Қазақстан Халық Банкінің экономикалық сипаттамасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 бөлім. Төлем карточкалар нарығының теориялық аспектілері ... ..6
1.1. Төлем карточкаларының пайда болуы мен нарыққа енуі ... ... ... ... ... 6
1.2. Төлем карточкаларының түрлері мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.3. Төлем карточкалары арқылы жұмыс жасаудың экономикалық аспектілері ... 21
1.4. Банкомат . электронды төлем жүйесінің элементі ретінде ... ... ... ... 27

2 бөлім. Қазақстан Халық Банкінің экономикалық сипаттамасы ... 31
2.1. Қазақстан Халық Банкінің тарихы мен қаржылық сипаттамасы ... ...31
2.2. Қазақстан Халық Банкінің төлем карточкалары арқылы көрсетілетін қызметтер ... ... ..34

3 бөлім. Төлем карточкаларының даму перспективалары мен механизмдері ... ...42
3.1.Қазақстан Халық Банкі шығаратын төлем карточкаларының түрлері..42
3.2.Қазақстан Халық Банкінің карточкаларын ұстаушыларына салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.3. Төлем карточкалар нарығының кемшіліктері мен оларды дамыту перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................
.............................................3
1 бөлім. Төлем карточкалар нарығының теориялық аспектілері......6
1.1. Төлем карточкаларының пайда ... мен ... ... карточкаларының ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
аспектілері.............................................................
.........................................21
1.4. Банкомат - электронды төлем ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы....31
2.1. Қазақстан Халық Банкінің тарихы мен қаржылық сипаттамасы.......31
2.2. Қазақстан Халық Банкінің төлем ... ... ... Төлем карточкаларының даму перспективалары мен
механизмдері............................................................
.....................................42
3.1.Қазақстан Халық Банкі шығаратын төлем карточкаларының
түрлері.................................................................
............................................42
3.2.Қазақстан Халық Банкінің карточкаларын ұстаушыларына салыстырмалы
талдау..................................................................
..................47
3.3. Төлем карточкалар нарығының кемшіліктері мен ... ... ... ... Республикасындағы соңғы он жыл адам өмірінің барлық сферасына
және экономикаға әсер ... ... ... өсу ... ... субъектілерінің ара-қатынастарын орталықтандыру
үшін ... ... ... ... мен ... ... жаңа техникалық жетістіктер қолданылады. Соңғы
жылдарда банкке келмей-ақ банктік төлемдерді жүзеге асыруға және ... ... ... есеп ... мүмкіндік беретін төлем
жүйелері ... ... ... ... жүйелерінің дамуымен электронды
ақшалардың пайда болуы тығыз байланысты. «Электронды ақшалар» сөз тіркесі
Батыста да, ... да кең ... ... ... ... ... ерекшелігі болып
эмитентке алдын-ала төленген құнының эквиваленті микропроцессорлы картада
сан түрінде ... ... ... бірқатар сұрақтармен байланысты. Солардың
ішінде ақша массасының көлеміне электронды ақшалар эмиссиясының ықпал ... ... ... саясатының бұрынғы тәсілдерін жүзеге асыра алу
қабілеті мен жаңа экономикадағы банк жүйесінің рөлі. Электронды ... ... - ... ... және ... ... ... құнында. Дамыған елдерде қолма-қол ақша ... ... 2-3% ... ... Төлем карточкаларының қолма-қолсыз есеп
айырысуда пайдалануы ... ... ... көп ... ... есеп ... өту ... үшін салықтың тиімді
жиналуын, ... ... ... айналамының қысқаруын, ... ... ... ... ... ... ... маңызды
мәселелердің бірі болып тұтыну нарығында қолма-қолсыз ... ... ... қолма-қолсызға аударудың ең тиімді құралы ... ... ... ... – бұл ақша ... ол ... ... мен басқа
да құрылғылар арқылы ақшаңызды басқару ... ... ... ... ... ... асыруға, қолма-қол ақша алуға, валютаны
айырбастауға және т.б. операцияларды орындауға мүмкіндік ... ... ... ... білдірмейді: ақшаңыз толық сақталады.
Төлем карточкаларын пайдалана жүргізілетін төлемдер қолма-қол ақша беру
төлемдері мен сауда ... ... ... ... ... ... қызметтер үшін ақы төлемдері болып ... ... ... ... ... және халықаралық жүйелер
карточкалары болып бөлінеді. Жергілікті ... ... ... тек ... Республикасының аумағында (ALTYN, ЕРТІС,
Каспийский) қолданылады. ... ... ... ... де және ... да ... (VISA ... Europay
International, American Express, HSBC, Dinners Club International).[1]
Банктерге карточкалардың беретін артықшылықтарының бірі – ... алыс ... ... ... қызығушылық тудырғанында.
Әдеттегідей клиенттер ... ... ... ... жақын банкті
таңдайды. Карточкалардың пайда болуымен бұл мәселе аса ... ... ... ... мыңдаған шақырым жерлерге ... ... ... ету ... ұлғайтуға мүмкіндік туды.
Пластикалық карточкалар Қазақстан нарығын белсенді жаулап алуда. Соңғы
бірнеше ... ... ... ... белсенді шығарып
отыратын банктердің саны өсті. Қазақстандық нарықта барлық халықаралық
карточкалар ... ... ... ... саласы бойынша барлығы әдеттегі
классикалық сызба бойынша жүзеге асырылады:
- халықаралық карточкалардың ... ... ... ... алдыңғы қатарлы төлем жүргізу бәсекелестігі;
- магнитті карточкаларды банктік технологиялық процесте пайдалануды
ұлғайту, мысалы, шотты ... ... ... «карточкалық» іс қазіргі кезде нағыз бумды ... ... ... ... магнитті карточкаларды, микросхемалы және смарт-
карточкаларды пайдалану арқылы жеке төлем ... ... ... көбі Visa және Europay ... ... ... Елімізде
пластикалық карточкаларға негізделіп жүзеге асырылатын жүйелердің барлығын
атап ... ... ... ... бірден бірнеше бағдарламаларды көруге болады.
Бұл халықаралық төлем жүйелері, ... ... ... жинақ
кітапшалары және смарт-карталар.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Қазақстанда төлем карточкалар нарығының
қалыптасу барысын, қызмет көрсету ... ... ... ... түрлері мен құрылымын анықтау және Қазақстан Халық Банкінің
төлем карточкаларына талдау жасау.
Дипломдық жұмыстың нәтижелері. Төлем карточкалар ұғымына толық ... ... ... ... мен құрылымы талданған, төлем
карточкалар нарығындағы электронды құрылғылардың рөлі анықталды, Қазақстан
Халық Банкі ... ... ... толық талданып, олар арқылы
көрсетілетін ... ... ... Халық Банкі төлем карточкаларының
ұстаушыларына салыстырмалы талдау жүргізілді.
Қазақстанда төлем карточкаларының шығарылуы мен ... ... ... ... ... Банк ... табылады. Қазақстандағы төлем
карточкалар нарығы 1994 жылдан бастап дами бастады. Олардың ... ... ... ... ... ИртышCаrd жүйесімен жүзеге
асырылды. Республика территориясында айналыста ... ... ... екі ... 3,6 есеге өскен. Қазақстанда ең танымал төлем ... «Visa» және ... ... Олар арқылы 300-ден аса
елдердің 18 млн-нан аса сауда және сервис мекемелерінде қызмет ... ... ... төлем карточкалар нарығының дамуы туралы
отандық және шетел ... ... мен ... ... ... объектісі - Қазақстан Халық Банкінің мәліметтері.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, 3 ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1 бөлім. Төлем карточкалар нарығының теориялық аспектілері.
1.1.Төлем ... ... ... мен ... енуі.
Ақша қоғамдық қарым-қатынаста өзіне тиесілі қызметтерді ғана ... ... ... ... ... және ... да ... заңды және
жеке тұлғалардың салымдары ретінде сақталады. Ақша айналымының ... оның ... және ... ... Ақша айналымын жалпы
алғанда негізгі орынды қолма-қолсыз айналым алады.
Дамыған елдерде тауарлар мен ... ... ... ... ... ... операцияларының құрылымында 90%-ға ... ... ... көп ...... ...... пайдаланады. Бірақ та бұл әлі ... емес және ... жылы 14 ... ... III ... конгресінде Қазақстан
Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев қолма-қол ақша айналымын қысқарту
процесін жеделдетудің ... және ... ... төлем карточкалардың қолданылу сферасын ұлғайту жөнінде айтқан
болатын.
Қазақстанда төлем карточкаларымен бірінші банктік бағдарлама 1994 жылы
Қазақстан ... ... ... ... онда Солтүстік Америка, Европа
және Жапонияда карточка 100 жылға жуық айналымда жүр. ... ... ... пайдалануы туралы бірінші ақпараттар Англияда XIX ғасырдың
аяғына ... ... ... ... ... ... 1888 жылы Эдуард Белламидің
«Взгляд в прошлое: 2000-1887» атты кітабында айтылған ... ... ... ... 1914 жылы General ... Corporation of
California (қазір Mobil Oil) фирмасымен шығарылған. ... ... ... ... жылы ... ... ... компаниясы бірінші болып
металл пластинкалар ... онда ... ... ... ... ... ... бұндай пластинканы арнайы құрылғы-
импринттерге салып, ондағы ақпараттар сауда чегіне шығатын.
Бірінші кең ауқымды банктік төлем карточка жүйесі болып 1949 жылы ... ... Club» ... ... ... негізгі ерекшелігі клиент пен
коммерциялық компания арасында делдал ... ... ... ... Dinners Club ... ... Канадада, Мексикада,
Кубада пайда болды. 1961жылы Dinners Club картон карточкаларын пластикалық
карточкаларға ауыстырады.
Пластикалық карточкаларды магнитті сызықпен ... ... 1969 ... ... карточкалардың даму тарихының ... ... ... ... Мореномен байланысты, ол 1974 жылы ... бар ... ... ... Микросхема
орналастырылған пластикалық карточкалар «интеллектуалды», чип (chip) немесе
смарт (smart)-карточкалар деп те аталады.
Карточкалардың даму кезеңдері ... ... 1.1 және ... 1.2.
берілген.
Кесте 1.1
Карточкаларға қызмет көрсету мен оларды дайындау технологиясының
даму тарихы.
|Жылдар |Мағынасы ... |АҚШ ... ... ... және ... ... |
| ... несие карточкаларының шығуы. ... ... ... қысу ... ... болуы.|
| ... ... ... ... клиенттеріне |
| |ақпараттары қысылған ... ... ... ... ... ... ... болады, бұл оларды |
|жылдар |өндіруді арзандата түседі. ... ... ... пайда болуы, бұнда сәйкестендірме ... ... ... ... ... мүмкіндігі туды. PIN-код |
| |транзакцияны жүргізуді ... ... |Roland Moreno ... азаматымен микросхемасы бар |
| ... ... ... ... ... есеп ... ... даму эволюциясы
|Жылдар |Оқиғалар ... ... ... ... мен ... ... |
|жылдар |карточкаларының пайда болуы ... ... Джон ... ... ... ... жұмысты |
| ... ... ... ... Dinners Club ... ... жүйесінің |
| ... ... ... |Бір ... ... ... жүзеге асыратын американдық |
|жылдар |банктердің ... ... ... ... |
| ... өткізу ... ... Express ... ... ... ... |Bank of America басқа банктерге BankAmericard карточкаларының |
| ... ... бере ... және Bank ... Service |
| |Corporation ұйымын жеке ... ... көп |
| ... ... ... ... International компаниясы Interbank Card |
| ... ... ... ... |Bank of America ... МКА ... ... ... ... Dinners ... карточкаларды қабылдау туралы |
| ... ... ... ... ... National ... ... пайда |
| |болды.Bank of America-ның лицензияларды беру бойынша |
| ... ... ... |Worthen Bank and Trust Company of Little Rock ... және |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... жасасты |
|1974 |American Express КСРО нарығына келді ... |Dinners Club ... ... ... ... ... ... |MasterCard және EuroCard КСРО нарығына келді ... ... Visa ... ... өз карточкаларының |
| |эмитенттерінің қатысуына тыйым салуын алып тастады ... ... ... ... ... шығарды ... |Ірі ... ... үшін ... ... |
| ... жүзеге асырылуының басталуы ... ... ... ... Visa ... ... ... ... ... S.A., ... ... ... ... International Holdings S.A. компаниялары |
| ... ұйым Europay ... деп ... ... ... ... Автобанк және Инкомбанк «Юнион Кард» жүйесін |
| ... ... ... МКА және НБИ жүйелерінің |
| ... ... ... хабарландыру жасады |
|1994 |«AlemBank ... ... AlemCard ... |
| ... ... ... ... Kazakhstan» банкімен Visa жүйесінің карточкалары |
| ... ... ... ... ... ... шығарылды |
|2000 |«Қазкоммерцбанк», «Халық Банк», «ТұранӘлемБанк» Visa және |
| ... ... ... ... ... ... ... ... және Visa ... VSDC |
| ... Mchip карталарының EMV эквайрингін және эмиссиясын жүзеге|
| ... ... ... ... рет ... ... Америкада 50 жылдардың ... ... ... Club ... компаниясы ең алғаш болып хаалықаралық
пластикалық карточкаларын шығарды. Одан кейін «DCI» және ... ... мен ... ... ... ... ... КСРО
территориясында карточкаларға қызмет көрсету үшін келісімшартқа қол
қойылды. Артынан «Visa» және ... ... тағы ... ... «JCB ... ... келісімшартқа қол қойылды.
Қазіргі таңда әлемде үш ірі төлем жүйесі белгілі: «Visa International»,
«Europay-Mastercard International», ... Club ... ... - карточкаларының саны мен айналымы бойынша ең
ірі халықаралық төлем жүйесі ... ... 1972 жылы Bank of ... ... ... ... ... – бүкіл әлем бойынша 21
мыңнан ... ... ... ... ...... ... ол ең
белсенді мүшелердің арасынан таңдалады (шығарылған карточкалар саны ... ... ... ... ... кеңесі
президентті тағайындайды. Штаб-пәтері Сан-Матеода орналасқан. Мүшелермен
аймақтық Директорлар кеңесі арқылы байланысады. Әлемдік ... ... ... % ... ... америкалық Mastercard және европалық
Europay (Europay Eurocard және ... ... ... ... ... компанияларынан тұратын 1992жылы негізі қаланған
консорциум. Әлемдік нарықтығы үлесі – 20 % ... Visa ... ... 15 ... ... ... Express – ... карточкалар нарығында карточкалар
көлемі жағынан үшінші компания болып табылады, карточкаларының жалпы ... % ... ... ... қаласында орналасқан. American Express
корпоративтік қаржылары автоматты түрде өз ... ... ... ... 50 000 долларға сақтандыру сомасымен, жалға алынған
автокөліктің жоғалуы немесе зақымдалуына байланысты сақтандырумен, ... ... ... ... ... ... (40%-ке дейін) алумен
қамтамасыз етеді.
Dinners Club International (DCI) – ... ... ... 1949 жылы шығарған американдық компания, ... ... ... арналған болатын. Кейіннен Dinners Club
карточкалары бүкіл әлемге ... American Express ... ... ... ... ... кезде DCI Citycorp америкалық қаржылық
тобына 100 % тиесілі және ... ... ... Dinners ... ... ... орны көп емес, шамамен 2 %.
JCB International 1961 жылы ... ... ... ірі ... ... карточка. Жапониядан басқа тек қана АҚШ-та және Ұлыбританияда
негізінен сол ... ... ... ... шығарылады. Әлемдік
нарықта алатын орны 1 % шамасында.
Қазіргі нарықтағы пластикалық карточканың жалпы көлемінің ... ... ... ... сурет 1.1 көруге болады:
Сурет 1.1 Шығарылған карточкалардың жалпы көлеміндегі ... ... ... ... карточкаларға қойылатын талаптарға келетін болсақ,
олар Стандартизация ... ... ... (ISO-International
Standarts of Organization) ... ... ... бұл ... ... – 85,6 мм;
- ені – 54 мм;
- қалыңдығы – 0,76 мм;
- карточкаларда логотип пен эмитенттің аты, карточканың ... ... ... мерзімі, иесі туралы мәліметтер, қол үлгісі, магнитті
сызық болуы керек.
Соңғы 10 ... ... ... ... ақша ... және оның технологиясында түбегейлі және елеулі өзгерістер
болды. Есімізге түсірсек, 1980-жылдары төлемдер кем дегенде бір апта ... және ... ... ... ... ... сонымен қатар жеке тұлғалар қатысуымен қолма-қолсыз есеп
айырысуды өте жылдам және тиімді жүргізу мүмкіншіліктері туралы тек ... ... ... ғана ... жүрді.
Қазіргі таңда қолма-қолсыз төлемдер негізінен қағаз түріндегі ... және қол ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Төлем жүйелері кәсіпорындар аралығындағы және ... өте ... ... ... ... ... ... квази-ақшалармен есеп айырысулар сияқты ақша айналымының жағымсыз
құбылыстарын жоя отырып, ыңғайландыра ... ... үшін ... ... ... ... ... аударымдар нарығы) құрылу
сатыларынан өтіп, өз жетістіктеріне жете ... ... ... банктік сфера мен ... де әсер ... ... ... ... елімізде КСРО
Мемлекеттік Банкінің монобанктік ... мен оған ... ... ... ... ... Барлық қолма-қолсыз есеп айырысулар міндетті түрде КСРО
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес коммерциялық банктер массасын құруға,
мемлекеттік емес төлемдер жүйесін және бәсекелестікті дамытуға бағытталған.
Қазіргі таңда ... ... ... әр түрлі технологиялармен, әр
түрлі клиенттерге бағдарланған бірнеше ондаған төлем жүйелері қызмет ... ... ... ... жүйесі өз ... ... ... ... артта болды. Кеңестік Внешторгбанк, кеңестік
шетелдік банктер белсенді түрде халықаралық есеп айырысуларды жүргізді және
ол үшін ... ... ... ... ... ... олар SWIFT банкаралық коммуникация жүйесінің мүшелері болып саналды
және VISA ... ... ... ... ... рөл атқарды.
Ең алғашқы рет 1958 жылы Мәскеуде American Express ... ... 1969 жылы Dinners Club ... ... ... ... біздің нарықта (1974 жылы) VISA (ол кезде Americard) және (1975 жылы)
Eurocard, (1976 жылы) JSB ... ... ... пайда болды.
1990 жылдардың ортасынан бастап пластикалық карталар немесе экспресс-
аударулар сияқты жүйелерді жаппай енгізу қолға алынып, сол ... ... ... ... ... бойынша бәсекеге қабілеттілігі
жоғары шешімдер қабылдай бастады.
Батыс ... ... ... ... және ... тек ... емес, сонымен қатар, құрал-жабдықтарды да ... ... ... іс ... ... модемдер және басқа байланыс
құралдары, банкоматтар мен POS-терминалдар ... ... ... ... ... ... ... болғанымен, 1980-
жылдарға дейін ол біздің елімізде қолданбағаны белгілі. Отандық ... ... ... 1990-жылдардың басында басталып, тек қана 90-
жылдардың ортасында олар өз өнімдерін ... ... ... бастады.
Қазіргі таңда Altyn Card Smart, Alem Card, Дуэт жүйелерінің карточкалары –
микропроцессорды карталар, яғни электронды ... ... мен әр ... көрсету түрлерін қамтыған.
Жалпы, электронды ақшалар компьютер торабының, ... ... ... құралдарын қолданатын байланыс жүйелері арқылы жүзеге асыратын
банктер және олардың клиенттері, ... мен ... ... ... ... ... пластикалық карточка формасында болады. Олар ... ... ... ... ...... ... карточкалық қаражаты бар,
клиент арасындағы келісімшартқа сәйкес ... ... ... арқылы қолма-қол ақша алуға, сондай-ақ тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... ... ... оның ... анықталған
төлемдерді жүзеге асыруға, қолма-қол ақшаларды алуға, валюта айырбастау
т.б. операциялар үшін оның ... ... ... – оның ... мен карточка иесі арасындағы
келісімшартқа сәйкес, несиелік көлемінде тауарлар мен ... ... ... не ... ақша ... арналған карточка. ... ... ... ... ... ... ... карточканың берілуі карточканы шығаратын банк пен клиент арасындағы
келісімшартты білдіреді. Келісімшартта ... ... ... үшін жылдық төлем, несиені пайдаланудың мерзімі және т.б.
шарттар айтылады. Несие тек банкпен ғана ... ... ... ... ... ... компаниялармен беріледі.
Дебеттік және несиелік карточкалардың айырмашылықтарын ... 1.3 ... ... ... және ... ... ... негізгі салыстырмалы
қасиеттері.
|Көрсеткіштер |Несиелік ... ... ... ... ... шоты |Ссудалық шот ... шот ... ... ... несиеге |Клиенттің несиеге ... ... ... ... |
| ... ... |
| | ... |
|3. Төлем ... ... ... ... ... ... Жылдық төлем |Жылдық төлем немесе ... ... ... |
| ... төлем несие | |
| ... ... | |
| ... ... ... | ... ... ... қызметтендіру механизмі пластикалық
карточкалардың қолданылуына негізделген және өзіне банкоматтар ... ... ... тұрғындардың сауда орталықтарындағы
есептеулерінің электронды жүйесін т.б. кіргізеді.
Пластикалық карточка – ... ... ... ... ... түрін білдіретін жалпы термин.
Барлық пластикалық карталардың олардың қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... бағдарламаларда
қолданылатын белгілі бір ақпараттар жиынтығының сақталатындығында. Ақша
айналымы саласында пластикалық карточкалар қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар жүйесін түрлендіру ... ISO ... ... of Organization) ұйымы құрылды, ол
пластикалық ... ... ... ... ... ... магнитті сызықтың форматын енгізді. ISO ... ... Card, American Express ірі ... ... болып табылады.
Қазіргі кезде әлемнің 200-ден аса ... ... ... айналымында қолданылады, бұл пластикалық карточкалардың банк ... ... деп ... ... ... болып табылатынын
көрсетеді. Осы пластикалық ... ... ... ... ... ... ... рөлін атқарады. Олар чектер мен чек
кітапшаларын ығыстыра отырып, Батыстың ... ... ... ... ... алдыңғы орындарға шықты.
Карточкаларды пайдалану ерекшеліктері мынадай:
- Бір жағынан тәуекелдің төмендеуі (өзіңмен ... көп ақша ... жоқ), ал бір ... саудаға сол сәтте төлеу мүмкіндігі;
- Валютаны айырбастау туралы қам жемеуге болады. Бұны банк істейді;
- Карточканы жоғалтқан жағдайда банкке тек қана ... ... есеп ... ... ... Бүкіл әлем бойынша банкоматтар жүйесінің Сіз үшін ... ... еш ... ... ... ... ... карточкасы арқылы сізге ыңғайлы уақытта алу;
- Internet жүйесі арқылы сауда жасау ... ... ... ... банктер дебеттік және
кредиттік карточкалардың отандық және ... ... ... ... ... «Master Card», ... ... «Maestro»
және т.б. жатады.
Қазіргі кезде жалақы алуға арналған дебеттік ... ... ... карточкалардың шоттары көбіне теңгемен ашылады.
1.2. Төлем карточкаларының түрлері мен құрылымы.
Пайдаланушылар мен банк жұмысшылары карточкалар туралы ... ... ... ... ... карточкалары туралы айтып, оларды
банктік дейді, ал басқасы есеп айырысу карточкалары ... ... ... деп ... Бұл ... ... болғанымен, мағынасы әр түрлі.
Несие карточкаларын банктік деп, біз оларды кім шығаратынын ... ... ... ... ... ... материалдан
жасалатынын айтамыз.
24 тамыз 2000 жылы ҚР ... ... ... мен ... ... ... карточкасы – бұл заңды және жеке тұлғалармен
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... алу үшін, сонымен қатар, шетел валютасында айырбас
операцияларын ... үшін ... ... ... ... ... жүйесін құруда қандай да бір
карточкалардың түрін таңдау маңызды болып келеді. Бұның маңыздылығын ... ... жеке ... ... ... ... классификация
жасайық.
Карточкалардың классификациясы – бұл жай ғана мәселе ... ... ... ... ... бұл не үшін ... және бұл қандай
карточкалар болатынын анықтау керек. Карточканы алғысы келген адам, оның
оған не үшін ... ... ... ... ... ... керек.
Карточкалық қызметтің мәні – оларды шығару емес, төлем жүйесіне қатысушылар
арасындағы қолма-қолсыз есеп айырысуды ... ... ... да бір ... ... бұл ... ... және құралы
болып табылады.
Карточкалардың түрлері:
- қағаз (картонды);
- пластикалық;
- металды.
Ең бірінші қолданылған карточкалар картоннан болды. Бұндай карточкалар
өткен ... ... ... ... ... және ... ... Төлем ретінде бұл карточкалардың қызмет
көрсету мерзімі ұзақ ... ... ... ... ... көп емес ... ... карточкалар арзан, бірақ ұзақ мерзімді ... ал ... ... және ұзақ ... пластикалық карточкалар арзанырақ,
қайта өңдеуге жеңіл беріледі және ұзақ мерзімді болып ... ... ... ... ... сақтау мен
енгізудің классификациясы болады. Келесі түрлері бар:
1. Графикалық жазу;
2. Эмбоссирлеу (қысу);
3. Штрих-кодтау;
4. Магнит сызығын кодтау;
5. Чипті ... ... жазу ... ... ... жазу.
Карточкаға ақпаратты жазудың ең алғашқы түрі болып графикалық ... Ол ... ... де ... ... ... ... ұстаушының тек аты мен тегі, картаның эмитенті туралы ... қол ... ... аты мен тегі ... ... ... ... төлеу жасау операциясын жеделдетуге
мүмкіндік береді. Карточкадағы ... ... ... ... ... импринттердің көмегімен қағазға түсіп ... ... ... ... ұстаушының суретін және қол үлгісінің ... ... ... ... ... ... бір түрі болып табылады. Картаға
страндарттарға сай ... ... Бұл ... ... ... арқылы
оқылады. Карточкаға ақпаратты штрих-кодтау арқылы жазу магнитті сызық ... ... ... ... ... карточкалар арнайы карточкалық
бағдарламаларда қолданылады, онда есеп айырысу ... ... ... қарай қолма-қол ақшаларды алуға мүмкіндік беретін
автоматты ақпараттың пайда болуы карточкалық бизнесте революция жасады.
Карточкаларды ұстаушылар ... ... ... үшін ... ... магнитті пленкадан жасалған сызық жабыстырылды. АҚШ-та магнитті
сызығы бар карточкаларға ... ... ең ... ... ... жылы ... фирмасының банкоматтары табылады. Магнитті сызығы бар
карточкалардың пайда болуынан бастап қана әрбір ұстаушыға Pin-кодты ендіру
мүмкіндігі ... ... ... орындалады. Карточкамен операцияны
жүргізу кезінде электронды құрылғы карточканың магнитті сызығынан ақпаратты
өткізеді, осыдан ... ... ... ... ... ал ... ... Pin-пад клавиатурасына Pin-кодты енгізеді. Электронды
құрылғы ... ... ... ... ... ... ... жібереді. Бұл орталық алынған мәліметтер пакетін өңдеп, оң
нәтиже ... ... ... ... ... ... жібереді.
Магнитті сызығы бар банктік карточкалар әлемдік ... ... ол ... ... бойынша Халықаралық Ұйым (ISO –
International Organisation of Standartization) ойластырып ... ... ... ... ... өлшемі;
- магнитті сызықтың орналасуы;
- магнитті сызықтағы жазылымның құрылымы;
- символдарды қысудың орны мен ... ... ... ... ... ... әдісінің ең
кең тараған түрлерінің бірі. Бірақ 10-15 жыл ... ... ... ... ... ... Одан да ... ақпаратты тасушыны
ойластыру барысында чипті пайдалану идеясы ұсынылды. Чип өзімен интегралды
микросхеманы білдіреді. Микросхемасы бар карточкалар ... ... ... ... ... ... ... сақтап қана қоймай,
сонымен қатар оны өзінің ішкі алгоритмі бойынша өңдейді. Бұндай карталар
Смарт-карталар деп те ... бар ... ... 1974 жылы ... ... ... журналисі Ролан Морено. Чиптік карточканың артықшылықтарымен
бірге кемшіліктері де бар. ... бірі ... ... құны саналады, ол
магниттік карточканың құнынан біршама жоғары.
Карточкадағы ... ... ... ... ... ... дейін өзгереді. Осыған орай карточкалардың өзі ... ... ... емес ... ... ... ... карточкалар немесе шартты тұрақты карточкалар жатады. Шартты
тұрақты карточкаларда маңызды емес мәліметтер көлемі ... ... ... ... код ... ... қызмет көрсету
мерзімі;
- интеллекті шектелген карточкалар (Smart Cards). Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... мәліметтерді өңдеудің өз тәртібі болуы мүмкін.
- суперинтеллектуалды карточкалар (Super Smart Cards). Сырт пішінімен
смарт-карталардың ... еске ... ... ... ... карточкаларды қолданған
дұрыс, олардың көмегімен операцияларды орындауда максимальды ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп
айырысуда «электронды әмияндар» ... ... ... ... ... пайдаланылады, яғни карточкаларда бір уақытта магнитті сызық
пен микросхема қоса орналасады.
Лазерлі жазуы бар ... ... ... деп те ... негізгі ерекшелігі еске сақтау қабілетінің үлкендігі. Олар ең
қымбат карточкалар болып табылады. Банк ... олар ... ... жазу ... ... ... мәліметтерді
айырбастауға мүмкіндік береді.
Радиожелілік карточкаларды келесі мақсаттарға пайдаланған жөн:
- кәсіпорын территориясында ... ... ... ... ... ... және кедендік қоймаларды, дүкендерді, тауарлардың
қозғалысын бақылау үшін;
- мәліметтерді ... ... және ... ... ... ... ... жолдарында, жүк станцияларында және
терминалдарда төлемді жүргізу;
- қоғамдық транспорт-қозғалысты басқару, проезді төлеуді басқару т.б.
Мұндай карточкалардың ... ... ... тез ... тікелей байланыс керек жоқ;
- карточкалар лай, бу, су, бояу, ... ... да ... ... көп ... ... эмитент пен ұстаушы арасындағы есеп айырысу ... ... ... ... ... ... бар:
1. несиелік;
2. дебеттік (төлем);
3. оверддрафтты (есеп айырысатын) дебеттік;
4. алдын-ала төленген.
Несиелік және ... ... ... ... ... карточкаларда тауарлар мен қызметтердің төлемін банкпен
берілген несие арқылы жүргізеді;
б) дебеттік карточкаларда ... мен ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Әрқайсысын дәлірек қарастырайық.
Несиелік карточкалар шет елде кеңінен таралған. Несие тек банкпен ғана
емес, сонымен қатар American Express сияқты мамандандырылған ... ... ... карточкалары өзімен эмитент арқылы тауарлар мен қызмет
көрсетулерге төлем жүргізуге ... ... жеке ... ... ... ... ... карточкалары клиентке ссуда берілгенін
білдіреді. Барлық несиелердегі сияқты, карточканың берілуі карточканы
шығаратын банк пен ... ... ... ... ... ... ставка, карточканы пайдаланғаны үшін жылдық төлем,
несиені пайдаланудың мерзімі және т.б. шарттар айтылады.
Несие карточкасын ... ... ... ... пен банк-эмитент арасындағы несие карточкасы бойынша контракт;
2. клиент пен коммерсант арасындағы саудалық шарт;
3. коммерсант пен ... банк ... ... ... ... банк пен ... ... есеп айырысулық шарт.
Дебеттік карточка өзімен клиенттің банктегі карточкалық шотында бар
соманы ғана пайдалана ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге төлемді жүзеге ... ... ... шотыңыздың
жағдайы тексеріледі. Егер операция сомасы шоттағы қалдықтан асып кетсе,
операция орындалмайды. Дебеттік ... ... иесі ... ... ... ... шотының сәйкестендірме нөмірі) ... иесі ... салу ... ... ақша алу ... ... жасау
үшін пайдалана алады. Дебеттік карточка бойынша орындалатын операцияларға
мыналар ... ... ... банк;
- ұстаушы;
- делдал;
- реципиент (банк-эмитент, алушы банк, немесе сатушы банк).
Дебеттік карточка бойынша операциялар банкоматтар немесе ... ... ... Банкоматтар банктерде және карточкалар
иесіне ... ... ... ... жерлерде орналасады.
Овердрафтты дебеттік карточкалар – шоттағы сомадан жоғары төлемдер
жүргізуге мүмкіндік беретін дебеттік ... ... ... ... қысқа мерзімді несие беріледі. Бұл аралас карточка және дебеттік
карточка мен несие ... ... ... ... ... ... төленген карточка да дебеттік карточканың бір түрі болып
табылады. Карточканың ... ... оның ... ... ештеңе
мәлімсіз. Карточка дайын болғанда, оның шотына белгілі бір көлемдегі ... ... ... ... оның ... ... шотындағы
ақша сомасын төлейді. Алдын-ала ... ... ... үшін және ... ... қызметтері үшін төлем жүргізуде
кең тараған. Мысалы, Телеком, Тұлпар, Актив т.б. ... ... ... ... ... «Visa Travel Money» ... әр түрлі ұйымдармен шығарылады, сондықтан оларды мынандай
эмитент типтері бойынша бөлуге болады:
- банктік ... және ... ... ... ... – өз ... сауда жүйесінде есеп айырысуды
жүргізу үшін сол коммерциялық компаниямен шығарылатын карточкалар;
- American Express және Dinners Club ... ... ... ... ... ... ... олар басқару тәсілі
бойынша да бөлінеді:
- автономды «электронды әмиян»;
- эмитенттегі шоты көшірілетін «электронды әмиян»;
- «шоттардың ...... ... ... тәсілі.
Карточканы пайдалану туралы келісім-шарт жеке тұлғамен де, ... де ... ... ... карточкалар жеке және корпоративті
болады.
Жеке карточкалардың негізгі ерекшелігі – жеке тұлғаның банкпен ... ... ... ... банк жеке ... шот ... ... лимитін
тағайындап, карточка шығарады, жеке тұлға карточка үшін, шот ашқандығы үшін
ақы төлем келісім-шартта ... ... ... ... ... келісім-шарт банк пен заңды тұлға арасында
жасалады, бұл келісім-шарт ... ... ... ... ... ... да бір жеке ... береді. Келісімшартқа сәйкес банк алдында
жауапкершілікті ... ... ... ... иесі ... Ал шотты
карточканы ұстаушы басқарады. Бір шотқа бірнеше ... ... ал ... ... жалпы шоттан әр түрлі лимитте қаржы
иеленеді. Бұндай шотты тек қана ... иесі – ... ... ... ... ... ... жол жүру шығындарына, көрме шығындарына
т.б. арналады.
Қазақстандық банктерде карточкалардың тағыда бір кең ... түрі ... бұл ... деп ... карточка. Белгілі бір ұйым банкпен оның
жұмысшыларына ... ... ... ... ... ары ... банкке ақша аударып тұрады және әрбір жұмысшыға тиесілі төлем тізімін
береді. Банк шоттарға карточкалардың ... ... ... ... ... ... ... енгізу
жұмыстары 90-жылдардың басында ірі банктермен – ... ... ... ... ... жүйесін құруда екі негізгі
технологиялық шешім болды – магнитті сызығы бар ... ... ... ... ... 1995 ... ... Қазақстанда бірінші болып
Europay/MasterCard ассоциациясына мүше болды, ал мыңдаған персонал мен
Europay-дің сертификатталған ... ... ... ... ... ... ... магнитті сызығы бар пластикалық карточкаларға
негізделген «Алтын-Карт» карточкаларының жүйесін енгізуге кірісті.
Қазақстан тұрғындарының әр түрлі деңгейіне қол ... және ... ... ... беру ... ... ... арқылы Халық банкі «Алтын-Карт» төлем жүйесінің магнитті сызығы
бар карточкаға негізделген ұлттық төлем жүйесі ... ... ... ие ... ... ... бар ... негізделген нақты өзінің төлем
жүйесін құрған бірінші банк – Тұран Әлем Банкі болды. 1995 жылы Alem ... ... ... оның ... қазіргі кезде қолма-қол ақшаны
алуға, Қазақстанның барлық қалаларында тауарлар мен ... ... ... ... ірі ... ... ... Қазкоммерцбанк 1995 жылдан
бастап Europay International жүйесінің толық мүшесі болып, Cirrus/Maestro
карточкасын шығарады. 1997 жылдан бастап Visa жүйесіне мүше ... ... Business және Gold ... шығарды.
Жоғарыда аталған төлем карточкаларының ... мен ... ... 1.1 түрінде көруге болады.
Сызба 1.1.Карточка түрлерінің классификациясы
1.3. Төлем карточкалары арқылы жұмыс жасаудың ... ... ... күрт ... ... олардың жаппай қаржылық
құралға айналуы, тұрғындардың ... ... ... ... ... ... өсуі ... қатысушылардың негізгі категорияларына,
яғни, банктерге, сауда ... және ... ... есеп ... ... ... табысты болып табылатындығының нақты куәсі. Қандай да бір
кәсіпорынның тұрақты жұмыс жасап тұруын ... етуі үшін ... ... ... ... ... тиіс: сенімділік, өнімділік және
табыстылық. ... ... ... ... ... табыстары мен шығыстары сызба 1.2 көрсетілген.
Банк-эмитенттің негізгі функцияларына мыналар жатады:
- Карточкалар шығару (карта иесінің жеке ... ... және ... клиентке карточканы жеткізу, карточканы жаңарту);
- Несиеге қабілеттілікті талдау (өтініш иесінің қаржылық жағдайын
анықтау, карточкалық шот ашу, ... ... ... Авторизация (мәміле жүргізу мүмкіндігі туралы автоматты түрде немесе
телефон бойынша сатушының сұрауларына жауап беру, мастер-файлдарды жаңарту,
ақпараттық айырбастау жүйелерімен өзара ... ... ... және ... үшін ... алу;
- Биллинг (карточка иесіне қарыздар сомалары мен оларды жабу мерзімдері
көрсетілген көшірімдер дайындау және жіберу);
- Карточкалық шот ... ... ... ... ... Мерзімі өткен қарыздарды қайтару және несиелік лимит шектерінің
сақталуын бақылау;
- Клиенттермен жұмыс (сұрақтарға жауап беру, ... ... ... ... ету және ... бақылау орнату
(ұрланған және ... ... ... есеп ... шоттарды
оқшаулау);
- Маркетинг (жаңа клиенттер іздеу, жарнамалау, карточкалық ... ... ... ... ... ... ... карточкалық жүйенің
оның саудалық қатысушыларына қызмет көрсетуі бойынша рөлімен ... ... ... ... ... жасалған операциялар бойынша сатушының банкке ұсынған
сауда шоттарының процессингі;
- Мәмілелер туралы ақпараттармен айырбастау және ... үшін ... ... ... ... есеп ... ... қосылуға білдірген
өтініштерін қарастыру, бұрынғы және жаңа ... ... ... ... (мошенничество) байланысты күдік
туғызған сатушыларды ... ... ... ... үшін ... құрылғыларды сатып
алуға сатушыларға көмектесу.
Несие карточкаларының табыстылығы:
А) Эмитент үшін.
Несиелік карточкаларды шығару бойынша бағдарламалардың пайдалылығын
табыстар мен ... ... ... құрамдас бөліктермен анықтауға
болады:
Сызба 1.2.Банк-эмитенттің табыстары мен шығыстары
Алдымен табыстың құрамдас бөліктері анықталады, яғни, пайыздан ... ... ... ... ... ... деңгейіне
қатынасы бойынша жылдық пайыздық қойылым жүргізу бойынша анықталады. Ал
пролонгация жеңілдетілген мерзімде қайтарылмаған, ... ... ... сомасының барлық берілген несиелердің сомасына ... ... ... ... ... ... (өткізу
көлемінің) сомаларынан түсетін пайыздар ... ... ... ... ... ... Банк-эквайердің несие карточкалары бойынша
жүргізілетін операциялардың табыстары мен шығыстары сызба 1.3 көрсетілген.
Сызба ... ... мен ... ... ... ... ... дегеніміз банктік картаны
қолдану құқығы үшін карта ұстаушысынан ... ... ... Карта
ұстаушысы банкпен жасалған келісім-шарт талаптарын бұзған жағдайда, ... өз ... ... ... Pin-кодты жоғалтқан немесе
несиелік лимиттен асып кеткен жағдайда әр түрлі айыппұл ... ... ... енді ... ... бөліктерін қарастырсақ, ресурстар құны –
карточка шығару ... ... ... ең ... ... болып
табылады. Бұл дегеніміз карта ұстаушыларына ... ... ... ету үшін ... ... ақша ... ... бойынша орташа шамамен алынған пайыздық мөлшерлеме.
Несиелік тәуекелдерге резервтер құру – ... ... ... ... клиенттерге берілетін ссудаларға арналып ... ... ... ... ... ... ... құру деп коммерциялық банктердің
ізденді және мерзімді міндеттемелер шоттары бойынша ... ... ... аударымдарды айтамыз. Залал, зияндар, мерзімі өткен қарыздар
немесе қылмысты сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... есептелінген пайыздар ретінде бейнеленеді.
Қызмет көрсету шығындары – бұл ... ... ... ... қаражат.
Операциялардың орындалуымен тікелей байланысты ... ... ... ... ... жауапты штатты ұстауға кететін
шығындар, ... ... ... ... болып қалуы мүмкін шығындар және тағы басқалары операциялық шығындар
болып табылады.
Б) Эквайер үшін.
Банк-эквайер үшін пайдалылық келесідей көрсеткіштермен анықталады:
Эквайерге ... ... ... ... саудалық
түсімдер, дисконттар) – бұл эквайер жасаған мәмілелер құнын төлегені үшін
сауда ... ... ... ... ... ... ... жасалған
мәмілелер сомасының бір бөлігі. Жеңілдіктің мөлшері карточкалар бойынша
өткізудің ... ... ... ... ... қатынасына тең.
Ал, басқа да табыстар төлем терминалдары мен импринтерлері ... ... ... ... ... тікелей пайда болады.
Эквайердің эмитентке жүргізілген операцияларды өтеуі шығындар көлемінің
ең үлкен бөлігін қамтиды.
Операциялық шығындар – сауда және ... ... ... ... ... ... авторизация, кәсіпорын
шоттарын жүргізу сияқты операцияларды қолдауға кететін шығындар.
Дебеттік (есеп айырысу) карточкаларының табыстылығы:
А) ... ... ... ... бойынша бағдарламалардың табыстылығын
анықтаушы негізгі табыстар мен шығыстар несиелік ... ... ... Тек қана ... ... ... табыстар мен
ресурстар құнында. Дебеттік ... ... ... карта
ұстаушыларының шоттарында орналасқан ақша құралдарынан құралып, оларды банк
басқа да ... ... ... ... ... береді.
Пайыздық табыс дебеттік карточка ұстаушылардың шоттарына тартылған
құралдарды қолдану бойынша ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Жылдық төлем (жылдық мүшелік жарна) – карта ұстаушының банктік
карточканы қолдану ... үшін ... ... ... ... ... талаптары бұзылған жағдайда карта ұстаушысынан
алынатын айыппұлдар да бар.
Ал, шығындар ... ... ... ... құны ... ... ... қалдықтар бойынша банк-эмитентпен төленетін
пайыз болып саналады.
Дебеттік карточкалар ... ... ... негізгісі карта
ұстаушыларының ұқыпсыз, құқықтық нормаларға қарсы және ... ... ... ... ... ... шаруашылығының табыстылығын анықтайтын көрсеткіштер
несиелік карталарға қызмет ... ... ... ... ... өзгешелігі жоқ.
Жалпы карточкалық бизнес жобасын жүзеге асыру бойынша әрбір белгіленген
қандай да бір ... ... ... табыстылығын мынадай формула
арқылы анықтауға болады:
Эn = (Ттікелей + Тжанама) – (Штікелей + Шжанама) – [(Ттікелей ... ... ... – n-кезеңдегі табыстар ағымының элементі;
Ттікелей – Тікелей табыстар ... ... ... ... арқылы қолма-қол ақша алудан сыйақы, валюта конвертациясы ... ... ... көрсету бойынша пайыздық табыс, клиент немесе
кәсіпорыннан алынатын картаның құны);
Тжанама – Жанама табыстар ... ... ... ... банк ... ... ақша ... банктік
ресурстық базасында қолданудан n-кезеңде табылған банктің пайдасы);
Штікелей – Тікелей шығындар ... ... ... ... ... орындарды жалға алу бойынша ұйымдарға
төлем; картаны дайындау бойынша шығындар);
Шжанама – Жанама шығындар (құрылғылардың ... ... ... ... ... ... шығындар; жарнамаға
шығындалу; еңбекақыға шығындалу және басқа шығындар);
Тжеңілдіктер – салықтық жеңілдіктер тарапынан табыстар;
Т – ... ...... ... – әр ... ... ... есептік көрсеткіштер көрсеткендей, банк үшін табыстардың
негізгі көзі болып оның ресурстық базасында клиенттердің шоттарындағы ... ... ... ... ... табылады. Жоспарлау кезінде
банк еңбекақы қорын және кәсіпорын қызметкерлерінің санын есепке алады және
сонымен қатар, банк ... ... ... анықтайды.
Алдын-ала есептеу банктің мүмкіншілік деңгейін бағалауға, карточкалық
бизнес бойынша жобаны жүзеге асыруды қолға алудың ... ... ... ... ... қабылдауға көмектесуі мүмкін.
Карта иегерлері үшін картаның мынадай негізгі жағымды жақтары бар:
1. Қолдану ыңғайлылығы;
2. Банктік несиенің автоматты түрде ұсынылуы;
3. Қарызды жабу ... ... алу ... ... ... ... толық ақпараттарға ие бола алу
мүмкіндіктерін және сонымен қатар, сауда ... үшін ... ... ... ... ... ... Сатылу көлемін кеңейте алады және жаңа сатып алушыларға ие болу
мүмкіндігі ... Жеке ... ... несиеге ұсына алу мүмкіндігі және
есепке алудың ... ... ... Банктік чектерді карточкалармен алмастыру ... ... ... ... және ... ... ең басты жағымды
жақтарды, атап айтқанда:
- колма-қолсыз ақша айналымының дамуына әсері және айналыс шығындарын
азайтуға әсері;
- банк ... мен ... ... ... ... мен әр ... сауда және қызмет көрсету кәсіпорындарының
беделі мен ... ... ... ... әсері;
- төлемдер кепілдігін ұсыну.
Жұмыстылық (шетелдік туризм сферасындағы) өсіміне тигізетін әсері
сияқты жағдайларды ... ... ... ... ... еріксіз көз жеткізуге болады.
Бұл бизнес түрінің тиімділігіне көз ... ... ... ... ... ... бизнестің табыстылығы «үш алып ... есеп ... ... ұйымдастыру; қаржылық есепке алу;
маркетинг. Бұл үшеуінің ... ... ... ... айту ... бірақ
үшеуінің бірісіз жүйенің жұмыс жасауы мүмкін емес, ал бұл ... ... ... ... ... жүйенің ақсауына әкеліп соқтырады.
1.4. Банкомат-электронды төлем жүйесінің элементі ретінде.
Банкоматтарды пайдалану үлкен көлемді ... ... ... ... тек ірі банктер ғана пайдаланады. Банкоматтардың қолданылу
тиімділігін бағалау көрсеткіштеріне бір банкоматқа қолданылатын пластикалық
карточканың көлемін есептеуге болады. ... мен ... ... ... бұл ... 2-4 мың карточка/ банкоматты құрайды. Бұнда әр
банкомат аптасына шамамен 1000 рет ... ... ... 150 ... ... ... ... 67% банкоматтарға көшеден қол
жеткізіледі, ал 24% банкоматтар банктің өзінде орналастырылады.
Банкоматтар 2 режимде жұмыс істей алады: off-line және ...... мен ... ... ... жүргізу барысында
процессингтік орталықпен және кәсіпорынның төлем терминалымен байланыспаған
төлем карточкаларын пайдалану ... ... ... режимі.
Оn-line – тауарлар мен қызмет ... ... ... барысында
кәсіпорынның төлем терминалы мен процессингтік орталықтың өзара ... ... ... пайдалану арқылы ақпараттарды алмастыру
режимі.[3]
Оff-line режимі кезінде банкоматтар орталық ... ... ... және ... ... ... Көбінесе, бұндай режимде жұмыс істейтін
банкоматтар орындалған операциялар туралы ақпараттарды ... және ... ... ... ... ... ... істейтін банкоматқа
қызметті арнайы жұмысшы – банк ... ... ол ... ... ... және ... ... мерзімі өтіп кеткен төлемдер,
шоттар, жоғалған карточкалар және т.б. туралы ... ... тағы да бір ... ... режимі – on-line. ... ... ... ... ... Егер ... бұл ... істесе, ол клиентке оның шотының ағымдығы туралы анықтама бере алады.
Банкоматтарды қолдану кезінде ... ... 2 ... ... ... ... ... банкоматтар жүйесіне қызмет көрсету;
- бірнеше банктермен бірлесіп бір банкомат жүйесіне ... ... ... ... банк бұл жүйеге толық бақылау
жасайды. Бұл ... бір ... ... құру мен ... ... кетеді.
Банкоматтарды пайдалана отырып телекоммуникациялық жағдайларды құру
тәжірибесі банктерге ортақ ... ... құру ... ... ... және «банк-клиент» арнайы жүйесінің ... ... ... ... маңызды рөлді атқарады.
Өкінішке орай, Қазақстанда банкоматтар ... ... баяу ... Бұның негізгі себебі болып банк жүйесінің ... ... ... және ... бос ақша қаражаттарының
болмауы және несие карточкаларына қажеттіліктерінің болмауы.
Банкоматтар (АТМ – Automated Teller Machine) – ... ... ... ... ... банкомат. Банкомат – бұл төлем карточкасы
арқылы қолма-қол ақшаны алуға және тағы да ... ... ... ... ... ... ... құрылымы:
1. Монитор;
2. Кард-ридер (карточканы салу орны);
3. Екі клавиатура: біреуі сандық, екіншісі меню пункттарын таңдау үшін;
4. Принтер;
5. Банкоматтың ішінде ... ... төрт ... Онда әр ... ... ... А кассетасында 5000 теңге, ... 1000 ... С ... 500 ... D ... теңге.
Сонымен қатар, арнайы қолданбалы ДҚ (ПО) барлық ... ... үшін және ... ... ... үшін телекоммуникациялық
құрылғы керек.
60-жылдардың аяғында қолма-қол ақша ... ... ... болуы
карточкалық бизнесте революция жасады. Карточкаларды ұстаушылар бұндай
аппараттарды пайдалана алуы үшін ... ... ... ... жасалған сызық жапсырылатын болды. АҚШ-та магнитті сызығы ... ... ... ... банкомат 1969 жылғы «Docutel»
фирмасының банкоматы болды. Магнитті сызығы бар карточканың ... ... қана ... ұстаушыға Pin-кодты ендіру мүмкіндігі туды.
Банкоматтарды пайдалану бойынша үздік бестікке кіретін елдер-Германия,
Испания, Франция, Ұлыбритания, Италия, оларда Еуропадағы жалпы ... 76% ......... ... ... карточканың иесіне
берілетін және карточканы ұстаушыны сәйкестендіруге арналған төрт таңбалы
саннан тұратын ... код. ... ... ... ... аузы ... конверт қоса беріледі, онда ДСН-коды басылған қағаз бар. ДСН-кодын
Сіздің өзіңізден басқа ешкім де ... ... код банк ... ... ... карточканы пайдаланатын мерзім ішінде Сіз ДСН-
кодыңызды құпияда ұстауыңыз керек, оны ... еш ... ... ... банкоматтардың көбі қолма-қол ақшаның аз ғана сомасын беретін,
60-жылдардың аяғы – 70 ... ... ... ... көптеген
қиыншылықтар көріне бастады (банкоматтардың бұзылуы, дербес карточкалардың
жиі бұзылуы немесе карточкаларды операция орындалғаннан ... ... ... ... ... ... ... өз операцияларын дәстүрлі
түрде банкте жүргізуді жөн көрді.
Банкоматтарды қарапайым банктік операцияларды орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге кететін шығындарды төмендетуге мүмкіндік береді.
Банкоматтардың қолданылуы банктерге өз ... ... ... береді. Тұтынушы үшін олардың бағалылығы клиент ... ақша алу ... ... операциялары бойынша уақытша және кеңістік
шектеулерді кеңейтетіндігінде. Банк үшін банкомат ... ... және ... ... ... мүмкіндік беретін тиімді құрал.
Банкоматтар тәулігіне 24 сағат, еш демалыссыз ... ... ... ... ... пайдалану банкте қызмет
көрсетуден гөрі тиімді. Ең алдымен клиент үшін тез ... ... ... ... ... ... ... уақытта күндіз немесе
түнде жүзеге асырудың мүмкіндігі. Сондықтан соңғы жылдары банк клиенттері
банк бөлімшелерінен ... ... ... пайдаланғанды жөн көреді.
Банк клиенттерінің жартысынан көбі банкоматтар ... ... ... ақшаны алу,
- несие лимитін алу;
- ақша аударымдарын жүзеге асыру;
- карточкалық депозит ашу;
- «Мобильді банкинг» қызметін ... ... ... ... ... ... қызметтерін төлеу т.б.
Бүгінгі күні көптеген банкоматтардың моделі магнитті сызығы ... on-line ... ... ... ... ... ... off-line режимінде смарт карталармен жұмыс істей алатын құрылғылар
да пайда болды.Банкоматтарда коммуникациялық ... ... ... платасы немесе модем орналастырылады.Банкоматта ақша купюралары арнайы
сейфте орналасқан кассеталарда сақталады, кассеталардың саны ... ... ... ... ... ... : биіктігі-1,5-1,8 метр, ені мен тереңдігі-1 метр ... ... ... ... ... мыналар жатады:
а) клиенттің шотынан операция атқарылған күні ... ... ... мен ... санамағанда);
б) карточканың жоғалу не ұрлану мүмкіндігі;
в) керекті кезде банкоматтың әр түрлі ... ... ... ... (эксперттердің анализі бойынша, банкоматтардың бұзылу уақыты
оның ... ... ... ... ... ... ... есептегенде, бұл банк пен оның клиенттері үшін ... ... ... ... басқа да электронды құрылғылар:
POS-терминал (ағылшын тілінен Point of Sale Terminal – ... ...... ... ... карточканың микрочипінен
ақпаратты оқуға және төлем карточкасы арқылы ... ... ... ... ... ... ... электронды құрылғы. Банкпен
байланыс телефонды желі арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... қызмет көрсетеді.
Импринтер – клиенттің төлем карточкасында эмбоссирленген ... ... ... ... құрылғы. Берілген чек, мәліметтер
алынғаннан кейін, ... ... ... қол ... ... Қазақстан Халық Банкінің экономикалық сипаттамасы.
2.1. Қазақстан Халық Банкінің тарихы мен қаржылық сипаттамасы.
Бүгінгі ... ... ... ... ... 1884 жылы ... ... қолындағы аздаған қаражатты барынша молырақ тартуды
көздей отырып, билік басындағылар сол ... ... ... ... барған.
Патшалық Ресейдің Қаржы министрлігі бекіткен 1899 жылғы 14 маусымдағы
құны 1,5 және 10 ... ... ... ... ... ережеге сәйкес
аталған маркаларды сатып алып, арнаулы жинақ ... ... ... етілген екен. Және осы ережеде атап айтылғанындай, бұл шараның
жұртшылықты «адамгершілік ... ... ... ... болсын,
ұқыптылыққа, үнемділікке тәрбиелейтін» мәні зор ... ... құны бір ... жеткен кезде жинақ кассасына барып, есепшот ашуға
болады екен.
Мұның өзі ... ... ... басында-ақ жинақ ісінің
айтарлықтай даму үстінде болғандығын дәлелдесе ... Айта ... ... ... тарихи даму өте қысқа мерзімде үрдіс алған. Небәрі 15 ... атап ... ... жылдар арасында жинақ кассаларының саны 84-
тен 173-ке дейін жеткен, салымшылар саны 21765-тен 93532-ге дейін ... ... ... ... ... ... 20337млн. сом болған.
Бұдан кейін он жылдың ішінде де жинау ісі ... даму ... ... өз ... кассасын ашу қажеттігі туындады. Сөйтіп, 1923 жылдың
15 тамызында Халық комиссариаты ... ... ... ... тұңғыш жинақ кассасы ашылды.
Кеңестік дәуір тұсында, өткен ғасырдың 80-жылдарында КСРО жинақ ісін
жаңа деңгейге көтеру ... ... Бұл ... ... кассалары ондаған
жылдың ішінде халықтың қолындағы бос жатқан ақша қаражатын салымға ... ... және ... ... ... кепілдік беруді қамтамасыз еткен
болатын, еркін айналымындағы қарыз облигацияларын игерген. ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың жеке
басын сақтандыру, жұмысшылар мен қызметкерлерге жалақы төлеу, тауар сатып
алу үшін есеп ... ... беру ... жүргізді, ақшалай-ұтыс
лотереяларын сатумен айналысты. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... рөлі арта
түсті. Жинақ кассалары ендігі жерде ірі экономикалық институтқа айнала
бастады, сөйтіп ... ... ... ... ... ... деген
ұғымға неғұрлым жақындай түсті.
Қазақстан Халық Банкінің тарихы – бұл Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... Банкі өз тарихын Ақтөбедегі
1923 жылы тамыз айында ашылған жинақ кассасынан бастады. Мемлекеттік жинақ
кассасы жүйесінен ... ... ірі ... ... ... ... Банк ... Қазақстан қоғамы мен ... ... ... ... ... жаңа даму ... ... өз акция пакетін
сатқаннан кейін, 2001 жылы басталды. Бүгінгі күнде ... ... ... желіні және жеке төлем жүйесін иеленіп, Орта Азия және ... ... банк ... ... ... ... ... қызметіне жеке және заңды тұлғалардың есептесу-
кассалық қызмет ... ... және ... ... ... қызмет
көрсету, сонымен қатар бизнесті саудалық және жобалық қаржыландыру кіреді.
Ең негізгі бағыттарының бірі депозиттер қабылдау және ... беру ... ... ... және ... ... беру болып табылады.
Банк акцияларының ... ... қор ... ... яғни ... жариялықпен сәтті орналастырылуы, Банктің
Халықаралық своп және дериватив (туынды ... ... ... ... эквайринг қызметін іске қосуы және CUP (China Union Pay) ко-
брендинг карточкаларын ... ... ... еуро облигацияларды
айтарлықтай табысты ...... бәрі ... жыл ... қол
жеткізілген жетістіктер.
Тағы бір айта кететін жәйт – «Euromoney» журналы 2006 жылы ... ... best bank in ... in 2006» ... 2006 ... ... ретінде марапаттады. «The Banker» журналының бағасы бойынша Банк
әлемдегі ең ірі 1000 банктің қатарына қосылып, капитал ... ... ... ... жыл ішіндегі Халық Банктің таза табысы 65% өсіммен 25,7 ... ... ... табысы Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттары
бойынша 20,7 млрд теңгені құрады. ... ... жыл ... ... ұлғайып, 987,4млрд теңгеге жетті. Меншікті капитал
86% өсіммен 2007 ... 1 ... ... ... 119,6 млрд ... Банк ... карточкаларының саны бойынша бұрынғыша өзінің көш
бастаушы орнын сақтап, ... ... ... 2,8 ... ... ... ... бірінші рет жаңа «VISA Infinite» деген VIP өнімін
шығара бастады.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... бойынша 130 мың адамнан асып, бұл қызмет түрінің клиенттер үшін аса
қажеттілігін тағы бір дәлелдеді. Ақша ... мен ... ... ... ... ... ... арасында
алғашқы орынды нық ұстап отыр.
Қазақстанның барлық 14 облысындағы облыстық, өңірлік, ... қоса ... Банк өз ... 593 ... мен ... 100-ға жуық ... ... кеңінен таралған желі арқылы қызмет
көрсетеді. Бүгінгі күні ... ... ... ... жеке ... саны 5,9 ... асып отыр – бұл ... ең ауқымды
клиенттік база болып табылады, сонымен ... Банк 62 ... жуық ... ... ... ... және 300 ... аса ірі корпоративтік клиентке
қызмет көрсетеді.
Халық Банкінің 2006 жылғы қаржылық қызметіне тоқталып ... ... ... 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 51%-ке немесе ... ... ... ... ... 40%-ке, ал тұтыну несиелері 60%-ке
өскен. 2006 ... ... ... ... 120,628 млн. ... ... жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда, 87%-ке өскен, ал ... ... ... 60,684 млн. ... құрады.
Халық Банкі шығарылған карточкалар көлемі бойынша (60%-тен астам
нарықтық үлесімен) бойынша көшбасшы ... ... Банк 6 ... ... ... ... ... және банкоматтары арқылы қызмет
көрсетеді. Банктің ... ... ... саны 2006 жылы 2,4 ... құрады.
Отандық төлем карточкалары нарығындағы Халық Банкінің бүгінгі күні
жетекшілік орнына ешкім талас тудырмайды, Банк шығарған карточкалар ... 2,8 млн ... ... ... ... мен қызметтер аясы да барынша кеңейтілуде:
- China Union Pay (CUP) карточкаларын ұстаушылар (олардың саны дүние
жүзі ... 1 ... ... ... ... ... арқылы қолма-қол ақша ала беруге әрі ... ақша ... ... ... ... ... ... қатар өткен жылдың желтоқсан айынан бастап Банк дүние ... ... CUP ... ... ... алды;
- мұнымен қатар Халық Банкі Қазақстанда ... рет жаңа ... ... VIP ... ... ... бұл ... әлуеттілер
сегментіне арналған, айырықша іріктелген, басымдығы бар қызметтер
пакеті: сатып алған тауарды қорғауды және ... ... ... ұсынуды; Банктен дербес қолдау көрсетуді; консъерж ... ... ... ... ... ... ... дейінгі
қызметтердің кең ауқымын қамтамасыз ету); сапар шегу үшін жолға шыққан
кезде 1 млн АҚШ ... ... ... сақтандыру ұсынуды және т.б.
көздейді;
- Халық Банкі ... ... ... ... барлық операторлар арқылы) пен коммуналдық қызмет үшін
ақы төлеумен қатар, енді Қазақтелеком-ның қарапайым телефон ... де ... ... ... кез ... өңірінен әрі кез келген
телефон нөмірі үшін ақы төлеу мүмкідігін алып отыр;
- Тұрғын үй құрылысы жинақ банкінің клиенттері де ... ... ... ... көмегімен салым ашуына, кредиттерін өтеуіне
болады;
- «карточкалық депозит» деп аталатын жаңа ақша жинақтаушы депозит ... оны ... ... ... ... ... карточкаларын иеленушілерге Банктің Жинақтаушы зейнетақы
қорындағы өздерінің зейнетақылық шотынан жылдық және ... ... ... мүмкіндігі берілді;
- Interfood компаниясымен бірге бірінші Altyn City ко-брендингілік
бонустық карточкасын шығарды.
2006 жыл ішінде Банк ... ... 2,5 ... ... ... ... Card to Card ... бойынша 5 млрд. теңгеге жуық
сомаға ақша аударылды.
Банктің АТМ желісі тұрақты түрде даму үстінде. 2007 жылы ... ... тағы ... 500 ... және 300 ... жоспарланып отыр, бұл АТМ жүйесінің мүмкіндігін айтарлықтай
кеңейтеді. Мультимедиялық киоскілердің ... ... ... ... пайдасына төлем қабылдау болып табылады. Қазіргі кезде
мұндай эквайринг ... ... ... 35 ... ынтымақтаса қызмет
етіп, банк клиенттеріне өз қызметтері үшін банкомат арқылы ақы төлеуді
ұсынып отыр.
2.2 ... ... ... ... карточкалары арқылы көрсетілетін
операциялары.
Банк – банк қызметін жүзеге ... ... ... ұйым ... ... ... қызметі туралы» ҚР Заңының 30-бабының 4-тармақшасына сәйкес банк
операцияларына мыналар жатады:
а) заңды тұлғалардың ... банк ... ... және ... жеке тұлғалардың депозиттерін, банк шоттарын ашуды және жүргізуді
қабылдау;
в) банктер мен банк операцияларының ... ... ... ... ... есеп ... ашу және жүргізу;
г) кассалық операциялар: банкоматтар мен ... ... ... ... ұсату, айырбастау, сұрыптау, қаптап буу және сақтау;
д) аудару ... ... ... заем ... ... ... ... талаптарына сәйкес:
ақшалай түрде несие беру;
з) жеке тұлғалар мен ... ... оның ... ... ... ... банктік шоттары бойынша есеп айырысуларды
жүзеге асыру;
и) сенім операциялары: сенім білдірген адамдардың ... үшін ... ... ақшаны ипотека қарыздары бойынша талап ету ... ... ... ... ... ... клиринг: төлемдерді жинау, салыстырып тексеру, сұрыптау
және растау, сондай-ақ ... ... ... ... және клиринг
қатысушылары-банктер және банк операцияларының жекелеген түрлерін ... ... таза ... ... сейфтік операциялар: сейф жәшіктерін, шкафтар мен үй-жайларды жалға
беруді қоса клиенттердің құжаттамалық нысанда шығарылған бағалы ... мен ... ... ... ... ... ... алынып оңай өтетін бағалы қағаздарды
және өзге де қозғалатын мүлікті кепілге алып, қысқа мерзімді несие беру;
н) үшінші ... үшін ақша ... ... ... ... кепіл
болушылықтар мен өзге де міндеттемелер беру.
о) банкноттарды, мәнеттер мен қазыналарды инкассациялау және басқа
жаққа ... ... ... ... ... операцияларын ұйымдастыру;
р) төлем құжаттарын инкассоға қабылдау (вексельдерді қоспағанда);
с) чек кітапшаларын ... ... ашу ... мен растау және ол бойынша міндеттемелерді
орындау;
ф) ақша түрінде орындалуды көздейтін банк кепілдіктерін беру;
х) төлем карточкаларын шығару.
Қазақстан Халық ... ... ... ... ... арқылы зейнетақы қорындағы өз шотыңыздың жай-күйі туралы мәлімет
алып отыруға да болады. Сонымен ... ... ... коммуналдық
қызметке, телефон байланысы операторларының қызметіне ақы ... ... ... ... алу да еш қиындық туғызбайтын болды. Батыстың, оның
ішінде Еуропа елдерінің ең ... ... ... ... ... ... жеңілдікпен тұра аласыз.
Сондықтан банк ісі саласындағы бүгінгі күні банктік технологиялар
жаңалықтары ... ... ... ... ... ... барынша пайдаланғаны жөн.
Шағын ғана карточканың мол мүмкіндігіне қол ... қана ... ... ... ... ... күн ... артып келеді. Халық
Банкі шығарған төлем карточкалар саны бүгінгі күні 2,6 миллионнан асып
отыр, оның 1,4 ... ... ... ... ... ... ... адам қосымша жеңілдіктерді пайдалана алады деген сөз. Клиенттердің
басым көпшілігі әр түрлі мақсатқа түрліше карточка ... жөн ... өте ... ... ... ... ... қызметтер құны бірте-
бірте төмендеп келеді. Өйткені бұл ... ... ... ... күн ... ... отыратын қазіргі өркениет заманында
мұндай қызметке әркім де қол ... ... ... ... мүмкіндіктері туралы айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... толықтырып отыру. Бірінші жағдайда, сіз ... ... ... кез келген бұрышынан банк шотыңыздан карточкаңызға ақша аудара
бересіз және тек өзіңіздің ғана емес, кез ... жеке ... ... ... ... – бұл ... аумағы бойынша аударым жасау үшін
пайдалануға ыңғайлы баламалық өнім. Еліміздегі ірі ... ... ... ... ... түрде ақша аудару мүмкіндігі бар
банк бөлімшелері жұмыс істейді. Операция ... ... ... ішінде алушыға жеткізіледі. Бұл қызмет үшін төленетін ақы небәрі
500 теңге және бұл жөнелтілетін ақша сомасына ... ... яғни ... ... үшін ... ақыдан үш есе арзан.
Card to Card жүйесімен ақша аудару.
Халық Банкі өзінің төлем карточкасын пайдаланушы клиенттеріне ... бір ... ... ... ақша ... қызметін ұсынады. Card
to Card қызметі сізге жаңа мүмкіндіктерге жол ашады: бұл қызмет түріне ... кез ... ... демалыссыз әрі үзіліссіз қол жеткізе
аласыз, операцияны банкомат арқылы жүргізудің еш қиындығы жоқ, ... ... ... Қазақстан аумағында да, шет елдердің бірінде жүріп
те қолға алуға болады. Бұл ... ... ... сіз өз ... ... ... өйткені төлейтін комиссиялығы өте аз ... ақша ... ... емес. Ал қызметті пайдалану үшін сіз
және ақшаны алушыда ... ... ... ... керек әрі сіз ақша
алушының төлем карточкасының ... ... ... ... ... кредит лимиті.
Халық Банкі өз клиенттеріне банкке келместен, банкомат арқылы әп-сәтте
кредит лимитін алу мүмкіндігін ұсынады. ... ... ... ... – бұл Халық Банкінің карточкасымен кезекті ... ... ... ақша алу ... ... ... ... кемінде 15000 теңге
болатын әрі жалақысын 3 айдан астам уақыт Халық Банкінің карточкасымен алып
жүрген ... мен ... ... ... бюджеттік мекемелердің)
қызметкерлеріне арналған. ... ... ... ... 70%-н
құрайды. Мысалы, егер сіздің жалақыңыз 15000 теңгені құраса, кредит мөлшері
10500 ... ... ... ... ... ... 2%-ті құрайды
және кредит сомасының нақты пайдаланылған күндер санына есептеледі. Мысалы,
егер сіз жалақыдан 10 күн бұрын 10000 ... ... ... ... бұл ... ... ... Банк берешек өтемін карточкаға жалақысы немесе ... ... ... ... ... ... Берешек өтелген кезде кредит
лимиті автоматты түрде жаңартылады. Сіз оған ... ... ... қол жеткізе аласыз.
Банкомат арқылы төлемдер.
Халық Банкі өзінің төлем карточкаларын иеленушілерге банкомат арқылы ... ... ... мүмкіндігін ұсынады: мобильдік ... ... ... ... ... ... үшін ақы төлеу т.б. Ендігі
жерде сіз банктің төлем ... ... мен ... жұмыс
істейтін уақытына тәуелді болмайсыз – кез келген ыңғайлы ... ... ... ... ... қажетті бөлімді таңдап аласыз да, тиісті
батырмаларды басу арқылы төлем ... Аз ... ... ... қызмет көрсетушінің шотына түседі.
Халық Банкінің банкоматтары арқылы қол жеткізілетін операциялар:
- қолма-қол ақша алу;
- карточка бойынша транзакция мен ондағы балансы ... ... ... ... ... кабельдік телевидение, «Қазақтелеком» АҚ
қызметтері үшін, сондай-ақ сіз тұратын қалада қол ... ... ... да ... ... ... ... бойынша Card to Card жүйесімен ақша
аудару;
- «Карточкалық депозитте» ақша жинақтау;
- Карточкамен ... ... ... ... ... қызметіне қосылу;
- Қазақстан Халық Банкінің Жинақтаушы Зейнетақы қорындағы зейнетақылық
жинақтарыңыз туралы үзінді алып отыру;
- «Қазақстан Тұрғын үй құрылысы Жинақ Банкі» ... ... ... ... ... баж салығы мен төлемдерді жедел төлеу.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ республикамыздың кеден бекеттерінде POS-
терминалдар арқылы ... ... есеп ... ... ... ... Банкінің карточкасымен кедендік төлемдер жүргізудің клиент
үшін құндылығы неде:
- төлемдер әп-сәтте жүргізіледі;
- төлем операциясы жүргізілгеннен ... ... чек ... құжаттық
растамасы болып табылады. Ендеше Халық Банкінің төлем карточкасы кедендік
төлемдердің «әп-сәтте» ... ... ... ... ... ... шоттарына аванстық төлемдер жүргізудің қажеті жоқ;
- алдын-ала жоспарлаусыз ресімделеді;
- қосымша төлемдер жүргізу жедел іске ... ... ... ... ... ... жүргізудің
қажеттігі жоқ;
- жүргізілген төлем туралы ақпарат төлем құжаттарында ... ... ... – бұл ... арқылы кез келген уақытта өзіңіздің
төлем карточкаңызға ақша жинақтау мүмкіндігі. ... ... ... ... кез ... ... ... депозитті банкке келместен,
банкомат арқылы-ақ ашуына болады. Бұл депозитке қаражат жинақтап ... ... ... ... ... ... ... отырсаңыз болғаны.
Карточкалық депозит 12 ай мерзімге, тек теңгемен ашылады және жүргізіледі.
Депозитке қосымша жарна ... ... шек ... ... ... де
шектелмейді, алайда депозиттен ішінара ақша алып ... ... ... ... ... электрондық киоскіге барып,
банкомат панеліндегі тиісті батырмаларды бірізділік тәртіппен баса ... және ... ... ... ... ... ең ... мөлшері
– 1000 теңге.
Мобильдік банкинг
Қазақстан үшін бірегей болып табылатын банк шотын мобильдік телефон
арқылы басқару жүйесі Халық ... 2005 ... 19 ... VISA ... ... ... жоба ... іске қосылды. Бұл күннен бастап
аталған сервистік қызмет түріне «Қар-Тел» ЖШС GSM-операторы ... ... ... Excess) қол ... ... ... Сол жылдың 25
шілдесінде «Мобильдік ... ... ... ... ... АҚ CDMA- ... ... пайдаланушыларға да (Dalacom, Пастворд)
тарала бастады. Одан әрі, 2005 жылғы 11 ... ... ... ... ... бір байланыс операторының «GSM- Қазақстан» ЖШС
пайдаланушылары (K-cell, Activ) ... ... ... ... мобильдік байланыс нарығы түгелдей қамтылды. Жыл аяғында-ақ
бұл сервис түрі ... ... ... мен ыңғайлылығы
арқасында ірі өндірістік ауқымға ие болды, ал 2006 жылдың 14 қыркүйегінде
Қазақстан Халық Банкінің ... ... ... ... ... ... Қашықтықтан қызмет көрсету жүйесі бойынша Қазақстан
банктері арасында ұсынылатын бұл ең жоғары көрсеткіш болып табылады.
Сервистік қызметтің осы ... ... ... ... банкінің төлем
карточкасын ұстаушылары алғашқы кезеңде өздерінің мобильдік телефонына әп-
сәтте ... ... ... ... ... шот ... жасалған
операция туралы (сатып алу, қызметке ақы төлеу, жалақының түскені, төлем
жасалғаны туралы) мәлімет алып отырады. ... ... ... ... ... ... ұялы ... карточкасындағы ақша балансы,
жасалған операциялар тарихы туралы сұрату жасай алады, қажет болғанда өз
карточкасын оқшаулау мүмкіндігін де ... ... 1 ... бастап «Мобильдік банкингтің» екінші даму
кезеңі басталды. ... ... ... мобильдік байланыс үшін ұялы
телефонның өзінен ақы төлеу мүмкіндігі ... ... K-cell, ... ... ... әзірге мұндай мүмкіндікті тек Банкке SMS-
хабары жіберілетін телефондардан ғана іске асыруға болады. Қазіргі ... ... ... ... даму ... іске қосу ... ... Бұл
жұмыстың мәні мынада: телефон SIM-картасында арнаулы банктік қосымша
орналастырылады, ал бұл ... ... ... ... меню ... ... ... тікелей төлем (ұялы байланыс үшін, коммуналдық
қызметке, ... ... және ақша ... (банк ішінде,
банкааралық, Card to Card т.б.) мүмкіндік береді.
2006 жылдың 8 ... ... ... Банкі «Мобильдік банкинг»
жүйесінің клиенттері өздерінің ұялы телефондарына банк ... үшін ... меню алу ... ие ... Бұл ... банктің wap-
порталынан (http://wap.halykbank.kz.) әркім де өз телефонына көшіріп ... ... ... Қазақстанның банктік нарығында алғаш рет пайда
болып отыр және клиенттер оған өз бағасын беріп те үлгерді.
«Мобильдік банкинг» ... ... ... ұялы ... келіп түсетін SMS-хабарының көмегімен өзіңіздің
карточкалық шотыңыз туралы ақпаратқа қол жеткізе аласыз;
- банкке барып ... ұялы ... ... кез ... ... ... шотыңыздың жай-күйі туралы (ақша қаражатының қалдығы)
жедел ақпарат алуыңызға болады;
- карточкалық шоттан алынған немесе шотқа түскен ақша ... ... ... ... ... түрде келіп тұрады;
- карточка жоғалған немесе ұрланған жағдайда оны өзіңіз ... ... ... ... аласыз.
«Мобильдік банкинг» қызметін Халық Банкінің төлем карточкасының иесі
болып табылатын ұялы телефоны бар кез ... ... ... ... to ... Банкі 2007 жылдың ортасында Қазақстанда бірінші болып ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін
жаңа қызмет түрін шығарды. Бұл қызмет түрі барлық Visa ... ... ... да, ... де ... карточкаларға. Әлемнің
және Қазақстанның әр түрлі банктерінің әр түрлі Visa төлем карточкаларының
иесі Халық Банкінің банкоматтарының көмегімен әлемнің әр ... ... ... Visa төлем карточкаларына аударымдар жасай алады. Қазіргі ... ... ... ... ... ақша ... тек қана бір ғана
банктің жергілікті төлем карточкалары арқылы жүзеге асырылған болатын.
Халық Банкінің банкоматтарында «Visa to Visa» ... 4 ... : ... АҚШ ... Ресей рублі, еурода жүзеге асырылады.
Аударымды жүзеге асыру кезінде клиент тек қана ... ... ... ... ... ... ... карточкалық шотына ақша 24 сағат
ішінде келіп түседі.
Халық банкінің банкоматтары арқылы аударымдарды «Visa to ... ... ... ... кезіндегі тарифтер :
-Халық Банкінің төлем карточкалары арасында - 90 ... ... ... ... ... ... банктің төлем
карточкасына - сомадан 1,5% (мин. 400 теңге);
-басқа банктің ... ... ... ... ... ... 1,5% (мин. 400 ... банктердің төлем карточкалары арасында – сомадан 3% (мин.
600 теңге):
Аударым үшін комиссия жіберушіден ұсталады.
Операцияны орындаудағы ... ... бір рет ... ... 2 500 АҚШ ... ... ... бір күн аралығында бір ... 5 000 ... ... болмауы керек, бір ай аралығында бір карточкадан 50 000
АҚШ долларынан артық болмауы керек;
-Валютасы бойынша: ... ... ... ... тек қана ... ... асырылады;
-Аударымның бағыты бойынша: көптеген елдер ... ... ... ... ... аударымдарды қабылдамайды.
Дәлірек айтсақ, бұл АҚШ, Колумбия, Венесуэла, сонымен қатар басқа елдердің
де банктері. ... ... ... ... білу ... емес – ... ... кезінде банкомат бұндай операцияның орындалуы мүмкін еместігін
көрсетеді;
-Қатенің болу жағдайындағы ... ... ... ... ... ... ... карточканың нөмірі дұрыс көрсетілмесе),
банк қаражаттардың қайтарылуына кепіл бермейді, бәрі алушының банкіне
байланысты.
Қазақстан ... ... Visa ... (1998 жыл, ... ... және MasterCard International (1997 жыл, шілде айынан ... ... ... ... ... ... яғни ... тікелей
қаржылық қатынаста. Қазақстан Халық Банкі ҚР-дағы төлем карточкалары
нарығының ... ... ... Қазақстандағы төлем карточкаларын
ұстаушылардың 60%-н астамы Қазақстан Халық Банкінің төлем карточкаларының
иелері ... ... ... – бұл ... ... ұстаушының төлем
карточкасының эмитентімен ... ... ... ... ... ... валюталарды айырбастауға және т.б. операцияларды орындауға
мүмкіндік беретін ... ... мен ... да ... ... бақылау жасау құралы[5].
Қазақстан Халық Банкі шығаратын төлем карточкаларының ... Visa ... Visa Gold, ... ... Visa Classic, ... ... Visa ... Maestro\Cirrus
4) Visa Instant Halyk Card
5) Visa Virtuon
6) Maestro ... ALTYN ... ... карточкасы
8) Visa Infinite
Қазақстан Халық Банкі төлем карточкаларының тарифтері төмендегі ... ... ... ... ... ... ... көрсету (мың теңге).
|Жылдық қызмет көрсету құны |1 жыл үшін : |
| |Visa ... |
| |Visa Gold, ... ... |
| |Visa Classic, ... |
| ... |
| |Visa ... Cirrus ... |
| |2 жыл үшін : |
| |Visa ... |
| |Visa Gold, ... ... |
| |Visa Classic, ... |
| ... |
| |Visa ... Cirrus Maestro-700 |
3 бөлім. Төлем карточкаларының даму ... мен ... ... ... ... шығаратын төлем карточкаларының түрлері.
Төлем карточкалары – бұл бұндай ... ... ... ... анықталған төлемдерді жүзеге асыруға, қолма-қол
ақшаларды алуға, валюталарды айырбастауға және т.б. операцияларды орындауға
рұқсат беретін электронды ... мен ... да ... ... ... ... ... Карточка белгілі бір мерзімге ... ... ... Карточканың мерзімі өткеннен соң, ол ... ... ... ... ... ... ... 3 жыл. Қазіргі
кезде жалақы алуға арналған төлем карточкалары кеңінен қолданылуда.
Қазақстан Халық Банкі Visa ... (1998 жыл, ... ... және ... International (1997 жыл, шілде айынан бастап)
халықаралық төлем жүйелерінің мүшесі болып табылады, яғни ... ... ... Қазақстан Халық Банкі Қазақстан Республикасындағы төлем
карточкалары нарығының ... ... ... ... ... ... 60%-н астамы).
Қазақстан Халық Банкі шығаратын төлем карточкаларының түрлері:
ALTYN жергілікті төлем карточкасы
Бүгінгі ... ... ... 10 жыл тұтынушыларға қызмет
көрсетіп ... ALTYN ... ... ... ALTYN тәуелсіз
Қазақстанның 1990 жылдардағы қаржылық ... ... ... ALTYN
төлем жүйесі жылдан жылға отандық нарықтағы халықаралық төлем жүйелерінің
белсенді жұмыс істеуіне қарамастан өз ... ... ... Банк 2,8 ... ... ... құрайтын төлем карточкалар көлемі
бойынша көшбасшы болып табылады. Қазіргі кезде ALTYN ... ... 100 ... ... адам ... ALTYN карточкалары
бойынша сауда желісіндегі операциялар ... бір ай ... 500 ... асып отыр, ал қолма-қол ақшаларды беру бойынша-1,5 млрд. теңгеден
асып ... ... 1997 жылы ... ... ... ... тәуелсіз Қазақстанның бірінші жергілікті карточкалары болды.
ALTYN төлем жүйесінің ... Visa және ... ... ... ... ... енуімен бірге жүрді. 1998 жылы сәуір
айында Visa жергілікті ... ... көре келе Visa және ... ... келісім беріп, ALTYN-Visa ... ... жылы ALTYN ... ... көрсету ұйымдарының
қызығушылығын ... ... Mobile» ... ... тек ... ... ... арасында таралды.
2002 жылы «ALTYN-Сервис» ... ... және ... ... ... жылы ... бірігіп-ALTYN City Card ко-брендингтік карточкасы
шығарылады. Бұл карточка банктік карточканың мүмкіндіктері мен City ... ... ... жылы ALTYN ... 10 ... төлем карточкасы бойынша:
-шотты ашу немесе мерзімінің аяқталғанына байланысты ауыстыру тегін;
-шотты жабу,карточканың көзін құрту тегін;
-жоғалған ... ... ... ... жаңа ... ... ... сайын карточкалық шоттан анықтама беру тегін.
Visa Infinite
Visa Infinite Visa ... ... ең ... дәрежелі
қызметтерді ұсынады. Бүкіл әлемде ол ... оның ... ... ... ... ... табылады. Visa Infinit төлем
карточкасының ұстаушылары бүкіләлемдік және ... ... ... ... Visa Gold ... ... карточкалар ыңғайлылықты бағалайтын ісі алға басқан адамдарға
арналған. Осылайша бұл ... ... ... ... ... бойынша клиенттер еш қиындықсыз қонақүйге тапсырыс бере алады
(мысалы, шет елге шыққанда). ... ... ... және ... және ... International-дан арнайы ұсыныстар ала алады.
Бұл карточкалар бойынша :
-шотты ашу немесе ... ... ... ... ... ... ұрланған карточканың орнына жаңа карточка шығару 2500
теңге;
-шотты жабу,карточканың көзін құрту тегін;
- ай сайын карточкалық шоттан ... беру ... Classic, ... ... кең ... карточкалардың түрі, Gold ... ... кең ... ... ... карточкалар электронды
құрал (POS-терминал) арқылы тауарлар мен қызметтер үшін төлемдер қабылдауға
және қолма-қол ақшалар ... ... ... механикалық құралдар
(импринтер) арқылы да ... ... бұл ... бір ... қабылдау жүйесін ұлғайтады. Олар Visa немесе MasterCard
логотипімен белгіленген ... ... ... және ... көрсету
орталықтарында қабылданады. Бұл карточкалардың ұстаушылары болып орташа
табыс алушылар табылады.
Бұл карточкалар бойынша :
-шотты ашу ... ... ... ... ... ... немесе ұрланған карточканың орнына жаңа карточканы шығару
1000 теңге;
-шотты жабу немесе карточканың көзін құрту тегін;
-ай сайын ... ... ... беру ... Electron\Plus, Maestro\Cirrus
Танымал, қол жетерлік карточканың түрі. Gold және Classic\Standard
карточкаларынан айырмашылығы тек қана ... ... ... ... терминалда пайдалануға болады. Бұл карточкалар арқылы
қонақүйге ... ... ... ... және ... ... ... бойынша:
-шот ашу немесе мерзімінің аяқталғанына байланысты шығару ... ... ... ... ... ... жаңа карточка шығару 500
теңге;
-Шотты жабу немесе карточканың көзін құрту тегін;
-Карточкалық шоттан ай сайынғы анықтама тегін;
Visa Instant Halyk Card
Бірінші ... ... ... ... кейінге
қалдырылмайтын жағдайларға арналған. Мысалы, дереу жол-сапар, клиент
жалақысын алу ... ... ... туыстарына ақша аудару керек. Клиент бұл
карточканы тиісті өтінішін тапсырғаннан кейін ... ... ... ... көрсетілмей шығарылады, бірақ Visa Electron
карточкасының ... ... ие ... ... ... Electron ... бойынша негізгі мәліметтер.
|Мақсаты ... ашу және ... ... алу, сол |
| ... ... жалақы, зейнетақы алу |
|Кімдерге арналған ... ... – ҚР ... және |
| ... ... ... ... карточкалар: |
| |Visa ... Visa Gold, ... |
| ... ... ... |
| |Visa Classic, ... Standard – ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| |Visa ... Cirrus Maestro, Visa Electron |
| |Halyk Instant – ... ... ... |
| ... ... ... ... ... – 3жыл ... ... |Несиелік карточка – 1 жыл ... ... ... ... еуро ... ... |AIG ... ... пакеті, IAPA |
|берілетін міндетті |карточкасы – клиенттің еркі ... ... ... ... ... ... тапсырыс беру т.б. қызметтер|
| ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету |Visa Platinum – 5000 теңге ... |Visa Gold, ... Gold – 2500 ... |
| |Visa Classic, ... Standard – 1200 ... |
| |Visa ... Cirrus Maestro - тегін ... ... ... ... ... есеп жүргізуге арналған, бұнда
карточканы көрсету қажет ... ... ... ... клиентке
карточканың аналогы реквизиттермен беріледі: карточканың ... ... ... ... коды және ... ... мәліметтер (кесте
3.2).
Visa Virtuon карточкасы бойынша:
-шотты ашу,мерзімінің аяқталғанына байланысты ауыстыру тегін;
-жоғалған немесе ұрланған карточканың орнына жаңа ... ... ... жабу ... ... ... ... тегін;
-ай сайын карточкалық шоттан анықтама беру тегін
Кесте 3.2
Visa Virtuon ... ... ... ... ... ашу және ... желісінде тауарлар |
| |мен ... ... ... жүзеге асыру |
| ... ... ... алу ... ... ... ... – ҚР ... және |
| ... ... түрлері |Visa Virtuon виртуальды карточкасы ... ... |1 жыл ... ... | ... ... |Теңге, доллар, еуро ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... |2000 теңге ... | ... ... Student Identity Card) – бұл ... ... ... ISIC ... саяхаттағы студенттерге ... 1968 жылы ... ISIC ... ЮНЕСКО-мен ұсынылған және
тіркелген. Карточка жоғарғы оқу орындарының күндізгі бөлімінде ... ... ISIC ... арқылы ISIC логотипі бар жерлерде
тауарлар мен қызметтерге дисконттық шегерімдер алуға ... ... ... ... ... ... 50-ден аса кәсіпорындар бар.
Бұл медициналық орталықтар, ... ... ... ... ... және де ... ... ISIC таратылған кез ... сіз ... ... (Help line) ... ... және ... ала аласыз. Көмек Орталығы тәулік бойы жұмыс ... және ... ... (ағылшын, неміс, француз, испан) жауап береді. ISIConnect арнайы
байланыс жүйесі студенттерге 137 елде 85%-ке ... ... ... ... ... сонымен қатар телефакс, электронды почта. (кесте
3.3).
Maestro-ISIC карточкасы бойынша:
-шотты ашу ... ... ... ... ... ... немесе ұрланған карточканың орнына жаңа карточканы шығару 900
теңге;
-шотты жабу,карточканың көзін құрту тегін;
-карточкалық шоттан анықтама беру тегін.
Кесте3.3
Maestro-ISIC карточкасы ... ... ... ... ашу және ISIC ассоциясына кіретін |
| ... мен ... ... ... алу |
| ... оқу ... ... |
| ... ... ... алу ... ... ... тұлғалар – ҚР резиденттері және |
| ... ... ... |Maestro ISIC карточкасы ... ... |16 ай ... ... | ... валютасы |Теңге, доллар, еуро ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... көрсету |900 теңге ... | ... ... ... мен «China Union Pay» қытай компаниясы эквайринг
туралы келісім шартқа қол қойды. Бұл келісім ... ... екі ... ... дүкендерде, банктік терминалдарда және банкоматтарда
қаржылық операцияларды орындау ... ... мен ... территориясында
бірдей танылады. Бірінші кезекте, Қытай банктік ... ... ... ал екінші кезекте Қазақстан Халық Банкінің
карточкалары Қытай Халық Республикасында жүргізілетін болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... КХР-ң өзінде миллиардтан астам адамға қызмет көрсетеді.
CUP карточкаларының эмиссиясының басталуын банк 2006 ... ... ... ... аса басылым шығаруды жоспарлаған.
Келісімшартқа сәйкес, екі жақтың міндеттері ... ... үшін ... қызметтерді ұйымдастыру, және ол
карточкаларды Халық Банкінің жүйесі арқылы ... ... ақша ... ... болады. Бұл үшін банктің көптеген банкоматтарына арнайы
қытай ... үшін ... ... яғни қазақ, орыс, ... қоса ... ... ... алу ... ... ... мен сауда орындары CUP компаниясының логотипімен белгіленген,
бұл бұндай карточкаларды ... ... ... ... қызмет
көрсетілу мүмкіндігін көрсетеді.
Қазақстан Халық Банкі Достастық елдері банктерінің ішінде China Union
Pay жүйесіне енген бірінші ... ... ... карточкаларын ұстаушыларына салыстырмалы
талдау.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ – Қазақстан Республикасы ... ... ... ... 1994 жылы 20 ... ... ... ірі банктерінің бірі.
Халық Банкі:
- 1996 жылдан Visa International халықаралық төлем ... ... 1997 ... ... халықаралық төлем жүйесінің мүшесі;
- 1997 жылдан American Express карточкаларын тарату бойынша агент;
- 1996 ... ALTYN ... ... ... ... қалаушы.
Жалпы алғанда, төлем карточкаларын қажет ететін тұтыну нарығы ірі
қазақстандық банктер арасында ... ... ... ... сегменттегі
орны көрсетілген: Visa International халықаралық төлем жүйесі бойынша Халық
Банкі – 32%; ... ... – 30%; ... – 29% және ABN AMRO ... 9% ... 3.1)
Сурет 3.1 Visa International жүйесінің қазақстандық нарықтағы үлесі.
Қазақстан Респуликасының территориясындағы қазақстандық және ... ... ... ... әр ... аймақтарда
пайдаланылуы төмендегі 2006 жылдың қаңтар айына ... ... ... ... ... Республикасының территориясында төлем карточкаларының
пайдалануы (2006 жыл).
|Көрсеткіштер |Қолма-қолсыз төлемдер |Қолма-қол ақшаларды беру |
| ... (мың ... (млн. ... (мың ... (млн. |
| ... ... ... ... ... |250,6 |3308,3 |2171,5 |36881,2 ... ... | | | | ... обл. |2,2 |15,9 |59,9 |684,6 ... обл. |2,1 |65,8 |145,2 |2797,3 ... обл. |3,6 |381,1 |33 |381,5 ... обл. |1,8 |150 |130,9 |2636,0 ... |4,5 |38,5 |221,2 |2753,1 ... обл. |3,1 |1,8 |93,7 |1095,9 ... |0,9 |17,8 |75 |1102,5 ... обл. |17 |28 |189 |2207,5 ... обл. |1,8 |42,8 |59 |891,6 ... обл. |1 |10,7 |52,2 |888 ... обл. |4,4 |25,1 |148,5 |3352,8 ... обл. |5,2 |34,5 |161,1 |1959,4 ... |1,5 |545,1 |62 |679,9 ... |1,2 |28,1 |82,1 |1446,2 ... қаласы |189,1 |1760,3 |475,5 |11228,5 ... ... |11,1 |162,5 |183,1 |2200,3 ... ... ... ... ... төлем
карточкаларының пайдаланылуы бойынша қолма-қолсыз төлемдер көлемі барлығы
250,6 мың транзакцияны құрады, қолма-қолсыз төлемдер сомасы ... ... млн. ... ... ... ... беру ... бойынша барлығы
2171,5 мың транзакцияны құрады, ал сомасы 36881,2 млн. теңгені құрады.Соның
ішінде, қолма-қолсыз төлемдер көлемі жағынан ... ... ... ... мың ... (сомасы 1760,3 млн. сома), екінші орында Астана қаласы
11,1 мың транзакция (сомасы 162,5 млн. ... ... ... ... 5,2 мың ... ... 34,5 млн. ... тұр. Қолма-қол ақшаларды
беру бойынша бірінші орында операциялардың көлемі бойынша Алматы ... мың ... ... 11228,5 млн. теңге),екінші орында ШҚО 221,2
мың транзакция (сомасы 2753,1 млн. теңге), ... ... 189 ... ... 2207,5 млн. ... ... Банкінің Қазақстан төлем карточкалар нарығындағы жалпы
үлесі 60% шамасын құрайды. Осыдан келе, мен жоғарыдағы кесте 3.1 ... ... әр ... ... ... ... төлем
карточкаларының үлесін есептеп шығардым. Ол кесте 3.5 көрсетілген.
Кесте 3.5
Қазақстан Республикасы территориясында Халық Банкі төлем
карточкаларының пайдалануы (2006ж.)
|Көрсеткіштер ... ... ... ... беру |
| ... (мың |Сомасы (млн. |Көлемі (мың |Сомасы |
| ... ... ... ... |
| | | | ... |
|Барлығы |150,3 |1984,8 |1302,9 |22128,7 ... ... | | | | ... обл. |1,3 |9,5 |35,9 |410,7 ... обл. |1,2 |39,4 |87,1 |1678,3 ... обл. |2,1 |228,6 |19,8 |228,9 ... обл. |1,1 |90 |78,5 |1581,6 ... |2,7 |23,1 |132,7 |1651,8 ... обл. |1,8 |1,1 |56,2 |657,5 ... |0,5 |10,6 |45 |661,5 ... обл. |10,2 |16,8 |113,4 |1324,5 ... обл. |1,1 |25,6 |35,4 |534,9 ... обл. |0,6 |6,4 |31,3 |532,8 ... обл. |2,6 |15,1 |89,1 |2011,6 ... обл. |3,1 |20,7 |96,6 |1175,6 ... |0,9 |327,1 |37,2 |407,9 ... |0,7 |16,8 |49,2 |867,7 ... ... |113,4 |1056,1 |285,3 |6737,1 ... ... |6,6 |97,5 |109,8 |1316,7 ... ... көріп отырғанымыздай, Қазақстан ... ... ... ... ... пайдаланудан қолма-
қолсыз төлемдер бойынша бірінші орында ... ... тұр, 113,4 ... ... 1056,1 млн. ... екінші орында Қарағанды облысы –10,2
мың транзакция (сомасы 16,8 млн. теңге); үшінші орында Астана ...... ... ... 97,5 млн. ... Ал, қолма-қол ақшаларды беру
бойынша операциялардан бірінші орында Алматы қаласы – 285,3 мың ... 6737,1 млн. ... ... ... ШҚО – 132,7 мың ... 1651,8 млн. ... үшінші орында Қарағанды облысы – 113,4 мың
транзакция (сомасы 1324,5 млн. теңге).
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... соңғы 3 жылдағы (2005ж., 2006ж.,2007 ... ... ... ... негізінде Халық Банкі ... ... ... ... Оны ... ... 3.6 ... 3.6
Халық Банкі төлем карточкаларының пайдаланылу үлесі.
|Көрсеткіштер |2005ж. |2006ж. |2007ж. ... ... ... мың. |17234,4 |21967,2 |26735,4 ... | | | ... ... | | | ... терминалдарында: |549 |1233,6 |1953,6 ... ... |30,6 |136,2 |244,2 ... ... |518,4 |1096,8 |1635,6 ... ішінде: | | | ... ... |428,4 |882,6 |1336,8 ... International |90 |214,8 |339,6 ... ақша беру ... |16685,4 |20733,6 |24781,8 ... жүйелер |1486,2 |1801,2 |2116,2 ... ... |15199,2 |18033 |22666,8 ... ... | | | ... ... |12841,2 |15031,2 |17221,2 ... International |2358 |3901,8 |5445,6 ... ... ... ... ... ... ... ішінде: | | | ... ... |8706,6 |14496,6 |20286,6 ... ... |27 |279 |531 ... ... |8679,6 |14218,2 |19744,8 ... ... | | | ... International |7287 |11968,8 |16650,6 ... ... |1392,6 |2249,4 |3106,2 ... ақша беру бойынша: ... ... ... ... ... |20588,4 |27319,8 |34051,2 ... ... ... ... ... |
|Оның ішінде: | | | ... ... |176535 |243759 |310983 ... ... |31834,2 |54071,4 |76308,4 ... төлем карточкалар саны, |1157,4 |1415,4 |2273,4 |
|мың.бірлік | | | ... ... | | | ... ... |205,8 |179,4 |153 ... ... |951,6 |1236,6 |2121,6 ... ... ... ... ... ... карточкалары арқылы
орындалған төлемдер саны 2005 жылы 17234,4 мың ... ... ... 21967,2 мың транзакцияны, 2007 жылы 26735,4 мың транзакцияны құраған
яғни 2007 жылғы ... 2006 ... ... ... 4768,2
есеге өскен. Сол сияқты орындалған төлемдер бойынша, 2005 жылы ... ... 2006 жылы 339646,8 млн. ... ... 2007 жылы 441629,4 млн.
теңгені құрады,яғни 2007 жылғы көрсеткіш 2006 ... ... 101982,6 ... ... төлем карточкалар санына
келетін болсақ, 2005 жылы бұл ... 1157,4 мың ... 2006 жылы ... бірлік, ал 2007 жылы 2273,4 мың бірлікке тең ... яғни 2007 жылы ... 2006 ... ... 858 мың ... ... де ... бойынша карточкалық бизнесті жалпы қарастырсақ, онда
қазіргі кезде әрбір 15 адамда ең құрмағанда 1 ... ... бар. ... 100 ... 1 ... ... өсім тек Үкіметтің бюджеттік
ұйымдардың жалақысын, зейнетақылары мен стипендияларының банк карточкалары
арқылы төленуі туралы шешім ... ... ... әр түрлі карточкаларды қабылдайтын шамамен 6500 ... ... ... 3300 – ... бар. Олар ... мен ... орналасқан. 2340 – импринтерлер дүкендерде орналасқан және
860 банкомат.
Төлем карточкаларына ... ... ... ... ... кесте 3.7 келтірілген.
Кесте 3.7
Төлем карточкаларына қызмет көрсету ... ... ... аты ... |Импринтерлер саны |Банкоматтар саны |
| ... | | ... Банк |75 |225 |15 ... Банк |1350 |1100 |406 ... АМРО Банк |11 |9 |20 ... Банк |615 |451 |135 ... Банк |537 |164 |90 ... Банк |10 |5 |7 ... |64 |49 |12 ... ... ... банкоматтар көлемі бойынша Халық Банкі
банкоматтарының үлесі көрсетілген (сурет 3.2).
Сурет 3.2 Қазақстандағы банкоматтар үлесі
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... нарығында қызмет көрсету бойынша Халық Банкі жетекші
орынға ие.
3.3. Төлем карточкалар нарығының кемшіліктері мен оларды ... ... ... даму ... ... ... ... мәселелермен тығыз байланысты. Бұл мәселелердің шешілу
дәрежесіне байланысты (жартылай немесе толық) ... даму ... ... ... ... ... мәселелерді
анықтауға болады, олардың шешілуі төлем карточкалардың даму тиімділігін
жоғарылатар еді:
1) Техникалық ... ... ... тұрғындардың кедейлігінен және қолма-қолсыз есеп
айырысу формасына сенімсіздіктен төлнм ... ... ... ... менталитетке байланысты: қазіргі ... ... ... 100 ... 1 ... ... ... осы кезде Батыстың дамыған елдерінің тұрғындары бірнеші ... ... ... ... ... 1 ... ... тұрғынға келеді (яғни – 0,74 карточка 100 адамға), АҚШ-та 1 адамға 2,27
төлем карточкадан ... 227 дана ... ... 100 ... пластикалық бизнестің техникалық инфрақұрылымынан да артта
келеді. Шығыс-еуропалық аймақтарда 1 млн. ... 220 ... ... – небәрі 50 ғана.
Қазақстан тұрғындары жағдайларының жақсаруы мен ... ... ... өнімдеріне сенімнің өсуіне байланысты төлем карточкаларына деген
сұраныс өсетін болады; сонымен ... ... ... карточкаларының саны
да арта түседі. Қазақстан төлем карточкалар нарығы толық жауланбауы мүмкін,
бірақ үлкен потенциалды өсімге ие ... ... ... карточкалар жүйесімен іскерлік және жеке туризмге
қызмет көрсету құрылымы қазіргі кезде ... ... ... ... көрсету құрылымы (эквайринг) одан да төмен ... ... ... ... Сауда желісінде карточкаларды қабылдау
банкке төленетін комиссияға байланысты. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... банк- эмитентке төлейтін ... ... ... бұл ... бұл комиссиядан дүкеннің
карточканы қабылдау қызметі үшін банкке төлейтін комиссия тәуелді. ... ... ... ... ... немесе жүздік үлесімен өлшенеді,
өйткені ондағы айналым көлемімен бұл тиімді. Үлкен көлемді ... ... ... ... ... ... дүкендердің банк-
эквайерге төлейтін комиссия көлемі біршама жоғары, ал ...... ... ... ... және заң ... ... сатудан түсетін салыққа байланысты. Төлемді ... ... ... жүргізуде салықты алып тастаса, бұл төлем карточкалар
нарығын біршама дамыта ... еді. Банк ... ... ... салу ... базасының жетілдірілуі несиелік төлем карточкаларының дамуына көмек
көрсетеді.
Заң жағынан қолма-қол ақшаларды ... ... ... ... шешілмеген. Қолма-қолсыз есеп айырысуды жүзеге асыратын ... ... ... бұл ... жаңа мәселелер тудырып, заңгерлердің
назарын аударуды талап ... ... жаңа ... қатар,
«пластикалық бизнеске» қатысушылардың өзара ... ... да ... ... ... керек.
Бұл жолда бірінші қадам жасалған: қылмыстық кодекс жасанды карточкалардың
дайындалуы мен сатылуына жаза қолдануды қарастырады. Қылмыстық ... ... қосу ... ... бұл ... ... ... және
оларды шешілуіне шаралар қолданғандығын көрсетеді. ... та ... ... ... ... шешілген жоқ. Жасанды төлем
құжаттарымен күресті ... ... ... қадам ғана жасалған.
Егер де қылмыстық құқық пластикалық карточкалар ... ... ... азаматтық заңда пластикалық карточкалар туралы ешқандай мәліметтер жоқ
және жақын арада мұнда ... ... ... пластикалық карточканы
ұстаушы мен банк- ... ... мен ... ... ... қарым-қатынастар ретке келтірілмеген. Бұл, егер алаяқтық болған
жағдайда қатысушылардың біреуіне заң бойынша әділетті шешімге қол ... ... ... ... ... ... қатысуынсыз
«пластикті» қорғаныспен қамтамасыз ету ... ... да ... жету ... ... Бірақ төлем карточкаларының ерекшеліктерін
жақсы білетін және алаяқтықтың алдын-алу тәсілдерін жақсы білетін мамандар
ғана халықаралық масштабтағы қылмыстық топтарға ... бере ... ... ... даму ... және ... ... өсу қарқыны уақыт өте бара тек қана тереңдей ... ... ... үшін ... екі ... жұмыс ітеу керек:
1. Полицияның офицерлік құрамын дайындау бағдарламасына ең ... ... ... ... ... ... ... бойынша барлық жұмысты арнайы ... ... ... ... ... туралы білетін
адамдар тобын қысқарту пластикалық карточкалармен операцияларды
қорғауда тиімді болады).
3) Төлем карточкалар ... ... ... ... ... ... ... карточкалар.
Қазақстандық банктерінің несие карточкаларын дамытуы төлем карточкалар
нарығын дамыту үшін маңызды элемент болып ... ... ... несиелерінің бір түрін білдіреді.
Атап өткендей, пластикалық карточкалар нарығының дамуына ... ... ... қатысты болып отыр. Бәрі бір, салық салудың қазіргі
ережелер кезінде де ... жылы ... ... ... ... ... Несиелік «пластикалық» нарықта ... ... ... ... нағыз бумды күтуге болады.
Сонымен, жүргізілген талдау ... ... ... ... ... ... ... және сандық өзгерістер болғандығын көрсетеді.
Және де осы нарық сегментіне көрсетілетін ... ... де ... барлығы төлем карточкалар нарығында жаңа қызметтерге тұрақты сұраныс
болады деп есептеуге негіз ... ... ... банктік қызметтердің берілген секторын зерттеу мен
болжам ... ... ... және ... ... да ... ... карточкалар айтылып өткен қасиеттеріне қарамастан, олар әлі
танымал ... ... Gartner Group ... ... ... 5 ... ... технологиясы біршама жетілдіріліп, 2009 жылдың
аяғына қарай пластикалық ... ... ... ... ... ... бұл ... қазіргі кезде 14% шамасын құрайды.
Пластикалық карточкалар қабылдайтын компьютерлер несие карточкаларын
пайдаланудағы шоттарды төлемеуден болатын ... ... ... өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы коммерциялық келісімшарт
көлемінің ұлғаюына көз ... ... ... ... кейбір ірі компаниялар өндірушілер мен
тұтынушыларға пластикалық карточкаларды пайдалану арқылы ... ... ... ... ... PayPal ... X.com компаниялары,
Flooz компаниялары, Monneta өнімдер пакеті, eCash Tehnologies компаниялары
болады[6].
Пластикалық карточкалардың ... ... ... ... яғни ... компьютері мен ... ... бар ... ... ... ... ... төлем жүргізу үшін ғана емес, сонымен қатар интернетте де ... ... ... Бұл ... арада болады (қазіргі кездің өзінде
Қазақстанда smart-карталарға негізделген пластикалық карточкалар ... ... ... да электронды төлем жүйелері жұмыс ... ... кең ... ... ... бизнес технологиясы
өзгермейді, бірақ қарапайым ... ... ... ... оны ұйымдастыра
алатын болады.
Сонымен, пластикалық карточкалар ... ... ... тудыруда, және көптеген сауда компаниялары төлемнің осы ... ... ... – қолма-қолсыз ақшалардың пайдалану
сферасын кеңейтетін өте ... ... ... ... ... ... ақша
беру де оңай (яғни ара-қашықтықта) және күнделікті «электронды емес» ... ... ... ... ... ... құны мен ... өңдеу құны дәстүрлі ақшаларды өңдеу ... ... ... ... ... ... ... құрылымын
өзгертеді және қызметкерлер санын қысқартады.
Қазақстан Халық ... ... ... ... даму ... 01.01.2008 жылға 10 мың микропроцессорлы пластикалық ... ... ... Бұндай жоспардың орындалуы, қызмет ... мен ... ... ... ... ... ... белсенді жұмысты талап етеді. 2007 жылы банк қосымша 300
банкоматты ... ... және ... ... бар
карточкаларға қызмет көрсететін бөлімдердің филиалдарында 10 POS-терминалды
орналастыруды жоспарлап отыр.
Қорытынды.
Қазіргі заманғы есеп ... ... ... төлем жүйесінің
пайдалануына жасалған анализ келесі тұжырымдарды жасауға мүмкіндік береді:
1. Қазақстанның нарықтық ... өту ... өзі ... жүйенің
қайта құрылуымен байланысты болды. Көптеген ... ... ... жаңа ... ... және ... құралы болып табылады.
2. Халықтық нарықтарда әр түрлі төлем ... ... ... ... ... бар. Ал ... төлем
құралы ретінде пластикалық карточкалар қарқынды даму кезеңін бастан кешуде.
3.Төлем карточкаларының нақты даму ... ... ... мен электронды коммуникациялардың жетістіктері негізінде олардың
жетілдірілуі саналады.
Сондықтан, болашақ - ... ... ... ... ... ... ... купюралар, металды монеталарды жартылай
ығыстырғандай ығыстыруы ... ... ... ... ... негізделген төлем жүйелері дамыған елдерде, ... ... ... Және де ... кейбір банктерінде
дәстүрлі жүйелердің даму кезеңінен әп-сәтте смарт-технологияларға ... ... ... ... EMV ... ... ... кодталуы мен карточкалардың микросхемасындағы ... ... ... ... ... келесідей артықшылықтарға ие болады:
- PVC пластик (поливинилхлорид) немесе жоғары дәрежелі;
- Магниттік сызық;
- Микропроцессор;
- Енгізілген шифрлеу алгоритмі;
- ISO және EMV ... сай ... ... ... біз ... процестерге үміттенеміз: әр ... ... мен ... ... ... ... болып пластикалық
карточканың ірі элементтерінің өкілдері қатысатын ұлттық стандарт бойынша
жұмыс табылады.
Сонымен пластикалық карточкалар – ... ... ... ... өте ... құрал екеніне көзіміз жетті. Егер сіз
әрқашан карточканы ... ... ... тұтынсаңыз және
өзіңізбен бірге үлкен ақша ... ... ... бел ... ... ... ... жасағыңыз келіп, оны қашан ... ... сіз ... ... ... ... сақтандыруыңыз мүмкін.
Сіз өзіңіздің валютаңызды конвертациялаудан құтыласыз. Сіздің банкіңіз
биржалық курс бойынша ... аз ғана ... ала ... ... ... келе, карточканы иелене отырып, сіз өзіңізбен бірге қолма-
қол ақшаны ұстаудың қажеттілігінен құтыласыз, ... ... ... сауда жасай аласыз және ... банк ... ... мен ... ... курсы арасындағы айырмадан ұтасыз.
Пластикалық карточканы қолма-қол ақшаның орнына пайдаланудың тағы да бір
артықшылығы, ... ... ... тек қана ... ... ... ... барлық есеп айырысулар тоқтатылады. Біз тек
қана клиенттің карточканы ... ... ... ғана ... ... ... белгілі бір шығындарға да кезігеді. Біріншіден, клиент барлық
ақшасын бірден беріп, оны ... бір ... ... ... ... ... көмегімен ұсынылатын ыңғайлылыққа төлеу керек.
Банктер карточка бойынша ... әр ... үшін ... ... ... қалады. Бірақ, басқа жағынан, клиент үшін бәсекелестікте,
бүгінгі күні банктер алатын комиссияның көлемін қысқартуда. Осыдан ... ... банк ... ... ... ... ... әжептәуір қалыптасқан.Бірақ,
екінші деңгейлі банктердің төлем карточкаларды шығаруына және олар бойынша
төлемдер көлемінің өсуіне қарамастан, ... ... ... тежейтін
бірнеше факторлар бар.Егер небәрі бірнеше жыл бұрын Қазақстанның тұрғындары
жалақыларын қолма-қол ақша арқылы алатын, ал төлем карточкалары тек ... ... ғана ... онда ... күні пластикалық
карточкалармен ешкімді таң қалдыра алмайсыз.
Жергілікті (нарықтағы үлесі 17,8 %) және ... ... ... %) ... ... шығаратын банктердің саны өсуде.Яғни, қазіргі
кезде екінші деңгейлі банктердің жиырмасы төлем ... ... ... ... алған.Қазақстанда пластикалық карточкалар
нарығының белсенді дамуы 1999-2000 жылдарға келді.Ол кезде олар негізінен
«жалақылық» жобаларда ... ... бір ... ... ... шығару көлемі туралы ақпаратқа
келетін болсақ, олар оны жария етуден бас ... ... ... ... және ... ... ... барлық карточкаларын шығаратын және
қазақстандық нарықта көшбасшы болып табылады, ол өзінің ... ... ... ... ашық ... айналыстағы жалпы төлем
карточкалар көлемі қазіргі кезде 1,3 млн. ... ... 65 % ... карточкаларының Ұлттық жүйесінің даму бағдарламасы, бөлшек сауда
айналымындағы қаржылық ағымдардың ашық ... ... ... ... ... кең ... ... төлем
жүйесінің дамуын көздейді.
Ұлттық Банктің Басқармасы қолма-қолсыз ... ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша Халық Банк бірінші қадамды
бастауда.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. ҚР Заңы ... және ... ... ... ... ҚР Заңы ... мен ақша ... туралы» 29.06.98ж.
3. ҚР ҰБ Басқармасының қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасында
төлем карточкаларын шығару және қолдану» ережесі 24.08.2000ж. №331
4. ... ... ... Банк ... ... ... Заң күші бар ... 1995 ... ... (соңғы өзгерістер мен толықтыруларды есепке алғандағы).
5. «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ж ... ... А.А., ... А.Г., Логинов А.И. «Пластиковые карты», БДЦ,
М., 1998 г.
7. Баймуратов У.Б., Омарова М.Ж./ ... ... ... ... // ... Казахстана №9, 2005г., 18 бет.
8. Быстрова Е., Cui prodect? / Е. ... // ... ... №6, ... ... К.К./ ... есеп ... жаңа құбылыстар және
ақшаның әртүрлі нысандарының ақша айналымындағы бәсекелестігіне
олардың ... // ... ... №6, 2006г., 28 ... Журнал «Мир карточек» №2, №3, издательство «Бизнес и ... ... ... №22, №41, издательство «КоммерсантЪ», 2001г.
12. Концепция Ф. Хайека и электронные деньги // Банки ... ... ... Д.М. ... ... ... дела» - Алматы:
Экономика, 1997 г.
14. Маргацкая Г.С., Напольских М.А., Орленко В.В. ... ... опыт и ... ... - ... 2003 г.
15. Макарова Г.Л. «Корпоративные пластиковые карточки» Финстатинформ,
М. 1998 г.
16. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және ... - ... ... ... ... В.В. ... ... на финансовом рынке Казахстана»/
В.В. Орленко // Вестник ... ...... 2000.-N ... С7 ... ... ... при использовании банками платежных карточек // ... ... ... Л.А. ... ... ... России, стран Западной
Европы, США и ... - М: ... ... ... безналичных платежей на примере пластиковых
карт // Казахстан на пути к ... ... ... ... и ... ... – Алматы: Экономика, 2001г.
21. Построение прогнозной ... ... ... ... ... – 2003г., ... ... карточки // Финансы и кредит №3.-1999г.
23. Филиппова Е. ... ... ... и ... ... ... Казахстана.- №11, 2000 г.-С.47-49.
24. Шеленков В.Г. Учет и ... ... с ... картами в
коммерческом банке // Финансы и кредит. - №8, 2000г.-С.18-24.
25. Delovaya Nedelya ... week) №5, ... ... ... www.webmoney.kz
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
Статистикалық бюллетень №11 (132) қараша ... ... ... мен ақша ... ... ... 1998 жыл. ... 1-тармақша.
[3] ҚР Ұлттық Банк Басқармасы бекіткен «Қазақстан Республикасындағы төлем
карточкаларын шығару мен ... ... ... » №276 ... ... Республикасының «Банк қызметі туралы» Заңы 1995 жыл 31
тамыз, 1-бап, 1-тармақша.
[5]Қазақстан Республикасының «Төлемдер мен ақша ... ... ... 1998 жыл. ... ... www.amazon.com
-----------------------
Интерчейндж үшін сыйақы
Сауда шоттары бойынша дисконттар
Процессинг бойынша шығындар
Құрылғыларды сату және ... ... ... ... ... ... шоттардағы құралдарды қолдану
Шығыстар
Табыстар
Банк-эквайер
Процессинг бойынша шығындар
Келісім-шарт талаптарын бұзғаны үшін жинақтар
Алаяқтық пен жасанды карталар шығыны
Интерчейндж үшін сыйақы
Үмітсіз несиелер шығыны
Жылдық жарна
Ресурстар ... ... ... мезетті
Алдын ала қорға алынған
Өздігінен несиеленетін
Операцияны жүргізу уақыты және төлем операциясының басталуы бойынша
Ұстаушының заңды дәрежесі бойынша
Жеке
Корпоративті
Автономды “электронды әмиян”
Эмитентте шоты ... ... ... ... ... ... тәсілі
Қарапайым
Күміс
Алтын
Платиналы
Электронды
Банктік
Жекеменшік
Ұстаушылар типі бойынша
Шотқа бақылау жасау әдісі
Эмитенттердің типі бойынша
Қағаз
(картонды)
пластикалық
металды
Графикалық жазу
Эмбоссирлеу
Штрих-кодтау
Магнитті сызықты кодтау
Чипті кодтау
Лазерлі жазу
Радиожелілік жазу
Идентификациялық
Ақпараттық
Қаржылық
Несиелік
Дебеттік
Овердрафтты дебеттік
Дайындалу материалы ... ... ... ... ... ... бойынша
Карточка түрлерінің классификациясы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қазіргі кезеңдегі сипаттамасы және даму деңгейі82 бет
Қазақстан Халық Банкінің жалпы сипаттамасы23 бет
Банктік операциялар жүйесінде клиенттерге қызмет көрсетудің ақпараттық жүйесін тұрғызуды жобалау68 бет
“Iссапарлар шығыстарының есебi” ақпараттық жүйесi81 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының халықаралық қатынасы және сыртқы саясаты8 бет
Қазақ халық аспаптар оркестрін шығармашылық жетілдіруді инновациялық технологиялық өркендету арқылы дамыту5 бет
Қазақстан Республикасындағы халықаралық тәжірибесі және қалыптасу проблемалары37 бет
Қазақстан Республикасының халықаралық валюта-несиелік институттармен ынтымақтастығы99 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь