Статистикалық көрсеткіштің мәні мен маңызы

Жоспар
Кіріспе 4

1.1 Статистикалық көрсеткіштің мәні мен маңызы 5
1.2 Статистикалық көрсеткішті топтастыру 6
1.3 Нақты шаманың мәні мен маңызы 7
1.4 Қатысты шама 8
1.5 Қатысты шама көрсеткіштерін есептеудің жалпы қағидасы 11
1.6 Көрсеткіштер жүйесі 12

Қорытынды 13
Пайдаланылған әдебиеттер 14
        
        Жоспар
Кіріспе 4
1.1 Статистикалық көрсеткіштің мәні мен маңызы 5
1.2 Статистикалық көрсеткішті топтастыру ... ... ... мәні мен ... ... Қатысты шама 8
1.5 Қатысты шама көрсеткіштерін есептеудің жалпы қағидасы 11
1.6 Көрсеткіштер жүйесі ... ... ... ...... құбылыстар мен процестердің өзгеруіне
талдау жасау кезінде нақта,қатысты,орташа шамалар ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер қолданылады.
Осындай қорытындылаушы көрсеткіштердің ішінде ең көп тараған
түріне жататыны ... ... ... ... ... біріне-бірін тікелей қосуға болмайтын ... ... ...... құбылыстардың жеке себептерінің
үлесін анықтауға қолданылатын жеке ... ... ... ... ... қатысты шаманың ерекше түрін статистикалық ... деп ... ... орындарында табиғи – заттық негізде шығарылған
әр түрлі өнімдердің мөлшерін біріне – бірін тікелей ... ... ... және ... ... ... үшін ... өлшем белгілері
қолданылады. Оған ... ... ... құны, бағасы, жұмсалған жұмыс
уақытының шамасы және т.б жатқызылады. Бірақ, экономикалық мәні ... ... ... бір ... ... ... арқылы есептеуге болады.
Олардың ішінде ең негізгісі – қоғамдық құбылыстарға әсерін ... ... ... ... ... өзгеруіне қандай
себептердің қалай әсер ететіндігін талдау ... ... ... ... ... үшін ... ... қолданамыз.
1.1 Статистикалық көрсеткіштің мәні мен маңызы
Әлеуметтік – экономикалық құбылыстың сапалық, ... ... ... ... ... ... құбылыстың белгілі бір
жағдайдағы, ... мәні ... ... ... сол ... ... ... құбылыстың мөлшерін нақты және қатысты
шамасын көрсетеді.
Тұрмыстағы әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... талдау үшін статистикалық көрсеткіштің
мәнін, түрін, қасиетін біліп, дұрыс пайдалану шарт. Философиялық ... ... ... ... ... және ... ... қоғамдық көпшілік құбылысты, өзгерісті зерттейтін
болғандықтан, статистикалық көрсеткіші жиынтықты ... ... ... ... мен статистикалық көрсеткіштің мәнін айыра білу қажет.
Мысалы, жеке адамның өмір ... ... ... ... ... ... бір буынның өмір сүру уақытының орташа шамасы статистикалық
көрсеткіш ... ... Кез ... ... көрсеткіш өлшем емес.
Статистикалық көрсеткіш болу үшін сан ... ... ... ... бір кеңістікте және белгілі бір уақыт аралығында сипаттауы ... 1997 ... ... ... ... ... 15,9 млн. болған. ... ... ... Өйткені «1997 жыл басы» дегеніміз –
белгілі бір уақыт аралығындағы анықтылық. ... елі – ... мәні ... ... және 15,9 млн ... ... ... Сөйтіп сан және оның
мәндерін қосып алғанда ғана көрсеткішке айналады.
| ... ... ... ... ... ... жағы |Сандық жағы: |Байқау орнының ... ... ... орны ... бірлігі |аумақтық, салалық |немесе мезеті |
|Онық қасиеті түрі | ... | ... ... ... сапалық және сандақ көрінісі ретінде
көрсеткіш негізгі зерттеу құралына жатады.
Статистикалық зерттеуге жататын ... ... сан ... ... ... өте көп және әр түрлі.
1.2 Статистикалық көрсеткішті топтастыру
Статистикалық ... ... ... және ... жүйеге келтіруге болады.
Статистикалық көрсеткішті топтастыру түріне тоқталайық. Сапалық
көрсеткіш өз ... ... бір ... ... көрсеткіші және кез –
келген жалпы құбылыстың, өзгерістің статистикалық ... ... ... ... ... ... көрсеткіш тікелей және керілік
болып бөлінеді.
Белгілі құбылыс (кәсіпорын, ұйым, зат, нәрсе, тауар, тағы ... ... ... барлық статистикалық көрсеткішінің ішіндегі
ең ... ... ... жалпы өнім, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім,
жалпы таза өнім, жалпы ұлттық ... тағы сол ... ірі ... ... ... өнімнің өзіндік құны, еңбек өнімділігі,
халық ... ... ... адам ... ... сол сияқты
көрсеткіштер жатады. Статистиканың жалпы ілім қағидасына сүйене отырып,
статистика бұл көрсеткіштің ... ... ... келген құбылыстың статистикалық көрсеткішінде орташа шама,
өзгермелі көрсеткіші, нышан арасындағы қатынас ... ... ... ... байқаудағы статистикалық дәлдік, статистикалық
болжамның сенімділігі ... ... ... бұл екі ... бір – ... айыруға болмайды. Олар
бір – бірімен тығыз байланысты.
Жылда жиналған астықтың көлімі белгілі құбылыс ... ... Ал ... орташа жылдық өсім қарқынының шамасы,
оның ... ... ... орташа қарқыны кез – келген құбылыстың
статистикалық қасиетінің көрсеткішіне жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда көрсеткіш нақты шама және қатысты шама
болы екі түрге бөлінеді.
1.3 Нақты шаманың мәні мен ... ... ... ... ... ... ... (абсолют) шама деп атайды. Мысалы; белгілі бір ... ... ... ... ... жол жүк ... жалақының
қоры, еңбеккерлердің саны және сол сияқты өлшемдер нақты шамаға жатады.
Нақты шама еңбектің, ... ... ... ... ... шамасын сипаттайды. Нақты шама ... ... ... ... шама ... еңбектік, құндылық өлшем
бірліктері бойынша сипатталады.
Заттылық нақты шама құбылыстың табиғи қасиетіне сәйкес ұзындық,
салмақ, көлем, ... және т.б. ... ... ... сай анықталады.
Мысалы:, өндірілген көмір – тонна мөлшері бойынша, жөнделген қозғалмалы
құрам локоматив, вагон саны ... ... ... бірнеше заттай өлшем бірлігімен беріледі. Мысалы.
Темір жолда тиелген жүн тонналап және вагондап есептелінеді
Күрдлі құбылыс заттай ... ... ... ... ... жүк, ... тиісінше тонна шақырым, жолаушы – шақырым
бойынша есептелінеді. ... ...... ... салмағы,
шақырым – жүк ... ... ... шақырым – жүк
тасымалданылған қашықтық.
Кейбір жағдайда шартты – ... ... ... ... ... қызу шығаруы әр түрлі болғандықтан жалпы малмағын есептеу үшін оның
салмағын бір – біріне тікелеі қосуға болмайды.Қызу ... ... ... ... ... ... ... бірлігіне адам –сағат, адам – күн, адам – жыл
жатады. Құндық өлшем бірлігіне ел ... ...... сом, доллар,,
рубль, фунт – стерлинг т.б. Құндылық өлшем бірлігінде ұлттық табыс, ... ... және ... ... айналым қоры, өндіріс, ... ... т.б. ... ... нақты шама құбылыстың бір мезеттегі жағдайын көрсетсе,
сәттік шама, ал бір мезгіл ... ... ... ... ... ал бір ... аралығындағы құбылыстың жиынтығын көрсетсе,
аралықты нақты шама деп атайды. 1 – қаңтардағы ... саны – ... ... бір ... ... өндірілген электр энергиясы аралықты нақты шамаға
жатады.
1.4 Қатысты шама
Құбылыстың нақты және қатысты сандық ... ... шама деп ... ... ... мен ... санының үлесі,
болжамның проценті, тағы сол ... ... ... ... шама әр ... шамалы құбылысты салыстыруға мүмкіндік
береді. Мысалы екі кәсіпорында кадр тұрақсыздығы салдарынан бірінде 26 ... 18 адам ... ... Бұдан бірінші кәсіпорындағы еңбекшілердің
тұрақсыздығы көп деп кесімді тұжырым жасауға болмайды. Ақиқат тұжырым жасау
үшін қатысты шаманы пайдалану ... ... ... 260, ... орташа жылдық еңбеккер жұмыс істейді десек, бірінші ... ... 10 ... ... ал ... ... ... екінші кәсіпорында біріншіге қарағанда еңбеккердің тұрақсыздығы
әлдеқайда жоғары, дәлірек айтсақ 8 процент ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сөйтіп, қатысты шама екі көрсеткішті бір-
бірімен салыстыру арқылы ... ... ... ... ... орташа
шаманы орташа шамамен, қатысты шаманы қатысты шамамен ... ... ... шама оның ... ... ... да базлық шама деп
аталынады.
Салыстырылатын шама ағымды немесе есепті шама делінеді. Қатысты
шама негізне ... ... ... ... ... промил тұрғысынан
продецимил түрінде беріледі. Темір жолда тасымалданған жолаушының саны 1996
жылы 32,0 млн ... ал 1985 жылы – 34,1 млн. ... ... жылды 1985 жылмен
салыстырғанда тасымалданылған жолаушының саны 0,94 болып немесе 6 процентке
кеміген. Бұл салыстыруда базалық ... ... тең деп ... ... ... 100-ге ... көрсеткіш процент бойынша, ал 1000-ға
тең болса промил, 1000 адмға тең ... ... ... ... ... ... 1996 жыл халықтың 51 проценті
- әйел, 49 проценті еркекткр болған, әрбір 1000 ... ... ... бал
саны 15,9 процент, өлгеннің саны 10,4 процент, әрбір 10000 адмға 37,1
процент дәрігер ... ... ... ... ... ... көрсеткішті
пайдалану ыңғайлығына қарай таңдалынып алынады.
Салыстыруда көрсетілген мәнге қарай қатысты шама құрамдық,
өсіңкілік, ... ... ... ... салыстырмалы болып
бөлінеді.
Құрамдық қатысты шама. ... ... ... ... ... құрамдық қатысты шама деп атайды. Оны есептеу үшін
бөлікті тұтастың саныны ... 100-ге ... ... ... ... ... ... құбылыс бөліктерінің құрамдық қатысты шамасынң
бір-бірінеи қатынсы құрамдық қатысты шамасының бір түріне жатады. Мұны
үйлестік ... шама деп ... ... 1000 ... ... ... жүк ... вагонның жүксіз вагон санына қатысты ... ... ... шама ... ... ... сипаттайды. Қала халқы
үлесінің өзгеруі өнеркәсіптің өсуін көрсеиеті. 1990 жылы ... ... ... ... ... ... 44 процент болса,
1997 жылы процентке дейін көбейген. Бұл ... ... ... ... ... шама құбылыстың уақытқа қарай өзгеруін
көрсетеді. Ағымды мезгілдегі құбылыстың ... бөлу ... ... 1997 жылы 72,5 млн ... 1990 жылы ... тонна көмір
шығырылғын. Осы мезгіл арасынды көмір шығарудың көрсеткіші 0,55 немесе ... тең ... 45 ... ... ... ... шамасы. Құбылыстың нақты орындалған
дәрежесін болжау дәрежесіне бөлумен есептелінеді. Бложам нақты және қатысты
шама болып екіге бөлінеді. Қатысты ... ... ... ... ... деп ... ... қатысты шамасы, болжамдалынған
нақты шаманы базлық нақты шамаға бөлу ... ... ... шамамен белгіленген жағдайда, оның орындалуы
болжамның орындалу ... ... ... шамасын салыстыру арқылы
жүргізіледі. Мысалы болжам ... ... ... 8 ... өсу ... ол 9 процент ... ... ... (9-8) 1 ... ... қатысты шама тұрғысынан орындалуы өсудің қарқынын
болжамдық қарқынға бөлу арқылы (109/108 100) ... яғни ... тең ... (і і ) ... ... (іб) және болжамдық
орындалуы (іі ) қатысты ... ... ... ... ... ... ... қатысты шама болжам және оның
орындалу қатысты ... ... тең. ... ... ... ... (і і ) мынадай кестемен і=і/і ... ... ... ... қатысты шама бойынша 1,5 процент өсуі керек. Нақты өскені
2 процент болды десек, 1,005 тең ... ... ... болжам 0,5
процентке артық орындалады.
Пәрменділікті қатысты шама өзара қатынастағы әр текті ... ... ... ... ... әр ... пәрменді
қатысты шама қолданылады. Бұлардың қатарына әр адамға келетін ұлттық
тобыстың және тауар ... ... 1000 ... ... ... және
арнаулы білімі бар мамандардың саны, 10 000 адамға ... ... , сол ... ... ... ... бір ... шақырым жерге
келетін тұрғындар саны, 1000 шарша ... ... ... ... ... ... таға басқалар жатады.
Пәрменді қатысты шама өндірістің ... оның ... ... қолданылады. Бұларға еңбектің электр энергиясымен
жарықтануы, өндірістің автоматтандыру ... ... ... ... ... ... сияқты көрсеткіштер кіреді.
Пәрменді қатысты шама белгілі құбылыстың мәнін сипаттайтын
шамамен беріледі. Қатыстырылатын құбылыс шамасының әр ... өз ... ... белгіленеді. Мысалы: жүк тасымалының тығыздығы
тасымалданған жүктің тонналық ... ... ... ... бөлу ... ... да тонна / шақырым арқылы сипатталады.
Салыстырмалы ... шама әр ... әр ... ... құбылысты салыстыруға қолданылады. Салыстырмалы қатысты
шамамен ... ... ... ... техникалық, саудалық
жылдамдағы, еңбектің өнімділігі таға ... ... ... ... шама ... есептеудің жалпы қағидасы
Қатысты көрсеткішті есептеу үшін ... ... ... ... ... білу ... ... көрсеткішті
есептеудің бірінші қағидасы – қатысты көрсеткіш ... ... ... иесі болуы қажет.
Мысалы, сауатты халықтың үлесін анықтау үшін сауаттылардың санын
халықтың жалпы санына ... ... ... жалпы халықтың санағында
мектепке жасы жетпеген балалар мен ... жас ... ... ... де ... ... Сондықтан халықтың жалпы санынан бұларды шығарып
тастау қажет. Одан шыққан айырымға ... ... ... оның ... ... ... ... еңбек өнімділігінің дәрежесін анықтау үшін
шығырылған өнім көлемін онда ... ... ... ... шағу ... ... бұл сала ... күн көрктіндердің санына бөлуге болмайды.
Қатысты көрсеткіш есептелінетінқұбылыс бірнеше шышан тұрғысынан
алғанда бір-бірінен алшақ болмауы шарт. Мысалы, бір елде бір ... ... ... ... елде ... ... ... көлемімен салыстыруға болмайды. Қатысты көрсеткіш есептелген кездк
құбылыстың шамасы мен уақыт айырмашылығын ойлаған жөн. Мысалы, Кеңес Одағы
кезінде ... елге ... ... жалғыз тракторшы 1937 жылы ғана пайда
болған. Ал 1964 жылы трактормен оның ... ... ... 1937
жылғы санмен, яғни барды жоқпен салыстыруға болмайды. Өкінішке орай, ... ... ... етіп ... ... ... ... аз кездескен жоқ.
«Тракторшының саны 5000 есе өсті» деп оқыған уақытымыз да болды.
Сол сияқты өткен жылы 100 мың ... зиян ... ... биыл ... теңге пайда әкелді деп, соңғы санды алдыңғы санға бөліп, пайда үш есе
өсті ... ... ... 100 мың – кері сан, 300 мың – он ... Көрсеткіштер жүйесі
Құбылысты, нәрсені, кәсіпорынды сипаттайтын ... ... және ... тұра ... ... байланысты. Бұл қоғамдағы құбылыс
қасиетінің әр ... және ... ... ... егін ... көрсеткіш жүйесіне әр түрлі
дақылдың көлемі, жиналған жалпы өнім, өнім ... ... ... ... ... ... ... бұл салаға кеткен жалпы шығын, дақылды
тазалайтын құрал, аспап саны, негізгі қодың аумағы, ... ... тағы ... ... ... ... ... бұл шарушылықтың жағдайын сипаттайтын қатысты
көрсеткіштер де бар. Олар дақылдың үлесі, дақыл бойынша орта ... ... ... ... өзіндік құны мен еңбек сіңіргіштігі, дақыл
көлемнің және ... өсу ... ... ... келеді.
Қорытынды
Әлеуметтік – экономикалық құбылыстар мен процестердің өзгеруіне талдау
жасау кезінде нақта,қатысты,орташа ... ... ... ... ... түрлі қорытындылаушы көрсеткіштер қолданылады.
Осындай қорытындылаушы көрсеткіштердің ішінде ең көп ... ... ... ... ... ... табылады.
Статистикада біріне-бірін тікелей қосуға болмайтын белгілерден
тұратын күрделі әлеуметтік – экономикалық құбылыстардың жеке ... ... ... жеке уақытқа байланысты кеңістіктегі орташа
өзгеруін сипаттайтын қатысты шаманың ерекше түрін ... ... деп ... ... - ... ... өзгеруін, оның
заңдылығыны, келешегін зерттеу, талдау үшін статистикалық ... ... ... ... ... ... ... Философиялық тұрғыдан
алғанда көрсеткіш заңдылық құбылыстың сапалық және ... ... ... ... ... ... зерттейтін
болғандықтан, статистикалық көрсеткіші жиынтықты сипаттамаға жатады. ... ... мен ... ... ... ... білу ... жеке адамның өмір сүрген уақытының ұзақтығы нышанға жатады да,
белгілі бір ... өмір сүру ... ... ... статистикалық
көрсеткіш болып саналады. Кез келген ... ... ... емес.
Статистикалық көрсеткіш болу үшін сан құбылысты сапалық, сандық ... бір ... және ... бір ... аралығында сипаттауы шарт.
Сонымен статистикалық көрсеткіштер әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... ... пайдаланған өте
тиімді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Кесікбайұлы Ө., Өскенбайұлы М. ... ... ...... ... Ы. ... жалпы теориясы». – Алматы: Экономика 1998
3. Жолдасбаева Г.Ө., ... ...... ... ... АҚ., Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы». – Экономика, 2003

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гамма-көрсеткіштер9 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге статистика мәліметтері. Инфляция,салдары,қарсы саясат. Инвестиция түсінігі,маңызы.ҚР-ғы инвестициялық қызмет сипаты14 бет
Статистикалық эліметтерді топтаудың маңызы мен мақсаты6 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Мемлекет басшысы Н. Назарбаев Қазақстан Республикасында тіркелген шетелдік дипломатиялық корпуспен кездесу өткізді..4 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь