Кәсіпорынның айналым қаражаттарын қалыптастыру көздері және оны пайдалану көрсеткіштері

ЖОСПАР
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ ИНФЛЯЦИЯ ҰҒЫМЫ
1.1 Айналым қаражатының қалыптасуы, құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Айналым капиталының негізгі капиталдан айырмашылығы, айналым қаражаттарының ауыспалы айналымы ... ... 8
1.3 Инфляция ұғымы, мәні және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10

2 КӘСІПОРЫННЫҢ АЙНАЛЫМ ҚАРАЖАТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ КӨЗДЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ПАЙДАЛАНУ КӨРСЕТКІШТЕРІ
2.1 Айналым капиталының қалыптасу көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Айналым қаржыларын тиімді пайдалану көрсеткіштері ... ... ... ... ...15
2.3 Кәсіпорынның айналым қаржыларына қажеттілігін анықтау ... ... ..17

3 КӘСІПОРЫННЫҢ АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ.ӘЛЕУМЕТТІК САЛДАРЫ

3.1 Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін тиімді басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ..18
3.2 Инфляцияның экономикалық.әлеуметтік салдары және антиинфляциялық саясат ... ... ..20
3.3 Қазақстан Республикасындағы инфляцияның ерекшеліктері ... ... ..25

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
        
        КІРІСПЕ
Кәсіпорынның айналым капиталын басқару механизмін жетілдіру отандық
экономика дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Әлеуметтік -
экономикалық тұрақсыздық және ... ... ... ... ... ... ... жұмысында айналым
қаражаттарын басқару мағызды орынды алады, себебі осындан кәсіпорынның
сәтті және ... ... - ... ... себебін
байқауға болады. Айналым қаржыларын олардың жеткіліксіздігі жағдайында
үнемді қолдану қазіргі кезде әрбір ... ... ... ... ... табылады.
Курстық жұмыстың өзектілігі айналым құралдар мен инфляцияның
экономикалық рөлін айқындау, ... ... ... ... ... ... экономикалық ғылымда маңызды орын алады оның
көрсеткіштері мен әлеуметтік – экономикалық салдарлары ... және ... ... экономикалық қауіпсіздігін бағалауда күрделі рөл
атқарады. Қазіргі замандағы ... осы ... ... ... ... ... себептерін және оның
ерекшеліктері мен ... ... ... бағыттарын айқындау
қажеттілігімен анықталады. Менің курстық жұмысымның ... ... ... ... ... аспектісі елеулі әсерін тигізді.
Курстық жұмыстың мақсатына айналым капиталының рөлін, орнын, атқаратын
қызметтерін анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- айналым қаржыларының ... ... мен ... ... ... ... ... пайдалану көрсеткіштерін есептеу;
- инфляцияның салдары мен ерекшеліктерін айқындау.
Курстық жұмыстың ... ... 3 ... ... ... ... және ... тұрады.
I Бөлім. Айналым капиталының экономикалық мәні және инфляция ұғымы.
Мұнда айналым кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жайлы мәлімет беріледі.
II Бөлім. Кәсіпорынның айналым қаражаттарын қалыптастыру көздері және
оны пайдалану көрсеткіштері. Бұл тараудың негізгі мақсаты - ... ... ... ... мен ... ... ... Инфляцияның экономикалық-әлеуметтік салдары, антиинфляциялық
саясат және Қазақстан Республикасындағы инфляцияның ерекшеліктері туралы
айтылады. Кәсіпорынның айналым ... ... ... ... ... ... ... анықталады
1 АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттерін қамтамасыз етудегі міндетті шарт –
қолда бар ... ... ... ... ... ... – бұл ... айналым қорларын құру, пайдалану және үздіксіз
өндірістік процестер мен өнімді өткізуді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... мәні ұдайы
өндірістік ... ... ... ... ... ... қаражаттарының құрылымы- деп барлық жиынтықтағы олардың бөлек
элементтерінің ара қатынасын ... ... ... ... ... жасау және оны жетік білу маңызды мәселелерінің бірі
болып саналады. Себебі, ... бір ... ... ... ... не ол, не бұл мезетін сипаттайды. Мысалы, дебиторлық берешек
үлесінің шамадан тыс артуы, қоймадағы ... ... ... ... ... ... нашарлығын білдіреді.
Айналым капиталының құрылымы әр салада әр түрлі. Ол ... ... ... ... қарқынына, қайта өнделетін
материалдардың ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... ... ... 80 пайызына дейін үлесін алады. Айнымалы
қорлар мен айналыс қорлары өндірістің айнымалы қаражаттарын ... ... екі ... ... Айналым өндірістік қорлар. Бұл өндіріс сферасымен байланысты
қорлар. Олар еңбек ресурстарында және құны ... және тез ... ... ... ... көрініс табады және өндірістік ... ... ... ... ... ... ... Айналыс қорлар. Бұл айырбас, яғни сату, сатып алу ... ... ... қорларға келесілер жатады:
1. өндірістік запас түріндегі айнымалы ... ... ... фабрикаттар, қосымша бөлшектер, ыдыстар, құрылыс
материалдары.
2. өндірістегі айналмалы ... ... ... ... ... өндіріс.
Аталған өндіріс запастарға және аяқталмаған өнімде қатысатын заттай
элементтермен қатар өндірістік айнымалы ... жаңа ... ... болашақ кезең шығындарынан тұрады.
Айналыс қорларына келесілер жатады:
1. дайын өнім: өндірілген және сатып ... ... ... ... ... ... облигациялар, ақшалай
аударымдар, есеп шоттағы ақшалай қаражаттар.
Айналыс қорлары өндіріс ... ... ... ... ... айналыс процесін ресурстармен қамтамасыз ету, кәсіпорынның қаражаттарының
айналымын ұйымдастыру және өндіріс пен айналыстың біркелкілігін жасау.
Айналым қаражаттары кез келген күйде, яғни ... ... ... ... пен материалдар күйінде артық ұстау шығындарды өсіреді, ал бос ақша
пайда алудың тиімді бағыттарына ... ... ... ... айналым қорлар мен айналыс қорларын айналым қаражаттары
деген категорияға біріктірлуі ... ... ... ... – бұл ... ... мен ... процестерінің
қосындысы. Айналым капиталының элементтері өндірістік сферадан айналыс
сферасына үздіксіз айналып отырады.;
Айналым қорлары мен ... ... ... ... процесті
қалыптастыратын айналымның қозғалысы бірдей сипатта болады.қайталану және
жаңартудың үздіксіз процесі ... ... ... ... ... ал оған ... ... айналым қаражаттары
деп аталады.
Айналым қаражаттарының ерекшелігі – ол шығындалмайды, қолданылмайды,
тек қана шаруашылық жургізуші субъектінің ... ... ... ... мақсаты қажетті материалды запастарды, аяқталмаған
өндіріс, дайын өнім және өны ... ... ... ... ... айналым қоры – еңбек заттары мен еңбек құралдарыныңарзан
бағалы және тез ... ... ... ... ... ... ... мәні өздерінің толық құнын дайын қнімге ... ... ... ... ... ... алайда өндіріс және
айналыс бірлестіктерін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... айналыс өоры ауыспалы айналым қаржылармен үздіксіз қамтамасыз етуде
тұрақты қозғалыста болуы тиіс, ... ... ... ... және заңды
ауысым нысаны пайда болады:
➢ ақшалайдан тауарларға
➢ адан ... ... ... ... және ... ... айналым қаражатын береді.
Айналым қаражаты – өнім мен оны сатудың ... ... ... ... ... ... мен ... қорларын құру үшін
бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға алдын ала берілетін ... ... ... ... өнімді өндіру және сату кезеңдерінде төлем
– есеп айырысу жұмыстарынан ... Бұл ... ... ... ... дер ... материалдық факторлардың айналымын
қаржылық қозғалысы ақша – төлем айналымына жалғасады.
Айналым қаражаты ауыспалы ... ... ... ... ... ... айналым қоры
Қалыптастыру көздеріне қарай:
▪ меншікті
▪ қарыз
Жоспарлау ерекшелектеріне қарай:
▪ мөлшерлеу
▪ мөлшерлемеу
Кәсіпорын жарғылық қорын ... ... ... ... ... қарай қаржылық мөлшерлерін белгілейді.
Айналым қаржыларының ауыспалы айналым ... ... ақша ... ... ... шикізатты сатып алуға
жұмсайды. Ақша қаражаты ақшалай нысанмен тауарлы ... ... ... ... ... ... қор мен жартылай фабрикаттар айналымының нәтижесінде
дайын өнім пайда болады.
3. Дайын өнім ... ... қоры ... айналысқа көшеді және
ақшалай нысанға айналады.
Капиталдың ауыспалы айналымын келесідей формуламен көрсетуге болады.
ҚЖ
А-Т ... Ө... Т'- ... А – ... Т – ... ҚЖ – құрал – жабдық, ЖК – жұмыс
күші, Ө – ... Т' – ... ... А' – ... ... ... келесідей әрекеттерден тұрады: айналым
капиталының жеке элементтері бойынша және жалпы кәсіпорын ... ... ... ... анықтау, өндіріс және айналыс ... ... ... ... таңдау, нақты жағдайы мен
тиімділікті қолдануды ... ... және ... тәжірибесінде айналым қаражаттары
келесілерге бөлінеді:
• Функционалдық арналымы бойынша – ақша қаражаттары олардың ... ... ... ... ... ескере отырып,
олар айналымдық өндірістік қорлар мен айналыс қорларға ... ... ... ... бөлу ... айналыс және өндіріс
фераларында болу уақытын талдау және есептеу үшін ... ... және ... ... ... ... қаражаттары
нормаланатын және нормаланбайтын түрлерге бөлінеді. Бұл жағдайда
айналым қаражаттары айналым ... ... ... ... ... ... ... (ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына)
айналым қаражаттары келесілерге бөлінеді:
• абсолютті өтімді: банк шоттарындағы ақша қаражаттары, ... ... тез ... активтер: жіберілген тауарлар, дебиторлық қарыздар
және басқа да активтер;
• өтімділігі төмен активтер: ... 1- ... ... ... ... бойынша құрамы мен
құрылымы.
|Айналым қаражаттарының тобы |Баланс активтерінің баптары ... ... ... ... ... қаражаттары: ... ... ... ... |
| ... ... шоты |
| ... ақша ... |
| |1.2. ... ... қаржылық |
| ... ... ... кіші тәуекелділікті |2.1. Күмәнді қарыздарды қоспағандағы|
|айналым қаражаттары ... ... |
| |2.2. ... ... |
| |2.3. ... өнім мен ... |
| ... ... ... |
| ... ... Орташа тәуекелділік деңгейлі |3.1. Құндылғы төмен және тез тозатын|
|айналым қаражаттарының салымдары ... ... құны ... |
| |3.2. ... өндіріс |
| |3.3. ... ... ... ... Тәуекелділігі жоғары айналым |4.1. Күмәнді дебиторлық борыштар ... ... |4.2. ... ... ... ... |
| |4.3. ... жоғары өндірілген |
| ... ... |
| |4.4. ... төмен дайын өнім мен |
| ... |
| |4.5. ... ... ... |
| ... қаражаттарының басқа да |
| ... ... ... ... ... | п.1 + п.2 + п.3 + п.4 ... | ... ... ... қалыптасу көздері болып жарғылық
капитал, резервтік капитал, жинақталған пайда және ... ... ... ... ресурстарға деген уақытша қажеттілікті
жабады. Оларды тарту өндіріс сипаты мен ... ... ... ... қаржыларға: банктік және ... ... ... ... төлемдерін уақытша төлемеу, займдар және де
факторинг, франчайзинг, дебиторлардан ... ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының өзінің құны болады. ... ... үшін ... ретінде акцонерлерге төленетін
дивиденд арқылы анықталады.
Айналым капиталының рационалды ... ... ... айналым
қаражаттарының элементтерінің негізделген көлемі мен ... ... ... ... ... жалпы көлемін анықтау ... ... ... ... ... ... айырмашылығы, айналым
қаражаттарының ауыспалы айналымы
Айналым капиталының негізгі капилалдан айырмашылығын келесі кестеден
көруге болады.
Кесте 2 - Негізгі және ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қорлар |
|1. Ұзақ мерзім бойы жұмыс істейді. |Бір өндірістік ... ... |
| ... |
| | ... ... ... қолпын |Өзінің бастапқа натуралды-заттай |
|өзертпейді, өзінің тұтыну құнын ұзақ|кейпін еңбек процесінде толығымен ... бойы ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... Бір айналымды ұзақ мерзім бойында|Айналым өндірістік циклға байланысты|
|жасайды, әдетте бірнеше жылдар бойы.|болады, кейде ... ... ... ... мүмкін ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... дайын өнімге толығымен |
| ... ... ... ... өндірістік айналым қаражаттары өндіріс сферасында ... ... ... ... жаңадан жасалған өнімге өзінің ... ... ... ауыспалы айналымы. Айналым қаражаттары үнемі
қозғалыста болады. Бір өндірістік ... ... олар ... ... ... үш сатыдан тұратын ауыспалы айналым жасайды. Бірінші
сатыда ... ақша ... ... ... ... ... ... үшін шарттарды төлеуге жұмсайды. Бұл сатыдан айналым қорлары айналыс
аясынан ... ... ... ... ... ... ... өндіріс процесіне тікелей өтіп,
әуелде өндіріс ... ... және шала ... ... ... өндіріс процесі – дайын өнімге (тауар нысанына) айналады.
Үшінші сатыда дайын өнім сатылады, нәтижесінде айналым қорлары өндіріс
саласынан айналыс аясына ... ... ... ... Бұл ... ... құралдарын алуға жұмсалып, жаңа ауыспалы айналымға ... 98 ... ... ... мына ... шығады:
А – Қ ... Ө ... Д – А1 ,
мұнда А – ... ... ... ақша
қаражаттары;
Қ - өндіріс құралы;
Ө - өндіріс;
Д – дайын өнім;
А1 - ... ... және ... ... ... ... 3 - ... капиталының айналымының сатылары мен нысандары.
| ... саты ... саты ... саты |
|Айналым ... ... ... ... ... ... ... ... |А - Т |Т – Ө – Т’ |Т‘ - А’ ... | | | ... құнның|Ақшалай |Тауарлы ... ... ... ... ... |Ақшалай |
| | ... | ... | | | ... |А – Ө ... |Қ - Ө -Д |Д – А’ ... | | | ... ... ... |Өндірістік |Айналыс қорлар ... | ... ... | ... ... айналымдылығын сипаттайтын бірнеше көрсеткіш
болады. Олардың ішінде ең қарапайымы – айналым ... ... Ол мына ... анықталады:
мұнда, Өқ - белгілі бір кезеңде өткізілге өнімнің құны (өнімді
өткізуден түсетін түсім).
Оқ – сол ... ... ... ... ... де ... ... түсім бір жылға есептелгенде, онда айналым
қаражатының орташа қалдығы да сол жылға алынады.[8, 158 б.]
1.3 Инфляция ұғымы, мәні және ... ... ... ... көп ... бойы ... ... «Инфляция» термині АҚШ-та 1861-1865жж. азамат соғысы тұсында, екі
жыл ішінде доллардың 60% - ға ... алу ... ... ... ... Инфляция дегеніміз не? Инфляция – бұл бағаның жалпы
деңгейінің өсуі . Ал ... ... ... – бұл елде ... ақша көлемінің тым көбейіп кетіп, оның ақша тауары (алтын) ... ... және ... ... ... ... ... Қазіргі
кезде қолданылып келе жатқан анықтама – бұл ұсыныс пен сұраныс ... жєне ... ... ... ... да ... шаруашылық
пропорциялар бұзылуы нәтижесі. Инфляция – ... ... ... ... ... ... өсуі ретінде анықталады.
Ақша массасының өсуі ірі масштабқа жеткенде ... ... ... массасындағы өзгеріс болып табылады.
Инфляция – бұл күрделі де, көпфакторлы құбылыс; ал қағаз ... ... ... тән және ... ... ... сипатталады. Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі ... ... ... ... ... ... ... ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге
десеңіз, ақша ол ... ... ... емес нақты құндылықтың өзі
болған: қажетті ақша ... ...... қорымен реттелген. Қағаз ақша
айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша ... ... ... Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор
сақтау үшін адамдар ... ... ... ... ... Қор ... ... шектелуі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға ... ақша ... ... тыс ... Артық ақша сұранымды
арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде бағаларға қатты ықпал жасап, оларды
көтеріп ... ... ... негізінде жіктейді. Инфляцияның мыныдай
типтері ... ... ... ...... 10% - ға ... – жылына 20% - дан 200% - ға дейін.
3.Гиперифляция – жылына 1000% - ға ... ... жеке ... осы ... Кейнсті
жақтаушы экономистер инфляцияның бірқалыпты(баяу) түрін өндірістің дамуына
қосымша оңды әсер ететін фактор ретінде ... Баяу ... ... ... – бір ... ... жүргізу құралы ретінде түсіндіреді.
Бірқалыпты инфляция саясаты өндіріс пен нарық ... ... ... ... ... ... береді.
Шоқырақтау (қарқынды) инфляция – экономика үшін едәуір қиын жағдай,
біраз іскерлік қатынастардың көбі қарқынды ... ... ала ... ... ...... ... өндіріс пен жұмыс бастылық, көлеміне
күйретерліктей ықпал жасайтындай төтенше тез қарқынды өсуі болып табылады.
Гиперинфляциянда ... ... ... ... ... ... ... Гиперинфляция кезінде бағалардың асу ... ... ақша ... ... көп есе ... ... Мәселе
мынада, егер бағалар жайлап, тұрақты өсіп келе жатса халық пен кәсіпорын
олардың одан әрі ... ... ... ашық және ... деп ... Біріншісі – бағаның өсуі,
екіншісі – тауардың жоғарлуы.
Ашық инфляция жағдайында бағалардың өсуі және өсу ... ... және ... түрде есепке алынады. Бірақ, бағалардың деңгейі ... ... ... да, ... ... жағдайы қалыптасуы мүмкін.
Инфляцияның бұл түрлі тауар тапшылығынан көрінеді. ... ... ... ... ... алу ... яғни ақша (табыс)
құнсызданады.
Ашық инфляцияны жіктеу үшін бірніше белгі қажет:
1.Бағаның өсу ... ... ... ... ... топтары бойынша бағаның өсу деңгейінің алшақтауы.
3.Инфляцияның күтілуі және алдын ала болжануы.
Бірінші белгі тұрғысынан ... ... ... бояу, секірмелі
және гиперинфляция деп ажыратылады.
Екінші белгі тұрғысынан инфляцияның екі түрін ажыратады: тең және тең
емес. Тең инфляцияда әр ... ... бір – ... ... ... тең емес ... әр ... бағасы бір – біріне қатысты үнемі
өзгеріп тұрады.
Инфляция теңгермелі түрде болуы мүмкін, яғни ... бір ... ... ... Бұл жағдайда бағалардың бір ... ... ... ... ... де өседі. Нарықта тепе – ... ... ... емес ... ... жеке товар топтарына бағы
бірқалыпты емес, әртүрлі қарқынмен өседі.
Үшінші белгіден ... және ... ... ... ... ... салдарынан білінеді. Егер фирмалар мен халық келесі
жылы баға 5 есе өсетінін ... онда ... ... ... олар ... өздерінің тауар бағасын 5 есе көтереді және ... ... ... шекпейді. Ал күтілмейтін инфляция жағдайында бағаның
10%- ке өсуі экономикалық жағдайды күрт ... ... ... ... айыра білген жөн. ... ... ала ... ... немесе оны үкімет арнайы мақсатпен
«жоспарлайды». Тосын инфляция ... ... және тез ... ... ... ақша ... және ... жүйесін бұзады.
Тұрғындар бағаның өсуінен ... ... ... ... ... тауарларды жаппай сатып ала бастайды. Сондықтан ... ... ... ... мен баға ... да тез ... ... бағалардың кенеттен, ... ... өсуі ... тосу ... туғызады. Егер тосын инфляция (бағаның
кенеттен өсуі) экономикасы дамыған елде пайда болса, ал ... ... әсер ... ... ... ... ... реттейді, бұл СССР (КСРО) –
да орын алған. Сондықтан тауарға сұраныстың ... баға ... ... ... сәйкес) және тепе – теңдіктен төмен болады. Содан дефицит
пайда болады. Дефицит көлеңкелі ... ...... ұдайы өндіріс процесінде сәйкессіздіктен туындайтын
бағаның өсуі ретінде анықталады. Ұзақ мерзімді болашақта, сондай ақ ... өсуі ірі ... ... ... ... факторы ақша
массасындағы өзгеріс болып табылады.
Инфляция негізінен ... ... әр ... байланысты болатынын еске ала отырып, оның негізгі
себептерін ... ... ... бұл ... шығындар мен
табыстар арасында қалыптасқан диспропорция немесе тепе – теңдіктің бұзылуы.
Бұл мемлекет бюджетінің тапшылығы түрінде көрінеді. Егер ... ... ... яғни ... ... ақша ... ... қаржыланған
болса, онда бұл айналымдағы ақша массасын арттырады және ... ... ... ... егер ... ... айтылған әдіспен, яғни орталық банктің несие беруімен жургізілетін
болса, түптен келгенде, бұл да инфляцияның ... ... ... осы күнгі экономикалық теория бағалардың жалпы ХХ ғасырда нарық
құрылымының өзгеруімен түсіндіреді. Қалыптасқан ... ... ... келуіне шек қою арқылы олигополиялық фирмалар жалпы сұраным мен
ұсыным арасындағы диспропорцияны мүмкін болғанша ұзақ ... ... ... ... ... экономикалардың ашыла түсуіне, олардың
дүниежүзілік шаруашылық ... ... ... байланысты
инфляцияның бір елден екінші елге ауысуы қаупі артады. ... ... пен ... және ... ... ... ... өздерінің
өнімдеріне бағасын арттыра түседі. Әрбір өндіруші өзін ... ... ... ... өніміне бағаны еселеп көтереді. Инфляцияның
себептері сан қилы, бірақ әр кезде ... ... бір ... ... ... ... түсіндіруге болады. «Инфляция»
ұғымының теоретикалық негізі өзінің арсеналында үш негізгі бағыттан ... ... ... ... ... ... ... теориясынан.
Инфляцияның Кейнс теориясы шаруашылық етуші субъектілердің кірістері
мен шығындарының талдауынан шығады және жиынтық сұраныстың көбеюіне ... ... ... бұл ... ... қамтылудың өсуіне әкеліп
соқтырады. Сонымен бірге жиынтық сұраныстың өсуі инфляцияның ... ... ... ... теориясы инфляцияның себептері ретінде қағаз
ақшаларымен айналым арналарының ... ... ... ... шын ... ... себептерден маңыздыларын
бөлуге болады. Біріншіден, айналымға жіберілген ақшалай салмаққа мемлекет
жағынан бақылаудың жоқтығы. Екіншіден, мемлекеттік ... ... ... шығындардың теңгерімсіздігі. Егер бұл тапшылық
жаңа ... ... ... ... ... ... онда ... ақшалар
массасының өсуіне әкеліп соқтырады. Экономиканы ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджеттің хроникалық тапшылықтарының
басты себептерінің бірі ... ... ... ХХ ... бағалар
деңгейінің жаппай жоғарлауы нарық құрлымының өзгеруімен байланысты. Қазіргі
замандағы нарық айтарлықтай дәрежеде ... ... ... ... ... едәуір билік жасауға ие. ... ... ... ұзақ ... 60-шы ... аяғында, 70-
ші жылдарда көптеген кәсіподақтарды еңбек ... ... ала ... ... ... ... түзететін өмір қүнының
өсіміне түзетулер енгізуге мәжбүр етті. Бесіншіден, ... ... ... бір сала ... ... ... отырып шеттен тыс дамуы.
Инфляцияның пайда болу себептері ... да, ішкі де ... ... себептерге көбінесе мыналар жатады: ... ... ... ... сыртқы саудалық және төлем ... ... ... пен мұнайға бағаның бірнеше есе өсуімен сүйемелденетін
құрылымдық әлемдік дағдарыстар (шикізаттық, ... ... ... ... ... қазақстандық экспорттың маңызды
бабын құрайтын жағармайға әлем нарығында бағаның ... ... ... астықтардың едәуір импорты жағдайларында ... ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ АЙНАЛЫМ ҚАРАЖАТТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ КӨЗДЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ПАЙДАЛАНУ
КӨРСЕТКІШТЕРІ
2.1 Айналым капиталының қалыптасу көздері
Айналым ... ... ... ... ... оларды
қолданудың тиімділігін анықтайды. Айналым капиталын ... ... ... ... ... деңгейін ескеру,
меншікті және тартылған ... ... ... ... ... және кәсіпорынның құжаттық тұрақсыздығын қамтамасыз етеді.
Айналым ... ... ... кәсіпорынның жарғылық
қорының құрастыру кезінде ... Бұл ... ... ... ... акционерлердің қаражаттары, акцияны сатудан
түсетін түсім, ... ... ... ... бюджеттен мақсатты
қаржыландыру. Негізгі капиталмен қатар бұл қаражаттар бастапқы айналым
капиталын ... ... ... ... ... Бұл
ресурстардың жеткіліксіз кезінде айналым ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының нормативінің өсуі жоспарлы уақыттағы
жоспарланған нормативімен өз ... ... ... арасындағы
айырмашылық ретінде анықталады.
Нормативті өсімді қаржыландыру меншікті көздерге теңестірілген меншікті
және тартылған қаражаттары есебінен ... ... ... ... таза ... өткен жылдардың
бөлінбеген табысы, уақытша мақсаттық арналымы бойынша қолданылмай жатқан
кәсіпорынның қорлары мен резервтерінің қалдықтары.
Айналым ... ... ... ... ... ... жеке ... теңестіріледі, себебі, ... ... ... оның іс ... қаржыландыру үшін қолданады, бірақ оған
жатпайды.[5, 189 б.]
Орнықты пассивке жататындар:
❖ жалақы жөнінде ең аз ауыспалы берешек және ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу
қорына аударым жарнасы;
❖ ақы төлеудің ... ... ... ... ... жоқ
жеткізушінің және акцептелген есеп айырысу құжаты бойынша ... ... және ... ... ақы ... тапсырыс берушілерге берешегі;
❖ салықтардың бірсыпыра түрлері бойынша бюджетке берешегі.
Айналым қаражаттарын ... ... да ... ... ... арнаулы қордың уақытша пайдаланбаған қалдығын жатқызуға болады.
Кәсіпорынның айналым қорларына мұқтажы жыл бойына түпкілікті сақталады.
Ол түрлі факторларға ... ... ... ... ... ... ... әркелкілілігі;
• қоймалардағы сатылған дайын өнімдердің қорлануы және т.б.
2.2 Айналым қаржыларын тиімді пайдалану көрсеткіштері
Кәсіпорынның өзіне тиесілі айналым капиталының болуы, оның ... ... ... жылдамдығы және оны тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... келесілер жатады:
1) кәсіпорынның төлем қабілеттілігі – бұл кәсіпорынның ... ... өтей алу ... болып табылады;
2) өтімділігі – кез келген уақытта қажетті шығыстар жұмсай алу қабілеті;
3) болашақта қаржылық ресурстарды ... ... ... ... пайдалану кәсіпорынның тұрақы жұмысын
ұйымдастыруда, кәсіпорынның ... ... ... маңызды роль
атқарады және көптеген факторларға тәуелді болады. ... ... ... ... ... ... өзгеруіне көптеген
факторлар әсер етеді:
❖ Өндіріс көлемінің төмендеуі және сұраныстың азаюы;
❖ Инфляция ... ... ... ... ... ... ... Банктік несиенің проценттік ставкасының жоғары болуы;
Бұл факторлар ... ... ... түрде айналым капиталын
пайдалануға әсер етеді. Сонымен қатар кәсіпорынның өзінің ішкі резервтері
арқылы айналым капиталының тиімділігін ... ... Ол үшін ... ... ... бір ... запастарды рационалды ұйымдастыру (ресурстарды үнемдеу,
оптималды нормалау, ұзақ мерзімді ... ... ... ... айнымалы қорлардың қалуын төмендету (қор
қайтымдылығын ... жаңа ... ... ... ... ... ... арзан материалды пайдалану);
- Айналысты тиімді ұйымдастыру (есеп айырысу жүйесін жетілдіру, ... ... ... ... ... ... айналымдылығын үнемі бақылау, тапсырыстарды
тікелей байланыстар арқылы орындау).
Айналым капиталының пайдаланудың тиімділігік көрсеткіштері келесідей:
1. ... ... ... Бұл пайданың айналым капиталының
қатынасы арқылы есептелінеді:
Р а.к = (Пс.т/Са.к) * ... ... ... ... ... теңгенің қанша пайда
әкелетіндігін және кәсіпорынның қаржылық тиімділігін сипаттайды.
2. Айналым капиталының айналымдылық коэфиценті:
Кайн ... өнім ... ... ... ... санын анықтау арқылы орташа бір айналым ұзақтығын анықтайды.
Айналым ... = ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалау үшін
қажет. өйткені айналым қорларының ... ... ... ... ... ... ... өскен сайын кәсіпорынның
инвестициялық тартымдылығы да өсе ... ... ... ... – бұл ... ... қысқа мерзімді
міндеттемелерінің қатынасы арқылы есептеледі:
Ктқ = ... ...... ... ...... ... – қысқа мерзімді міндеттемелер.
4. Өтімділік коэфиценті – ... ... ... ... ... Ол ... ... яғни айналым ... ... ... ... ... = АҚЗ/ҚММ мұндағы,
АҚЗ – ... қор ...... мерзімді міндеттемелер.
Айналым құралдарының айналымдылығын тездету – кәсіпорынның бірінші
кезектегі мәселесі, оны ... ... ... іске ... Өндіріс запастарын құру сатысында – ғылыми түрде ... ... ... ... ... ... фабрикаттарды,
жабдықтаушы бұйымдарды т.б. қамтамасыз етушілерге жақындату; тұрақты
ұзақ байланыстарды кеңінен пайдалану; ...... ... етуде қойманы кеңейту, материалдар мен жабдықтардың тиеу –
түсіру жұмыстарын механизациялау және автоматтандыру.
2. Аяқталмаған ... ...... ... ... ... ... өндіріс үлгісін дамыту; өнеркәсіп өндірістің
ұйымдастыру түрлерін жағалау, арзан құрастырылған, құны ... ... ... ... ... жетілдіру;
шикізат және отын – ... ... ... ... сұраныстағы өнімнің үлес салмағын көбейту.
3. Айналым сатысында – өнімді өндірушілерді тұтынушыларға ... ... ... ... және өз ... келісім –
шарт бойынша өте қатаң түрде өнімді тиеп жіберу. [2, 56 б.]
2.3 ... ... ... қажеттілігін анықтау
Айналым капиталын тиімді пайдалану көбінесе олардың қажеттілігін дұрыс
анықтау болып табылады. Себебі, ... осы ... ... ең төменгі мөлшердегі шығынмен табуға үлкен ... ... ... төмендетілген мөлшері кәсіпорынның тұрақсыз қаржы
жағдайына, өндіріс процесінің іркілісіне әкеліп соғады. Осының ... ... мен ... ... Осы ... ... қаражатының
көтеріңкі мөлшері кәсіпорынның өндірісті ұлғайту үшін күрделі қаржы шығының
жұмсау ... ... ... ... ... ... ... жоспары және өндіріс шығынының сметасымен үйлестіру керек. Мұнда
қажетті мөлшерде өнімнің нақтылы түрлерін және ... ... ... ... ... ... жеке ... қаражатының қажеттілігін
есептеген кезде мыналарды еске ... жөн. Жеке ... ... ... ... тек өндірістік қажеттілікті өтеу ғана
емес.[5, 245 б.]
Айналым қаражаттармен оптималды қамсыздану шығындарды ... ... ... ... ... қарқынды және
жинақы болуына алып келеді. Айналым қаражаттарын үлкейту ... ... ... ... ... ... бұл кәсіпорынға қымбат айналады,
себебі сақтауға қосымша ... ... ... ... ұсталынады.
Айналым қаражаттарын азайту ұдайы өндірістік процесті үзіп, кәсіпорынның
өзінің міндеттемелері уақытында жаба ... алып ... Осы екі ... ...... ... пайданы жоғалтуға әкелетін
ресурстарды дұрыс пайдаланбау.
Айналым қаражаттарының нақты қажетті мөлшері ағымдағы
қажеттілікпен анықталады және келесілерге тәуелді болады:
• өніріс сипаты мен ... ... ... ұзақтығына;
• жұмыстардың маусымдылығы;
• өндіріс қарқынының өсуі, өнімді өткізу ... мен ... ... ... кассалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру мен есептесу реті;
• кәсіпорынның қаржылық мүмкіншіліктері;
• төлемдердің келіп түсу ... мен ... және ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ӘЛЕУМЕТТІК САЛДАРЫ
3.1 Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін
тиімді
басқаруды жетілдіру ... ... ... ... ... жетілдіру.
Мұндай жетілдіру жолдары айналым активтерін қолдану тиімділігі мен
тәуекелділігінің берілген қатынасын ... ... ... ... құрау саясатының типіне байланысты болу ... ... ... ... ... ... ... саясатын
қалыптастырудың бұл сатысында клксі үш негізгі сатыдан тұрады:
... ... ... ... ... ... ... қорларды сату операциялық, оның ішінде өндірістік және
қаржылық ... ... ... шаралар жүйесі анықталады.
Бірақ жеке циклдарды ... ... және ... ... ... ... ... Екінші сатыда таңдалған айналым активтерінің қалыптасу саясаты,
жоспарланған өндіріс және ... жеке ... ... көлемі,
операционды циклдың жасырын қорларының қысқаруы негізінде ... жеке ... ... мен деңгейі жетілдіріледі.
▪ Үшінші сатыда қазіргі кезеңдегі кәсіпорын айналым активтерінің жалпы
көлемі анықталады:
АкКж = ШқСқ + ӨдСк + АаСк + ...... ... ... ... ... айналым
активтерінің жалпы көлемі;
ШқСқ – қарастырылатын алдыңғы кезең соңына кәсіпорынның дайын өнім
қорларының сомасы;
ӨдСк – ... ... ... ... кәсіпорынның дайын өнім
қорларының сомасы;
АаСк - қарастырылатын алдыңғы кезең соңына кәсіпорынның ... ... - ... ... ... ... ... басқа да
активтерінің сомасы;
2. Айналым активтерінің тұрақты және ... ... ... ... ... жеке ... ... қажеттілік және олардың
жалпы сомасы операциялық қызметті жүзеге аырудың маусымдық ерекшеліктеріне
байланысты өзгереді. Осылайша, агроөнеркәсіптік салалардың кәсіпорындарында
шикізатты ... алу тек ... ... ... ... бұл айналым
қаражаттарына деген қажеттіліктің бұл ... ... ... себеп
болады. Жеке салалардың кәсіпорындарында шикізатты өңдеу тек ... ... ... өнім ... өткізіледі, бұл кезеңдерде дайын
өнім қоры түріндегі айналым қаражаттарына деген қаажеттілікті анықтайды.
Айналым каражаттарына ... ... ... ... өніміне деген маусымдық сұраныспен айқындалуы мүмкін.
Сондықтан айналым қаражаттарын басқару процесінде олардың жыл бойындағы
максималды және минималды қажетті актерінің арасындағы айырманы ... ... ... алу ... 187 ... қааражаттарының тұрақты және айнымалы бөліктерінің қатынасын
жетілдіру процесі келесі сатылар бойынша жүргізіледі:
... ... ... ... ... ай сайынғы
динамикасының айналым күндеріндегі немесе алдыңғы жылдар ... ... ... нәтижелері бойынша олардың ... ... ... ... Жеке ... ол ... жеке ... бойынша нақтылануы мүмкін.
▪ Екінші сатыда "маусымдық толқынының" графигі нәтижелері ... ... ... орташа ... ... ... ... ... ... ... активтерінің тұрақты бөлігінің сомасы келесі
формула бойынша ... х ...... ... ... ... тұрақты бөлігінің сомасы,
ААк— қарастырылатын келесі кезеңдегі кәсіпорын айналым ... - ... ... минималды деңгейінің коэффициенті.
▪ Төртінші сатыда келесі кезеңдегі айналым активтерінің ... ... және ... сомасы анықталады. Бұл есептеулер
келесі формулалар бойынша есептеледі:
АААө макс=ААк х (Kмакс ... макс — ... ... ... активтерінің өзгермелі бөлігінің
максималды сомасы,
ААө орт — келесі кезеңдегі айналым активтерінің ... ... ... ... мен өзге ... тыс ... 8,3% бір мерзімде
азайту жағдайында кәсіпорынның айналым ... 15,2% ... ... ... құралдарының айналымдылығын жеделдету үрдісін
айқындайды. Оның неғұрлым өтімді бөліктеріндегі ... – ақша ... ... мерзімді салымдары босауының 58,5% көбеюі соның ... ... ... ... құны (АҚ) / фирманың барлық мүлкінің
құны (ФМ)
Жұмыстың бас кезеңі=5114/7851=0,7
Жұмыстың соңғы кезеңі=4587/7841=0,6
Айналым құралдарының ұтқырлық коэффициенттінің формасы=ақша қаражаттары
және қысқа ... ... ... ... ... ... бас кезеңі=234/2737=0,085
Жұмыстың соңғы кезеңі=371/3154=0,118
Кәсіпорынның барлық құралдары мен айналым ... ... ... кәсіпорынның құралдарының айналымдылығын жеделдету
үрдісін бекітеді. [9, 152 б.]
Кесте 4 - Айналым құралдарының динамикасы
|Көрсеткіштер ... басы ... соңы ... |% |
|1.Кәсіпорынның |7851 |7841 |-10 |0,1 ... ... | | | | ... ... |5114 |4587 |-527 |8,3 ... өзге ... | | | ... активтер | | | | ... ... |2737 |3154 |417 |15,2 ... ... |234 |371 |137 |58,5 ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... экономикалық-әлеуметтік салдары және антиинфляциялық саясат
Инфляцияның салдары өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу ... ... мен ... ... ... ... экономикалық жағдайдың
(конъюнктураның) уақытша жандануына ықпал жасайтын ... ... ... артып инфляция тереңдегенде ол ұдайы өндірістің кедергісіне айналады,
қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Инфляция қоғамда ақшадан қашу ... ... бұл ... да, ұлғаймалы түрде жүреді, тауар ... ... ... ... ... жойылады, ақша-несие жүйесінің қызметі бұзылады, тауарды
тауарға тікелей айырбастау (бартер) туындап ... ... ... өсуі ... (қазына) жүйесіне де теріс әсер
етеді, экономнкада ... ... деп ... нәтиже қалыптасады.
Бұл әсерді XX ғасырдың ... ... ... экономистері ашып
зерттеген еді. Инфляция салықтан түскен табысты (түсімді) құнсыздандырады.
Мысалы, егер салықтар жылдың үшінші ширегінде ... ... ... төртінші ширегінде төленген болса, онда ... ... ... түсімдер құнсызданады, яғни бюджет түсімінің нақты мөлшері
азаяды. Инфляция жағдайында тұрғындардың қолында сақталған ақша ... ... ... ... мен ... ... шегеді.
Экономиканың интеграциялануы (ұлттық шеңберден шығуы) инфляцияның бір
елден екінші елге ауысуына мүмкіндік береді, бұл ... ... ... қатынастарын қиындатады.
Инфляция және жинақтар. Инфляция жинақтардың иелеріне қатты нұсқан
келтіруі мүмкін. Бағаның өсуімен ... құн ... ... ... қабілет
қара күнге деп жинақталған жинақтар азаяды. Инфляция кезінде банктегі жедел
есеп ... ... ... жыл ... түсімдердің және
көзделген ауыр жағдайларды жеңіп шығу үшін бір кезде ... ... ... ... ... нақты құны. Әрине, жинақтардың барлық нысандары пайыз
әкеледі, бірақ дегенмен егер инфляция ... ... ... ... онда ... құны түсетін болады.
Инфляция және несиелі қарым – қатынастар. Инфляция сондай-ақ дебиторшы
мен несиешінің арасындағы кірістерді бөледі. ... ... ... ... (қарыз берушілердің) есебінен дебиторшыларға ... ... ... ... ... екі ... сатып алушыға
күтпеген бақыт әкелді, мысалы, 60-шы жылдардың ортасында қойылған пайыздық
мөлшермен ... ... ... Бір ... ... ... ... нақты ауыртпалығын едәуір жеңілдетті. Екінші
жағынан, ... ... құны ... ... ... ... өсті.
Номиналды ұлттық кіріс, демек, салық жиындары да инфляция ... ... ... ... ... өспейді. Бұл инфляцияның үкіметке
мемлекеттік қарыздың ауыртпалығын ... ... ... ... ... ... экономистер ашық түрде сұрақ қояды: қоғам
үкіметтің ынта қоятындығына сене ала ма? Шынында да, ... ... ... бір ... өздерінің қарыздарының нақты құнын төмендету үшін
инфляцияны соншалықты кең қолданды, қазір ... ... ... ... ... ... ... немесе қандай да бір басқа тұрақты
валютада алуына мәжбүрлейді. Бұл ... ... ... ... Кез ... ... ел ... төлеуге қажетті қарыздың құнын
емес, оның валютасының нақты құнын төмендетуге әкеліп соқтырады.
Инфляция және салықтар. ... ... ... тағы да ... элементі (дүрыс күткен жағдайларда, бірақ институттардың толық емес
бейімділігі) ... ... ... ... ... ... болады. Мұнда екі ірі проблема бар. Біріншіден, баға
деңгейінің өсуінен ... ... ... нақты кірістердің жалпы
көлемінде өседі, осылайша салықтардың ... ... ... Егер салықтар кейінгісінің көлеміне қарамай-ақ номиналды кірістерге
тұрақты пропорцияда тұрса, онда ... ... ... салық түрінде
өздерінің кірістерінің бірдей бағаның ... ... ... төлеуші еді. Екінші меселе капиталдың салық салуымен байланысты.
Капиталға салық салу кірістері жақсы кездерде де ... ... ... ... капиталдан түскен табысқа кіріс ретінде немесе арнайы, аса
төмен мөлшерлеме ретінде салық ... ... пе, ... ... ... Экономикада инфляция пайда болған кезде осы проблема одан ... ... ... капиталдың өсімі нақты ... ... аса ... әсер етеді. Бірде бір елде ... ... ... әсерінен болатын салдарлардың бейтараптандыруында айтарлықтай
табысқа қол ... ... ... ... ... мамандар
инфляциядан болатын залалдардың көбі, оның ... ... салу ... де ... ... да ... ықпал жасайды. 1958 жылы ағылшын
экономисі О.Филлипс осы ықпалды өлшеп көрсететін сұраным ... ... ... ұсынған екен. 1861-1956 жылдар аралығында Ұлыбритания
статистика мәліметтерін ... ... ... ақы ... ... ... арасындағы кері қатынасты ... ... ... ... анықтауынша, Англияда жұмыссыздықтың 2,5-3%-тен артық өсуі
бағалар мен ... күрт ... ... ... ... ... баға
мен еңбек ақының өсуін қалыптастырады ... ... ... ... ұлттық экономикада жұмыссыздықты инфляцияның өсу қарқынын арттыру
арқылы қысқартуға болады. Кейіннен американ экономистері Р. Солоу және ... ... ... ... оның ... ... ... берген.
Олар Филлипс моделінде еңбек ақы ... ... ... өсу ... ... Бұл ... Филлипс қисығы белгілі
экономикалық саясатты жүргізу үшін, ең ... ... ... ... бағаларды тұрақтандыру жағдайларын анықтауда
қолданылады.
Сурет 1- Филлипс қисығы. Қисық ... ... ... ... ... көрсеткендей, Филлипс кисығын қысқа мерзімдік
экономика жағдайында қолдануға ... ал ұзақ ... (5-10 ... пен ... ... өседі. Ұзақ мерзімде Филлипс заңдылығы
сақталмайды және оны белгілі бір жағдайлармен түсіндіруге болады.
Осы жағдайлардың арасында ... ... ... орны ерекше.
Мәселе мынада: үкіметтің жұмыссыздықты қысқарту мақсатында ... ... ... ... ... ғана нәтиже береді екен.
Айталық, номиналды еңбекақының өсуіне байланысты еңбек ұсынысы артады.
Сонда Филлипс қисығы концепциясына ... ... өсуі ... мүмкін. Номиналды жалақының өсуі осы инфляцияның өсуіне
байланысты ... ... ... ... сайын инфляцияның өсу қарқыны
номиналды жалақының өсуінен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Номиналды жалақы өскенде, кәсіпкерлер де еңбек факторына қосымша
сұранысты ... ... ... ... ... ... ... талабы кєсіпкерлер үшін тиімсіз болады, бұл нақты
пайданы азайтады. Сондықтан кәсіпкерлер косымша жұмысшыларды жұмысқа алуды
тоқтатады, ал ... ... олар ... орындарын қысқартып,
жұмыссыздықты арттырады. Бұл мәселеге 60-шы жылдары ... ... ... ... ... ... еді. Оның ... жұмыссыздықпен
инфляция арқылы күресу тиімсіз, керек ... ... ... ... ... ... өсуі ... нақты өсуіне сәйкес
еместігі анықтылған соң ... ... ... ... ... ... басталуы мүмкін.
Филлипс қисығының орнына 1979 ж. бастап ... және ... ... ... деп аталатын теория қолданылатын болған.
Бұл теорияның мәні мынадай: ұзақ мерзімде жұмыссыздықтың ... ... ... ... ғана ... баяу ... калыптасады, ал баяу
инфляция экономиканың өсуіне, қоғамның оңды ... әсер ... ... ... ... оның фрикциондық және құрылымдық
түрлерінен құралған болса, ... ... ... ... ... құрылымымен анықталады.
Инфляциялық салық - үкмет айналымға косымша ақша ... ... яғни ... ... станогы арқылы өз табыстарын ұлғайтады.
Инфляциялық салық басқа салықтарға ұқсамайды, оның ... ... ... ... артық басылуы бағаның өсуне ықпал етеді, бұл
ақша құнын жоғалтуға ... ... ... инфляциялық салық ақшасы
бардың бәріне салынады.
Антиинфляциялық саясаттың мақсаты инфляцияны ... ... ал ... ... ... етіп ... Ол үшін ... – несиелік,
бюджеттік, салықтық әдістері, ... ... ... ... ... ... ... Инфляциямен күресудің
әдістері тура және жанама болуы мүмкін.
1) жанама әдістер: а) оларды ... ... ... ... ... ... реттеу; ә) оларды орталық банктердің басқаруы арқылы
коммерциялық банктердің несиелік және есептілік пайыздарын реттеу; б)
коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... операциялары.
2) Тура әдістер: а) мемлекеттің несиелерді және сонымен ... ... тура және ... ... ә) ... мемлекеттік реттеу;
б) жалақыны мемлекеттік (кәсіподақтармен келісу бойынша) реттеу; ... ... ... ... мен ... және ... бағамын
мемлекеттік реттеу.
Антиинфляциялық саясаттың бірнеше жіктеулері бар. Мысалы, ортодоксальды
және гетеродоксольды.
1. Ортодоксальды нұсқасы экономикаға ... ... аз ... емес ... ... ... және айналымда ақшалай салмақтың өсу темпін ұстап тұру
проблемаларын шешуде оның қызмет саласын ... ... ... ... ... ... ... аса
белсенді мемлекеттік араласуды көздейді, соның ішінде: баға мен
жалақының өсімін уақытша ... ... ... ... ... ... жөніндегі шаралар, ең алдымен
салықтық ауртпалықтарды төмендету ... ... ... және ... ... ... ... қолдау; сыртқы сауда мен валюталық операцияларды
реттеу.
Құнсызданудың (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және экономикалық
салдары ... ... ... ... ... саясат жүргізуге
мәжбүр етеді. Бұл жерде экономистер ең алдымен мына сұрақтың жауабын ... ... де ... ... арқылы инфляцияны жою керек пе,
әлде инфляция жағдайына икемделген дұрыс па?
Бүл екі ұшты мәселе әртүрлі елдерде ... ... ... екен. Мысалы, АҚШ-та және Англияда инфляциямен күресу мәселесі
мемлекет деңгейіне көтеріліп қойылады. Басқа ... ... ... ... жүргізіліп, тіпті арнайы бағдарламалар да жасалады
(табыстарды индексациялау және т.б.) ... ... ... ... екі әдістемені бөліп айтуға
болады. Бірінші ... ... (оны осы ... ... ... ... белсенді бюджет саясаты жүргізіледі - ... ... ... мемлекеттік шығындар мен салықтар ... ... ... ... ... ... ... Осының
нәтижесінде сұраным қысқарады, инфляция қарқыны төмендейді. Бірақ сонымен
бірге ... өсуі де ... Бұл ... дағдарыс жағдайын
қалыптастырып, жұмыссыздықты ... ... ... Ол қоғам үшін
инфляцияны тежеудің құны болады
Екінші әдістемені жана ... ... ... ... ... орынға ақша-несие арқылы реттеу әдісін кояды. Бұл әдіс экономика
жағдайына жанама түрде икемді ықпал ... Бұл ... ... ... ... банк жүргізеді. Орталық банк айналымдағы ақша көлемін
өзгертсді және қарыз пайызы ... ... ... ... ... жасайды.
Қысқа мерзімдік саясат инфляция қарқынын уақытша ... Бұл ... ... өз ... ... бөлігін
жекешелендіріп, бюджетке қосымша түсім түсірсді; қосымша өнім өндіретін
кәсіпорындарға ... ... ... ... сату арқылы
инфляциялық сұранымды қысқартады; ... ... ... да ... ... ... ... етеді.
Инфляцияға қарсы саясаттық байланысты инфляциямен күресу ... ... ... ... ... ... ... арттырып,
өндіріс көлемін қысқартуы мүмкін. Мамандардың есептеуінше, инфляцияны 1%-ке
төмендету үшін жұмыссыздықты оның табиғи деңгейінен 2%- ке ... ... ... бірақ бұл жағдайда ЖҰӨ-нің көлемі оңтайлы деңгейінен ... ... ... ... инфляцияның ерекшеліктері
Осы күндері Қазақстанда қалыптасып отырған инфляцияның ерекшеліктерін
және негізгі себептерін ... ... ... ... ... қалыптасқан өндіріс, қаржы және баға ... ... ... ... ... ... кұрылымы қаржы баға жүйелерін анықтайды. Өндірісте
диспропорциялар қалыптасса, қаржы мен баға жүйелерінде де ... ... ... 70-ші ... даму кезеңдерінде қоғамдық
өндірістегі ... әр ... ... ... ... ... ... экономикасында тарихи түрде қалыптасқан диспропорцияларды
бірнеше топқа ... ... ... өнеркәсіп өндірісі мен ауыл шаруашылығы арасындағы алшақтық;
2) ауыр өнеркәсіп пен жеңіл өнеркәсіп арасындағы ... ... ... мен ... ... ... ... арасындағы
диспропорция;
4) әскери өндіріс пен ... ... ... ... ... пен ... емес өндіріс арасындағы
диспропорция т.б.
Бұл диспропорциялар Кеңес экономикасының өзінде бағалардың инфляциялық
өсуін тұрақты ... ... ... ... шаруашылық жүйесінде әрбір
10-15 жылда бір рет жүргізіліп келген бағаларды реформалау шаралары ... ... ... ғана ... ... ... ... оның ішінде шикізат өндірісі
мен түпкі өнімдер өндірісі арасындағы диспропорция. Тіпті бұрынғы ... ... ... есе ... ... ... ... Одағының, тіпті бүкіл социалистік елдер қауымдастығының
шикізат пен энергия өндіруші базасы ретінде дамып қалыптасқан. ... ... ... 90-95% ... жіберіліп отырған, ал
өзіне қажетті өндіріс құралдарының 90%, тұтыну товарларының 60% ... ... жүйе ... күйреген кезде Қазақстанда тауар
тапшылығы қалыптасқаны ... ... ... Ресейден тауарлар алу
үшін алынған несие көлемі бір жарым млрд. доллардан артып ... ... ... ... бағалардың өсуі мен ақшаның құнсыздануы
2000%-тен 20%-ке ... ... Бұл ... ... ... тек өзіміздің ұлттық валютаны (теңгені) енгізгеннен кейін ғана,
Қазақстан инфляцияға қарсы саясат жүргізіп, оның деңгейін 3 ... ... есе ... Бұл ... кездегі Қазақстанның макроэкономикалық
деңгейдегі айтарлықтай жетістігі болды. ... ... үшін бұл ... ... ... жоқ, оның ... ... өндіріс күрт кұлдырап
кетті. Мысалы, жеңіл өнеркәсіп пен ... ... ... 90%-ке, ауыл
шаруашылық пен азық-түлік өндірісі - 50-60%-ке қысқарды.
Қазақстанда жоспарлы экономикадан ... ... көшу ... ... ... қоса жүргізілді. Өндірістің ... ... ... жүріп жатты.
Реформаның барлық кезеңінде кейде әсіре инфляцияға арналған өршімелі
инфляция экономикалық дағдарыстың дәлелді сипатыты болып табылады. ... 1992 ж. 3006 %-ды, 1993 ж. 2266 %-ды ... ... айлық
қарқыны көбіне 30 % мөлшерінен асты, ал 1993 ж. ... ... ол 55 ... Бұл жағдай стагфляция деп аталады. 1994 ж. ... ай ... ... 1993 ж. осы ... ... 608 %-дан 759 %-ға
көтерілді.
ҚР Ұлттық ... ... ... ... саясат арқасында жағдай
өзгеріп, инфляция айына 18-19 % деңгейінде ... ... ... ... ... ... индексі 1997 ж. - 11,2 %; 1998 ж. ... 1999 ж. - 17,8; 2000 ж. - 9,8; 2001* ж. -6,4 %-ды ... ... ... кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... құлдырауынан болған тауар
тапшылығы;
-өндірілген өнімдерге энергетикалық, материалдардың, ... ... ... тауарлары мен қызметтеріне бағаны негізсіз көтеруге мүмкіндік
берген жеке тауар өндірушілер монополизмі;
-мемлекеттік бюджеттің тапшылығы, оны ... үшін ... ... ... өнімсіз шығындарының жоғары деңгейі;
-басқа мемлекеттердегі экономикалық дағдарыстардың ... ... ... ... ... саясатын ұстануға мәжбүр
болды, Ұлттық банк несие беру процентін және міндетті резерв нормасын өте
жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... нәтижесінде инфляция ауыздықталды, сонымен бірге ішкі өндіріс пен
нарық екі-үш есе ... ... ... ... ... қалды,
жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқа өнім шығаратын шикізат ... ... ... жоқ, ... ... көлемін айтарлықтай
өсірді. Нарыққа көшу жылдары Қазақстанда бұрыннан калыптасқан ... ... ... ... арта түсті.
Инфляцияны тез ауыздықтау ... ... ... ... ... ... ... шараларын белгілеумен байланысты болды.
Республикамыз ТМД аумағында ... бірі ... ... ... зандарды қабылдады: "Шетелдік инвестициялар туралы" ... жәнс ... ... ... да міндетті төлемдер туралы" ... ... жүйе және ... ... ... "Стратегия-2030" сәйкес инфляция қарқынының жыл ішінде 5-6%
шамасында болуына ұмтылып отыр. Мұндай нәтижеге жету үшін Үкімет:
- ... және ... ... қаталдандырады;
- ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістетуге көмектесетін қаржылық
механизмді дамытады;
-жинақтаушы зейнетақы қорларға ақшалай ... ... ... ... ... етуге ұмтылады;
- бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланады;
- ... ... ... ... ... ... ... жұмысты қорыта келе біз курстық жұмыстың мақсатына сәйкес
қарастырылған міндеттер мен алға қойған ... ... ... ... ... ... айналым капиталының экономикалық мәні мен ... ... ... айналым капиталы деп – кәсіпорынның айналым қорларын құру,
пайдалану және үздіксіз өндірістік процестер мен ... ... ... үшін ақшалай қаражаттарының жиынтығы.
Айналым қаржыларының ауыспалы айналым кезеңдері:
1. Кәсіпорын ақша ... ... ... ... ... алуға
жұмсайды. Ақша қаражаты ақшалай нысанмен тауарлы ... ... ... ... ... ... қор мен ... фабрикаттар айналымының нәтижесінде дайын
өнім пайда болады.
3. Дайын өнім сатылады ... қоры ... ... ... ... ... айналады.
Екінші бөлімде, айналым қаржыларының қалыптастыру көздері, пайдалану
көрсеткіштері және жетілдіру жолдарын айқындап қорытындылауға келдік.
Жалпы кез-келген ... ... ... ...... ... және үнемді жұмсау.
Үшінші бөлімде, инфляцияның мазмұны мен салдарын қарастырдым.
Инфляция – бұл көп ... ... және ... ... ... – таза ... ... Инфляция айтарлықтай дәрежеде сол немесе
басқа елдің экономикалық дамуының нақты ... ... ... ... ... елерде инфляциялық үрдіс кірістерге
бюджеттік шығыстардың күрт жоғарлауымен болатын артық ақшалай эмиссияның
анықтаушы әсерінде ... ... ... ... ... ... салмақ
орталық банктердің қатаң бақылауыда болады. Сондықтан ақшалай салмақтың
айналым арналарының ернеулеуі ... ... ... Құрамы мен қалыптасуы талданды;
❖ Пайдалану көрсеткіштері есептелді;
❖ Инфляцияның ерекшеліктері мен ... ... ... ... қойылған міндеттері мен мақсаттары іске
асырылды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1) О. ... ... ... ... ... ... 2007 ... Қ.К. Кеулімжаев, З.Н.Әжебаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева,
«Қаржылық есеп» Алматы, ... 2001 ... ... ... ... 2007 ... ... Э.Т.Төлегенов, Ж.Г.Жұмағалиева «Кәсіпорын қаржылық
жағдайын талдау» Алматы «Экономика» 2001 жыл
5) Қ.Ж.Оразалин «Кәсіпорын экономикасы» Алматы 2002 жыл
6) Қ.С.Есенғалиева ... ... 2002 ... ... Б.О. ... «Менеджмент» Алматы 2006 жыл
8) Ұ.М.Искаков, Д.Т. Бохаев, Э.А.Рузиева «Қаржы нарығы және ... 2008 ... ... ... ... менеджмент» Семей 2006 жыл
10) Р.Қ.Ниязбекова, Б.А.Рахметов, П.Т.Байнеева «Кәсіпорын экономикасы»
Алматы «Экономика» 2008
11) Экономика фирмы: Учебник/ под ... ... ... –М, ... ... предприятия: Учебник Вузов /Под ред. В.Я.Горфинкеля,
Е.М.Купрякова. –М: Банки и биржы, Юнити, 1996
13) ... ... ... – казакша қазіргі уақыттағы
экономикалық ... ... ... 2004 ... ... ... өнеркәсібінің индустриялық деңгейін
көтерудің экономикалық механизмі» Алматы 2005 жыл
15) Қ.С.Сәкібаева ... ... ... ... /Қаз ҰУ ... 2006 жыл
16) Әубәкіров Я. Ә., Байжұмаев Б. Б., Жақвпова Ф. Н., Табеев Т. П. ... ... ... оқу ...... Қазақ
университеті, 1999ж.
17) Крымова В. «Экономикалық теория» - Алматы, 2003ж.
18) Қабдиев Д. Қ., Оралтаев Т. Қ., Ескендіров Ә. Е., ... С. ... Б. Х., ... А. Б., ... А. Т. – ... ... ... ... Осипова Г. М. –Экономикалық теория негіздері/ Алматы 2002ж
20) Сейтқасымов Ғ. С. – Ақша, несие, банктер/оқулық Алматы: ... ... ... ... ... ... экономистов(www.economica.ru)
23) Акежан Қажыгельдин-«Казахстан в условиях реформ»-Брюссель 1996ж
24) Чепурин М.Н.,Кисилёв Е.А.-«Курс экономияеской теории»-Киров «АСА»-
2001ж
25) Назарбаев Н.Ә.-«Сындарлы он ... ... ... ... өсу ... ... ... өсу факторлары
Техникамен қайта жабдықтаудың, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды қайта құру
және жаңадан салынатындардың нәтижесінде жабдықтардың өнімділігін арттыру
Жабдықтардың ... ... ... ... пен ... ... жақсарту.
Жаңадан қатарға қосылатын қуаттарды игеруді жеделдету
Жаңадан қосылатын кәсіпорындардың қуат ... ... ... ... машинамен алмастыру
Айналым
қаражаты
Өндірістік айналым қоры
(өндіріс саласында)
Айналыс қоры
(айналыс саласында)
Өндірістік запастары, айналым қаржылары
Өндірістегі айналым қаржылары
Дайын өнім
Ақша ... ... ... ... ... ... жартылай фабрикаттар, көмекші
материалдар: отын, ыдыс, қосалқы бөлшектер, арзан бағалы тез тозатын
заттар.
Аяқталмаған өндірістер, ... ... ... болашақ
шығындар.
Қоймаға тиелгендер
Банк және кассалық шоттарындағы ақша қаражаты есеп айырысу қаражаттары,
есеп ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет
Тоқтарбайұлы қобыланды7 бет
«Metrocom Service» ЖШС40 бет
«АДМА» ЖШС»кәсіпорнының қаржылық- экономикалық көрсеткіштері. Іс-тәжірибе есебі47 бет
«БИАР» ЖШС-нің АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ БӨЛУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ75 бет
«Жылуэнергоремонт» ЖШС-де іс-тәжірибеден өту есебі61 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
«Транс Техно Сервис» ЖШС- нің ағымдағы және корреспонденциялық шоттардағы ақшалардың есебі86 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь