әскери кемелері дәстүрлі балық аулау зонасынан Ресейдің ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... Каспий елдері әскери теңіз күштерінің арттырылуы белсенді түрде әрі
қарай жүрсе, не болары белгісіз.
Теңізде ... жыл ... ... оқиғаларды елемеуге
болмайды, олар Иран мен Әзірбайжан, Түркменстан мен Әзірбайжан ... ... кен орны үшін ... еді. ... ... ... ... экспансиясына қарсы қимылдайтын екі держава Ресей мен Иранда
тууы мүмкін.
Қазақстанның әсекри қызметінің әсекри ... ... ... жаңа ... келеді. Ақтау және Атырау порттарында, Каспийдің шығысы
мен солтүстігінде әсекери кемелер, ... үшін ... ... ... ... ВМФ ... қызметкерлерінің саны 3
мыңнан 5 мыңға өседі. Украинадан бірнеше «Гриф» (24 м) ... және ... ... (10 м) катер алынды.
Мамандардың айтуынша, Каспийдегі Әзірбайжан әскери ... ... ... орында. 2004 ж. ВМС ... ... ... яғни АҚШ және ... көмегімен. ( ПО « Каспсудоремонт» және
де ... ... ... ) ... соғыс кемелерін, олардың
көмекші судаларын, олардың ремонттық ... ... база ... ... жеке ... 2500 нан 3000 ... ... жетеді.
2004 ж. Түркменстан Укрианадан 10 «Калканның », сондай ақ ... ... ... ... су ... ... бригадасы жинақтала түседі.
Түркменстан ВМСда 3 мың әскери қызметкер істейді.[51]
Иран – өзінің Каспийде қатысуын ... ВМС ... ... ... ... көбейтуіне бағыт алды. Олардың саны бір жарым
есе өседі, осылайша Каспийде ... ... және ВМС ... саны ... ... әскери - теңіз күштерінен асып түседі. ВМС армиясының
командованиесі ... жаңа ... ... катердің жаюына ниетін білдірді.
Парсы шығанағынан мұнда 4 ... ... ... ... ... туу ... отырып,
Мәскеу Каспий мәртебесін анықтау проблемалары ... ... ... ... әскери, саяси байланысын жүзеге
асырады. Астананың Мәскеудің Каспийге байланысты өзіндік әскери және ... іске ... ... ... ... және Әзірбайжан
НАТОға қарай дрейфтеледі. Батыспен ... ... ... ... ... ... Әзірбайжанда ашылу мүмкіндігінде Мәскеу бұл ... ... ... ... ал бұл ... ... ... өміріне әсер етер еді, олардың Ресейдегі саны 2,5 млн.
адам.
Каспий зонасында АҚШ ұстанымы күшеюде. ... ... ... ... ... күштер орнату құндылықтары,
Каспий милитаризациясында және ... ... ... ... мен Әзірбайжанның ұмтылысын қолдау, әскери маневрлер аймақтағы
елдерімен біріккен ұйым - бұл ... ... ... ... ... ... бір бөлігі. АҚШ іс - әрекеті Иран мен
Ресейдің қарсы ... ... ... Ол екуі ... ең басты қарсыластары.[53]
2004 ж. пентагон және НАТО елдері Әзірбайжанның, Грузияның
аэродромдық ... ... мен ... антитеррористік операциялар
жүргізуде ғана емес, сонымен бірге, 2003 ж. болған ... Иран мен ... ... ... ұшу ұйымдарында қолданылды. АҚШ ұстанымдарының
күшеюіне аймақтағы анықсыздық және ... ... НАТО мен ... ... ... «ойыншыларына» әскери көмек көрсетуі түрткі болады.
«Шетел әскери қаржыландыру» бағдарламасы негізінде АҚШ 2004 ж. ... 3,4 млн. ... ... ... (Әзірбайжанға 2,5 млн.,
Түркменстанға 700 мың), ол американдық әскери ... ... ... АҚШ ... ... авторитарлық тәсілімен жүргізуін сынайды.
Бірақ оған әскери қатынастарда нығаюына жәрдемдеседі. 2004 ж. ... 2,9 млн. ... ... ... объектілерінің құрылысы
мемлекеттік контракттерін қаржыландыруды жалғастырды және ... ... ... ... 113 млн. ... ... отыр. ҚР
әскери қызметінің халықаралық бағдарламасы жоғарғы басқармасының басшысы
полковник Владимир Райхельдің ... 2004 ж. 1 ... ... ... ... ... ... бағдарламасын ашты. Қазақстан
Республикасы әскер қызметі жаңа «Хаммер» джипін алуды жалғастырады, сонымен
қоса С – 130 ... және 4 Хьюи – 2 ... ... ... ... ... ... негізгі теңіз және құрлықтық шекарасы.
Ол оның одақтасы және ЕҚЫҰ мүшесі. Мынадай орынды сұрақ тұрады: АҚШ ... ... ... қарулануын арттыруды кімге қарсы көздеді?
Осылайша, 2004 ж. Каспий аймағындағы жағдай мөлдір ... ... ... ... көп ... сәйкестенбейді. «Үшінші»
күште де өзіндік мүдделер бар, бұл – ... ... ... ең ... жарылыстың бірі болып қала беретініне негіз береді.
Каспийдің айналасында қалыптасқан жағдай ... ... аз ... 15 ... Каспийге тиісті өз
территорияларын қарусыздандырмайды.
Көмірсу ресурстарын қайта өңдеу мен ... ... ... ... ... ... ... ерекше тоқталу қажет.
Қазіргі кезде ғалымдар да Каспий теңізі бассейнінің
экологиялық теңдігі апаты ... ... ... Қауіпсіз және ұзақ
антропогенді қызмет экологиялық жүйе балансын бұзуға ... ал оны ... үшін ... ... ... ... ол да жоқ. ... болашақта
шельфтің көмірсу қорларын толық иемдену күтіп тұр, су асты Касрий құбырын
төсеу ... ... бұл ... ... ... ... ... құбырлардың апатының экологиялық салдарының ... су ... ... ... он есе аз. Каспийдің экологиялық
аспектісін бағалауда, біздің ойымызша, келесі ... ... бөлу ... ... ... ... ... топырақтың нашарлау үрдісі
көрініс табады. Жайылымдардың көлемі қысқарады, қолдан суландырылған барлық
Каспий маңының 50 % нан ... ... рет ... ... ... жаңа түрі ... - ... , ТЭК, ЛЭП обьектілерін қанау
ұзақтығын түсіретін, бетонға, металға қатысты өте жоғары ... ... ... ... ... құрал жабдықты жояды, тіпті
консервіленген скважиналарды да бұзады, апаттарға әкеледі.[55]
2) 70 ... ... ... ... ... ... Каспий теңізінің
су деңгейі көтеріле бастады. Бұл үрдіс, әсіресе, 90 жж басынан ... ... ие ... және қазіргі кезде Каспийдің көтерілу деңгейі 2,5
метрге ... ... ... ... облысының жағалаулары, Ленкорени,
Түркмен жағалаулары су ... ... қалу ... туып ... Теңіздің
апатты көтерілу қаупі Қазақстанның Атырау мен ... ... ... маңы жиегі 70 км –ге шегінді. ... ... ... ... ... жер су астыгда қалды. 1996 ж. ортасында Қазақстан
40 мың шаршы км көлеміндегі ... 7 ... кен ... ... ... ... ... айрылды. Сонымен қоса 30 кен орны
(700-дей қызмет етуші скважиндер), оның ішінде ірілері – ... ... және тб. және 800 км ... ... су астында
қалу қаупі туып отыр. Сонымен, Каспийдің көтерілу ... ... ... және ... экологиялық қауіпті объектілер қызмет
ететін жағалаудағы ... су ... қалу ... ... ластануының өсуіне әкелуі мүмкін. ... ... 2020 ... ... ... ... ... көтерілуі мүмкін, ол
1970 жылмен салыстырғанда 7метрге жоғары деңгей және 5 ... ... бұл 2000 ... ... ... ... ... суландырылған
платформалар су астында қалады дегенді білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... қауіп – Каспий суының ластануы. Және себебі тек
қаналған кен орындарының су астында қалуынан ... ... тек 1990 ж. ... ... ... бес жүз мың куб метр ... ағынды су
лақтырылды. Әзірбайжан жыл сайын 135 мың ... ... ... олар теңізде жуылады. Апшерон жартыаралының ауданында бакин
бухтасы Каспийдің өлі ... ... ... жылда теңізге зиянды
ағынды сулардың мөлшерін көбейтіп қана қоймай, әлі күнге ... ... ... жөнінде ешқандай бағдарлама қарастырмады да.
Және теңізге бұрғы шламдарының қалдықтарын лақтыруының өзі ... ... ... ол шамамен 40 жоғарғы уытты компоненттер мен теңіз
кәсіпшілігінде бірнеше 100 ... ... ... ... ... Қазіргі
кезде Бакудың жағалауындағы акваторияларды орташа тіркелген мұнайдың
шоғырлануы 10 есе, ал ... 18 рет ... ... ... ... ... жағалауындағы мемлекеттерде қаралады.
Экологтардың пікірі мұнай жобаларын бағалау кезінде ... ... ... мен ... ... контрактқа қол қойған кезде,
экологтар мүлдем оның экологиялық экспертизасына жіберілмеді.
4) ... ... кен ... ... мен ... ... апат ... мұнай тасқындары, трансшекаралық зардаптармен
кездеседі. Тіпті мұнай табысының орташа тәртібінде де ... ... 30-120 т. ... т. ... шлам, 200-1000 т. бұрғылық
өнімдерді лақтырады. Мұның бәрі теңіз ағзаларына уландырғыш әсер ... ... ... ... ... бірге аса үлкен мөлшерде топырақ шығарды.
5) Халықаралық құқық бойынша минералды ресурстардың теңізде
жасалуы тек егер ... іс ... тірі ... зиян ... ... биоортаны сақтауға беріледі. Өкінішке орай көрсетілген жағдай
көмірсу ресурстарының белсенді ... ... ... ... ... теңізі үшін бұл ереже ерекше маңызды, өйткені ол жабық су ... ... ... қолдауымен Түркменстан, Әзірбайжан және
Қазақстанмен ойластырылған ... ... ... және одан ... Каспий теңізінің түбімен мұнай мен газды жөнелту үшін ... ... ... мүлдем ақталмаған және экологиялық көзқарас бойынша
өте қауіпті деп танылған. Оның жүзеге асуы ... ... ... ... экологиялық апатқа әкелуі мүмкін.
7) Өте үлкен апат бірден бір Каспий биожүйесіне тиеді. Ол
тек жағалаудағы ... ... ... ... ... ... ... жылғы тарихта Каспийдегі ... ... ... ... ұтымды қолданумен реттелді. Ресей Каспий теңізіндегі ортақ
табысы 85-90% аулаған және 95% оның ... ... және ... ... ел ғылыми негізде балықтардың құнды ... ... ... ... ... ... етіп отыр.
Каспий теңізінің бекіре қоры әлем бойынша 90% құрайтынын
айтып кеткен жөн. ... ... ... балық аулау жиынтығы құрады: 1970-
ж – 530 мың т., ал ... ... мың ... көтерілмейді. Бекіре
табысы әрең дегенде 6-10 тонна құрайды. Бұл сандар ... ... ... ... қауіп қатер тенденциясы көрсетілетініне
куәлік етеді.
1987 жылдан бастап ... ... ... 17 ірі ... ... Іс ... Каспийлік май шабақө жоқ болып кетті. Қара
уылдырық табысы – қатаң валютаның тұрақты негізі қысқарды. Жақында ... ... көп ... ... таң ... Оның ... ортасының нашарлап кетуі болды. Ғалымдардың есептеуінше, бекіре
қорының қазіргі жағдайына қарап, Каспий жағалауындағы барлық ... ... ... ... ... ... салу керек.
Ресей мен Иран жасасқан табиғи қорғау ... ... ... ... ... ... ... қылмыс деп
есептелінген. Олар Каспийдің өзіндңк фаунасын сақтауға мүдделі. Қазақстан
америкалық фирмалардың қатысуымен мұнай шельфін ... ... ... ... жүргізді. Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде
жарияланған Еділ мен ... ... ... ... тәртібі осылайша
бұзылып жатыр. Каспийді ұлттық секторға бөлу ондағы өзіндік қалыптасқан
табиғи балансының бір және ... ... ... ... ... әкеледі. Балық ресурстары минералды ресурстармен салыстырғанда
өзіндік артықшылықтарға ие – олар ... ... ... ... ... ... ... сатудан түскен кіріс
мұнайдың ... ... ... егер көп болмаса, ал экологиялық
жағынан салыстыруға келмейді. Сонда да саясаткерлер үлкен ... ... нан ... ... мұнайға қоюды қалады.
Айтылғандарды ескере отырып, сонымен қатар Ресейдің Каспий
теңізінің ... ... ... рационалды қолдану және сақтаудағы
мүдделілігі зардаптардың орнын қызықтырарлық жүйемен ... ... ... ... өңдеуде тәуелсіз халықаралық ... ... ... ... ... ... ... шельфке
минералды ресурстар өңдеу мен бақылау жөніндегі өызмет ... ... ... жою ... аймақта ынтымақтастық
жөніндегі принципшіл келісу жетістіктерімен бірге үйлестіруге міндетті. Ол
әлі жүзеге аспады, сонда да, шельфтегі ... жете ... ... ... қызу жүзеге асуда.
Барлық Каспий маңы мемлекеттердің стратегиялық мүдделері
көмірсу ... ... ... ... ... ... теңізінің
биожүйесімен және экожүйенің сөзсіз сақталуымен және барлық экологиялық
талаптардың міндетті орындаумен ... ... ... ... жауап
беруге міндетті. Осыған байланысты теңіз кен орындарын өндірістік өңдеу мен
сейсмобақылауға қорытынды шығару және экологиялық ... ... ... ... ... ... құру ... кідірту болмайтын
мәселе туындайды.
II Тарау Аймақтағы АҚШ пен Ресейдің ... және ... ... Азиядағы Ресейдің саясаты және ықпалы
21ғ. тұрғысында Ресей үшін ... ... ... ... ... ... бұрын доминион болған ... ... ... ... ал АҚШ және оның партнерлары керісінше
зонаны стратегиялық қызығушылықтарына пайдаланып, ... ... ... Бұл ... болып жатқан жағдай тек ... ... ... қатар ... ... ... алып ... және ... бұл қақтығыстарұа
дайвын болу керек.
Мықты жабдықталған, таулы массивтермен ... ... ... оңтүстіктен келген қысымның өршігуі нәтижесінде жаңа
қиындықтармен кездесті.
Кезінде КСРО-ны қорғауға салынған әскери-ғарыштық, әуе және басқа ... ... ... ... ... жж ... Ресей үкіметі саналы ... ... ... ... ... атап айту ... Ресейлік кейбір саяси топтар
үкіметті бұл аймақтан тез арада ... ... ... ... бұл аймаққа инвестиция салу тиімсіз және кету ... ... ... халқынан сақтау болып табды.
1991-1995жж. аралығынд Орталық Азия Республикаларындағы ... ... ... ... айтарлықтай ықпалын сақтап
білді. Шын мәнінде посткеңес мемлекеттеріне Ресей «жаңа геосаяси ... ... ... ... болған және болады». [57]
ҚР-ның Предизиденті Н.Назарбаевтың айтуынша, «посткеңес мемлекеттерінің
ішінде ең ірі және ... ... ... ... ... және оның шешімі
әлемдегі, әсіресе Еуразиядағы тұрақтылықты айқындайды».[58]
Ресей де сонымен қатар өз сыртқы саясатының орталықазиялық ... ... ... ... сыртқы саяси концепциясында ТМД ... көп ... және бір ... қатынастармен қамтамасыз ету
негізгі бағыт болып табылды.[59]
Ресейдің аймақтағы ықпалына бірқатар объектівті факторлар ... ... және ... ... ... ... және орыс ... көп бөлігі осы мемлекеттерде
қоныстанған,әсіресе Қазақстанда орыс ... кең ... ... ... ... ... көбі Ресейге оралды.
Экономикалық фактор да басым ықпал білдіреді, ... ... әлі ... ... ... ... негізгі экономикалық
бағыттарда байланыста. 1998 ж. ... ... ... ... ... және ... мен Түркменстанға-48%
өтті. Ал, ... ... ... саны ... ... Түркменстаннан,-54%Тәжікістаннан -51%,Қырғызстаннан -39% құрады.
Орталық Азиядағы Ресей қызығушылықтарын «позитивті» және «неготивті» деп 2
топқа бөлуге ... ... ... геосаяси ұстанымдарын
күшейтуіне негізгі септігін тигізіп, ... ... ... ... ... ... ... мен қысымдар жатады. Бұндай жағдайда
Ресей «шығынды саясат» жүргізуге мәжбүр болады.
Факторлардың бірінші тобы:
─ Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстан ... ... ... ... ... бәсекеге түсе алатындай Ресей өнімдерінің нарығын дамыту және
сақтап тұру;
─ негізгі пайдалы қазба байлығын алу;
─ біріккен ... ... ... ... ... ... күшіне ие болу;
─ сауда-экономикалық ынтымақтастық;
─ ТМД-ның оңтүстік ... өз ... ... ұлы ... статусын сақтап қалу.
Аймақтағы Ресей қызығушылығының ... ... ... ... заңсыз есірткі айналымымен күресу;
─ діни экстремизмнің өсу қарқынын тоқтату;
─ Ресейге ... ... ... аймақтағы басымдылық саясатын
болдыртпау және алдыңғы қатарлы әлемдік орталық күштермен ... ... ... ... бір ... ... ал
мемлекеттер әр түрлі геосаяси ұстанымында болуының себебінен және
кейбіреулері ... ... ... ... ... ... да әр мемлекетке әр түрлі қалыптасқан. ... ... ... де ... өзгеруіне байланысты өздерінің
Ресейге қатынасын өзгертіп тұрады.
Мәскеу аймақтағы өз ... ... ... ... тығыз қарым-
қатынастың дамуына қызығушылығын ... 1991-98 жж ... ... ... ... ... алғашқы
кезеңінде кейбір “салқындық” болды. Ол Мәскеу демократтарының ... ... пен ... ... ... ... соның
ішінде исламдық ұйымдардың экономикалық реформаларының қарқындылығы мен
өзгешелігінің қолдауымен ... ішкі ... ... сыни ... 1993 ... ... ... мен Ташкент арасындағы саяси,
экономикалық және әскери ... ... өсіп ... ... оқиға айналасында және елдегі адам құқықтарын ... ... ... ... ... сыны ... ... жылдың аяғында басталған Ташкент, ТМД мен оның институттарымен
байланысты қысқартуға кірісті. Бұл үрдістің ... 1998 жылы ... ... және ... ... қол қойған жан жақты
ынтымақтастық ... ... ... негізін салды. Декларация ... ... ... ... ... Өзбекстанның да қызығушылықтарын
еске алды. Ташкент Мәскеуден әскери қауіпсіздік кепілін алып, ТМД көлемінде
Ресеймен әскери ... ... ... ... 1999 жылы ... ресми түрде одақтың қауіпсіздік келісіміне мүше болудан ... мен ... ... қатынасы үрейлі жылдамдықпен бұзыла
бастады. 1998 жылы ... ... ... ... ... ... ... оппозициясының лидерлерінің бірі М.Салихты ұстап беруді
талап етті, ... ол ... ... ... ТМД үкуметі басшысының
кездесуін елемегенмен И.Каримовты ресейлік ФҚК көтерілісін ұйымдастыруда
кінәлауы үшін 1998 жылы ... ... ... ... ... ... ... көлемінде қарыз төлеуді талап етеді. Оған жауап ретінде
Өзбекстан тек ... ... қоса 1999 жылы ... ... саясаты
қанағаттындырмайтын ТМД мемлекеттерін біріктірген ГУАМ ұйымына кіреді.[60]
Оған жауап ретінде Мәскеу Ташкент өзбекке қарсы деп ... ... ... ... ... ... әрі ... нашарлауына 1999 жылы Баткиндегі
оқиға кесірін тигізді. Өйткені оған ... ... және ... жауынгерлерін талқандау үшін ортақ күш салу қажет болды. Ал сол
жылдың ... ... ... ... вахабиттердің бандасы
талқандалды. Олардан американ-өзбек оқуы кезінде америкалық ... ... ... ... ... толық картасы табылды. 1998 жылы
көктемде Өзбекстан президентіне Өзбекстанмен бірге терроризмге қарсы тұруда
қабілетті держава ... ... ... тура келді. Ташкентке НАТО-ның
сербтік Косово аймағындағы албандықтарды қолдаудағы іс-әрекеті ұнамады.
Өзбекстан үшін ... ... ... ... ... мен Самарқандты
тәжік қалалары деп есептейтін Өзбекстанның оңтүстігінде ... ... ... ең ... ... ие болуы мүмкін. Сондықтан Өзбекстан
президентінің ... ... бас ... сапармен келген кезде (өзбек-
НАТО қарым-қатынасының алғашқы сапары) Шанхай форумының кеңесіне баруды жөн
көруді таң қалдырмады. ЕҚЫҰ-ның Стамбулдағы саммитінде ... ... ... ... сөз сөйледі, ал 2000 жылы наурызда өзбек
әскери қызметшілері Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... «Оңтүстік кедергі Достастығы-
2000» қатысты.
Алайда 2000 жылы 24 мамырда Ресей Сыртқы істер министрі И.Ивановтың
Ауғанстандағы потенциалды ... туу ... ... ... ала соққы беру мүмкіндігі жөніндегі мәлімдемесі Ташкентте қолдау
таппады. ... ... ... ... қауіптеніп, талибтердің
жауабы бірінші орында Ресейге қарсы ... ... ... ... ... Осыдан кейін Өзбекстан ислам жауынгерлерімен талибтермен ... ... ... ... ... да анда да оның табысқа жетуі
соншалықты, 2000 ... ... ... , ... ... ... Ресей ұстанымдарын жақындатқан сыртқы қауіп факторы өз маңызын жойды.
Вашингтонда бұл жағдайды қолданып қалуды шешті. Көктемде АҚШ ... ... 100 млн. ... ... Ташкенттің ішкі саясатына
деген өз сынын жұмсартты. 2000 жылғы қыркүйектен бастап Өзбекстан, әсіресе,
қарулану облысында НАТО-лық ... ... ... ... ... ... ... реформаларды жүзеге асыруды бастады. Ташкенттің АҚШ
және оның ... НАТО ... ... ... ... ... территориясын бөліп беруге дайындығын білдіруінде еш таң
қаларлық нәрсе жоқ.[61]
Қазақстан әрдайым аймақтағы Ресей мүдделерінің жүйесінде маңызды ... Бұл екі ... ... ... ғана ... ... қатар саяси
және экономикалық қатынастардың ерекшелігімен анықталады. 1991 жылдан
кейінгі аралықта ... ара ... ... ... ... ... ... іздеу арқылы құқықтық қатынастардың
анықталуынан және қатынастардағы құлдыраудан стратегиялық серіктестікті
жүзеге асыруға дейін.[62]
1990 жылдың ... ... ... ... қатынаста көбінесе
күштеу әдісін көрсетті, ол Қазақстанның бірте-бірте өзінің ... ... ... ... АҚШ-қа және НАТО елдеріне бағыттарын
сілтеуіне ... ... ... ... ... ... ұжымдық негізде ЕҚЫҰ-ның ... ... ... ... Астананың ерекше ұстанымы Мәскеудің анық
наразылығын ... ЕҚЫҰ ... ... ... ... Қазақстанның өзінің
әскери бәлімшелерін Иракқа жіберуінен ... Одан ... ... ... әуе ... қарсы қорғанудың біріккен жүйесінен шығуды қалайды. Міне,
осымен Қазақстанның Ресейлік «Ашулук» полигоны жерінде ... ... ... қорғаныстың біріккен әскери оқуларына қатыспағанына көп жыл
болды. Қазақстан-Ресей әскери қарым-қатынастарының проблемалары анық және
олар Астананың ... ... ... азйтуы ұмтылысымен байланысты».
Сонымен қоса, Ресейдің «Байқоңыр» космодромын арендаға алуына Қазақстанға
жыл сайын 120 млн. көлемінде төлейтінін ... ... ... Каспийде өзінің әскери қатысуын күшейтуде шаралар қолданды. Бұл
Қазақстанды мазасыздандырды.Мәскеу негізі өз территориясы бойымен ... ... ... тасымалдау маршруттарын монополизациялауға
ұмтылды.[65]
Ресейдің ерекше сыртқы саяси белсенділігінің өзге ... ... ... әскери қатысуымен және Ресейдің Сыртқы істер
министрлігінің дипломатиялық тырысуы ... ... ... ... арасында бейбіт келісімге қол қойылды. Сол жылдары негізгі
мақсаты аймақтық ... ... мен ... жету болған әлсіз
мемлекетерді пайдалану арқылы Ресей аймақтағы өз ... ... ... ... Бұл ... ... өзінің кітаптарының бірінде анық
жазады: Сыртқы барлау қызметінің басшысы бола ... 1992 жылы ... ... ... ... ... ... баруының басты мақсаты
сол кездегі ... ... ... ... ... ... лидері Саид Абдулло Нуримен кездесу болды. Ресей ... ... және ... ... ... ... ... басты
тақырыбы Тәжікстандағы Ресей әскерлері мен мүдделерінің қатысу ... ... ... ... кепілдік алғандығы туралы жазды.
Егер Тәжікстанда билік басына ... ... ... ... онда ... ... еш шек қойылмайды, ... ... ... ... ... ... Осылайша, үкімет және
Ресей жағы мүдделері қайткенмен әр ... ... ...... қатынастарында қиын сәттер аз емес: олардың
ішінде экономикалық қиындық ерекше ... ... ... ... ... Ресейге қарызы мәселесі. 1990 жылдардың ортасында ТМД елдері
ішінде жалғыз Тәжікстан Ресей ... бір ... ... қалу ... ... ... ... адалдығын аяғына дейін сақтады. Ресей
болса, осы кезде ... ... ... «рубльдік молаға»
айналдырып, ақша реформасын жүргізді. Экономистердің ойынша, ... ... ... ... ... ... зардаптар біздің
еліміздің азаматтық қарсы тұрулар кезіндегі шеккен ... ... ... республика бірнеше миллиард доллар
жоғалтты.
Шамамен сол мерзімде Ресей ... 90 ... ... ... және ... ... ... елге жылдық төлемнің 7 ... ... ... қарызын қайтарып беруіне қарамастан, оны
қарызының пайыздары бүгінде 300 млн.доллар шамасында. ... ... ... қала ... және оны ... міндетті екені түсінікті. Бірақ қазір
Ресей кейбір елдердің көптеген миллиард қарыздарын жомарттанып, ... ... ... неге Тәжіктсанның тек қана 300 млн. көлеміндегі ... ... ... ... ... Соған қараңанда, Мәскеу
қарыз проблемасын Тәжікстан үстінен саяси және ... ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының әскери доктринасы ... ... ... ... ... ... ... қосады.
Негіз - белгісіздік факторы: әлемнің маңызды елдерінің ішкі жағдайларының
дамуы ТМД - дағы және ТМД - мен ... ... ... ... ... ... нағыз әскери құрал құрамдарын қайтару мүмкіндігі.
2001 жылғы қыркүйек мерзімінен бастап, Ресей мен Тәжікстан арасындағы
қарым - қатынас мүлдем өзгерді. ... үшін ... ... саяси бағыты
үдемелі қарқындылықпен дамыту мүмкіндігі туды. АҚШ, Франйия, Ұлыбритания,
ГФР халықаралық әскери – ... ... ... ... өз мүдделерін
білдірді. Тәжікстан антитерористік коалицияның белсенді мүшесі болды. Ресей
республикада өзінің әсерін ... ... ... ... ... ... қарызын талап етті және ... ... ... ... шығарды.[67]
Алайда Тәжікстанның басқа жаққа кетіп қалуынан ... ... ... ... және Нурек космостық бақылау станциясын
жүргізді. Сонымен ... ... бес жыл ... Ресей Тәжікстан экономикасына
екі миллиардтай шамасында инвестиция құю керек.
Сол ... ... мен ... ... қарама - қайшылықтар
Тәжікстандағы «Терезе» атты тағы бір ... ... ... ... Бұл ... әлі жарияланбады, бірақ мәселе КСРО кезінде
құрылған РФ – ның ... ... ... ... ... ... кіретін космостық бақылау станциясы ... ... ... ... АҚШ - тың ... ... қарсы қорғаныстық келісіммен
шығуына байланысты станция белсенді түрде модернизацияланды. ... ... ... ... ... мәртебесі анықталмаған) меншік
ретңнде тәжік қарызының толық өшірілуіне айырбастауды ұсынды. ... ... ... ... 201 - ... ... 4 - әскери базаға айналмайтыны жөніндегі ақпаратты теріс деп
айтты. Душанбенің сауда үшін өзге ... бар, ... ... ... жерде еш қателеспеді. Өйткені, «терезе» объектісінде стратегиялық
өзгешелік және ол тікелей РФ - ның ... ... әсер ... ... республикадағы Ресей әскери объектілерінің мәртебесі
жөніндегі бірбеткейлігі АҚШ – тың Тәжікстандағы өзінің ... ... ... ... ... ... ресми емес мәліметтер бойынша,
Вашингтон Душанбедегі ... ... ... 2,4 млн. ... ... әуеге көтерілу және қалу үшін пентагон және НАТО елдері Тәжік билік
басындағыларға 3 – 5 мың ... ... ... ... АҚШ ... ... ... аэродромның қайта құрылуын жасау жоспарланды.
Жергілікті биліктің қысымынан 201 – дивизия штабы және өзге де ... ... қала ... ... ... Душанбенің, яғни,
тәжік астанасының орталық бөлігінде құны 63 млн. ... ... ... ... ... ... бастайды. Душанбе ресми түрде
Тәжікстандағы Ресей базасының ... ... ... Рахлоновқа
ұзақ мерзімді кредит көлемінде 1 миллиард доллар ұсынған ақпаратты жасырды.
Бірақ бұл жөнінде өсек тарады және РФ әскери ... ... ... ... ... ... ... осы мәселе бойынша тәжік
билік басындағылардың қаталдығын көрсетеді. Оған қоса, тек осы жылы ... ... ... АҚШ ... ... ... көмек
көрсету керек. Сауда айналым РФ мен Тәжік арасында 100 млн. құрайтынын айта
кеткен жөн.[68]
2004 жылғы ... ... ... ... ... түрде өзінің
елдегі үнемі әскери қатысуын нығайтты. Және меншікке ең аз дегенде ... ... ... ... ... алды. Тәжікстан өз кезегінде
ресейлік 330 млн. доллар қарыз мәселесін шешуде, ... ... ... ... Ең бастысы, аймақ көлемі бойынша инвестиция
көрінісі екі млрд. доллардай. Принцип бойынша капитал құю мәселесі ... ... бұл ... ... ие ... Бұл аймақтағы ірі
гидроэлектростанция және алюминий өндірісіндегі маңызды, ірі бөліктер.
Ресей Сангтудин ГЭС – қа ... ... ... ... ... ГЭС
құрылысына 600 млн. доллар және 160 млн. доллар ТадАЗа – ның 2 ... ... ... ... ... ... ... 2 – алюминдік завод
құрылды. Және 50 мың тәжік мамандары ақысыз Ресейде оқудан өтеді.
Тәжікстан үшін маңызды болып мигранттардың ... ... ... ... Бұл – ... ... ... көзі болды. Ресейдегі
мигранттардың ауыр жағдайы соңғы уақытқа дейін ... ... ... ... бірі ... ... ... осы бағыттағы жағдайды жақсартуға
мүмкіндік туды. Екі ... ... ... және есірткеге қарсы ведомстволары
ынтымақтастыққа келісті.
АҚШ және Ресей көзқарастары Тәжікстанда ... ... ... кеңістікте Ресейдің әскери қатысуынан бас тартпаған ... ... ... себеп болған ішкі жағдайлар – тәжік жанжалы және ... ... ... ... ... пен қалыптылыққа кепілдік
берді. Бірақ өз мүдделеріне байланысты шешілді. Ресей ... ... ... - ... өрши ... ... РФ ... мәлімдеме өтті. Онда тәжік басқармасы ... ... ... ... ... - ала ... ретінде Мәскеуден 300 ... ... ... ... ... ... Ресейдің СІМ және әскери
ведомствосындағы ресми органдар дәл осы ... ... ... ... ... Душанбе өзінің Қорғаныс Министрі Шерали Хайруллоев сөзімен
жолдауды жоққа шығарды.
Тәжікстанға РФ президенті ... ... ... ... 201 –
мотожебелік дивизияға барды. Бұл кездегі ... 201 – ... ... ... РФ – ның 4 - ... ... мәртебесі жөнінде
алға жүрмегенмен қоса, тіптен тығырыққа тірелді. әскери эксперттер ... ... ... ... ойынша, Путин республика
территориясында Ресей әскери объектілерінің ... ... ... ... ... ... ... шарттарына қатысты келіссөздерде
өзінің ұстанымдарының қаталдануына ...... ... ... ... реформалардың
тиімділігінің өзгеше бәр көрінісі болып ... ... ... дивизия тәжік – ауған шекарасындағы он бір бағытты жабады және
ТМД территориясында террористер мен наркопотоктардың жолында ... ... ... ... ... ... ... еңбекке жарамды
қосылуды қол астында ұстау ыңғайлы. Әскери эксперттердің пікірі бойынша,
Душанбе «ерекше» деп ... ... (оқы: ... ... ... ... және т.б.) қосылу Тәжікстанның Қорғаныс министрлігіне қайта
бағындырылуы керек деген ... ... Бұл ... ана және ... ... бір ... ... «көшіп отырды», және бұдан ... әлі ... ... құтыла алмай жүр. Бірақ 1991 – 1993 ... ... ... ... ... еске алсақ, Мәскеуге мұндай
жағдай тиімді емес екені түсінікті.
2.2 Орталық Азиядағы Америка Құрама Штаттарының мүдделері мен ... ... ... ... АҚШ үшін ... Азия ұлы ... ... қайтаруға болмаса,
стратегиялық маңызды аймақтарды өз қол астына ұстап ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, АҰШ Ресейдің
қайта дамуына жол бермеу мақсатында ... Азия ... ... ... ... құрастыра алады.
Бұл ойында қызмет ... ... ... ... мен ... өтіп кеткен транспорт коридорлары мәселесі. АҚШ ... ... ... ... Баку – ... ... құбыры құрылысы идеясын
ұсынды.
2) Тағы басқа онша маңызды емес АҚШ – тың ...... ... ... жол ... Одан басқа, АҚШ ... ... ... қол ... өзіне болашаөта қамтамасыз ету
мен кепілдеу үшін бұл геосаяси ... өз ... ... ... ... мақсатпен АҚШ сәйкес шарттар құру үшін тырысып бағады :
1) аймақ елінің аймақтық тұтастығын және тәуелсіздігін қолдау;
2) каспийлік – ... ... ... ... ... ... жылдан кейінгі мерзімде АҚШ Орталық Азиядағы сыртқы ... ... ... ... рет ... Клинтон әкімшілігі кезінде
«Тэлботт доктринасы» жарияланды, оның мәні мынада: Америка Орталық Азия
республикаларында өзі де, ... де ... жол ... ... ... ... қолданып, экономикалық даму нәтижесінде тұрақтылыққа
жетуге міндетті. Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді ... ... :
- КСРО ның ... ... ... және ... кеңістікті
толтыру;
- өзінің мықты көршілері – Ресей , ... ... және ... тәуелділітерінің азаюы;
- ядролық қаруды жаратпау және толығымен ядролық қауіпсіздік мәселесін
шешу;
- мемлекеттің халық шаруашылығындағы құрылысы мен ... ... ... мен ... ... бір құрамға жүйелеу.[71]
АҚШ өзінің алға қойған мақсаттарының көбін тез шеше алды. Негізінен
бұл обьективті және ... ... ... ... ... 1990 жж ... таман аймақтағы жағдайдың дамуы мұндай құрылысты
қайта қарауды талап етті.
2001 ж. 11 қыркүйектегі ... ... ... Азия АҚШ- ... шығанағының нарық тәуелділігін азайтумен ... ... ... қызмет етуге міндетті деген жаңа
доктринасын жасауды тездетті.
Д.Буштың билікке ... ... ... 2002 ж. ... ... құжат қабылданды : ... ... ... ... ... жою және ... ... және азаматтық қоғам
құрылысына мүмкіндңк туғызуға ұмтылды.[72] Келесі ...... ... Ол АҚШтың Каспийлік – Орталық Азиялық аймақтағы
геосаяси мақсаттары тағы да ... және ... ... ... ... маңызды геосаяси мәселелеоді шеше алды, әсіресе, ресейлік
ортаға жатқан аймақтарға ену және Қытайға өте ... ... ... ... АҚШ ... евразиялық кеңістіктегі транспорттық коммуникацияларға
бақылау ... ... ... ... ... бұл ... американдық
тактикалық авияциясына жетуге қалды. Вашингтонға ұзақ ... ... ... территориясына жасырын ену маңызды рөл атқарады. АҚШта бұл
елдің экономикалық күштілігінің дамуы 15-20 жылда ... ... ... ... ... ... күресуге мүмкіндігі бар еуразиялық
кеңістікте қуатты мемлекеттің пайда болуына әкелуі мүмкін.
АҚШ КСРО-ның бұрынғы республикаларын 1991 ж. ... 1992 ж. ... ... ... тәуелсіз мемлекеттер ретіндң мойындады.
1992 ж. АҚШ тікелей өз елінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуімен
байланысты проблемаларға негізгі ... ... Ең ... ... ... ... қару ... мазасыздандырды. АҚШ Қазақстан
басшылығын ядролық держава мәртебесінен бас тартып, ядролық қаруды Ресейге
шығаруға көмектесіп, Ядролық ... ... ... келісім-шартқа
(ДНЯО) қол қоюға көрдіруге бар күштерін салды.[74]
1992 ж. мамырда ... ... 1 ... – шартының Лиссабон
хаттмасына қол қойып, Нанна-Лугара ( қауіптерді бірігіп азайту бағдарламасы
– Cooperative Threat Reduction Program) ... ... ... ... бірі ... Оның ... ... уранын АҚШ-қа
тасымалдау.[75]
Орталық Азиядағы Буштың саясатының онша маңызды емес аспектілерінің
бірі 1992 ж. сәуірде « Еркіндікті ... ... заң ... ... ... Бұл заң бойынша ТМД елдері тікелей АҚШ үкіметінен ... ... ... ... да ... ала ... ... бір апта
бұрын 1992 ж. 30 қазанда бұл заң конгрестің қолдауына ие ... ... оған қол ... ... ... ... ... Б.Клинтонның
әкімшілігі келді.
Билікке демократтар келгеннен кейін АҚШ ... ... ... ... ... әуе ... ... позициясын әлсіретуге
белсенді саясат жүргізе бастады.
1994 қаңтардағы Б.Клинтонның конгреске жолдауында бұған дейін 1993 ж.
қабылданған ... ... ... ... ... доктринаға сәйкес ресей әскерлері бұрынғы КСРО – ның шекарасының
периметрі бойынша іс- ... ... ... алды. Клинтон Ресейдің
мұндай іс-әрекеттің міндетті тәртіп ... ТМД ... ... ... өйткені бұл акциялар ол елдердің территориялары арқылы
жүргізілңді, халықаралық құқық нормаларын міндетті сақтау негізінде ... ... тағы бір ... орыс ... ... үшін ... ... өз әскерлерінің интервенциясын болдыртпауы.[77]
Сыртқы саяси сферадағы АҚШ-тың жаңа бағыты кеңею және ... ... 1993ж. АҚШ ... ... ... көмекшісі Э. Лейк ресми түрде жариялады. [78]
ТМД мемлекеттерін АҚШ-қа ... ... ... ... жүргізу бағдарламалары болып табылады.
АҚШ посткеңес мемлекеттеріндегі шиеленістерге активті түрде қатысуға
дайындығын жариялады. 1993ж. ... ... шешу ... ... координатор мансабы құрылды ... және ... ... ... ... АҚШ ... қатысуысыз посткеңес аймағында халықаралық
бейбітшілік саясатын активті түрде жүргізуде. Осы ... ... ... ... ... ... ... активті жұмыс істеуде.
1990-шы ж. ортасында АҚШ үшін мұнай аспекті орталықазиялық және кавказ
бөлігіндегі саясатының негізі болды. 1994ж. АҚШ және Әзербайжан ... ... ... ... және халықаралық консорциумінің АМОК
(америка 40% ие ... ... ... ... тиімді ғасыр контрактына қол
қойылды. Сонымен қатар АҚШ ... ... ... ... ... ... ... финанстық жағынан көмек керсетуде. 2004 ж. Қазақстанда
қызмет атқаратын мемлекеттік АҚШ агенттеріне $74,2 млн. қаржы ... ... ... ... ... ... бағдарламалар |$10.6 млн. ... және ... ... |$21.5 млн. ... ... ... ету |$39.4 млн. |
|Гуманитарлық көмек |$0.3 млн. ... ... |$2.4 млн. ... ... АҚШ ... Азия ... ... дамуын
қарастырып, аймақтық көшбасшыны таңдау арқылы өз көздегендерін жүзеге асыру
туралы ... ... ... ... ... ... нағыз претендент
болды.
Республиканың экономикалық, әскери және демократиялық (аймақтағы ең
тығыз ... ... ... ... ... алып ... ... 1997 жылға дейін АҚШ ... ... ... ... бас ... ... ... режимімен
қақтығысуы потенциалы айқын болды (адам құқығының бұзылуы). ... ... ... тұрды. Мысалы, Каримовты оппозицияның ... ... үшін АҚШ ... Ал ... өз ... ... ішкі істеріне және суверинететіне қол
сұққандығы туралы айып салды.
1992ж. тамызда И.Каримов Ташкенттегі АҚШ ... ... ... үшін және ... ... ... ... баға
беруінің нәтижесінде қатты сыншыл. [80] ... ... ... ... 1992ж. ... ... ... алтынын өндіру туралы екі
жақты келісімге қол ... және ... ... қатынастардағы негізгі бастама 1995-
1997жж. өз орнын тапты. Осы кезден бастап ... ... Азия ... қызығушылықтарын активті жүргізе бастады. Бұндай күрт өзгерісті
келесідей түсіндіруге болады:
1. Каримов режимі оппозицияны жеңе алды («Бірлік» ... ... ... АҚШ негізгі назарды тек қана үкімет басына
аударуды жөн екенін түсінді;
2. ... тек кана ... ... ... ... ... АҚШ, Ресей және ҚХР арасындағы балансты ұстап
тұруды тырысты, әсіресе Ресей бағытына жақынырақ болды;
3. Өзбекстанмен шекаралас ... ... ... факторлардың нәтижесінде Орталық Азиядағы геосаяси жағдай өзгерді,
Өзбекстан американдық позицияны қолдай бастады.
1996ж. Б.Клинтон мен ... ... ... ... ... АҚШ ... ... ресми дәлелдеді.
Халықаралық форумдарда да Өзбекстан АҚШ ... ... ... ... Бас Ассамблеясының (1996ж. қарашасындағы) Кубаға
қатысты американ эмбаргосына қарсы резолюция қабылдау барысында тек қана ... ... ... ... дауыс берді.
Өзбекстанның әскери саясаты да кейбір өзгерістерге ұшырады. АҚШ-пен
серіктестік приоритетті болды. Ташкент НАТО-ның ... үшін ... ... ... ... Ең алдымен бұл Ауғанстандағы
жағдайдың өршігуі және 1997/98 жж. ... ... ... ... іс ... өсу нәтижесінде аймақтағы еш бір мемлекеттен көмек
ала алмайтын ... ... ... АҚШ ... ... әскери тұрақтанғанына қарамастан
толық қауіпсіздік күшін табыс етпеді. 1997ж. бастап АҚШ әскери күштерінің
Орталықазиялық ... ... ... Қазақстан,
Қырғызстан) активті түрде қатыса бастады. 1996ж. бастап өзбек ... үшін АҚШ ... ... ... ... жж. ... ... басқа қару-жарақпен қамтамассыз ететін
негізгі жабдықтаушы табу қажеттілігін Өзбекстан ресми жариялады. Ең алдымен
бұл жария АҚШ-қа ... ... ... И. ... өз ... ... ... көз-қарасын жұмсартқысы келді.
«Біздің тәуелсіздігімізді нығайтуда, реформалар облысындағы ... ... ... ... ... ... АҚШ тарапынан үлкен
қолдау күтеміз», деп жариялады. Каримов өз көздегеніне жетті және көптеген
батыстық ... ... ... ... мемлекетке
айналатындығын жобалады. 1995-1996жж. ... ... ... ... ... ... ал 1997ж. желтоқсан айында өзбек
армиясының ... ... ... ... зор ... ... тікелей жариялады. 1998ж. Ферғана даласында американ-өзбек
маневрлері өтті.
Осындай себептермен АҚШ ... ... ... және тәжірбиелік
деңгейде көніл бөле бастады.
1990-шы жылдардың ортасында АҚШ ТМД ... ... ... ... таба біліп, 1997ж. ГУАМ (Грузия, Украина,
Азербайжан, Молдавия) блакінің құрылуына күш салды. 1999ж. ... ... ... ... да ... қосылды. Блок ГУӨАМ
деп өзгертілді.
ГУАМ-ның құрылуының ресми мақсаты ... және ... ... деп ... ... ... ... жаңа жібек
жолының жобасы және Каспий ... ... ... ... ... флангін АҚШ-тың әскери күштерінің Орталық
тобының (Centcom) басшылығына ... ... ... АҚШ ... ... Азия ... АҚШ жоспары бойынша шекаралық
аймақтарда орналасты. Centcom ... ... ... Т. Фрэнкстың
айтуынша оның тобының іс-қимылдары ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің Ресейге қатысты ... ... ... ... Азиядағы АҚШ ықпалын ... күш сала ... ... ... ... басына В. Путин келгеннен кейін, ТМД ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттері жеке блокка бөлінді және уақыт өте Өзбекстан ГУӨАМ-дағы
мүшелігін тоқтатып, ШЫҰ-на кірді.
2001ж. 11 ... ... ... АҚШ ... ... күресу шараларын қойды. Ауғаныстанға қарсы кек алу
акциясын жоспарлау барысында Орлалық Азия ... ... ... нақтырақ айтқанда аймақ өзінің әскери-ұшу базаларын,
аэродромдарын ұсынуы туралы өтті.
Осының ... АҚШ, ТМД ... ... ... өз
әскери мақсаттарын жүзеге асыра алды. 2001ж. бастап АҚШ ... ... Олар өз ... ... бұрынғы кеңестік Карши
әуежайын алды. Қырғызстанда Бішкекке жақын орналасқан ... ... онда ... ... ... 2002ж. ... ... әскерлерінің
саны 2 мың адам құрады, ал Қырғызстанда 1.8 мың.[83] 2004ж. ... саны 3 ... ... Бұл ... ... ... ... ие, бірақ АҚШ бұны тек қана Ауғанда ғана емес, сонымен
қатар Оңтүстік ... ... Таяу және Орта ... ... ... ... ... шиеленісті аймақтарында қолдана алады.
Сонымен қатар, мүмкіндігінше Қытайдың батыс аймақтарында, Қазақстанның ірі
қалаларында және Оқтүстік ... ... ... ... барлық
әуебазаларды модернизациялауы («Манастан» басқасын) АҚШ-қа $ 200-250 ... ... ... экстримисттерімен күресте пайдаланғысы келді,
бірақ АҚШ Орталық Азия мемлекеттерінің ішкі саясатына кіріспеуіне шешім
қабылдап, тек қана өз ... ... ... асыруды ғана
көздегені ... ... ... АҚШ және ... ... ... дами берді,
оған дәлел болған 2002ж. И.Каримовтың АҚШ-қа сапары болды, нәтижесінде
декларацияға қол қойылды. ... ... ... ... ... болып аталды. Вашингтоннан оралғаннан кейін И.Каримов ... «АҚШ ... үшін ТМД ... ... ... ... Өзбекстан және оның халқы соңғы бес жылдықта талибтердің қарулы
басқыншылық ... өмір ... және тек қана АҚШ ... ... ... ... ... әскери күштерімен шеше
білді». ОАМ ... ... ... ... ... және
тұрақтылық орнамауынша, американдықтардың аймақтан кетуіне мен қарсымын»
деді И.Каримов екінші ... ... АҚШ ... қауіпсіздік бағытында жаңа стратегиясын
қабылдады, ол бойынша ... ... беру ... ... ... абсолюттік суверенитет принципін под сомнение қойды.
АҚШ-тың аймақтағы орналасуына ... ... ... оң көз ... ... сыртқы істер министрі Қ. Тоқаев
жариялады.
АҚШ Орталық Азиядағы ... ... іс деп ... ... ... Бұған жалғыз түсініктеме бар: қанша керек
болғанынша болады.
Бірақ АҚШ-тың аймаққа келуі ... мен ... ... ... асыруына қиын жағдай тудыруда.
Орталық Азия мемлекеттеріндегі демократияны дамыту, негізгі геосаяси
факторы ретінде. 2002ж. ... ... ... мен ... ... ... ... түрде өзгертетінін АҚШ тарапы жариялады. Екі мемлекет те
АҚШ-тың ... ... ... орталығына айналды (АҚШ
мемдепортаментінің демократия мәселесіне, адам ... ... ... ... ... ... мақсаттарды орындау үшін, арнайы
жұмыстар ұйымдастыру қажет болды:
─ Өзбекстан және Қырғызстанда ... ... құру ... ... ... ... ... типографиялық орталықтарды дамыту,
осының арқасында информацияның ... және ... ... ... ... «жаупкершілік журналистика» бағдарламасын ... ... АҚШ ... пен ... режимін іш жағынан сынау
арқылы, аймақтағы саяси жағдайға ықпалын тигізгісі келгені анық.
АҚШ-тың бұндай бағыты Ресейдің қызығушылықтарына ... жаңа ... ... ... ... ... американ
елшілігі қызулы түрде күш жұмсады. Қырғызстандағы АӨШ ... ... ... көтерілістерін және оның жұмысынан босатылуын
ашық түрде ... ... АҚШ ... адам ... ... ... арқылы өз бағытын жүргізді.
Қазақстан АҚШ-пен қатынасының алғашынан-ақ активті серіптестік
негізінде ... ... 1994ж. ең ... ... екі ... Хартияға
қол қойылды. Құжат ... ... ... ... ... және ... ... негізінде құрылды. Қазақстан АҚШ
қатынастары ерекше көрініске ие. 2001ж. барысында АҚШ Қазақстан басшылығын
жемқорлыққа және адам ... ... ... ... ... бірақ жағдай сол жылдың қаңтар айындағы Назарбаевтың АҚШ-қа
сапарынан ... күрт ... ... ... кездесу барысында
Назарбаев қазақ мұнайын Иранға тасымалдаушы жолдарының салыну жоспарынан
бас тартып, ... ... ... ... қосылу туралы шешім
қабылдады.
2002ж. бастап АҚШ ... ... ... ... 2002ж.
аймақтағы геосаяси көрініс нақты белгілені бастады-АҚШ ... ... 2002ж. ... ... ... Азия және ... ... қосымша әскери көмек ретінде Грузияға жоспарланған ... $20 млн., ... ... ... $11млн. Қырғызстанға
$2млн.-ға $5.2млн. сұраныс жасады. Бұл АҚШ үшін ... ... ... ... жоспарларының келесі этапы болып, ... ... ... ... ... ... бұл тек қана геосаяси
маңыздылыққа ие болумен қатар, басым энергетикалық ресурстарға жақын ... ... мен ... ізінен орталық-азиялық аймақтағы
американдық келесі «тірек» нүктесіне айналуы мүмкін. 2002ж. шілде айында
Астана және ... ... ... қол ... ... бойынша,
халықаралық Алматы әуежайы американдық ВВС тікұшақтарына төтенше қоныс
орталығы болуға және май құйу орны ... ... ... ... ... ... ... қандай реакцияға алып келетіндігін түсінген
Қазақстан премьері Қасымжомарт Тоқаев: ... тек қана ... ... ... және ... ... ... орналасуы қарастырылмаған»- деп шұғыл жариялады.
АҚШ-тың Қазақстанға деген ... ... ол ... ... ... арналған әскери техника алуға $2.75млн.
бөлінген. $1.8млн. жуық қаржы қазақ армиясының 200 ... ... алу» және ... ... ... бағдарламаларының шеңберінде
АҚШ-та білім алуға гранттар бөлінді. 2002ж. бастап қазақ офицерлері АҚШ-
тың ірі әскери ... беру ... ... алуды. Олар: Ұлттық қорғаныс
университеті, ВВС Академиясы, Вест-Пойнт Академиясы. 2003ж. Астанаға тағы
$3 млн. осы мақсатқа ... ... ... АҚШ ... ... ... қолдау көрсетуде. АҚШ тарапынан ... ... өсуі ... ... ... ... экономикалық
және саяси рычагтарын қолданып, оның сыртқы саясатын және болашақта мұнай
жолдарын өзгерту.
Аймақ геосаясатындағы ядролық фактор. АҚШ ең ... ... ... ... ядролық қарусыздануына қызығушылығы болды. Сонымен ... ... ... қайта жөндетпеуіне мүмкіндік бермеу,
себебі бұл олардың қауіпсіздігіне потенциялды қауп ... ... АҚШ ... ... ... ... қызулы түрде
қатысты. Бұлар бір қатар дипломатиялық іс-шаралар , «Сапфир» операциясының
нәтижесінде, сонымен қатар Қазақстан, АҚШ, ... ... ... іс-
шаралар мен анықтамалардың нәтижесінде жүзеге асты.
АҚШ өз ... ... ... ... ... КСРО ... ретінде
халықаралық қоғам алдында Қазақстанды қарусыздандыру міндетін жүзеге асыруы
керек ... ал АҚШ ... ... аз суммаға ($20млн. жуын) және
өте аз уақытта Қазақсьанды қарусыздандырды. Қазақстан ядролық қарусыздану
әрекетіне өз ... ... қалу үшін ... ... ... 1995ж. ... ... түрде және
шиеленіссіз өтсе, 1995ж. кейбір проблемалар туындай бастады. Көбінесе ... ... ... ... болды (парламентті таратуы, президент
міндеттерінің ұлғайтылан формасындағы жаңа конституцияның қабылдануы).А
АҚШ-пен қатынасын ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымы) жобаларының орындалуынан
Қазақстан ... ... ... ... ... айырыу мүмкін.
Аймақ үшін салдары. Қырғызстан, Өзбекстан және ... ... ... базаларының орналасуы, ТМД
мемлекеттерінің арасында ... ... ... ... ... алып ... мүмкін. Аймақтан толықтай шеттетіліп
қалмау үшін, Ресей Қырғызстанға қатысты өз ... ... ... ... ... ... 20 км шығысырақ) Орталық Азия
аймағындағы Коллективтік ... ... ... үшін әуе топ ... Оның
құрылуы ұйымның жоспары бойынша өтеді, оған, ... ... ... ... және ... ... ... жаңа Мәскеу
әскери базасы құрылады және бұны қамтамассыз ету үшін жыл ... $50 ... бөлу ... ... ... ... Вашингтонмен нығайту қадамдары және
қаржылай көмекті көбейтуі, Ресейді онсыз да ... ... ... ... ... үшін Каспий аймағындағы ықпалынан айырылуы, ол
Закавказья, Орталық Азия және тіпті Орта ... ... ... аймақтағы жетістікткрінің А. Уткин былай қорытындылады:
«Білімді геосаяси маневрдің ... ... ... ... шешуге мүмкіндік алды: Үлкен Каспидің мұнай газ шығу орындарына
ықпал ете отырып, Америка үшін ештеңеге керек емес ... ... ... ауру ... ұстап, ықпалын көрсету (Синьцзян- Ұйғыр
автономды ауданы); Ауғаныстанды тек қана сырттан емес, ішінен де бақылау;
өз одақтасы Пәкістанды ... ... ... ... ... ... ... төтеп беріп отыру».
Аймақтағы геосаяси жағдайдың дамуында, американың орналасуына
байланысты ой-пікірлер әр-түрлі. Кейбір эксперттердің ойынша, көп
мерзімді ... ... ... ... алып ... және АҚШ
«аймақтық жандармға» айналуы мүмкін.
Басқа эксперттер егер ірі әлемдік орталықтардың геосаяси
шиеленістерінің арқасында аймақ ... ойын ... ... онда ... ... өз ... өздері атқаруға, интеграцияны күшейтіп,
ақырындап күш жинап, саяси және экономикалық ... ... ... АҚШ бірнеше уақытқа Ресейдің аймаққа келуін және Қытайдың дамуын
ұстап тұра білді. Бірақта Ресейдің ықпал күшінің айтарлықтай
жетіспейтіндігіне сүйенетін болсақ, бұл ... ... әлі көп ... ... ... АЙМАҚТЫҢ ГЕОСАЯСИ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
Орталық Азиядағы геосаяси жағдай әр уақытта аймақ ішіндегі ... ... ... ал керісінше сыртқы саяси күштердің ықпалынан дамып
отырды. 1991ж. кезеңнен, әсіресе 2001ж. 11 ... ... ... көрініс береді.
Тәуелсіздігін алғаннан кейінгі алғашқы ... ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ олар алға
қарай ... ... ... және ... ... басқа
аргументтер көрсете алмады.
Мысалы, Түркияның бұл аймаққа деген талпынысы өте жоғары ... ... ... ... ... аймақ мемлекеттері (Өзбекстан)
түріктік экономикалық және саяси даму формасы бойынша жүрмекші болды. Бірақ
түріктік бағытқа қарсы ... те, ... ... ойын ... ... болсақ, Орталық Азия ешқашан Осман империясының бөлігінде
болмаған, бірақ тіл және мәдениет жағынан тамыртары бір. ... ... және ... ... ... еді, бірақ саяси жағынан
ешқандай жолы жоқ. ... ... да ... ... ... ... шектеспейді. Экономикалық жағынан Түркия тұрақсыз және ірі
державалардың бағытына сүйенеді. Олар үшін ... ... ... және НАТО ... ... кейінгі алғашқы жлдары, Түркия біріккен Пантүрік
аймағын (Босфордан-Ұлы Қытай қабырғасына дейінгі ... құру ... ... ... ... ... Азия ... қатынастың дамуына қарап, бұл
жоспардың болашағы жоқ екенін ... ... ... ... ... қатынастарды еңгізуге мәжбүр болды. Түркия өз территориясынан
өтетін Баку-Джейхан мұнай құбырының жүзеге ... ... ... бұл оған ... ... ... ... экономикалық
және саяси жағынан пайда алып келеді. Сонымен қатар, ОА мемтекеттерінде
түрік капиталы активті түрде жұмыс ... ... ... ... ... вакуумды толтыруда.
Иран ОА мемлекеттерімен аймақтық интеграция бағытын жүргізуде, бұл
оларға өздірінің сыртқыэкономикалық ... ... ... Имам ... ... болуынан кейін, үкімет басына
прогматик саясаткерлер келді. 1991ж. кейін КСРО-ның кеңдігі ... ... ... ... ... Иран осылайша халықаралық изоляциядан шығуға талпынды.
Иранның сыртқы саясатында радикалды исламизм бағыты ... ... ... жөн. ... ... Иран ... және ... әзірбайжан қақтығыстарын
шешу мәселесіне саналы қарады.
Бірақ, аймақтағы Иран позицияларының дамуына АҚШ жол бермеуде.
Пәкістан үшін ОА ... ... ... арқылы, Батыс
Азиядағы өз ұстанымдарын қатайтуға ... ... және ... ... қатысты көбірек қолдауға ие болады.
Индия үшін де, аймақтағы жағдайдың дамуына қатысты ... Ең ... ОА ... ресурстарға бай, сондықтан бұл үнді өнімдері үшін
тиімді аймақ ... ... ... ... Үнді халқының көп бөлігі
мұсылман болғандықтан, орталықазия басшыларының исламға қатысты қандай ... ... Үнді ... ... ... ... ... алып келуі мүмкін. Сонымен қатар, Индия орталық Азиядағы
Қытайдың немесе Пәкістанның ықпалының ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрі бар екенін айта кету керек.
Ресейлік нұсқасы мәдени жағынан славян-түріктік бірлестік идеясында
негізделген. Бұл өз ... ... мен ... Азия ... сыртқы саясаттың жақындасуына алып келеді.
Қазақстандық нұсқа 1994ж. басында ҚР Президенті Н.Назарбаев Еуразиялық
Одақты құру туралы ... ... Ол ... ... ... континентальді Еуразия аймағын құру. Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... ретінде ерекше
жағдайға ие болар еді.
Еуропалық-еуразиялық перспектива негізі, Ресеймен қатынастарды жөндей
отырып, Еуропаға дейін ... ... ... ... қарай бағыт ұстау.
Ислам нұсқасының бағыты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерімен
ұсынылған. ... та, ... ... және араб ... ... ... жағдай орталықазиялық аймақта активтенуге
мүмкіндік бермейді.
Азия-тынықмұхиттық перспективалар әсіресе Қытай және ... ... ... белгілі бір жағдайларда Оңтүстік Кореямен берілген. Мұхитқа
шығуға мүмкіндігі жоқ ОА ... үшін ... ... өте ... ... ... ... серьезными последствиями.
Орталық Азия мемлекеттері үшін геосаяси жағынан тиімдірек болатын
алғашқы екі ... ... ... ... АТА ... ... мен Жапонияны
қосқанда) аймақтағы сауда серіктестігі бойынша үшінші орынды алуда, Ресей
мен ... ... ... тек қана ... ... ... ... мемлекеттерінің экспорт және импортының географиялық
құрылымы (%)
| ... ... ... ... |2003 |2005 |1999 |2005 |1999 |2005 |1999 |2005 |1999 | |Экспорт
Ресей |42.3 |44.5 |33.4 |15.5 |11.6 |25.7 |30.0 |3.6 |2.0 |12.7 | ... |0.8 |1.4 |3.8 |1.0 |0.8 |1.2 |8.0 |4.7 |1.1 | ... |1.0 |1.0 ... |0.5 |1.0 |- |0.6 |1.0 |0.1 | ... |5.9 |7.4 |7.3 |1.2 |2.8 ... |0.4 |0.1 |0.7 | |Оңтүст Корея |1.8 |2.9 |2.4 |5.1 |5.8 |0.2 |- ... |1.2 | ... |0.9 |1.4 |1.8 |0.1 |0.2 |0.1 |- |0.01 |0 |1.1 ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 | ... |49ю0 |55.0 |44.5 |26.2 |21.0 |21.9 |26.4 |7.0 |11.8 |17.0 | ... |3.6 |4.2 |3.0 |7.6 |7.3 |7.2 |11.8 |9.2 |0.5 | ... |0.4 |0.1 ... |1.1 |0.4 |- |2.7 |3.4 |0.1 | |Қытай |0.9 |0.8 |1.2 |0.9 |0.7 |1.2
|1.2 |0.6 |0.9 |0.05 | ... ... |1.1 |2.1 |3.5 |15.8 |6.9 |0.5 ... |0.06 |0 | ... |0.2 |0.4 |0.8 |1.6 |1.2 |1.4 |- |-.6 |0.6 |0 ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 | |
Қайнар ... : ... ... және ... 1999 ... ... ... 2000, б. 2-7;
Статистикалық бюллетень. ҚР-ның Ұлттық статистикалық агенттігі. Алматы, №4,
2000. Б. 47-54;
Азия. ... и ... ... №41, ... 2003. Б. ... мемлекеттер достастығы,2000ж. Статистикалық жылдық.
Статкомитет СНГ. М., 2001. Б. 64-65.
Орталық Азия мемлекеттері кейбір ... ... ... ... ... жасасуға мүмкіндігі болмаса да, мүмкіндігінше
бұл қиындықтарды жеңуге тырысуда. Шешілу амалдарының бірі ол, ... жаңа ... ... мен АТА ... ... ... қайта тууының нәтижесі болуы әбден мүмкін. Жаңа Жібек ... ... салу ... энергетикалық, трансконтинентальдік транспорттық
жүйе және телекоммуникация. ... ... ... рисурстарын
өндеу, әсіресе мұнай және газ орындарын. Бұл өз тарапынан, ... ... ... ... ... ... геосаяси жағдағдайдың даму перспективасы ... Одақ ... ... да ... ... ... ... түрлі көздері және оларды тасымалдау жолдары Европа
мемлекеттерінің геосаясатына және ... ... ... сыртқы
саяси ықпал ету аймақтарына тікелей қатысы бар.
ЕО әлемдегі ірі ... ... ... ... 2000 жылы ... ... көлемі 14,4 млн баррельге жетті (бұл бүкіл ... ... ... 60% ... ... оның 29% ... мемлекеттерден, яғни Ресей, Қазақстан және ... ... ... ... сол ... оның ... ... ролін арттыру Европаның осы аймаққа деген қызығушылығын арттыра
түседі.[88]
ЕО-ның негізгі ... бұл Орта Азия және ... ... ... ... ... ... арқылы өзінің энергия
импортын диверсификациялау. Есропа негізгі ынтасын Каспий газына ... ... ... ... ... ... жүйеге қосылуына
басқа альтернатива жоқ.
Өз мүдделерін ендіру үшін Европа бірқатар ... ... ... ... ... және Орталық Азияның ... ... ... және жаңаларын құру үшін көмек бағдарламасын (ТАСИС) енгізе
бастады. Европа – Кавказ – Азия транспорттық корридорын құру ... ... бір ... болды. Осы ... ... ... ... инфрақұрылымын, материлдық техникалық базасын,
транспорттық жүйесімен коммуникациялық торларын ... ... ... жылы ... ... ... және газ құбырлары бойынша мемлекет
аралық жоба) ... іске ... ... ... ...
ТМД елдерінің мұнай және газ құбырларын жұмыс қалпына сақтау және ... ... ... ... және ... ... мұнайын тасымалдаудың
жаңа жолдарын іздеу.
Салыстырмалы түрде Европаның Каспийге ... және оның ... ... ... ... ... қарағанда баяу болды.
Европа кіруіне негізгі кедергі, ол АҚШ пен Ресейдің ықпал ... әлі ... ... ... табылады.
Айта кететін жағдай АҚШ пен Европа серіктес болып ... ... ... бір ... ... Мысалға Европа АҚШ соңғы
кезге дейін қолданып келген Ресей мүдделерін ... ... ... ... ... ... мәселесінде Европа тасымал жолдары ... ... ... ... өтуі ... ... ... ұстанбады.
Европа мемлекеттері негізгі Баку – Тбилиси – Джейхан негізгі құбырын салуды
тек Дарданеллы және ... ... ... және ... ... ... көзқараспен қолдады. Осы тұрғыдан Каспийде Ресей және ... ... ... тиімді және оған жаңа перспективаларды
ашады.
Еропаның Еспийдегі ұстанымының шектеулілігінің және бір ... ол ... ... ... ... ... ... деп
түсіндіруге болады. Осыдан ... ... ... ... ... ... өз ... және экономикалық мүдделерін енгізуде
аймақта артта қалып қойған.
Дегенімен 11 қыркүйек оқиғаларынан кейін ЕО Каспийде беслендірек бола
түсті. Мысалға 2001 жылы ФРГ ... ... Орта ... ... ... ... ... көпшілікке таралды. Осы құжатқа сай
2015 жылы НАТО мен ЕОның шекарасы Ресейге тура жақындайды, ал ... ... ... ... ... ... Осы жағдайда Европа Орта Азиямен
Ресейде тыныштық ... ... ... ... осы ... ... ... азаяды. Шмиллен болашақта Орта ... ... ... ... әсер етеді деген көз қарасты ұстанады.
Осылайша Европаның Каспийдегі мақсаттары төменгідей болып табылады:
• Европалық мүдденің ... ... ... ... ... ... әлде ... тиімді альтернатива ретінде Кавказбен Каспийді Европаға
ықпалдандыру;
• Мүмкіндігінше Ресеймен бірігіп, жалпыға ... ... ... дол ашу ... ... ... ... Шығыс-Батыс транспорттық инфрақұрылымды қорғау, әсіресе аймақтың газ
ресурстарын, Иранды қоса алғанда, Түркия арқылы Европа ... ... ... ... ... құбырларға қатысты Европалық ... ... ... түрлі мемлекттерінің ұлттық мүдделерін ортақ европалық ... және ... ... аясында біріктіру.[90]
11 қыркүйектен кейінгі Каспий аймағындағы геосаяси ... ... ... ... ... стратегиялық жағдай Каспийдегі
геосаяси жағдайдың да ... алып ... АҚШ үшін ... ... ... ... Орта Азияда өз
позициясын нығайту үшін қолайлы жағдай қалыптастырды.
АҚШтың Орта Азияда күшйуі оның ... де өз ... ... ... ... деген көзқарасы да өзгерді.
Вашингтонның сыртқы саясатында бұл ... ... ... арта түсті. Ақ Үй өкілдері ресми түрде
энергияның жаңа ... ... ... ... осы үшін ... келісімдерді жасау және жаңа ресурстарды ... 2002 ... ... ... ... ... сай, АҚШ ... өзінің
стратегиялық қауіпсіздігінің көзі ретінде «батыс жартышарға
Африкадан, Орта Азиядан және Каспий ... ... ... және ... ... ... ... серіктестері және энергияны өндірушілермен» бірігу
деп есептейді. Вашингтон жақын ... ... Орта ... жаңа ... өндіруге ынта қояды.
Бірақ АҚШтың Каспийдегі саясатының белсене түсуін тек энергия көздерін
диверсификация үшін деп қана ... ... ... ... мұнайының
эксорты көп емес, оны АҚШқа тасымалдау да өте ... ... ... ... мүмкін ең басты да сабеп, ол АҚШтың ... ... ... ... ... әлемдік бағаның түсуін қолдайды, кей мәлңметтер бойынша
АҚШ экономикасы мұнай бағасы $18 ... ,ана ... ... ... Мұнайға
баға өсуы Ауғаныстанда әскери акциялар өткізіп жатқан және терроризмен
күрес негізінде басқа да ... ... АҚШ ... ... ... мүмкін АҚШ Ресеймен Каспий мелекеттерін ОПЕКпен
бақталастыруды көздеуде шығар. Осы екі ... ... ... ... алып келіп, әлемде мұнай ... ... ал бұл ... ... ... мақсаты. Осы себепті АҚШтың маөсаты Каспий
мемлекеттерін (әсіресе ... ... ... ... айналдырудан гөрі, ОПЕКтің позициясын әлсіретіп оның мұнай
әлемдік бағасына әсерін әлсірету.
Осы ... ... ... ... ... ... артуымен сипатталады. АҚШқа өз жоспарын іске ... ... ... оның ішінде потенциалды түрде ең ірі мұнай қорлары
бар Ресей және Қазақстанмен серіктес болғаны жөн.
Жаңа периодтың ерекшілігі АҚШтың ... ... енді ... ығыстыру
емес, онысен керсінше серіктес қатынастарды нығайтуды көздеді. Осы себепті
АҚШ энергетика ... ... ... Каспий мәселесінде Ресейге
деген көзқарасын қайта қарастыруда.
Осы тенденцияның негізгі салдары американдық энергетика стратегиясында
жаңа «Ресей-Қазақстан» топтамасының пайдо ... одан ... енді ... ... ... ... ... қатынастарында АҚШ факторінің
күшеюі. АҚШ осы елдермен мұнай ... ... алға ... ... АҚШ ... ... Каспийде ортақ саясатты жүргізуіне
мүдделі. Қысқаша айтқанда осы саладағы маңызды ... енді ... ... Жеке алғанда біздің мемлекеттер АҚШ үшін экономикалық
және инвестициялық ... ... ... ... ... ... АҚШ
саясатындағы басты өзгерістер деп айтуға болады.
Әлемдік саясаттағы құрылымдық ... мен ... ... ... ... өз ... біраз өзгеріс ендіруіне итермелейді.
Ресей енді аймақта АҚШтың толық қанды болуын есепке алуы керек. ... ... ... ... жақындасуының төмендегідей салдарына
тап болды:
1. Ресейдің өзіне жақын аумақтарында ықпалы біршама ... ... ... экономикалық болуы енді оның ... ... ... ал бұл ... іске ... ... ... айтқанда Ресейдің ТМД мемлекеттеріне ықпал
ету құралдары, әсіресе Каспий аймағында, әлсіреуде.
Қазір ... оның ... ... саясатын күр өзгертетіндей қиын
жағдайда. Мәскеу екі бір-біріне қарама-қайшы факторлардың әсерінде. Бір
жағынан, ... ... ... ... ... негізгі маршруты
ретінде, өзінің транспорттық күшіне зор сенім артуда. Оған қосымша ретінде
Ресей үшін өзінің ... ... ... ету үшін ... және ... да ... ... алу Ресей үшін зор
стратегиялық маңызға ие. Ресей зор мұнайгаз потенциалына ие болғаны ... ... ... ... ... тап ... ... басқа каспийлік мемлекеттердің мұнайды белсенді
өндіру, оған әлемдің нарықта бәсекелестерді тудыруы мүмкін. Осыған ... ... ... арттырып, экспорт жолдарын диверсификациялау
факторі қосылады.
Бүкін қалыптасқан жағдай бойынша, ... ... ... ... өндіріледі (әсіресе АҚШтық), ал тасымалдау жолдары
Ресейлік. Мәскеудің, өз ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге ықпал құралы бар.
Каспий мұнайын экспорт жолдарына ... ... қалу ... ... ... әлде ... ... болуға итермеледі. Осыған
«Лукойлдың» Баку – Тбилиси – Джейхан ... ... салу ... ... талпынуы мысал бола алады. Соңғы кезге дейін батыс қадағалайтын
құбыр тиімсіз деп ... ... өзін өзі ... ... ... деп ... болады. Біршама қаражатты талап етіп, тиімділігі
толық есептелмеген құбыр АҚШ көмегімен қайтсе де ... ... ... ... «Лукойлдың» жаңа позициясы Ресей үкіметінің, оның компаиядағы
үлесі 35%, болашақта ... өз ... ... ... ... ... жағдайдың анализі аймақтағы Ресейдің жаңа ... ... ... ... Бұл ... ... ... қз ара
қатынасын қайта қарастырудан ... ... Екі ... ... оларды мүдделері мүмкіндігінше жақындады, ал осы арықарайғы оқиға
дамуына әсер етеді деген болжам жасауға мүмкіндік ... үшін ... ... ... ... тиімді болып табылады.
АҚШтың аймаққа деген жоғары қызығушылығы республика мұнай саласының дамуына
ықпал етеді. ... ішкі ... ... ... сол ... ... ... мол. Бұл Қазақстанның ресурстарды ... ... ... толық сай келеді. Жуық арада Қазақстан энергия
ресурстары ... әлде ... ... ... ие болуына мүмкіндік ашылады.
Сонымен қатар шетелдік (әсіресе американдық) инвестицияларды мұнай
саласына беслендірек тартуға мүмкіндік пайда ... ... ... ... оның бағасына әсер етпеді, өйкені қалай болса да ол
таяушығыстық және ресейлік ... ... түсе ... Сол себепті
болар, Қазақстан ОПЕК тәуелсіз мұнай тасымалдаушыларды қыса бастағанда
осыдан шет ... ... ... ... ... Баку – Джейхан
құбырына көз қарасы өзгереді деген болжам ... ... ... ... ... ... өте ... болатындығын ескере отырып, оны
әске асыруда Қазақстан белсенді ... ие ... ... ... ... бар. Және бір ... жағдай ол Каспий статусы бойынша Қазақстан
мен Ресейдің толық түсініспеншілікке қол ... Бқл факт екі ... ... ... ... жол ... ... сөзбен айтқанда өз
экономикасының мұнай өндіруші саласын дамыту мен ... ... өз ... үшін жаңа ... ... жоғарда айтылғандай, Орталық Азиядағы ... ... ... айтатын болсақ, аймақ алдыңғы ... ... ... АҚШ, ... Қытай, Еуропалық Одақ сияқты мемлекеттерінің-
қызығушылық ... ... ... ... ... «геосаяси
ойындарға» қатысуы белгілі бір бағыттарда шектеулі ... ... әлі де және ... ... да, ... ... активті
рөльде ойнамайды. Оған келесідей түсініктеме бар:
1. ол экономикалық жағынан ұлы держава деңгейіне жеткен жоқ, ол ... күш және қару ... ... ... ол АҚШ және Ресеймен аймақтағы қызулы ... ... ... ... үшін негізгі аймақ- Азия-Тынықмұхит аймағы болып табылады,
онда да шешілмеген, ... ... ... ... ... ... Азия, сонымен қатар АҚШ-Жапония
альянсына экономикалық және саяси ... ... ... айтатын болсақ, Ресей Қытайға АҚШ-пен ... ... үшін ... ережелерін қолданып, геосаяси ойындарға қатысуға аймақтың геосаяси
ресурстары жеткіліксіз. Олар ... тек ... ... ... ... ... ... қатынасын дамыту арқылы, қазіргі
күнге тек дамуға мүмкіндігі бар ... ... ... шет ... арқыл).
Аймақтың интеграциялық мүмкіндіктеріне қатысты ең ... ... ... мен ... және басқа да ТМД мемлекеттерінің
интеграциялық кезеңіндегі қауіпсіздік мәселесі болып табылады. Соңғы бір
жарым ғасыр аралығындағы Ресеймен ... Орта ... ... ... ... Өз ... бұл ... де Ресейге
жақсы одақтас бола білді.
Осыған ... ... Азия ... және ... ... экономикалық, әскери, саяси ... ... және ТМД ... ... мемлекеттермен дамытуы
тиімдірек екенін айта аламыз. Сондықтан, интеграциялық үрдістерді ТМД
шеңберінде жүргізу, қауіпсіздікті сақтаудағы және экономикалық ... бір жолы ... ... бұрынғы Кеңес Одағы Республикаларындағы экономикалық
рөлі АҚШ рөлімен салыстыруға келмейді. АҚШ ... ... ... ... не бары 3% ... ал ... Қырғызстан,
Тәжікістан, Қазақстан және Өзбекстан сыртқы саудасының тауар айналымының
46% кіреді. Сонымен қатар, ... ... ... және ... 80% ... ... АҚШ пен Ресей арасындағы посткеңес
аймағындағы бәсекелестік фактке айналды. ... ... ... ... ... мұнайгаз секторы, әсіресе Каспий теңізінің ресурстары және жаңа
мұнай тасымалдаушы құбырлардың салынуында;
2. ... ... ... олардың сыртқысаяси
бағыттарын ... ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің әскери күштерін материалды-техникалық
жабдықтармен қамтамассыз ету (ресрейлік немесе американдық (НАТО)
қару ... және ... ... ... ... ... қауіпсіздік жүйесінің құрылуы (бір жағынан
ШЫҰ және ҰҚКҰ , ал екінші жағынан-НАТО ... ... ... ... стратегиялық бағыттарындағы бақылау жасау бәсекесі
(энергетика, уран өндіру, алтын ... ... ... ... және ... ... ... бағытталған
әлеуметтік топтарды құру бәсекелестігі;
7. мәдени-білім беру саласындағы бәсекелестік.
АҚШ-тың «2015 жылға ... ... ... ... ... ... ... байланысты жорамл ... ... ... аймақтағы дестабилизация локальды
қақтығыстарға (әлеуметтік қақтығыстар) алып келуі мүмкін.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Бжезинский З. ... ... ... М.: ... отношения.
1998. С.
2. Н.Назарбаев. На пороге ХХI века. Алматы, 1996, с.78-79
3. Дипкурьер НГ, 2002, с. ... ... Н. На ... XXI ... ... ... 1996.- 228 ... Н.А. В потоке истории. Алматы, 1999 г, 228с.;
5. Назарбаев Н.А. ... ... ... практика, перспективы. 1994-
1997. Москва, 1997, с. 400;
6. Назарбаев Н. Стратегия ... ... и ... ... -М.: ... 2000. -С. ... Olcott M.B. The kazakhs. 2nd ... Hoover Institution
Press. 1995.
8. Олкотт М.Б. 12 мифов о Центральной Азии // Казахстан и мировое
сообщество. 1995. №3. С. ... ... А. ... ... ... ... России. Мыслить
пространством. Москва. Арктогея-Центр, 2000
10. Основы евразийства. Москва. Арктогея-Центр, 2002. ... ... ... в ... ... ... и ... для
России. Доклады института Европы. №19.- М.: ИЕРАН. 1995.;
12. Акимов А.В. ... Азия и СНГ: ... ... Центральная Азия в евразийской перспективе. Восток. 1996. №5.
14. Содружество независимых государств: процессы и перспективы. ... ... ... ... ... 1992.;
15. Уткин А. Единственная супердержава. М., 2002.
Токаев К. Под ... ... ... о внешней политике
Казахстана.- Алматы: Бiлiм. 1997.
16. Токаев К. Внешняя политика Казахстана в ... ... ... Касенов У.Т. Безопасность Центральной Азии.-Алматы: Кайнар. 1998.;
18. Сыроежкин К. Эволюция формирования и основные черты концепций
национальной политики КПК.- Алматы: КИСИ. ... ... ... в КНР: ... и ... ... 1998.- 157 ... Современный Синьцзян и его место в казахстанско-китайских отношениях.
Под ред. К.Л.Сыроежкина.- Алматы: Фонд Евразия. 1997;
21. Лаумулин М. Казахстан в ... ... ... ... ... ... 1999;
22. Акимбеков С. Афганский узел.
23. Хантингтон С. Столкновение цивилизаций // Полис, ... Sun Tzu. The Art of ... Mahan ... role of sea power in history. ... Spykman N. Geography of
Peace // http://www.geocities.com/eurasia_uk/mac2.html.15k;
25. Маккиндер Х. Геостратегическая ось истории // Полис.-1995, №4
26. Савицкий П. Континент Евразия.- М.: ... ... ... Ф. Конец истории // вопросы философии. № 3. 1991.;
28. Назарбаева Д. Геополитика и ... ... ... ... В. ... ... // ... №20 (82), 16-29 октября
2002.
30. Бурнашев Р., Черных И. ... силы ... ... 29 января-11 февраля, 2003.
31. Бурнашев Р., Черных И. ... силы ... ... ... 9-22 июня, 2004.
32. Резникова О. Экономическое развитие государств Центральной Азии и
Кавказа: роль ... ... ... ... и международные
отношения. 2003, №4,
33. Хамраев М.Ф. Центральная Азия: проблема разделенных наций. //
Материалы научно-практической конференции. - Алматы.2000. –
34. J.A.Naik. A Textbook of ... ... - ... India,
1995.
35. Е.В.Тукумов. Состояние казахской диаспоры Узбекистана. Аналитическая
справка КИСИ., 1998;
36. К.К.Молдобаев. Конфликтность в ... ... ... ... // ... Азия и ... мира. – Бишкек,
1997. - №1.
Потенциальные этноконфликты в Казахстане и превентивная этнополитика.-
Алматы: КИСИ. 1997.-.
37. ЕВРАЗЭС как важный фактор обеспечения экономической безопасности
сообщества. ... 6/2004. С. 32-35; ... Н. 10 лет ... ... ... ... ОФ ... 2001.
38. Чеботарев А. Конфликт интересов в системе отношений между ... ... // ... ... ... ... С. Геополитика транспортных коммуникаций в Каспийском
регионе // Национальная и региональная безопасность
центральноазиатских стран в бассейне Каспийского моря. - ... ... ... Ф. ... ... в ... ... Аналитик. 4/2004.
41. Аналитические материалы КИСИ // www.kisi.kz
42. Кушкумбаев С. Влияние глобализации на Центральную Азию: региональная
интеграция и безопасность // Аналитик. ... ... И.М. ... в ... ... проблемы региональной
стабильности и возможные решения. Аналитик. 6/2004
44. Сатпаев Д. Наркотраффик и проблемы региональной безопасности в
Центральной Азии. 6/2004.
45. Куртов А. ... в ... ... ... ... и ... ... 6/2004.
46. Казахстан в цифрах.- Алматы, 2002.
47. Примбетов С. ... ... ... в ... Евразийского
экономического сообщества (Евразэс). Аналитик, 4/2004
48. Сыздыков М. Казахстан в Каспийско-центральноазиатской стратегии ... ... ... Абишев А. Каспий: нефть и политика. - Алматы: Центр внешней политики и
анализа, 2002
50. Оганесян Т. ... ... ... ... 18 мая ... ... ... Кыргызской Республике. Ежегодный отчет 1996 г.
государственная комиссия Кыргызской Республики по иностранным
инвестициям и экономической помощи. Бишкек, январь 1997
52. Известия. 30 ... ... ... №14, 11 ... ... ... О. Геополитические интересы Российской Федерации по отношению
к сопредельным странам. ... ... ... силы Республики Туркменистан. Континент, 2-15 июля, 2003.
С. 36-41.
56. Чичкин А. Цена иранской карты // GazetaSNG.ru. - ... ... С.С., ... А.М. ... США в Каспийском регионе: основные
итоги и тенденции (после сентября 2001 г.) // ... ... ... ... - Сер.: ... - 2003. - № 4 - ... Устименко А. Центральная Азия и НАТО: стратегические тенденции
развития ... ... ... ... А. ... ... и политика. - Алматы: Центр внешней политики ... ... ... и ... ... ... в ... Под ред. Султанова Б.
Алматы, 2002, с. 39.
61. Казахстанская правда. 1995. 21 окт.
62. Дипломатический вестник МИД РФ. №8. 2000
63. Прарахонский Б. ... ... ... ... ... ... Центральная Азия и Кавказ. №2(8), 2000,
64. Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и ... ... Абен Е. ... ... ... «за» и ... Азия и Кавказ. №9. 2000.
66. Уильям О. Бимен. Формирование национальной ... в ... на ... Таджикистана. // ПОЛИС. – 2000. - №2.
67. Зверев А. Для США сейчас очень важно уменьшить свою зависимость от
ближневосточной нефти ... - ... ... А.А. ... ... ... и США// ... нового облика. М.: РИСИ. 1998. Т. 2.
69. Лаумулин М. Запад и Центральная Азия // Континент, 9-22 июня, 2004
70. ... К. ... ... мышления в мировой политике ушло в прошлое.
Интервью журналу «Континент». Континент, 18 февраля- 2 марта 2004 .
71. Васютович В. ... ... ... ... и США ... ... и ... независимого развития. М.: РИСИ. 1995
72. Уткин А. Единственная супердержава. М.: Международные отношения. 2002
73. ... ... ... ... безопасности
Российской Федерации//Дипломатический вестник.-2000.-№2.-С.3-13;
Собрание ... ... ... М., 1995. ... ... ... ... Астана, 2001; Закон
Республики Казахстан. О национальной безопасности Республики Казахстан
/Законы Республики Казахстан.- ... Жетi ... 1999.- С. ... Н. ... ... политики// Казахстанская правда. 2001.
3 сент.
74. Казахстанско-российские отношения. ... ... ... ... ... МИД РК. 1995.- 384 с.; ... сотрудничества (сборник документов). Алматы, 2001.
-----------------------
[1] Бжезинский З. Великая шахматная доска. М.: Международные ... ... ... На ... ХХI ... ... 1996, с.78-79
[3] Дипкурьер НГ, 2002, с. 9.
[4]http//:www.state.gov; http://www.china.org.cn/ch-
book/2000guo/200guo3.htm; Концепция национальной безопасности Российской
Федерации//Дипломатический ... ... ... ... М., 1995. №49; ... ... десятилетия. Астана, 2001; Закон Республики Казахстан.
О национальной ... ... ... ... ... Алматы: Жетi Жаргы, 1999.- С. 3-20; Назарбаев Н. Концепция
внешней политики// Казахстанская ... 2001. 3 ... ... ... ... ... документов и
материалов.- Алматы-Москва: МИД РК. 1995.- 384 с.; Шанхайская организация
сотрудничества (сборник документов). ... ... ... ... ... Н. На ... XXI ... –Алматы: Онер. 1996.- 228 с.;
Назарбаев. Н.А. В потоке истории. Алматы, 1999 г, 228с.; ... ... ... ... практика, перспективы. 1994-1997. Москва, 1997, с.
400; Назарбаев Н. Стратегия трансформации ... и ... ... -М.: ... 2000. -С. ... ... экономика и международные отношения; Континент; Аналитик;
Деловая неделя.
[9] Лаумулин М. Опыт деятельности мировых аналитических центров и
Центральная Азия. Аналитик/2004. ... ... З. ... ... ... Господство Америки и его
геостратегические императивы. - М.: Международные отношения, 1998.- 256 с.
[11] Olcott M.B. The kazakhs. 2nd ... Hoover ... 1995.- 388 ... ... М.Б. 12 мифов о Центральной Азии // Казахстан и ... 1995. №3. С. ... ... А. ... геополитики. Геополитическое будущее России. Мыслить
пространством. Москва. Арктогея-Центр, 2000. 928 с.; ... ... ... 2002. 800 с.; ... перемены в Европе,
политика Запада и альтернативы для России. Доклады института Европы. №19.-
М.: ИЕРАН. 1995.- 91 с.; ... А.В. ... Азия и СНГ: ... ... ... Азия в ... перспективе. Восток.
1996. №5.с. 19-28; Содружество ... ... ... ... Доклад Центра международных исследований МГИМО.- М.:МГИМО.
1992.-37с.; Уткин А. Единственная супердержава. М., ... ... К. Под ... ... ... о ... политике
Казахстана.- Алматы: Бiлiм. 1997.- 736 с.
[15] Токаев К. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации. Алматы.
[16] ... У.Т. ... ... ... ... 1998.- 234
с.; Сыроежкин К. Эволюция формирования и основные ... ... ... КПК.- Алматы: КИСИ. 1998.- 132с.; он же. Национально-
государственное ... в КНР: ... и ... ... ... 157 с.; он же. ... ... и его место в казахстанско-
китайских отношениях. Под ред. К.Л.Сыроежкина.- Алматы: Фонд Евразия. 1997.
-–45 с.; Лаумулин М. Казахстан в современных ... ... ... ... Алматы, 1999. 480 с.; Акимбеков С.
Афганский узел.
[17] Хантингтон С. Столкновение цивилизаций // ... ... Sun Tzu. The Art of ... Mahan A.T. ... of sea power in history. 1660-1783.-
http://tigger.uic.edu/~rjensen/mahan8.htm; Spykman N. Geography of Peace ... ... ... ось ... // ... №4, с. 162-170.
Савицкий П. Континент Евразия.- М.: Аграф, 1997. –464 с.; Фукуяма Ф. ... // ... ... № 3. 1991.; ... Д. ... ... ... 2002. 42 с.
[19] Сергиенко В. Наследники Тимура // Континент, №20 (82), 16-29 қазан
2002. Б. ... ... Р., ... И. ... силы ... ... 29 қаңтар-11 ақпан, 2003. Б. 36-39.
[21] Бурнашев Р., Черных И. ... силы ... ... ... 9-22 ... 2004. Б. 24-29.
[22] Резникова О. Экономическое развитие государств Центральной Азии ... роль ... ... ... ... и международные
отношения. 2003, №4, Б. 87-96. Б. 87.
[23] Хамраев М.Ф. ... ... ... ... ... ... ... конференции. - Алматы.2000. - б. 146-147;
J.A.Naik. A Textbook of International Relations. - ... India, 1995. -
p. 54; ... ... ... ... Узбекистана. Аналитическая
справка КИСИ., 1998; К.К.Молдобаев. Конфликтность в межнациональных
отношениях и этносоциальная память. // Центральная Азия и ... ... ... 1997. - №1. - ... Потенциальные этноконфликты в Казахстане и превентивная этнополитика.-
Алматы: КИСИ. 1997.- 38 с.
[25] ЕВРАЗЭС как важный ... ... ... ... ... 6/2004. С. 32-35; ... Н. 10 лет СНГ. ... решения- Алматы: ОФ «БИС», 2001.-400 с.
[26] Чеботарев А. Конфликт интересов в системе отношений между Казахстаном
и Узбекистаном // Саясат, ... 2000. ... ... С. ... ... ... в Каспийском
регионе // Национальная и региональная безопасность центральноазиатских
стран в бассейне ... ... - ... 2000. - б. 76.
[28] Хамраев Ф.М. Центральная Азия: проблема разделенных ... ... ... ... - ... - б. ... ... Ф. Политика Китая в Центральной Азии. Аналитик. 4/2004. Б. ... ... ... КИСИ // ... ... материалы КИСИ // www.kisi.kz
[32] Кушкумбаев С. Влияние глобализации на Центральную Азию: региональная
интеграция и безопасность // ... 2/2001. Б. ... ... ... КИСИ // ... ... И.М. Наркотраффик в Средней Азии- проблемы региональной
стабильности и возможные решения. Аналитик. 6/2004. С. 25-27; Сатпаев Д.
Наркотраффик и проблемы региональной безопасности в ... ... С. 39-40; ... А. ... в Центральной Азии: история болезни
и пути лечения. Аналитик. 6/2004. С. 16-25.
[35] Казахстан в ... ... 2002.- ... ... С. ... ... миграции в странах Евразийского
экономического сообщества (Евразэс). ... 4/2004. б. ... ... М. ... в ... стратегии США.
Аналитик. 1/Октябрь, 2000. С. 30-34.
[38] Мамедов Р. Формирование ... ... ... в ... ... // ... Азия и ... //»2(14), 2001,
с.80.
[39] Нурша А. Прикаспийский регион: стратегическое значение ... ... // ... Азия и ... №2, 2000, ... ... А. Каспий: нефть и политика. - Алматы: Центр внешней политики и
анализа, 2002. - б. 352.
[41] Оганесян Т. ... ... ... ... 18 мая 1998. б. ... Федоров Ю. Морской узел. Каспийская нефть //Эксперт. 18 мая 1998. ... ... №8, ... 1998. б. ... ... №7. 21 февраля, 1997. б. 13.
[45] ... ... ... ... ... ... 1996 ... комиссия Кыргызской Республики по иностранным инвестициям и
экономической помощи. Бишкек, январь 1997, б. 22, 24, ... ... 30 ... ... ... №14, 11 ... 1997. б. 6.
[48] Азия. Экономика и жизнь. №50, декабрь, 1997. б. 3; ... №20, ... 1997. б. ... ... О. ... ... Российской Федерации по отношению
к сопредельным странам. Аналитик. 6/2004, б. 7-10.
[50] Накашидзе Д. Нефть Каспия и международные отношения // ... ... - №6. – б
. ... ... силы ... ... ... 2-15 июля, 2003.
б. 36-41
[52] Чичкин А. Цена иранской карты // GazetaSNG.ru. - 12.09.2002.
[53] Жильцов С.С., ... А.М. ... США в ... ... ... и тенденции (после сентября 2001 г.) // Вестник Российского
университета дружбы народов. - Сер.: Политология. - 2003. - № 4 - С. ... ... А. ... Азия и ... ... ... ... Аналитик. 5/2004. С. 23-27.
[55]Абишев А. Каспий: нефть и политика. - Алматы: Центр внешней ... ... 2002. - С. ... ... ... Политика и интересы мировых держав в Казахстане. Под ред. Султанова Б.
Алматы, 2002, с. 39.
[58] Казахстанская правда. 1995. 21 ... ... ... МИД РФ. №8. 2000.
[60] Прарахонский Б. Формирование ... ... ... в
системе ГУУАМ// Центральная Азия и Кавказ. №2(8), 2000, с. ... ... Азия до и ... 11 ... ... и ... 2002.
[62] Политика и интересы мировых держав в Казахстане. С. 40.
[63] Абен Е. ... ... ... «за» и «против»//
Центральная Азия и Кавказ. №9. ... ... ... ... И. ... ... Волги»// Кто есть кто. 1997. №3.
[66] Уильям О. Бимен. Формирование национальной идентичности в условиях
мультикультурализма на примере Таджикистана. // ... – 2000. - №2. - ... ... http://www.carnegie.ru/ru/topic/
[69] http://www.carnegie.ru/ru/topic/
[70] www.state.gov.com
[71] Политика и интересы мировых держав в Казахстане. С. ... ... ... www.state.gov.
[75] Шилдс Дж. Прогрмма Нанна-Лугара: отношения между США и ... ... ... ... М: ПИР-Центр. 1996 апрель. №16. С.
17-23.
[76] www.state.gov.
[77] Трынков А.А., Глущенко Ю.Н. ... ... ... США ... ... СНГ и интересы России // США в новом ... ... М. ... ... Лейк Э. Новая стратегия США: от сдерживания к расширению// США-ЭПИ.
1994. №3, С. ... ... А. Для США ... ... важно уменьшить свою зависимость от
ближневосточной нефти //www.aina.kz. - 27.11.2001.
[80] Трынков А.А. Отношения ... ... и США// ... ... ... М.: ... 1998. Т. 2. С. 226.
[81] Defense news. 1997. 4 February.
[82] www.house.org.
[83] ИТАР-ТАСС. 2002.30 августа.
[84] Лаумулин М. Запад и ... Азия // ... 9-22 ... 2004. ... ... 2002. 5 ... ИТАР-ТАСС. 2002. 23 августа.
[87] Лаумулин М. с. 195.
[88] Чеботарев А. Казахстан: проблемы и перспективы выбора ... ... ... // ... Азия и ... - ... 2001. - №3.
- С. 35; Кушкумбаев С. Геополитика транспортных коммуникаций в Каспийском
регионе // ... и ... ... ... в ... ... ... - Алматы, 2000. - С. 73.
[89] Хамфриз М. Европейский Союз и Казахстан // Казахстан и ... ... 200. С. ... ... М., Сейфуллина Т. Интересы и политика Европейского Союза в
Центральной Азии и Каспийском ... // ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі халықаралық қатынастарының Орталық Азиядағы жаңа ролі46 бет
Ресей Федерациясының Орталық Азиядағы геостратегиясы (1991-2009)142 бет
«геосаясат» терминінің шығу тарихы5 бет
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Геосаясат10 бет
Геосаясаттың теориялық-концептуалдық маңызы мен негіздері15 бет
ҚР-ның геосаяси мүдделері16 бет
"Ақпараттық қауіпсіздік."18 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
1950 жылдардағы Азиядағы дағдарыс34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь