Жер қойнауы туралы түсінік

Жоспар

І. Негізгі бөлім
1.1. Жер қойнауы туралы түсінік.
1.2. Жер қойнауын қорғау, шикізатты тиімді пайдалану бағыттары.

2.1. Кен орындарын экономикалық бағалауға ұсынылған негізгі көрсеткіштер
2.2. Экономикалық бағалауда уақыт факторын есептеу.

ІІ. Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.1. Жер қойнауы туралы түсінік.
Жердің сыртқы қыртысы "литесфера" деп аталады. Еның радиусы 15-18 км-ден 80 км-ге дейін болады.
Жер қойнауы дегенде оның сыртқы қабатын, мантиясын және ядросын қосып айтқан дұрыс. Бірақ күнделікті өмірде, ғылымда жер қойнауы дәл, тек оның беткі қыртысын (литосфераны) қарастыру қалыптасқан жер қойнауы пайдалы қазба байлықтардың қоймасы. Адамдар осы күнге дейін олардың тек 10 км-ге дейін ғана орналасқандарын пайдаланады.
Жер қоймауынан алынатын пайдалы қазба байлықтарды үш топқа бөледі:
• жанатын отын-энергия қоры - көмір, мұнай, газ, жанғыш тақта тас, шымтезек,
• рудалы пайдалы қазбалар - қара және түсті металдар, қымбат бағалы, сирек кездесетін т.б. металдар кендері;
• бейруда пайдалы қазбалар - химия шикізаты (минералдық тұздар, гипс, күкірт, апатит, фосферит, т,б.), етқа төзімді материалдар, құрылыс материалдар шикізаты, әсемдік тастар т.б.
Адамдар өте ерте заманнан бері жер қейнауынан пайдалы заттарды алып пайдаланып келеді. Жер қейнауы әлі толық зерттеліп болған жоқ, жер қойнауындағы минералдық: қазба байлықтар осы заманғы индустриялық өндірістің негізгі шикізат көзі болып табылады. Ауыр өнеркәсіп өнімдерінің 90%-і, халық тұтынатын тауарлардың 20%-і минералдық шикізаттан алынады.
Қазақстан жер қойнауы минералдық қазба байлыққа бай. Онда өнеркәсіпте қолданылатын минериалдық шикізаттың барлық түрі бар деп айтуымызға болады. Осы байлығымызды тиімді пайдалану эконо-микамыздағы ең өзекті басты мәселе. Сонымен қатар минералдық шикізатты
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Табиғатты пайдалану экономикасы» С. Мұқанұлы, Е. Үпішеев Алматы 1999 ж Экономика
2. Сатыбалдин, Төлешісов, Мұқаев «Табиғат байлығына егеменділік және оның құны» Алматы 1992 ж
3. Сағымбаев «Экология негіздері» Алматы 1995 ж
4. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 1995 ж.
        
        Жоспар
І. Негізгі бөлім
1. Жер қойнауы туралы түсінік.
2. Жер ... ... ... ... ... ... Кен орындарын экономикалық бағалауға ұсынылған ... ... ... ... факторын есептеу.
ІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Жер қойнауы туралы түсінік.
Жердің ... ... ... деп ... Еның ... 15-18 ... 80 ... дейін болады.
Жер қойнауы дегенде оның сыртқы қабатын, мантиясын және ... ... ... ... ... ... ... жер қойнауы дәл, тек оның
беткі қыртысын (литосфераны) қарастыру қалыптасқан жер ... ... ... ... ... осы ... ... олардың тек 10 км-ге
дейін ғана орналасқандарын пайдаланады.
Жер қоймауынан алынатын пайдалы қазба байлықтарды үш ... ... ... ... қоры - ... ... газ, ... тас, шымтезек,
• рудалы пайдалы қазбалар - қара және ... ... ... ... ... т.б. металдар кендері;
• бейруда пайдалы қазбалар - химия шикізаты (минералдық тұздар,
гипс, күкірт, ... ... т,б.), етқа ... материалдар, құрылыс
материалдар шикізаты, әсемдік тастар т.б.
Адамдар өте ерте ... бері жер ... ... ... ... ... Жер қейнауы әлі толық ... ... жоқ, ... ... ... ... осы заманғы индустриялық
өндірістің негізгі ... көзі ... ... Ауыр ... 90%-і, ... ... ... 20%-і минералдық
шикізаттан алынады.
Қазақстан жер қойнауы минералдық қазба байлыққа бай. Онда өнеркәсіпте
қолданылатын минериалдық шикізаттың ... түрі бар деп ... ... ... ... ... ... ең өзекті басты мәселе.
Сонымен қатар минералдық шикізатты өндіргенде, өңдегенде ... ... ... ... ... ... табиғи ертаға зиян келтіріледі. Осы зиянды
шектеу, азайту немесе болдырмау өндірістің басты ... бірі ... Жер ... ... ... ... пайдалану бағыттары.
Жер қойнауын қорғау, минералдық шикізатты тиімді пайдалану, ... ... ... қорғау шаралары мынадай бағыттарда жүргізіледі:
1. Минералдық шикізат қорын ... ... ... ... ... деп - ... диикізаттың қорын ашу, зерттеу кезінде оның құрамын
құрылымын, ... ... ... ... ... ... ... деп түсінеміз. Барлау қазба байлықтың бір түріне ғана емес кешенді
жүргізілуі тиіс.
2. Ашылған шикізат қорын мейлінше ... ... ... ... ... жұмыстарының табиғатқа зиянды әсерін ... ... ... ... жоғалтпау, аралас қоспаны азайту, ... ... Жер ... шығарылатын мұнайдың, газдың ... ... ... ... ... Өндіру кезінде көмір-
сутектердің жеңіл фракциялар жоғалтпауы т.б.
3. Өндірілген минералдық ... ... ... ... ... ... ... пайдалану. Кеннің құрамындағы
металдарды толығырақ ажыратып алу ... ғана ... ... ... ... ... ... әлдеқашан дәлелденген.
Қазақстанда өндірілетін түсті металдар кендерінен таза ... ... ... ... ... элемент алынады, яғни кенді кешенді пайдалану әлі
де ... ... ... ... он жеті ... пен
компенент болатын болса, оның тек он екісі ғана алынады. Соколов-Сарыбай
кеніндегі 10-нан астам пайдалы ... ... ... ғана - ... ... ... көптеп келтіруге болады.
Барланған мұнай қорының 30-33%-і ғана өндіріледі. Көмір шахталарында
есепке алынған қор мен өндірілген қор айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
қазіргі ғылыми-техиикалық жетістікке (ҒТЖ) банланысты, бірінші кезекте,
экономикалық мәселе болып отыр және ... ... ол ... ... төлемдер белігілеу негізінде ... ... ұзақ ... бойы ... ... мән берілмей келді,
жер қойнауында жатқан байлықтың ақшалай құны жоқ деп ... ... ... Іс ... мұндай көзқарас қазба байлықты пайдалану
экономикасында біраз кемшіліктер туғызды. Біз әлі ... ... ... ақшалай құнын білмейміз. Ол нарық қатынасына көшуімізге
байланысты өте қажет. Экономикалық бағалау ... ... ... ... пайдалану мәселелері: кеніштерді игеру кезегін анықтау,
оларды пайдалануға, жалға беру, сату, олардан алынатын өнімдерді ... ... шешу ... емес. Экономикалық бағалау минералдық шикізатты
кешенді пайдалануға ... ... ... ... ... ... шешуге мүмкіндік береді. ... ... ... оны анықтаудың әдістері туралы көптеген ғылыми ... ... ... ... ... Оларды бағалау басты
көрсеткішіне байланысты бірнеше топқа бөлуге болады.
2.1. Кен орындарын экономикалық ... ... ... ... көрсеткіштері |Ескерту |
|тар | ... | ... |В.В. ... |G, А, К, (Ц-С) (К,Сд+Со) |Көптеген |
| |В.И. Фрей |Сд, Co, Ok, K, A ... |В.В. ... |С, П, К, Күд ... |
| |Г.Г. ... |С-К ... ... |С.Р. ... |Gp, ... П/К, Тек ... |
| |A.M. ... |C-EK(min) SЭO-33, П./К | ... |И.А. ... ... ... ... |
| |И.И. ... |(Ц-С) А/К, СгЕК ... ... |А.Е. ... |(Ц-С) Gp ... |
| |В.А. ... ... ... |бағаланады |
| |Н.В. Воледеманен |(Ц-С) ... А(1-2) (U2) | |
| |К.Л. ... | | ... |С.Г. ... |Ct-VtmV ... ... |
| |В.М. ... |C+VfmV ... |
| |А.А. ... ... | ... белгілері:
Go, Gn - кеніштің барланған және өндірілетін қоры;
A - кәсіпорынның өндіріс қуаты;
К, Күд - ... және ... ... ... - ... ... ... - жобаланған, мөлшерлі ысырап;
П - пайда;
Т, Тпд, Теп - ... ... ... жыл, ... ... ... ... қайтарылу мерзімі;
a ~ алынатын өнім;
г ~ процент өсімі;
R - тау-кен рентасы;
Е - ... ... ... ... ... - ... ... келтірілген шығын.
Бірінші топтағылар кен орындарын ... ... ... ... ... ... ... ол
көрсеткіштер технико-экономикалық есептеулерде қаншалықты ... ... ... экономикалық бағасын бере алмайды.
Еіріншіден, көптеген көрсеткіштерді қолданып бір ... ... ... әр ... бағытта өзгеруі мүмкін. Екіншіден, бағалау белгісі ... және ... ... ... ... ... әлі ... мәселе.
Екінші топтағылар көп орындарын негізгі бағалау көрсеткіші - пайда
деп есептейді және ... ... көп ... барлық мерзімдегі
пайдамен есептеу керек десе, екіншілері - ... бір ... ... ал ... - бір ... пайдамен есептеу керек ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
болады. Сонымен қатар, пайда ... тым ... ... оның ... ... мен тиімділігіне байланысты шамасын көрсетпейді,
минералдық ... ... ... ... ... пайданы
ажыратпайды. Ауыл шаруашылығы сияқты тау-кен ... де ... ... ... оның ... ... байланысты
болады. Бірдей еңбек жұмсай отырып әр түрлі нәтиже алуға болады. Екінші
жағынан, пайданың өзі ... ... ... шама. Ол бағаның дұрыс
ғылыми ... ... ... ... ... ... ... қажетті еңбек шығынын дәл көрсете алмайды. Пайданың шамасына
табиғат ресурстарына қатыссыз еңбектің ... ... ... ... ұйымдастырылуы және тағы басқа факторлар әсер етеді.
Шығындық қағиданы жақтаушылар кен орындарын минералдық шикізат ... ... ... ... ... ... жұмсалған шырын
бойынша бағалау қажет дейді. Бірақ олай істейтін болсақ, сапалы жақсы кен
орындары арзан, ал ... ... ... ... еді. ... ... ... бір өлшем өнім алуға сапалы кендерге қарағанда анағұрлым
артық еңбек жұмсалады, яғни ... да көп ... ... ... ... ... ретінде тау-кен
рентасын қолданады. Рента шамасы табиғи ресурстың өнімділігімен ... кен ... ... ... ... Минералдық шикізаттың
құндылығын көрсету үшін рента жол берілетін, қоғамдық қажетті, ең жоғары
өнімдік құн ... ... ... шикізат қорын ренталық қағида
бойынша ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі көзқарастар бар. Егер И.В. Володоманон рента шамасын
"керенелік" ... құн ... ... ... ... ... ... Т.С. Хачатуров, Ю. Сухарин, К.Г. ... ... ... салыстырып анықтауды ұсынады. Мұндай
жағдайда рента ... ... ... ... ... ... ... шығындарын шегеру арқылы анықталады.
Мұндай пікірге қарсыластардың бірі Ю.В. Яковец баға ... ... ... ... ... болмайды деп есептейді. Өнімнің
бағасы шеткі шығынмен ... ... ... ... ... ... өсуіне әкеп соғады деп шеткі шығын шамасын қолдануды
теріске шығарады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ресурстары
ренталық қағида бойында бағаланады. Минералдық шикізат хоры уақыт
факторын ... ... ... ... ... немесе шеткі
шығын ... ... ... ... ... ... пайдасымен қоса шегеріп анықтайды қазба байлық ... ... ... ... әр ... ... ... республика бойынша. Минералдық ... ... ... баға ... ... ... кендерінен экономикалық бағасы оның қорын пайдаланғанда
болатын халық шаруашылық тиімді көрсетеді. ... ... ... өнімге жұмсалатын шеткі және дербес шығындардың айырмасы ретінде
анықталады. Шеткі шығын ... бір ... ... ... ... ... ... ем жоғары шығын болып табылады.
Шеткі шығын, сондан-ақ, пайдалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... геологиялық барлау жұмыстарын
техника-экономикалық ... және ... ... ... құрамды бөлігі болып табылады. Белгіленген тәртіппен кен қоры
бекітілгеннен кейін кен ... ... ... ... ... жүйесіне кіргізіледі.
Кен орындарын экономикалық бағалау үшін ең алғаш шеткі шығын шамасын
анықтау керек. Шеткі шығын шамасын анықтаудың ең ... ... ... ... ... күштердің дамуы туралы жоспары негізінде оптималдық
есептеулер. Мұндай есептеулер халық шаруашылық ... ... ... ... өнім ... ... ... жүргізіледі. Сондықтан
болашақта нақты кенді барлауға өндіруге, ... ... ... ... ... мүмкін болмағанда, шеткі шығынды анықтаудың
оңайлатылған ... ... ... әдістердің бірі өнімді алуға
жұмсалатын ... ... ... ... ... Ол үшін ... кеніштерде өнімнің бір ... ... ... ... ... ... шығынның құрамында күрделі
қаржы және ... ... ... Қажетті өнімді алуға
болатын барлық өндірістер бойынша келтірілген шығындар ... ... ... бір ... ... ... шығынның
өсуіне қарай кеніштер реттеледі.
Қатарға (тізімге) халық шаруашылық қажеттікті өтеуін керекті барлық
кен орындары ... ... ... ең аз шығыннан, яғии ең тиімді
бастайды да одан жоғары шығынды, ... ... ... ... ... одан да жоғры кеніштер қажетті тиімді беретін ... ... ... қалдырылады. Қатарға кірген кеніштердегі өнімнің бір өлшеміне
шаққандағы ең жоғары шығын ... ... деп ... ... ... ... ... алу үшін жұмсалуға қажетті, жол ... ... ең ... ... шығын өткен немесе қазіргі шығындармен емес, болашақ шығындар
негізінде ... ... ... ... ол бір ... алдағы
болатын шығындарды, нақты өнімге сұранысты ескере отырып анықталады.
Шеткі шығын шамасы уақыт өткен сайын ... ... ... жаңа ... ... т.б. ... ... отырады. Сұраныстың өсуі, кедей кеніштердің іске қосылуы шеткі шығын
шамасын арттырады. ҒТЖ, қолайлы жағдайдағы жаңа ірі ... ... ... ... факторлар болып есептеледі. Бірақ ... ... ... ... кен орындарын игеру шығындары
ұдайы тұрақты өсіп келеді.
Пайдалы қазбалардың халық шаруашылық құндылығына - ... ... ... ... ... техникалық-
технологиялық, әлеуметтік-экономикалық факторлар әсер етеді. Оларды шартты
үш топқа бөлуге болады.
Әлеуметтік-экомомикалық ... ... ... ... шаруашылық
маңыздылығын, одан алынатын өнімнің қажеттілігін, нақты ... ... ... ... шикізаттың нақты түріне халық шаруашылық
сұраныс кеніштің ... ... ... ... ... ... даму дәрежесімен және оларды мимералды шикізатпен
қамтамасыз ету көрсеткіштерімен анықталады. Осы мақсатта миноралдық ... оны ... ... ... ... ... баланстары қарастырылады.
Олар жергілікті, аудандық, ... ... ... деңгейде
есептеледі. Баланстар негізінде балама кеніштер, олардың топтары,
экономикалық бағалау ... ... ... ... ... ... кезінде минералдық шикізаттың жаңа түрлерін игеру, табиғи
шикізаттың орнына жасанды шикізат қолдану, кен ... ... және ... ... ... ескеріледі.
Геологиялық факторларға қазба байлық кен ... ... ... ... ... қоры, ондағы пайдалы
элементтер, зиянды ... ... ... сапасы,
орналасуы, өндірудің геологиялық жағдайы жатады. ... ... ... ... ... өндіру әдісі, кеннің таусылу
уақыты, өндіру-өңдеу технологиясы, т.б. ... ... ... ... ... геологиялық неғұрлым қолайлы ... оның ... арта ... ... ... ... қазба байлық қорының
геологиялық сан- сапа көрсеткіштері ерекше маңызды.
Қазба ... сапа ... оның ... ... ... ... ... ішінде әсіресе құндылығына әсер
ететіндері ... ... және ... ... мен компоненттер. Кен
қорының сан және сапа ... ... ... және өзара
себептес болады. Кеннің сапалық сипатының өзгеруі ... ... ... ... байланысты. Мысалы, кендегі пайдалы
элементтің азаюы оның ... ... ... кондиция-сы
темондетілгондо оның баланстық қоры артады, кондиция ... ... қоры ... ... ... ... ... сан және сапа корсегкіштерін қоса қарастыру керек.
Пайдалы қазбалардың ... ... ... пайдалы және зиянды
компоненттердің құрамында, таралуына, минералдық құрамына, физикалық,
химиялық қасиеттеріне ... ... ... т.б.), ... кен ... ... және минералдық қасиеттеріне
байланысты.
Кенішті игеру жағдайын ... ... ... ерекшеліктері, орналасу жағдайы, кеніштің және оның ... ... ... ... ... таралуы,
физика-математикалық сипаты (беріктігі, кесектелуі, сызаттануы, ... т.б.) ... Осы ... ... нақты кенішті игерудің
техникалық мүмкіндігі, ... ... және ... ... Кеннің жер қабатында орналасу сипаты кенді өндіру
әдісін (ашық немесе жабық әдіспен), ... ашу ... ... кен
өндіру жүйесін, кешенді механизациялау ... ... ... ... ... болады.
Экономика-географиялық факторлар кен орналасқан аймақтың табиғи және
экономикалық жағдайларын сипаттайды. ... ... ... ... ... ... ... күшімен,
электроэнергиямен, сумен, ... ... ... ... ... қорлармен жабдықтаушылардан қашықтықа, климаты, жер
рельефі, т.б. жатады. Аталған ... ... ... қолайлы жағдай
туғызады немесе қиындатады. Сол ... ... ... ... әсер
етеді.
Кенді аймақтың игерілгендігі, өндіріс қорларының жеткілікті кенішті
игеру кезегіне және ... ... ... ... әр ... салалары,
қатынас, құрылыс материалдарын жасау, ауыл шаруашылығы, ... ... ... ... ... ... дамытуға қосымша қаржы бөлуге тура
келеді. Ол ... ... ... ... ... салыстырмалы экономикалық бағасын анықтағанда олардан
алынатын өнімдерді тұтынушыларға ... ... ... әсіресе
өнеркәсібі дамыған аймаққа ... ... ... салу қажеттілігі ескерілуі ... ... ... ... ... құны ... немесе қымбаттайды, яғни
кенішті пайдалану тиімділігі де өзгереді.
Кенішті пайдалану тиімділігіне ... ... ... ... мен ... да едәуір әсер етеді. Мысалы, қар қалың түсетін
және ... ... ... қар ... ... аудандарда таулы
өңірлерде кенді тасымалдау, ашық әдіслен өндіру қиындайды.
Сонымен кеніштерді экономикалық бағалау ... ... ... ... қажет етеді. Ол үшін бірнеше натуралдық және ... ... ... ... ... ... ... шамасы,
ондағы пайдалы элементтер мен компоненттер ... және ... ... ... болатын компоненттер мен элементтер қоры ... ... ... ... ... ... ... т.б. құрайды.
Натуралдық көрсеткіштер ... ... ... ... алынатын минералдық шикізатпен ... ... ... да маңызды.
Құн көрсеткіштеріне кенішті барлауға, минералдық өндіретін,
байытатын және ... ... ... және салуға қажетті ... ... ... ... өнімді өндірудің, байытудың және
өңдеудің өзіндік құны; алынған өнімнен түсетін жылдық және ... ... ... және т.б. ... және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... құндылығы
анықталады. Сондай-ақ жобаланатын кәсіпорындардың көрсеткіштері қабылданған
(бекітілген) нормативтермен салыстырылады.
Барлық натуралдық және ... ... ... ... ... ... анықтауға қолданылады. Түптеп келгенде, кеніштің
халық шаруашылық құндылығын ... ... -оны ... бағалау
болып табылады.
Пайдалы қазба кен қорын экономикалық ... ... ... Төмендегі кестеде өзіндік дербес келтірілген шығындарға
байланысты кеніштер реттеп орналастырылған:
4-кесте
|Кеніш рет № ... ... ... ... ... |
| ... млн. |жалпы | ... |
| |ен ... |т. ... |шығын |
| ... | |к млн т. | |тг. |
|I |
|2 |
|3 |
|4 |
|5 |
|6 |
|7 ... ... қаржы артық (50 млн. теңге) жұмсалатынына қарамастан,
құрылыстың тез (2 жыл бұрын) ... ... ... іске ... ... ... ... жылдамырақ іске қосылатындықтан екінші
вариант тиімдірек болады.
Егер кен қорын пайдалану кезінде ... ... ... ... қорын экономикалық бағалау уақыт факторын ескеріп жүргізіледі Шеткі
шығын кезінде есептОлген, алынатын ... ... ... ... жұмсалатын күрдОлі ... ... ... үшін
амортизациялық аудармаларды қоспай) және ағымдағы ... ... Т - кен ... ... ... кенді, пайдалана бастағаннан
қоры сарқылатын жылға дейінгі ... ... - ... экономикалық бағалануы;
Z, - кеніштен t жылы алынатын өнімдер құны; ... ... ... - ... ... ... t ... дербес шығындар;
Е нп- дисконттау коэффициенті (0,08).
Минералдың шикізат қорын, ... ... ... ... анықтаумен тікОлей байланысты. Кеннің кондициясы - ... және ... ... шегі ... ... ... Кен
кондициясы жер қойнауындағы шикізатты ... ... үшін ... сан және ... ... ... ... жиынтығының
шекті шамалары. Осы шамалар шетінде кен ... ... ... ... тыс ... оның тау, кен ... аумақты бОл-гілеу және кен
өндіру мүмкіндіктері айқындалады. Кен ... ашу, ... ... әр ... ... ... нақтыланып отырады. Алғашқы ізденістер нәтижесі
бойынша алдын ала бағалау, сұрыптау кондициялары анықталады. ... ... ... ... кондиция бекітіледі. Ол бойынша нақты барлаулар
жүргізілетін кен орындары, ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша тұрақты кондиция бекітіледі. Тұрақты ... ... ... ... жобалау, жоспарлау үшін және ... ... үшін ... ... ... ... кезеңдерінде
тұрақты кондиция нақтыланып отырады.
Кеннің тұрақты кондициясын Мемлекеттік қео комиссиясы бекітеді және
сол ... ... ... - ... ... болатын қоры анықталады.
Баланстан тыс қорға пайдалануға әлі тиімсіз, ... ... ... ... жатқызылады Тау-кен өндірісіндегі ҒТЖ, ... ... ... т.б. ... ... ... қайта
қаралып өзгертіліп отырады
Кондиция параметрлері кенді игерудің тиімділігіне яғни кеннен алынатын
1 т ... ... ... ... пайдалану шарты бойынша анықталады
мұнда: Ш - 1 т кенді игеруге ... ... ... ... - 1 т ... ... соңғы өнімдер құны (шеткі шығындармен немесе
көтерме сауда бағасымен ... - ... ... өнімдер деп - сапасына шикізаттың сапасы әсер ... ... ... ... және қара ... ... үшін таза метал немесе
концентраты, көмірге – шартты отын, мұнайға шикі мұнай ... ең ... ... ... - ... ... пайдалануға
мүмкіндік беретін кен құрамындағы ең төменгі ... ... ... ... кен ... ... болғанда жалпы кенішті пайдалану тиімді
болады. Пайдалануға болатын ең ... ... ... ... ... Өо, Ө6, Өм - ... ... байыту, металлур, гиялық өңдеу
өзіндік құны;
Кү - өндіру ... ... ... ... салу ... ... (1 т кеңге есептелген) қаржы;
Кж~ кенге бос жыныстар араласу коэффициенті;
Е6, Ен- байыту, металлургия процестерінде кеннен пайдалы ... алу ... - ... ... ... компененттер (элементтер) бағасы.
Пайдалы компененттердің керенілік құрамы ... ... ... үшін ... Керенелік құрам шамасы - кендегі ... ... ... ... ... ... пайдалану
тиімділігіне байланысты.
Ең жоғары тиім (201,55) үшінші вариантта ... Ең ... ... ... ең ... ... ... болады. Ол вариантта
металдың керенелік құрамы 0,8%, яғни металл құрамы ... ... ... тиімді, одан ары тиімділігі төмен. Экономикалық бағалау бойынша
кенішті пайдаланудың оптималды мерзімі және жалпы өнім шамасы анықталады.
Мысалы, ... ... ... ... А1 В1 С1 категориялары
бойынша кеніштің қоры 500 млн. т. Шеткі ... ... 46 тг/т. Әр ... ... ... ... және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын экономикалық бағалауда айқындауды қажет ететін
мәселелердің бірі - уақыт ... ... ... ... ... ... бір ... күрделі қаржы жұмсалады, ал ... ... ... ... ... ... күрделі қаржы халық
шаруашылығы айналымға уақытша ... тиім ... Тез ... тиім одан ... ... ... құндырақ. Сондай-ақ болашақта
жұмсалатын шығынның қазіргі жұмсалатын шығынға қарағанда ... ... ... ... ... мен ... алыну, жұмсалу
мезгіліне байланысты экономикалық теңсіздігі болады.
Кез келген өндірістің жұмыс істейтін ... ... ... шамасы, барлық техника-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... талаптар, т.б.
өзгеріп отырады. Осындай өзгерістерді ескеру үшін ... ... ... есептеп анықтау керек.
Уақыт факторын есептеудің ең ... ... ... ... бір ... келтіру. Ол бойынша әр жылда жұмсалатын
күрделі қаржы ... В = (1 + Е)' ... ... ... ... Е - әр ... тиімдерді (шығындарды) бір жылға келтіру
нормалы коэффициенті (күрделі ... ... t - ... жыл мен ... ... ... көрсететін жылдар
көрсеткіші.
Әдетте, барлық жылдағы шамалар (шығындар тиімдер) өндіріс ... ... ... ... ... ... ... соңғы жылға
келтірілгенде Олар В - ... ... ал ... ... ... ... ... g коэффициентіне бөлінеді.
Әйткенмен, мұндай тәсілмен уақыт факторын ... ... бар. Онда ... ... ... ... сан
және сапалық өзгерістері ескерілмейді, ... ... ... ... және ... ... байланысты. Оларды
жаңарту шығындарының болашақтағы ... ... ... ... ... ... анықтаудың статикалық емес
динамикалық тәсілін ... ... Оның ... ... мұнда
өндірістің барлық жылдардағы тиімі мен ... ... Және әр ... ... мен ... ... есептеліп
отырады. Әр жылдардағы шығындар мен тиімдер олардың ... ... үшін бір ... В коэффициентімен келтіріліп отырады.
Жиынтық шығындардың құрамында 61 мерзімдік ... ... және ... ... ... шығындары (негізгі қорды қалпына келтіруге
амортизациялық аударманы ... ... және ... ... ... ... ... жанама емес тікелей есептеледі. Динамикалық
тәсілде статикалық тәсілге тән кемшіліктер жоқ.
Жиынтық шығындарды есептеу формуласы:
мұнда: Кt. - әр ... ... ... - әр ... ... құн бойынша жылдық шығындары;
Вt - әр жылдағы ... ... ... - ... ... ... ... амортизациялық аудармалар.
Жиынтық тиім:
мұнда: Рt - әр жылда алынатын ақшалай нәтиже.
Нәтижелерді қолданылатын бағамен ... өнім деп ... ... ... тиім екі ... ... өндірістен
алынатын тиім және амортизациялық аудармаларды басқа өндірісті қаржыландыру
үшін пайдаланғанда алынатын өсім.
Келтірілген формулалардағы жиынтық тиімдер ... ... ... құрамына кірмейтін дифференциалдық ренталық табыс.
Уақыт факторын ескеріп экономикалық бағалауда ... ... ... ... ... ... едәуір ықпал етеді.
Кенішті салу, пайдалану жылдарындағы шығындарды есептегенде мынандай
кемшіліктерге кезігеміз:
1) егер салыстырылатын тиімдерді пайдалану ... әр ... ... ... алынатын тиімдер де салыстыруға келмейді;
2) өте ұзақ жылдарға ... ... ... ... ... нақты емес, көмескіленеді;
3) бағалау нысаны ... ... ... ... ... ... жаңғырту, қайта құру шығындары толық
есептелмейді.
Мұндай кемшіліктерден құтылу үшін ... ... ... Оның да ... тән ... бар. Өте ұзақ ... ... оның дәлдігі кемиді. Сондықтан кейбіреулер ... ... ... ... керек десе, екіншілері оның ... ... яғни ... ... ... ... дисконттау коэффициенті - ұзақ ... ... ... ... ... болу керек. Дегенмен, аталған
кемшіліктеріне қарамай, есептеулерде ... ... ... ... айтылғандардан мынандай қорытынды шығарамыз:
пайдалану мерзімі онша ұзақ ... ... ... ... кен ... ... ... жеңілдету үшін қарапайым
статикалық әдістерді қолдануға болады; ұзақ ... ... ... ... ... уақыт факторы ескеріледі және
екі түрлі әдіс қолданылуы мүмкін, әсіресе өте ұзақ ... ... ... ... ... ... әдіс ... минералдық
ресурстарды бағалауға қолданылады. Минералдық ресурстарды ... ... көп ... ... Жыл ... ... ... Кенішті пайдалану жылдарында техника-экономикалық көрсеткіштер
едәуір өзгереді. Кеннің төменгі қабаттарын ... ... ... Ол ... ... ... қымбаттатады, шеткі шығын шамасының
өсуін туғызады. Осыларға сәйкес экономикалық бағалау шамасы да ... ... ... ... ... ... қажеттігін дәлелдейді.
Осыған байламысты кен орындарын (қорын) уақыт факторын ескеріп
экономикалық ... ... ... ... қоры екі ... жақсысынан 12 млн. т. және нашарынан 8 млн. т.
тұрады ... ... ... 1 млн. т. ... 12 және 8 ... ... өзіндік шығындары жақсы бөлігінде 10 теңге, нашар бөлігінде 13 теңге
болады десек, екі бөлікті бірлесіп өндіру ... ... ... ... (12 10 -8 ... болады. Шеткі шығын 13 теңге деп алсақ, 1
т ... ... ... ... ... ... 3,5 ... бірлесіп
өндіруден 2,3 теңге жиынтық тиім 42 және 46 млн. т. болады.. Сол уақыттағы
дискентталған тиім 28,52 және 24,40 млн. ... ... ... құны ... ... жиынтық тиім
бойынша екінші, уақыт факторын ескергенде қайтадан 1-вариант ... ... екі ... де өзіндік шығын шеткі тығыннан аз, сондықтан олардың
екеуінде өндіру ... ... тиім 46 млң. т. Ал егер ... ... басқа қорытындыға ... ... ... көп. ... ... қарап вариант таңдау мүмкін емес шығар? Уақыт факторын
ескерудің ... ... ... тағы ... ... қарастырып көрейік. 2-
вариантта кеннің екі бөлігі қатар өндіріледі. Жыл ... ... ... т., ... - 0,4 млн. т. 3-вариантта 12 жыл дәуір кендер, соңынан
8 жыл нашар кендер ... ... ... ... бөлігі, соңынан
тәуір бөлігі өндіріледі. Өндіру шығындары өгермейді десек, жиынтық тиім ... г. ... ... ол тиім ... 3 вариантты 29,75 млн. т, 4-
вариантта 18,51 млн. т. болады. Яғни ... ... ... бастап пайдалану
тиімдірек. Оның тиімділігі екі бөліктен ... ... 22%, ... ... ... ... ... бастап өндіру оның тек қана тәуір ... да ... ... варианттарды бұлай шектеу әрқашан мүмкін
болмайды. Оған кеннің орналасу жағдайлары, т.б. әсер етеді. ... тек ... ... қолдануға тура келеді, әйтпесе оның нашар бөліп біржолата
жоғалтылады (ысырап болады).
Өндіру ... ... ... ... ... ... Өндіріс қуатының артуы, тиімді алуды тездетеді. ... ... ... ... құнын арзандатушы фактер болып есептеледі.
Бесінші вариантта өндіріс қуаты 1,67 млн. т., 20 млн. т. кен ... ... ... ... ... ... бөлігінің үнемделу салдарынан кемуі
30% десек, өнімнің өзіндік құны 9,86 тг/т кемиді. ... әр ... ... ... (3,64-20)=72,8 млн. т. болады, ал дискентталған сомасы 49,47
млн.т. 5-вариант 2-вариаитқа қарағанда анағұрлым тиімді. Енді 6-влриантта 3-
варианттағы сияқты ... ... ... ... ... нашар бөлігі
өндіріледі делік, өндіру ... ... тең. ... тәуір бөлігі 7 жыл
2 айда, нашар бөлігі - 4 жыл 8 айда ... ... ... ... 8,8 тг/т, ... 11,44 тг/r ... Барлық уақытта жиынтық
рента 72,88 млн. г., дискенпалған рента 53,39 млм. т. Барлық ... ... ... ... ... жасаймыз:
1. Жер қойнауының пайдалы қазба байлықтары еліміздің ұлттық байлығы,
демек оның құрамында есептеу үшін ақшалай ... ... ... шамасына негізінен ... ... ... ... ... ... геолегиялық сипаттары
әсер етеді.
2. Неғұрлым сындарлы бағалау үшін ... ... ... фактерлар есептелуі ... ... ... ... ... ... ... алғашқы зерттеулерден бастап кеніш толық ... әр ... ... жүргізіліп тұрады. Өндірістік-технолегиялық
факторлар, өндіріс қуаты, игеру мерзімі, т.б. экономикалық көрсеткіштер
деңгейін қалыптастырады. ... ... ... кен ... оның тәуір
бөлігінен бастап игеру тиімдірек болады.
3. Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... барлық сатыларында, ... ... ... тиіс және ... әрбір кезеңінде өнімге қажеттілік
ескерілуі керек. Кен қорын зерттеу, ... ... ... мерзімдерінің
ұзақтылығына және ол жылдардағы экономикалық қажеттіліктің, тағы басқа
көрсеткіштердің өзгеретініне байланысты уақыт ... ... ... ... сатыларында және аз уақытта қолданылатын көрсеткіштерді
анықтағанда дисконттау ... ... ... ал ұзақ ... ... ... тұрақты кондициясын, ... ... ... ... міндетті түрде дискентталады. Алғашқысы
-үлестік рентаны кен қорына көбейту арқылы ... ... ... ... ... жағдайда дискенттау - кенді игеру кешеуілдетілген
жағдайда алынатын ... ... ... ... ... ... ... қорын экономикалық бағалау үшін, рента шамасын
анықтауға мүмкіндік беретін шеткі шығын шамасы ... ... ... ... ... баға деңгейі негізге алынады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Табиғатты пайдалану экономикасы» С. Мұқанұлы, Е. ... 1999 ж ... ... ... ... «Табиғат байлығына егеменділік
және оның құны» Алматы 1992 ж
3. Сағымбаев «Экология негіздері» Алматы 1995 ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы» 1995 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
«Жер қойнауының құқықтық режимі»22 бет
Жер қойнауы және оның байлықтары12 бет
Жер қойнауы жерлерін құқықтық қорғау54 бет
Жер қойнауы және жер қойнауының пайдалану түсінігі10 бет
Жер қойнауын зерттеу және пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi органның құзыретi15 бет
Жер қойнауын пайдалану операцияларын жүргiзудiң экологиялық негiзi20 бет
Жер қойнауын пайдалану саласындағы келісімшарттар талаптарының сақталуына мемлекеттік бақылау5 бет
Жер қойнауын пайдаланушылардың атқарылған шаруалары15 бет
Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен төлемдері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь