Қазақстан Республикасындағы ақша айналысы

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І. Ақшаның түрлері мен ақшалық белгілер, олардың дамуы
1.1.Ақша айналысының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2.Ақша жүйесі жөнінде түсінік, оның элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3.Ақша жүйесінің типтері мен қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

ІІ. Қазақстан Республикасындағы ақша айналысы
2.1.Қазақстандағы ақша жүйесі мен ақша айланысының ерекшеліктері ... ... ... ..18
2.2.Қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесін
талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

ІІІ. Ақша жүйесін жетілдірудің қиындықтары мен мүмкіншіліктері
3.1.Ақша жүйесін жетілдірудің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
3.2.Ақша жүйесін жетілдірудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
І. Ақшаның түрлері мен ақшалық белгілер, олардың дамуы
1.1.Ақша айналысының
сипаттамасы.................................................................
5
1.2.Ақша жүйесі жөнінде түсінік, оның
элементтері........................................9
1.3.Ақша жүйесінің типтері мен
қызметтері....................................................13
ІІ. Қазақстан Республикасындағы ақша айналысы
2.1.Қазақстандағы ақша ... мен ақша ... ... ... Республикасындағы ақша жүйесін
талдау.....................................................................
...............................................21
ІІІ. Ақша жүйесін жетілдірудің қиындықтары мен мүмкіншіліктері
3.1.Ақша жүйесін жетілдірудің шетелдік
тәжірибесі.......................................26 3.2.Ақша жүйесін
жетілдірудің
жолдары...........................................................29
Қорытынды...................................................................
......................................31
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..32
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Жалпы ... ... ... ... айналысын ұйымдастару ақша жүйесі болып табылады. Әрбір мемлекеттің
өзінің ұлттық ақша жүйесі бар.
Қазақстан Республикасының ақша ... 1995 ж. 30 ... ... ... банк ... Қазақстан Республикасы
Президентінің заң күші бар жарлығына байланысты ұйымдастырылған. Жарғы ақша
айналысын ұйымдастыру негізін және ... ... онда ... ... ақша ... ... ... қатар монеталарды жасау
тәртібі, ақша айналысын ұйымдастыру және ... ... ... /1, 3 ... ... ... етілуі және банктік жүйенің ... ... ... ... ... ... ... орындалды.
Осыған орай, бағдарламаға сәйкес "Қазақстан Республикасы Ұлттық банк
туралы" және "Қазақстан Республикасы ... және ... ... туралы"
Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар төмендегідей ... ж. 6 ... "Заң күші бар, ... ... Президентінің
Жарлығына толықтырулар енгізу ... 1997 ж. 28 ... ... ... ... туралы", 1997ж. 11 шілдеде ... ... ... Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заңдары ... ... ... ... банк және ... ... Үкіметі
саналады. Бақылау агенттері болып, заң ... ... ... ... ... атап ... валюталық операциялар
жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Дүниежүзілік валютаның қазіргі кезде ... ... және ... ... мен оған ... ... де қоса енеді; ... ... ... ... паритеті мен курсының механизмі, валюталық
шектеудің көлемі; халықаралық есептеу ... ... ... ... мен дүниежүзілік алтын нарығы. Қазіргі халықаралық валюталық жүйеге
халықаралық ... қор (ХВҚ) ... оған ... ... ... ... ... ережелерін айқындау және оның орындалуын бақылау,
валюта қайырымдылығына ықпал жасау және ... ... ... ... міндеттері:
- Ақша – жүйе – ақша айналысының өзара ... ... ақша ... ... ... мен ... ... дамуын қарастыру;
- Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесінің дамуын талдау;
- ақша ... ... ... мен даму ... ... ... ақша жүйесін ұйымдастыруды және ... ... ... ...... жүйесін сыртқы сауда мен валюта несиелік қатынастардың
халықаралық стандартына сәйкес қайта құру керек.
Республикада ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың соңғы маңызы бар. ... ... алда ... ... міндет – оның тұрақтылығы мен жоғары ... ... ... ету, оны ... ... айналдыру. Қазіргі
таңда, теңгені тауарлармен, алтын – ... ... ... ... оны ... деңгейде ұстап отыру басты міндеттерінің бірі болып
табылады.
Зерттеу ... ... ... ... ... Республикасы
Ұлттық банк туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар
жарлығы, ... ... ... ... ... ... 1997 ж. 28 сәуірде "Қазақстан Республикасындағы вексельдік
айналыс туралы", 1997ж. 11 ... ... ... ... ... ... ... заң актілеріне өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы" заңдары ... ... 5 ... ... ... мен ... белгілер, олдардың дамуы
1.1. Ақша айналысының сипаттамасы.
Ақша айналысы ұдайы өндірістік процестің әр ... ... өте ... ... ... ... емес ... болатын өндірістік және жеке
тұтынуға арналған өндірілген өнімдер мен көрсетілген қызметтер ақша ... ... ... ... оның ішінде қосымша ... ... әрі ... ... ... несие мен басқа қаржы ресурстары
қалыптасып, қайта бөлінеді және ... Бұл ... ... ... мен ... ... арасындағы, олардың мемлекет
арасындағы, шаруашылық жүргізуші ... және ... ... ... пен ... арасындағы, сондай-ақ жеке азаматтардың
арасындағы тікелей ақша қатынасында қолма-қол ... ... ... формада есеп айырысулар болады. Бұл жағдайда есеп айырысудың қолма-
қол ... ... мен ... ақша ... ... өзара тығыз
әрекеттесіп, бірыңғай ақша айналымын құрайды. Сондықтан да барлық ақша
қызметтерінің ... ... ... ... ... етуі ... ... процесінде жалпы ұлттық өнімнің одан әрі және ... ... ... ... ... ... бөлу және ... бөлу
барысында пайдаланылуы ақша айналымын қалыптастырады.
Кәсіпорындардың, ұйымдардың арасында, олар мен ... ... ... ... ... мен қызметтерді өткізу себебі
бойынша орын алатын ақшалай есеп айырысулар ақша айналымының көп ... ақша ... ... айналымының ақшалай жағын ғана білдірмейді.
Ақшалай айналымның жиынтық көлемі кәсіпорындардың, ұйымдардың және ... ... мен ... ... сомасынан әрдайым көп жоғары
болады. Мұны ақша ... ... мен ... сату және ... ғана ... түсіндіруге болады. Ақшаны шаруашылық
жүргізуші органдар жұмысшылар мен ... ... ... еңбекақыны төлеу үшін пайдаланады. Ақша, сондай-ақ жәрдемақы,
зейнетақы, шәкіртақы, сақтандыру, ... және т.б. ... ... ... ақша ... көп ... - ұлттық табыстың
қалыптасуымен, ... және ... ... ... ... ... құрайды. Ұлттық табыстың қалыптасу сатысында ақша ... ... да, жеке ... да ... ... ... мен өткізу процесінде қалыптасатын шаруашылық органдардың
таза табысы пайда мен айналымнан ... ... ... ... ... айыалымнан алынатын салық пен пайданың бір бөлігі ... ... та өз ... бір ... мемлекеттік бюджеттің
табысына аударады./5, 121 б./
Ақша айналымының біршама бөлігі мемлекеттік бюджеттің табысын пайдалану
сатысында, яғни ... ... ... ... ... және т.б. қаржыландыруда жүзеге асады.
Ақша айналымының бір бөлігіне банктің несиелік ресурстарын жұмылдыру
және оларды ... ... ... жатса, тағы бір бөлігіне
сақтандыру бойынша төлем, ... ... ... және ... ... айналымының жалпы көлеміне халықтың тұрғын үй, коммуналдық қызмет,
газ, электр энергиясы, жылу энергиясы, байланыс қызметі және кәсіпкерлердің
тұрмыстық ... ... және ... да ... ... ... үшін төлейтін
төлемдермен байланысты айналым да кіреді.
Осылайша, бүкіл ақша ... ... ақша ... және қолма-қол
ақшасыз айналымға бөлінеді, сондай-ақ, ол төменде келтірілген ретінде де
бөлінеді:
- тауарлық ... яғни ... ... мен өткізу процесін
бейнелейтін ақша айналымы;
- еңбекақы ... ... ... ... ... төлемдерін төлеу, халықтық, көліктік, тұрмыстық ... ... ... ... орын ... ... емес ... ақша
айналымы.
Сонымен, ақша айналымы төлем құралы және айналыс құралы қызметінде
төлемдердің ақша ... ... ... ... қалыптасатын
кәсіпорындардың, шаруашылық, мемлекеттік, жеке және ... ... және ... ... ... қаражаттар жиынтығын
білдіреді. Қолма-қол ақшаның көмегімен және қолма-қол ақшасы есеп айырысу
тәртібімен жүзеге ... ... ... әрі әлі атала қоймаған барлық
ақшалай төлемдердің жиынтығы ақша айналымының мазмүнын қүрайды.
Экономика тиімді басқарылғанда ғана ақша айналымын дұрыс ... Ақша ... ... оң ... де, ... ... де ... Шаруашылықты жүргізудің тәжірибесі мемлекеттің бірыңғай эмиссия,
несие, есеп айырысу орталығы болып табылатын банктің (ҚР Ұлттық банк) ... ... ... ... лайықтығын дәлелдеп берді. Ол
елдегі ақша айналымы мен ақша айналысына жауапты ұйым.
Ақша айналымы ... ... ... ... ... ұйымдар мен мекемелер, шаруашылық органдары өз ақшаларын
банктерде сақтауы керек;
- шаруашылық органдарының ... ... есеп ... әдетте,
қолма-қол ақшасыз аударымдар мен өзара талаптарды шегеру ... ... есеп ... құжаттары тек банктер мен байланыс органдары арқылы
өтетін төлемдер үшін ... әрі олар ... ... ... ... ... тек ... келісімімен ғана жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ұйымдастыруда маңызды
рөл атқарады.
Мынаны айрықша айта кету керек, ақша өзінің айналысында қолма-қол ... ... ... айналысқа және осыған керісінше қолма-қол
ақшасыз ... ... ақша ... ... өтіп ... ... қолма-қол акшамен берілетін сауда ұйымдарының түсімі ... ... ... ... ... ... қаражатқа айналады, олар
осылайша өз ... ақша ... ... ... ... өз ... кеп түскен бұл ақша сомасын жұмысшылар ... ... ... ... ... үшін ... банк ... шаруашылық органдардың кассасына, шаруашылық
органдардың ... ... ... ... ... кассаларға және мекемелерден банк кассасына түсіп, ұдайы ауыспалы
айналым жасап, ... ... ... ... бәрі ақша ... ... ... Бірыңғай ақша қолма-қол ақшасыз ... да және ... ... есеп ... ... ... тек ... ақшаның қозғалысын ғана қамтиды, ал ақша
айналымына қолма-қол ақша ... да, ... ... айналымы да
кіреді. Ақша айналымы ақша айналысына қарағанда сыйымдылығы жоғары, яғни
мағынасы кең ұғым ... ... аты ... ... ... ... бөлімді
қорыта келе, ақша айналысы туралы мынадай сипаттама беруге болады: ақша -
айналыс ... ақша ... ... ... ... әр ... ... өте күрделі жүйе. Ақшаның көмегімен табыс, оның ... ... құны ... әрі ... 251 ... . Ақша ... жөнінде түсінік, оның элементтері.
Ақша жүйесі - қандай да бір елде ақша ... ... ... ... ... ... ... өркениеттегі ақша
жүйелерінің жекелеген элементтері ежелден белгілі әрі олар құнның ақшалай
формасы - ақшаның ... ... ... Ұлттық акша жүйесі ХV-ХVІІ
ғасырлардан ... ... ... өз эволюциясында ақша - тауар қатынасының даму деңгейіне
тікелей тәуелді ... ... ... ... ... өз акша ... бар. Ол ... элементтерді қамтиды:
- ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі;
- ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... және қамтамасыз
ету сипаты;
- ақша айналымын ақша-несие тұрғысынан реттеудің ... ... ... ... оны ... валютаға айырбастаудың
тәртібі.
Ақша жүйесін ұйымдастырудың принциптері мыналар:
- ақша жүйесінің орталықтандырылған басқару принципі. Ол көбінесе
шаруашылық ... ... ... ... негізделген
экономикалық әдістерге жүгінеді;
- тиісті болжауларды жасау негізінде ақша айналымын ... ... ақша ... ... және икемділік принциптері, ақша
айналымы экономиканы ақшалай қаражатпен қамтамасыз ету керек, алайда
инфляцияның дамуына жол бермеуі қажет;
- ақша ... ... ... ... Бұл ақша эмиссиясының
несие операциялары негізінде жүзеге асырылатынын білдіреді;
- эмиссияланған ақшаның қамтамасыз етілу принципі;
- Орталық банк тәуелсіздігінің принципі.
Ақша бірліктерінің атауы. Ақша ... - ... ... ... өлшеуге
және тұлғалауға қызмет ететін, заңмен бекітілген ақша белгісі. Орталық ... ... ... ... ақша ... ... ... болып табылады, яғни бұл Қазақстан аумағында борыштарды өтеуге заң
бойынша міндетті түрде ... ақша ... ... ... ... ... Республикасында 100 тиыннан
тұратын казақстандық ... ... ... мен ... ... басқа да құнды ... ... ... ... ... ... оларды шығарудың тәртібі және қамтамасыз ету
сипаты. Барлық төлем түрлеріне олардың көрсетулі құны бойынша ... ... ... пен тиыннан тұратын ... ... ... Ақша ... ... ... айналымын ұйымдастыруды
және айналымнан алуды Орталық банк қолма-қол ақшасыз ... алу ... пен ... сату ... тек бір өзі ғана жүзеге асырады.
ҚР Ұлттық банк банкноттары мен тиындары Ұлттық ... ... ... ... ... әрі оның барлық активтерімен ... ... банк ... ... ... туралы
хабарламаларды бұқаралық ақпарат құралдарында ұдайы жариялап отырады.
Ақша түрлері. Заңды төлем құралдары: қағаз жэне несие ақшалар - ... ... ... ... - ... реттеу (тікелей және
жанама) құралдарының, ақша-несие тұрғысынан реттеуші органдардың құқықтары
мен міндеттерінің жиынтығын білдіреді.
Ақша-несие ... ... ... ... жатады:
- ҚР Ұлттық банктің банктерге несиесі бойынша сыйақы мөлшерлемелерінің
деңгейлері;
- Ұлттық банкте депозиттелген ең аз шамадағы міндетті резервтердің
нормативі;
- мемлекеттік ... ... сату және ... алу бойынша
ашық нарықтағы операциялары;
- банктерге несиелер;
- валюта нарығындағы интервенция;
- айрықша жағдайларға жекелеген түрлердің несиелік операциялардың
деңгейі мен ... ... ... ... ... ... есептік (дисконттық) мөлшерлеме.
Ұлттық валюта бағамы, оны ... ... ... ... ... - бұл басқа елдің ақша бірлігінде бейнеленген бір ... ... ... ... ... ... айырбастаудың тәртібі
«Валюталық реттеу туралы» ҚР заңында белгіленген. ... ... ... ... ... ... ... және еркін (нарықтық)
баға белгілеулері бөліп көрсетіледі. Қазақстанда ... ... ... ... валюта «қоржыны» негізінде баға белгілеу тәсілі
пайдаланылады.
Ақша функциясы келесі элементтерден тұрады:
Ақша бірлігінің атауы. ҚР- ның ақша ... ... 100 ... 1 ... ... ... белгілерінің түрлері. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейін ... ... ... онда қазіргі кезде ҚР ақша белгілері болып
олардың өсу құны ... ... ... ... ... мен ... ... Олар Ұлттық банктің ... ... және ... ... ... етіледі.
Эмиссия тәртібі. Қолма – қол ақшаларды шығарып, олардың айналысын
ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық банктің ...... ... ... ... мен монеталарды сату формасында жүзеге
асырады.
Ақша реформасына ... ... мен ақша ... ... немесе
ішінара өзгеруі және ақшаның бір жүйесінің екіншісіне немесе ақшаның жаңа
түріне ауыстырылуы жатады. ... ... ... үш ... ... ж.
ақша реформасы болды. Жаңа экономикалық саясат ... ... Ол ... 78,24 үлесінің бір мысқалына (7,74234 г), яғни ескі
он сомдық шақаға тең болды. Сонымен қатар кұны 1, 3, 5 ... ... 1 ... 50, 25, 15, 10 тиындық күміс және 1, 2, 3, 5 ... ... ... 1947 ж. ... ақшаның 10 сомы жаңа ақшаның 1
сомына айырбасталды. Сөйтіп айналыстағы артық ақша жойылды. Ал 1960 ж. ... 5, 10, 25, 50, 100 ... ақша ... және 1,2, 3, 5, 10, 15, ... ... 50 ... және 1 сомдық күміс ақша ... ... 1 ... ... ... алтын бағамы таза алтынның 0,222168 г-
нан 0,987412 г-на дейін арттырылды, яғни Американың 1 доллары жаңа ... ... тең ... ... ақша ... 1993 ж. жүзеге асырылып,
ұлттық ақша — ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100, ... 2000 ... ... ... . Ақша жүйесінің типтері мен қызметтері.
Ақша жүйесі ұдайы даму үстінде болатындықтан ақша жүйесінің түрлері
өзгеріп отырады. Ақша ... ... ... ... формада қызмет
атқаратынына қарай қалыптасады: тауар ретінде ... құн ... ... Ақша ... құру ... ... ... түп-
төркіні металдық айналым жүйесінде және несие мен қағаз ақшаларының айналым
жүйесінде жатыр.
Металдық айналымға ақша жүйесінің биметаллизм және ... ... екі ... ... ... ... ... табылатын: қағаз және несие ақшалар.
Әлемдік тарихта ақша жүйесінің келесі типтері болған:
- металдық айналым, мұнда ақшалай тауар ақшаның ... ... ... ... ... металға айырбасталады;
- несие және ... ақша ... ... ... айырбастамайтын
банкнотамен айналыстан ығыстырылып шығарылды және қазынаға айналды.
Металдық ... ... ... өткен екі ақша ... ... және ... ... ... ... тән ... ақша жүйесі болады. Ақша жүйесі - ол
тарихи қалыптасқан және мемлекеттің ұлттық заңдарымен ... ... ... ... ақша ... XVI - XVII ғғ. ... ... қалыптаса бастағанда пайда болды. Бірақ оның кейбір жекелеген
элементтері одан да ... ... жүре ... Капиталистік өндірістің
және тауар-ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақша жүйесінің типі: ақша - ерекше ... ... ... яғни ... эквивалент болуына немесе ақша - құн ... ... ... қалыптасады. Сондықтан әлем тарихында ақша
жүйесінің төмендегідей типтері кездеседі:
Металл ақша ... бұл ... ақша ... яғни ... ... ... ... және ол ақшаның барлық қызметтерін орындайды. Ал несие
ақшалары ... ... ... ... және ... ақша ... жүйеде атына сай, айналыстан толық құнды ақша, яғни алтын біржолата
ығыстырылып, айналыста тек ақша ... ... – бұл ақша ... ... құндық эквивалент ролін
заңды түрде екі металл атқарады. Алтын және күміс монеталар кең ... ... ... ... ... үш түрі ... ... валюта жүйесі, алтын және күміс монеталар арасындағы қатынас
металдың ... ... ... ... түрде бекітілді;
- қосарлы валюта жүйесі, бұл қатынас мемлекет анықтады;
- «ақсақ» валюта жүйесі, күміс ... ... ... ... ... ретінде екі металдың қолданылуы жалпыға ортақ эквивалент
табағатына қарама – ... ... ... мен ... ... ... қатынасты
белгілеуде қиындықтар туды. Қосарлы ақша ... ... ... ... ... құнсыздануы нәтижесінде алтын монеталар
айналыстан қазынаға кете бастады.
Монометаллизм – жалпыға ... ... бір ғана ... (не ... ... ... ақша ... Алтын монометаллизмі алғаш рет
Ұлыбританияда 1816 ж, ...... жж., АҚШ – та – 1900 ... ... ... ... 1834 – 1852 жж., ... 1852 –
1893 жж. қолданылды.
Құн белгілерін алтынға ... ... ... ... үш ... бөлінді:
Алтын монета стандарты, оған алтын монетасының айналысы, алтынның
ақша қызметін атқаруы, құн белгілерінің ... ... ... өсу құны
бойынша айырбасталуы және т.б. тән.
Алтын құйма стандарты – Ұлыбритания мен ... ... ... ... ... ... (Ұлыбританияда – 1700 фунт стерлинг,
Францияда 215 мың франктың құны 12 кг ... ... ... девиз стандарты – Германияда, Австралияда, ... және ... ... бекітілген. Бұл банкноталардың алтынға, шетел
валютасына (девизіне) айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл стандарт ... ... ... ... экономикадағы рөлін өзінің ... ... ... ... ... әр қызметі тауар ... ... ... өндірушілердің формасы ретінде ақшаның әлеуметтік ... ... ... бір ... сипаттайды.
Қазіргі экономикадағы ақшаның атқаратын мынадай бес қызметі бар:
1. құн өлшемі және баға масштабы;
2. ... ... ... құралы;
4. қорлану және қор жинау құралы;
5. дүниежүзілік ақша.
1. Ақша құн өлшемі және баға масштабы. ... ... ... ... ... туындайды. Бұл ақшаның ... ... ... ... ... білдіреді, бағаны анықтауда делдал
қызметін атқарады. Өзінің жеке құны бар ... ... құн ... ... Бұндай тауар болып өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды
құрайтын алтын саналады. Яғни, бұл ... ... ... ... ... ... ... – ол жұмыс уақытын емес, осы еңбекпен құрылған құнды
көрсетеді.
Ақша құн өлшемі ... ... ... ... ... Яғни ... құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейін
орындалады, сонымен ... ... ... ақша ... ... үшін
тауардың бағасын белгілесек жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін қолма – қол ақшаның ... ... ... еңбек өнімін теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ақшаның
көмегімен өлшеуге ... ... олар адам ... ... Ақша ... ... Ақша ... құралы қызметінде
тауарларды өткізудегі ... ... ... бір ... ... ... ауыса отырып, өзінің
тұтынушысын тапқанға дейін ақша үздіксіз ... ... ... ... ақша ... ... ... ал бұл
кездегі сатып алу және сату ... ... ... мен ... сай ... Сатушы, тауарын сатқаннан ... ... ... ... әр ... асықпайды. Ол тауарды бір нарықта сатуы, ал басқа
нарықтан сатып алуы мүмкін. Делдал ретіндегі ақшаның ... ... ... ... сай ... жойылды.
Өзінің құнын өткізгеннен кейін, айналыстан кететін тауарларға
қарағанда, ақшалар айналыс құралы ретінде ... ... ... ... және сату – ... алу ... ... етеді.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ... ... мен ... ...... ... оны ... ақшалар емес, нақты (қолма - қол) ақшалар орындайды,
- ақшаның бұл ... ... ... өте тез ... оны нағыз ақшалар емес (алтын), оны ...... ... 233 б./
3. Ақша төлем құралы. Тауар айналысы ақша ... ... ақша ... ... ... тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы
тиіс емес. Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Егер тауар мен ...... ... ... яғни тауар төлем ақы ... ... ... ... ... ... онда бұл жағдайда ақшалар төлем құралы
қызметін атқарады.
Ақшалар ... ... ... тек қана тауар айналысына ғана емес,
сонымен бірге қаржы – несие қатынастарына да ... ... ... ... төмендегідей етіп топтатуға болады:
- тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер;
- еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... банктік қарыз, мемлекет және тұтыну несиесі бойынша борыштық міндеттеме;
- сақтандыру міндеттемелері;
- әкімшілік – сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақшалар төлем құралы ... ... ... ... ... ... құралы қызметін толық бағалы емес нақты ақшалар (қағаз немесе
несие), ал ... ... ... ... ... ақшалар атқарады.
4. Ақша қорлану және қор жинау құралы. Ақшаның төлем және айналыс
құралы қызметтері ... ... ... ... етеді. Ақшаның
қорлануының қажеттігі Т- А- Т айналымының екі актілерге Т-А және ... ... ... саласынан уақытша шығып қалғаннан кейін олар қорлана
бастайды. Қорлану қызметінде ақша өзінің құнын сол ... ... ... кез ... ... ... төлем немесе айналым құралы ретінде түсе
алады. Шынында да бұл елдегі ақша айналысының ... ... ... болмауына байланысты ғана мүмкін.
5. Дүниежүзілік ақша қызметі. Тауар шаруашылығының кеңеюі,
дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... пайда
болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар интернационалдық құн өлшемі,
халықаралық төлем және сатып алу ... ... ... ... айналысы тұсында да ағымдық халықаралық есеп айырысуларға
алдыңғы елдердің ұлттың валюталары ... ... 1913 ж. ... ... 80 пайызы ағылшын фунт стерлингінде бейнеленген аударым
вексельдер көмегімен ... ... ал ... халықаралық есеп
айырысуларының қалдығын ... ғана ... ... Қазақстан республикасындағы ақша айналысының дамуы
1. . Қазақстандағы ақша жүйесі мен ақша байланысының
ерекшеліктері.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесіне ... ... ... жж. ... ... ... өз ұлттық валютасын енгізуіне орай
КСРО Мемлекеттік банкі мен Ресей орталық ... 1961 – 1992 ... ... ... байланысты оларды Қазақстанға
заңсыз әкелу мөлшері қауырт ... ... ... тауарлар бағасы
жоғарылап, халықтың ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті,
үкіметі, Жоғары кеңесі Қазақстанға өз валютасын ... ... ... ... құпия жағдайда Қазақстанның ұлттық валютасының ... ... топ ... оны ... ... шетелдік фирмамен
келісімге қол қойған. 1993 ж. наурызында Англияда «Харрисон және ... жеке ... ... ... ұлттық валюта – 1,3,5,10,20,50 және 100
теңге – дайындалып, Алматыға жеткізілген.1993 ж. 12 ... ... ... ... ... ... ... енгізу туралы» Жарлық шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
- 1993 ж. 15 қарашада сағат 8 – де Қазақстан мемлекетінде ... ... ... – енгізілді;
- 1993 ж 18 қарашадан бастап теңге Қазақстан Республикасында бірден бір
заңды төлем құралы болып тағайындалды. Бір теңге 100 ... ... ... – қол ақша ... ... және ... тиындар түрінде жүреді;
- қолма – қол ақша, рубльдік шоттардағы жинақтар мен салымдар 500 рубль
1 ... ... ... ол 18 ... ... 18 – де
аяқталды. қарашаның 15 – 18 ... екі ... - сом және ... ... қатар жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы 16 – дан асқан азаматтары 100 мың сом
ақша айырбастауға құқылы болды. ... тек бір рет ... ол ... ... ... ... 100 мың ... артық ақшасы банктегі
арнаулы дербес шотқа ... оны 6 ай бойы ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі тенгенің валюталық курсын
бекітті: 1 АҚШ доллары 4,7 ... тең ... ж. 15 ... ... ... ... ... валюта –
теңге енгізілді. Ақша реформасын жүргізуге ... ... бір ... ... өте ... ... дайындалып, нәтижесінде 700 миллион доллар
сома шамасында алтын құймалары мен шетел валютасы қоры ... ... ... ... Қазақстанда өндірілген алтын мен күміс енді
Москваға ... оны ... банк ... ... өз ... ... Сондай – ақ резерв қорына ... ... ... мен
үкіметтің сыртқы заемдарын да Ұлттық банк сатып алып, қорға түсіретін.
айналымға ... ... жыл ... ... ... Президенті
валюталық қаржыны жұмсауға мораторий енгізді.
Айналымға теңгені енгізу инфляцияның қарқындауы және ... ... ... ... ... мен саяси ала ауыздығы
тереңдей түскен қаржы экономикалық ... ... ... ... кейін 2,5 айда.Келесі төрт айда, яғни ... ... ... ... ... ... кең ... компаниясы
басталған да теңгенің курсы – 1 долларға 11,58 теңгеден 43,3 теңгеге
жетті.
Нарыққа өту ... ... ... ... ел ... ... ... кезеңінде валюталық саясат ... ... ... ... мен ... ... қатынастарының құруымен
қатар, халық шаруашылығын қайта құру, оны нарық ... ... ... шешу ... тұрды.
Қазақстан 1992 – жылдың шілдесінде, ХВҚ – ға мүше ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің құрылымдық
қағидалары мен қордың Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын
ұйымдастыру үшін, 1993 – ... 14 ... ... ... туралы»
алғашқы заң қабылданды. Ол кезде, Қазақстан сом аймағында болғандықтан,
шетелдермен жеке ... ... ... қасы ... ... ... ... ұлттық валютасын айналымға шығаруға дайындап, жеке
алтын ... ... құру ... ... шұғылдануда еді.
Қабылданған, заң бағаны ырқына ... ... ... ... ... ... келе жатқан валюта қатынастарына тіпті қарама – қайшы
сипатта болды.
Бұл ... ... ақша ... мен ақша ... ... ... Қазақстандағы ақша жүйесінің тарихы, 1993 жылғы
ұлттық валюта – теңгенің алғаш ... ... ақша ... т.б. ... ... 2. Қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасындағы ақша айналысын талдау.
Елбасы Н.Ә.Назарбаев 2006 ... 1 ... ... ... ... 50 ... ... кіру стратегиясы. Қазақстан ... жаңа ... ... ... атты ... ... ... саясатының негізгі мақсаты инфляцияны тежеуді
қамтамасыз ету болып табылады және бұл ... жету ... ... Банк пен ... ... деп атап көрсетті. Осыған
орай бүгінгі таңдағы инфляцияның өсуі көп себептерге ... ... ... мен нарық субъектілерінің нақты іс-әрекеттеріне байланысты
күрделі көп факторлы құбылыс екендігін айта кеткен жөн.
Баға өсуі және ... ... ... Қазақстанда реформаның
алғашқы жылдары ... ... ... ... олардың басымдары мыналар болды: азык-түлік тауарларына ... ... ... ... ... ... деңгейін біртіндеп
алып тастау, энергия ресурстарына арналған бағаны ырықтандыру және ұлттық
валютаның ... Одан ... ... ... және ... ... пайдалану, сондай-ақ баға белгілеу саласында жүргізілген
саясат тұтыну тауарларына арналған бағаның өсуін — 1998 жылы 1,9%-ға ... ... ... Тұтыну нарығындағы бағаның 1999 жылы ... ... ... ... "құбылмалы айырбастау бағамын"
енгізуге байланысты, ал ... ... және ... ... баға ... 2000 жылы ... 2004 жылы 6,7%-га дейін баяулағаны
байқалды.Тұтастай алғанда 1995-2006 жылдары инфляция мынадай ... ... — 60,3%; 1996 жылы - 28,7%; 1997 жылы - 11,2%; 1998 00 жылы — ... жылы — 17,8%; 2000 жылы — 9,8%; 2001 жылы — 6,4%; 2002 жылы - ... жылы — 6,8%; 2004 жылы — 6,7%; 2005 жылы — 7,6%; 2006 ... ... — 5,1%. ... 2005 жылдан бастап бағаның жаңадан көтерілуі
байқалады. Бұл ретте 2005 жыл ішінде ... ... ... ... азық-түлік тауарларына арналған бағаның орта есеппен 8,1%-ға, соның
ішінде: ет және ет өнімдеріне — 13,3%-га, жеміс пен көкөніске — ... және сүт ... — 11,1% - ... ... — 12,7%-ға; 3) газбен жабдықтауға — 23,4%-ға өсуі болып
табылады. Статистиканың ... ... 2006 ... қаңтар-шілдеде
2005 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда тұтыну тауарлары мен ... ... ... мен ... ... ... ...
9,4%-ға, ақылы қызмет көрсетулер — 9,8%-га ... ... ... ... қант — ... көкөніс пен жеміс — 23,6%-га, қой еті ... ... ... ... жүру ... ... жол ...
11,1%-га. автомобиль көлігі почта ... ...... почта
қызметін көрсету -12,4%-ға почта қызметін көрсету — 42,4%-ға, білім беру
қызметі — ... ... ... ... ... ерекше назар
аударған жөн, ол 2006 жылғы шілдеде 2005 ... ... ... ал ... ... ... ... тағы 6,5%-ға
өсті.
Соңғы жылдары Қазақстанның экономикалық дамуына ықпал ететін сыртқы
факторлар елеулі түрде ... Бұл, ... ... ... ... ... ... жене мұнайға, газға және металға дүниежүзілік
бағалардың ұлғаюына, АҚШ ... ... ... ... ... ... ... капиталының елге айтарлықтай мол ... ... ... 5 б./
Халық пен кәсіпорындар тарапынан сұраныстың өсуі жұмыспен қамтудың
ұлғаюы кезінде болып жатқан фактісін атап ... ... Егер 1999 жылы ... (ең ... ... ... содан кейін ол 2004 жылы 8,4%-ға дейін
және 2006 жылдың ... ... ... ... ... ... ... бос еңбек ресурстары резервінің азайып келе жатқаны, жиынтық
сұраныстың одан өрі өсуі не импорт ... ... ... не еңбек
өнімділігінің артуымен, не бағалардың өсуімен болатынын айғақтайды. Бізді
ЖІӨ өсуінің құрылымдық мазмұны алаңдатуы ... ... ... ...... ... аса қажетті тауарларға, тұрғын үй-коммуналдық және
көліктік қызметтерге бағалардың өсуі.
Инфляция импортының ... ... бірі ... жылы қант
бағасының құрт өсуі болып табылады, ол 2006 жылдың жеті айында ... ... оның ... ... бес ... ... өсті. Азық-түлік
тауарларының және күнделікті қажетті тауарлардың импорты өсіп келеді.
Мысалы, ет пен сүт ... ... ... мен тоң ... ... ... 1,5 есе, жеңіл автомобильдер — 37,9%-ға, жиһаз — ... ... — 25%-ға ... ... ... да ... жатканын
ескеру керек. Бұл ретте аита кету ... ... ... ... де ... пайдаланыдмайды, мысалы қант өнеркөсібінің қуаттарын пайдалану
коэффициенті бар болғаны 13%-ды, ... (ет) ... — тек ...... сүт ...... құрайды. Сонымен бірге, тұрмыстық
күнделікті кажетті тауарлар көбінесе импорт есебінен канағаттандырылады, ол
да жыл сайын қымбаттауда.
Инфляцияның өсуінде ... мен ... орны ... ... ... ... ... тұтынушылар үшін 4 есе қымбатқа
түсетіні мысал бола алады. Соңдай-ақ картоп, көкеніс және жеміс-жидекке,
етке, ... баға ... ... ... Осылайша бағаның көтерілуіне
өндіруші емес ... әсер ... ... ... ... ... ... және сатушылар) арқылы қалыптасады.
Осыған байланысты мынаны атап етуге болады, инфляция бізде ақшаның
молшылығын ғана емес, ... ... ... ... ...... инфляциясын" тудырып отыр. Соңғы екі-үш жыл
ішінде отынға, ТКШ ... ... ... бағалар елеулі түрде
жоғарылады. Бір сөзбен ... ... ... ... ... өсуінің негізгі себептері мыналар:
1) "сұраныс инфляциясы" немесе жалпы ... ... ... ... ... мен делдалдардың багага келісуі;
3) қызмет көрсету, көлікке, энергияға бағалар мен тарифтердін озық есіп
кетуі;
4) ақша массасының молшылығы;
5) субъектілердін өнімділікті арттыруға ... ... ... ... сауда-сатып алу ұйымдарымен бірлесе отырып, облыс, аудан орталықтары
және қалалардың сауда базарларына жеткізу үшін ... ... ... ... алуды жүзеге асыру мүмкіндігін қарау;
7) өңірлік кәсіпкерлердің пікірін ескере отырып, ... ... тез ... азық-түлік тауарларын, соның ішінде жеміс-көкөніс
өнімдерін ... ... ... ... ... автомобильдер сатып алу;
8) Қазақстан Республикасының колданыстағы заңнамасына ... ... жер ... ... беру ... ... меселесі;
9) ауыл шаруашылық өнімдерін өндіретін шаруашылық жүргізуші субъектілерге
санитарлық ережелер мен ... ... ... келетін
мамандандырылған алаңдар беру" мәселесі.
Сөйтіп, бағаның өсуін ... ... ... монополистердің
басымдық көрсетуі салдарынан жасанды түрде өсіп отырғанын атап ... ... ... ... ... ... сұраныс ұсыныстан басым болып,
бәсекенің төмендеуіне өсерін ... ... ... ... біздің
пікірімізше, мыналар қажет: біріншіден, азық-түлік нарықтарын шұғыл түрде
монополиясыздандыруды жүргізу, жедел түрде ... ... құру ... (бар ... — 11 биржа, олардың өзінде тауарлар шектеулі) ... өте ... ... тұрақты мониторингін жүзеге асыру және
монополияға карсы тексерулердің тиімділігін арттыру керек; ... ... ... ... ... ... қолдану қажет. Инфляцияның
өсуі қоғамдық ұдайы өндірістің тереңде ... ... ... ... яғни ... — бұл жай ғана аі ... ол жалпы экономикалық феномен. Осын ... ... тек ... ... ... реті ғана анықтауға болмайтынын, мұз ... ... бұл ... ... ... ... мысалы,
сұраныс ұсыныс немесе құн заңдары тәуелді екенін ... 5 ... Ақша ... ... ... мен даму мүмкіншіліктері
3.1. Ақша жүйесін жетілдірудің шетелдік тәжірибесі.
Экономикасы дамыған елдердің осы ... ақша ... ... несие ақшаларына бөлінбеген жүйеге негізделген. Олардың әрбіреуі ұзақ
уақыт бойы дербес дамыса да әрі ... ... ие ... да, олар ... ... ... ... әрбір дамыған елдің осы заманғы ақша жүйесінің мәнін
толық ашуға мүмкіндік беретін тек өздеріне ғана тән ... ... ақша ... АҚШ-тың ақша бірлігіне айналымға 1786 жылы
енгізілген АҚШ дорллары жатады. Доллардың атауы ... ... ... болған күміс толерден шыққан. Қысқартылған ... - $. ... 100 ... тең. Бүгінгі таңда айналымда 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100
долларлык кұны бар ... мен 1,5, 10, 25, 50 ... кұны бар ... 1 ... колданылады. Қолма-қол ақша эмиттенттеріне Қаржы Министрлігі
(қазына мекемесі) жэне федералдык ... ... (ФРЖ) ... Қазына
мекемесі айналымға 1-ден 10 долларға дейін кұны бар ұсақ купюрлі ... ... 100 ... ... ... ... ... мыстан дайындалды. Қазына мекемесі шығарған купюрдың айрықша белгісіне
ондағы «Құрама ... ... ... жазу ... Қолма-кол ақша
белгілерінің негізгі ... ... ФРЖ ... ... ... ақша ... ... шетелдерге және коммерциялық банктерге жүзеге
асырылады. Олармен айналымға чектер, вексельде, пластикалық карточкалар,
электрондық ақшалар ... ... ... ... ақшасыз
ақшаның үлес салмағы көп әрі бұл үлес салмақ өсу тенденциясына ие. ... ... ... ... ... ... реттеліп,
басқарылады: құнды қағаздардың ашық ... ... ... ... ... коммерциялық банктер мен несие
жинақтаушы мекемелердің міндетті ... ... ... ақша ... Ақша бірлігі (өлшемі) -фунт стерлинг. Бұл
ақша бірлігі мұндай атаумен XII ... ... ... ... 1964 ... ... ... банкноттар шығарылды. XIV ғасырда пайда болып XVIII
ғасырдың соңына дейін күміспен бірге ... ... яғни елде ... ... ... 1971 ... ... он екі еселік принцип бойынша құрылған
болатын. Бұл 1 фунт ... 240 ... ... ал ... ... 1 ... құрайтынын білдіреді. Бүгінгі танда 1 фунт стерлинг ... ... ... және ... - Англия Банкінің 5, 10, 20, 50 ... құны бар ... ... - 0,5 ... 1,5, 10, 20, ... 1 фунт стерлинг. Оның үстіне, айналымда 5, 10 және 25 пенстерге
сәйкесетін 1, 2 және 5 ... құны бар ескі ... ... ... ақша ... эмиссиясының монополиялық құқығына Англия Банкі ие.
Эмиссия ... ... ... ... ... ... бекітеді.
Қазына мекемесі айналымға монеталарды, ал коммерциялық банктер қолма-қол
ақшасыз ... ... ... ... ... ақша ... ашық нарықтағы операциялар,
банктің есептік мөлшерлемелері, міндетті резервтік талаптар секілді ақша-
несие саясатының аспаптарымен басқарып, реттейді.
«Евро» ... ... ... ... таңда Еуропалық Одақта (ЕО)
ақша жүйесі бар. Ол Еуропаның 24 ... елі ... ... ұжымдық
«евро» ақша бірлігіне негізделген. ЕО-ның еуропалық ақша ... 2001 ... және ... ақша бірлігі алдымен қолма-қол ақшасыз айналымның есеп
айырысу бірлігі ретінде енгізілді, ал 2003 жылы ... ақша ... мен ... ... қағаз ақшалар шығарылды.
Ресейдің ақша жүйесі. 1995 жылдың 12 сәуірінде қабылданған «РФ Орталық
банкі туралы» РФ заңына сәйкес жұмыс істейді. ... ... ақша ... ... 1 ... 100 ... тең. «Рубль» атауы Киев Русь тұсында
пайда болған. Ол кезде ақша бірліктері гривна деп, ал, ... тең ... деп ... ... мен ... ресми арақатынасы белгіленбеген.
Басқа ақша белгілері мен суррогаттардың шығарылуына тыйым салынған. Заңды
төлем күші бар ақша ... ... ... ... ... әрі ... ... сөзсіз міндеттемелері болып табылатын банкноттар
мен ұсак металл ... ... ... ақшаны шығарудың, олардың
айналымын ұйымдастырудың және РФ аумағынан оларды алып тастаудың айрықша
кұкығы Ресей Банкіне ... ... ... ... да ... ... және ... банкноттар мен монеталарды тасымалдауға және
сақтаута, олардың резервтік қорын құруға; комерциялық ... үшім ... ... инкассациялаудың, тасымалдаудың және сақтаудың ережелерін
белгілеуге; несие ұйымдары үшін ... ... ... ... қолма-қол ақшасыз есеп айырысуларды ұйымдастырудың талаптары мен
бірыңгай ... ... ... жетілдірудің шетелдік тәжірибесін зерттеу барысында
өнеркәсібі дамыған үш ел – АҚШ-тың, ... және ... ... ... Ақша ... ... ... осы заманға ақша жүйесінің басқа елдердің ақша жүйесінен ... жоқ, ол ... ... ... әрі оған осы ... ақша ... ... ... ... тән. Ол 1995 ... ... қабылданған, 2003 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... ... банкі туралы» заңына
сәйкес жұмыс істейді. Оны осы ... ... ... ... ... ресми ақша өлшеміне (валютаға) 100 тиыннан тұратын теңге жатады;
- теңге мен алтынның ресми арақатынасы белгіленбейді;
- қолма-қол ... ... ... ... ... банк ... аумағында олардың айналымын ұйымдастыру және айналымнан оларды
алу да Ұлттық банктің мойнында. Ұлттық банк бұларды қолма-қол ақшасыз
балама алумен банктерге ... және ... сату ... ... теңге мен суррогаттардан басқа ақша бірліктерінің шығарылуына тыйым
салынған;
- заңды төлем күші бар ақша түрлеріне банктің барлық активтерімен
қамтамасыз етілген әрі ҚР ... ... ... ... ... банкноттар мен ұсақ металл монеталар жатады.
Мынаны айта кету ... ... ... ... көп құнсызданды, осының
нәтижесінде ұсақ монеталар айналымнан мүлдем ... ... әрі ... ... ... банк ... мен металл монеталардың үлгілерін, олардың
номиналдық құрамын, ... ... ... бекітті. Банкноттар мен
монеталардың аталмыш сипаттамалары баспасөзде жарияланды.
Ұлттық банк айналымға шығарған банкноттар мен монеталар барлық ... ... ҚР ... аумағында олардың көрсетілуі құны бойынша міндетті
түрде қабылданды, ... банк ... ... ... үшін және ... үшін ... ... құны бойынша міндетті түрде қабылданады,
шектеусіз айырбасталады және ҚР ... ... ... ақша ... ... барысында мындай мәліметтер
берілді: Қазақстанда ақша ... ... және ... оларды
алу Ұлттық банктің қызметіне жатады. Ұлттық банк бұларды қолма-қол ақшасыз
балама алумен ... ... және ... сату формасында
жүзеге асырады, Ұлттық банк банктер мен олардың клиенттеріне жаппай қызмет
көрсетулерді ұйымдастырады.
Ұлттық ақша – ... ... ... күндерден бастап құрылымдық
қайта құруды тездету, инфляцияны төмендету, тұрақты экономикалық өсуге қол
жеткізу, ... ... тепе – ... және ... ... қамтамасыз ету алға қойылды. Осы мақсатта Үкімет пен Ұлттық
банк қатаң макроэкономикалық саясат жүргізу ... ... ... ... азайту және кредиттік өктемдікті ... ... ... ... ... стандарттарға жету жолында аса
маңызды қадам болып табылады. 2007 жылы ... ... ... ... ... ... ... бойынша ғана емес, ... ... ... бойынша да айырбасталуына ... ... ... ... ақша ... ... болсақ, 1992-1993
жж. егемен елдердің бірсыпырасы өз ұлттық валютасын енгізуіне орай КСРО
Мемлекеттік банкі мен ... ... ... 1961 – 1992 ... ... ... ... оларды Қазақстанға
заңсыз әкелу мөлшері қауырт өсіп, соның салдарынан ... ... ... ... төмендеді.
1993 ж. 12 қарашасында Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы»
Жарлық шығарды.1993 ж. 15 ... ... 8 – де ... ... ......... Қазақстан теңгесі міне он жылдан астам уақыт ... ... ... ... Ол еркін айырбасталатын валюталарға шектеусіз
айырбасталады.Республикада ұлттық ... ... ... ... барлық атрибуттарын қалыптастырудың соңғы маңызы бар.
Теңгені енгізуге байланысты алда ... ... ... – оның ... ... ... алу ... қамтамасыз ету, оны болашақта валютаға
айналдыру. Қазіргі ... ... ... ... – алмас қорымен,
валютамен ... ету, оны ... ... ... ... ... бірі ... табылады.Ұлттық ақшаны енгізу мүлдем жаңа
міндеттердің пайда болуына алып келді. ... ... бірі ... ... ... және ... валютаға деген сенімді арттыру
болды. Осы бағытта қабылданған шаралар: экспорттық және ... ... ... төлемдерге ақы төлеуге теңгемен аудару, шетел
валютасымен бөлшек саудаға ... салу ... ... дамуына, елге
шетел капиталы ... ... ... ірі ... ... ... пайда болуына қарай ұлттық валюта сияқты ақша нарығы ... ... ... ... ... ... деген сенім жоғарылады.Теңгенің
енгізілуі республиканың экономикалық және саяси - әлеуметтік ... ... ... тізімі
1. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1995 ж. 30 наурыздағы «Қазақстан
Республикасы Ұлттық банк туралы» Қазақстан ... ... ... бар ... ... ... «Қазақстан Республикасы Ұлттық банк туралы» Қазақстан Республикасы
Президентінің заң күші бар ... ... ... Президентінің
Жарлығына толықтырулар енгізу туралы» Заңы, Егемен Қазақстан- 2001
3. 1997 ж. 28 ... ... ... ... ... 1997ж. 11 ... ... қызмет сұрақтары бойынша Қазақстан
Республикасының кейбір заң актілері
4. "Банктік қызмет сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... ... заңдары
5. Көшенова Б. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары», А –2000
Мамыров Н.К. ... ... ... ... – 2000 ... ... Е.Н. ... экономикалық қатынастар», Алматы – 2001
7. Сейтқасымов Ғ.С. «Ақша, Несие, Банктер», Алматы – 2001 ... ... С. ... құқықтың жүйесі», Заң және заман,
N 9- 2005
9.Сахариев С.С. «Әлем экономикасы», Алматы – 2003 ж.
10.Шеденов Ө.Қ., Комягин Б.И. ... ... ... А ... ... ... Заңы «Валюталық реттеу және валюталық бақылау
туралы», Заң – N 7- ... ... С.Б. ... ... және ... мәмілелер», Хабаршы –
N 1-2004, 19 б.
13. Худяков А.И. ... ... ... ... ... Жеті ... -С.224-225.
14. Еспаев С. «Инфляция»//Егемен Қазақстан-2006, 29 қараша
-----------------------
32

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы және Қазақстан Республикасындағы ақша айналысының тәртібін талдау35 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша нарығы жайлы22 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Ақша қорының есебі және тапсырмалар35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь