Шағын кәсіпкерлікке макроэкономикалық механизмдердің әсері

Мазмұны
КРІСПЕ

1.НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІК: РӨЛІ МЕН ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ДАМУ БАҒЫТТАРЫ
1.1.Шағын кәсіпкерліктің нарықтық экономикадағы мәні мен рөлі, артықшылықтары мен кемшіліктері 4

2. ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІККЕ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ МЕХАНИЗМДЕРДІҢ ӘСЕРІ
2.1.Шағын кәсіпкерлік қызметін реттеудің қаржы.несиелік механизмдері мен лизинг 11
2.2. Шағын кәсіпкерлікті салықтық ынталандыру механизмдері 21

3. ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚОЛДАУ ТЕТІКТЕРІ
3.1.Шағын кәсіпкерлікті қаржы.несиелік қолдау саясатын жетілдірудің кейбір мәселелері 28

ҚОРТЫНДЫ 31
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 35
        
        Мазмұны
КРІСПЕ
2
1.НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІК: РӨЛІ МЕН ҚАЗІРГІ
ЖАҒДАЙДАҒЫ ДАМУ ... ... ... ... мәні мен ... мен ... 4
2. ... ... ... ... ... ... қызметін реттеудің қаржы-несиелік
механизмдері мен лизинг
11
2.2. Шағын кәсіпкерлікті салықтық ... ... ... ... ... ТЕТІКТЕРІ
3.1.Шағын кәсіпкерлікті қаржы-несиелік қолдау саясатын
жетілдірудің кейбір мәселелері
28
ҚОРТЫНДЫ
31
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
35
Кiрiспе
Тақырыптың кезектiлiгi. Шағын бизнес – ... ... ... ... мемлекет жан-жақты дами ... Ол көп ... өсу ... ... ұлттық өнiмнiң құрлымы мен сапасын
анықтайды. Бұл сектор өзiнiң мәнi бойынша ... ... ... ... ... ... ... даму деңгейi нарықтық-бәсекелiк
шаруашылықтық қажеттi бөлiгi болып табылатындықтан, оның түрлi ... ... өту ... ... ... формасын дамыту негiзiнен жалпы елдегi,
оның ... iшкi ... ... және ... ... ... асыру үшiн берiлген құықтарын пайдалана алу қабiлетi
сияқты екi шартқа байланысты.
Бұрынғы КСРО-да шағын бизнестi дамыту үшiн шын ... ... (1987) ... ... ... Бұл заң ... ... секторындағы ашық қызмет етудiң құқтық ... ... жеке ... ... болуына жол ашты. Жоспарлы шаруашылықтың толық
үстемдiгi болған кезде шағын ... ... ... ... тұрғын
үй, көлiктiк қызмет көрсету саласында орын алып қана қоймай, өрлей бастаған
болатын. Бiрақ кәсiпкерлiктiң жалпылық базасын құру үшiн тағы да бес ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң дамуына қажеттi алғышарттардың қалыптасуына
елiмiзде жүзеге асқан мемлекетiк ... ... мен ... ... ... ... жеке сетор пайда болуына алып келдi.
Қазақстанда жеке кәсiпкерлiктi қолдау мәселесi алғаш рет 1992 ... 4-шi ... ... жеке ... ... мен қолдау
туралы Қазақстан Республикасының заңында» көрiнiс алды.
Соңғы уа‹ытта шағын кәсiпкерлiктi қолдау бағытында елiмiзде Қазақстан
Республикасы Президентiнiң 5 ... ... күшi бар 7 ... ... ... ... шағын бизнестi дамыту мен қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары жүргiзiле
бастаған мемлекеттiк саясат барысында шағын кәсiпкерлiктi қалыптастыру ... әрi ... ... ... ... өзгерiстер жасалынып жатыр.
Дегенмен, Қазақстанның нарықтық экономикаға бет бұрып, оған ... ... ... келе жатқандығына қарамастан, шағын
кәсiпкерлiк баяу қарқынмен және ... ... ... ... ... нарықтық экономиканың ерекше секторы ретiндегi шағын кәсiпкерлiктiң
қалыптасуының алғашқы қадамдары ғана жасалды. Әлi буыны қатып, ... ... аяқ ... ... ... ... ... нәрсе.
Дегенмен, шағын кәсiпкерлiктiң рөлiн бағаламаушылық, оның техникалық-
өндiрiстiк және әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... экономика
дамуының қазiргi жағдайында iрi көлемдi қателiктерге алып келедi.
Шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң ... ... ... мен ... ... деректер нарықтық экономикасы дамыған
елдерде де ... ... ... ... көрсетедi. Шағын
кәсiпорындар санының өсiп, дамыған ... мен ... ... ... ... ... әлеуметтiк, сонымен қатар,
тұрғындарды жұмыспен қамту мәселелерiн шешудiң маңызды факторына айналады.
Шағын ... ... ... және ... ... оның ... маңызды мемлекеттiк мiндеттер қатарына қойып,
Қазақстан экономикасын реформалаудың құрамдас бөлiмiне айналдырады. Шағын
кәсiпкерлiктiң ... зор. ... ... ... бұл мәселе
Қазақстанның экономикалық ғылымында жеткiлiксiз зерттелген. Ал жарық көрген
кейбiр зерттеулерде ... ... ... ... ... оның макроэкономикалық механизмдерiн жетiлдiру мәселесi
толық зертеле қойған жоқ.
Республикадағы ... ... алға ... экономика мен
әлеуметтiк саладағы дағдарыстан шығу ... ... ... мен ... мәселелерiн терең зерттеудi талап етедi.
Әлемдiк тәжiрибе, экономикалық дағдарыс шағын кәсiпкерлiктiң дамуын
қолдауға бағытталған саясат қана экономикалық өсудi жүзеге ... ... ... көрсетедi. Кәсiпкерлiктi қолдау ең алдымен аймақ пен
қалалардың мiндетi болып ... ... ... ... ... алып,
орталық ұйымдарының ықпалынан шықты. Сондықтан нарықтың бiртiндеп күш ... келе ... ... ... әлеуметтiк, экономикалық
және экологиялық дамыту мәселесi толығымен аймақ ... ... мен ... ... ... ... құрылымдар мен
шешушi деңгейде нарықтың сақталуын қамтамасыз етiп, ... ... ... шешуге көмектесетiн шағын кәсiпорындардың қажеттi
саны болғанда ғана аймақтағы (қала) тиiмдi нарық ... ... ... Сол ... ... ... жан-жақты қолдау қалалық,
аймақтық және республикалық деңгейдегi жүзеге асырылып отырған ... ... ... бiрiне жатқызылуға тиiстi екендiгiн
экономикалық өмiрдiң өзi дәлелдеуде.
1. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШАҒЫН
КӘСIПКЕРЛIК: РӨЛI МЕН ... ДАМУ ... ... ... ... ... мәнi мен ... мен кемшiлiктерi
Нарықтық экономика тақырыбы, мiне, бiрнеше жылдардан берi бiздiң
қоғамдық санамызда жетекшi орын алып келедi. ... ... ... ... да ... анықтамасы, «еркiн кәсiпкерлiк экономикасы» сөз
тiзбегiнде жатқан болар.
Шынында да, ... ең ... ... орта ... ... нарықтық қатынастардың қасиеттерi мен сапалық сипаттамасының
жиынтығы. Сондықтан кәсiпкерлiктiң әртүрлi ... мен ... ... өту ... емес.
Кез-келген экономикалық қызмет ұдайы өндiрiс циклiнiң типтес
фазаларымен байланысты болғандықтан, кәсiпкелiктiң ... ... ... ... өндiрстiк, коммерциялық, қаржылық.
Өндiрiстiк кәсiпкерлiк негiзiнен тауарлар мен ... ... ... ... ... - ... ... айырбасына байланысты жүзеге
асады. Кәсiпкелiктiң бұл ... ... мен ... етуiне
байланысты әрқайсысының өзiне тән ерекшелiктерi болғанмен, ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк кәсiпкелiктiң ерекше түрi
болып саналмайды, бұл термин ... ... ... ғана ... ... ... ... жекешелiк, серiктестiк, шектеулi жауапкершiлiктi
қоғам ретiнде болу мүмкiн . Ұсақ ... ... ... ... мен кәсiпорындар, сол сияқты қоғамдық үйымдар да құруға
құқықты.
Шағын кәсiпкелiктiң экономикалық мәнi: бiрiншiден, оның ... өмiр ... және ... ... ретiнде дамитындығымен;
екiншiден, кәсiпкерлiк қызметтiң ерекше түрi ... ... ... ... ... ... ... қарасыру қоғамдық
өндiрiстiң екi – техникалық-ұйымдастыру мен әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... Оның ... жағы ... күштер, яғни,
өндiрiстiң матеиалдық-заттық элементтер жиынтығы, жұмыс күшi мен өндiрiстi
ұйымдастырудың түрi арқылы анықталса, екiншi ... ... ... құрайтын өндiрiстiк қатыныстармен анықталып отырады.
Экономиканың мөлшерлiк құрлымы көлемi жағынан әртүрлi кәсiпорындардың
бiрге өмiр сүретiндiгн көрсетедi. ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсiпорын болып табылады.
Нарықтық ... емес ... ... ... ... шағын кәсiпорындар маңызды рөл атқарады.
Шағын кәсiпорындар – заң жағынан ерiктi, ... ... ... мен тауарлар, қызмет пен қамту көлемi шағын компаниялар. ... ... ... деп халықаралық практикада қамту саны 500 адамға
дейiнгi кәсiпорындарды айтады.
Шағын кәсiпорынның негiзгi ... ... ... ... тәуекелдiлiкпен жүзеге асыруы);
2) қызметтiң белгiлi бiр түрiне мамандануы; 3) өндiрiлген тауарлардың
(қызметтiң) нарықта сатып алу – сату арқылы ... (бұл ... ... ... ... ... ... отыр).Мұны төмендегiдей сызба түрiнде
көрсетуге болады:
1- сурет
Шағын кәсiпорынның әлеуметтiк-экономикалық ... ... иесi мен ... ... еңбегiне, екiншiден, жалдамалы ... ... ... ... басқару қызметiн
кәсiпорын иесi (отбасы иесi) жүзеге асырылады.
Шағын ... ... ... ... болы ... ... ... шағын кәсiпорындардың жиынтығын құрайтын экономиканың
ерекше секторы немесе нарық ... ... ... ... формас
екендiгi анықталады.
Сонымен, шағын өндiрiс өндiрiстiң техникалық ұйымдастыру жағын
сипаттаса, шағын ... оның ... ... жатады
және осы жағынан «шағын бизнес» түсiнiгiмен сәйкес келедi.
Кәсiпкерлiк қызметтiң түрi ретiндегi шағын кәсiпкерлiктiң мәнi ... яғни ... ... беру ... ... ... ... кәсiпкер түсiнiгi бiрiншi рет 1723 жылы Парижде
шыққан ... ... ... пайда болды. Онда кәсiпкер деп
«өндiрiс пен ... ... ... ... ... ... .
«Кәсiпкер» түсiнiгi ғылыми термин ретiнде XVIII ғасырдың басында
Ричард Кантильонның еңбектерiнде пайда ... Ол ... ... ... ал ... деп ... ... әрекет ететiн
адамды түсiндi .
Француз экономисi К.Бодо (физократ) Р. Кантильонның ойларын әрi қарай
дамыта ... ... ... ... мен ... ... тиiстi деп
санады . Басқа француз экономисi Тюрго кәсiпкер тек ... ... ... сонымен қатар капитал иесi болуға тиiстi деп есептедi . Ол ... ... ... ал кәсiпкер жетiстiгiнiң мақсаты, өндiрiс
дамуының негiзгi- пайда екендiгiн атап көрсеттi.
А. Маршалл және оның iзбасарлары ... ... ... ... бөлдi, сөйтiп кез-келген адам кәсiпкер бола алмайды ... ... ... ... ... бiрi Й.Шумпетер
әсiпкерлiктiң даму концепциясының мәнiн ... рет ... ... ... ... ... ... деп бiз жаңа
кобинациялардың жүзеге асырылуын, сондай-ақ бұл комбиннациялардың неден
көрiнiс ... : ... және ... ... ... сол жаңа ... жүзеге асыру болып табылатын, ... ... ... шаруашылық субъектiлерiн айтамыз» .
Қазiргi шыққан сөздiктерде «кәсiпкер» сауда саласында ... ... адам ... ... ... ... кәсiпкер деп кәсiпорын
иесiн, табыс әкелетiн ... бiр ... ... ... ... келтiредi . Дегенмен, кәсiпкер мәнiн толығырақ ашып
көрсететiн анықтама төмендегiдей ... ... ... - ынта ... ... ... ... жауапкершiлiктен қорықпай, тәуекелге
баруға және болашақта қосымша ... ... етiп, ... ... ... ... ... қабiлеттi ұдайы өндiрiстiң субективтi
факторы .
Жеке тұлғаның кәсiпкелiкпен айналысу ... ең ... ... жеке ... пен сол ... ... ... болған
күнде алатын жалақымен салыстыру арқылы бағаланады. Егер жалақы көбiрек
болса, онда әлеуеттi кәсiпкер ... ... ... Ал ... жеке ... ... ... ол кәсiпкер болады.
Кәсiпкер түсер –түспесi белгiсiз пайданы таңдаушы да, ал жалақыны
таңдаушы- қанша жалақы алатынын ... ... ... ... ... пайданы таңдаушылар өндiрiлген өнiмнiң құны мен өндiрiс шығыны
арасындағы айырмашылықты алуға заңды ... ... бар ... ... ... ... экономиканың басқа агенттерiнен айырмашылығы
- өзiнiң экономикалық әрекетiнiң ... ... ... ... сұранысты қамтамасыз ету мақсатымен шығындалған қаржысы
мен баға арасындағы айырмашылық). Бұл қасиеттер шағын ... үшiн ... ... ... Бiрақ олардың салыстырмалы түрдегi ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң өзiне тән
ерекшелiктерiн туғызады.
Шағын ... ... ... ... сандық белгiлерi
неғұрлым жиiрек қолданылады. Осы ... ... ... ... ... көрсеткiш белгiлерi қолданылады. Оларға жататын негiзгi
көрсеткiштер: еңбекпен қамтылғандар саны, ... ... ... ... ... ... ... көлемi мен басқа ... ... ... ... ... ... де пайдаланылады.
Қамтылғандар саны көрсеткiшi ... ... ... ... ... ... ... Бiрақ оның мөлшерi әр ... ғана ... ... да ... ... Мысалы, тау-кен Ќнеркәсiбi, транспорт,
құрылыс, өңдеу өнеркәсiбi, байланыс, несие, коммуналды шаруашылық, ... ... ... ... ... ... жұмыс
атқаратындардың саны 300 адамнан аспауы қажет. Көтерме саудада- 100 адамнан
төмен; бөлшек саудада –50 ... ... ... және т.б. –20 ... ... аз; ... қызмет көрсету саласында –5 және одан да аз адам қызмет
етуге тиiстi.
АҚШ-та ... ... ... (ШБЃ) ... ... ... жұмыс күшiнiң орташа жылдық көлемi 500 адамЉа дейiн қамтылған
кәсiпорындар ... орын ... Бұл ... ... және ... ... көрсету саласы, тұрғын үй, сонымен ... ауыл ... мен ... ... кiредi
Германияда шағынға құрамында бiр адамнан елуге дейiн қамтылған
жұмыскерлерi бар кәсiпорындарды, орташаға –50-ден 500-ге ... ... ... жатқызады.
Австрияда қамтудың жоғарғы шегi 100 адам.
Ұлыбританияда өңдеу ... ... саны ... құрлыс, кен қазу мен көмiр өнеркәсiбiде –20 жұмысшыдан аспаса
ғана фирма шағын болып есептелiнедi.
Францияда ... және ... ... ... саны ... компаниялар жатады .
АқШ, Ұлыбритания және Францияда шағын және ұсақ ... ... ал ... –3/4 ... құрайды (1-кесте) .
1-кесте
Өнеркәсiптiк кәiпорындардың жалпы санындағы шағын
Кәсiпорындардың үлесi, (% бойынша)
|Елдер ... ... 1-ден ... кәсiпорындар, 19-дан |
| ... ... |500 ... ... ... |26 |28 ... |49 |28 ... |26 |23 ... |32 |28 ... ... ... ... көлемi) бойынша есепке алу
көрсеткiшi АҚШ, Германия, Ұлыбритания, Франция, ал капитал ... ... ... ... ... көрсеткiшi Жапонияда қолданылады.
Сонымен қатар, кейбiр елдерде ... ... ... ... ... кем болмауы керек) табыстың жылдық көлемi
қосымша көрсеткiштерi де ... ... ... ... ... ... ... айналымның көлемi (өткiзу көлемi) бойынша есепке алу
көрсеткiшi АҚШ, Германия, Ұлыбритания, Франция, ал капитал ... ... ... фирмалардың қатарына жылдық табысы 2,2-14,5 млн долл,
құрылыста –9-21 млн, бөлшек саудада –3,5-13,5 млн, өнерәсiбiнде ... ... ... ... ... .
Бiрақ, жоғарыда келтiрiлген көрсеткiштердiң ешқайсысы да шағын
бизнестi анықтайтындай толық деңгейдегi көрсеткiш бола алмайды.
Кей ... ... ... және iрi ... жiктеу қамту
саны бойынша да, өткiзу ... ... да ... ... Бұл фирма көлемiн
анықтауда капитал салу ... ... рөл ... көрсетедi.
Дегенмен, халықаралық практикада, шағын бизнестiң нақты ... ... оған ... ... бойынша 500-ге дейiн адамы бар фирмаларды жатқызады.
Қамту саны бұл шектен жоғары фирмалар iрi кәсiпорындарға жатқызылады .
Қазақстанда шағын ... ... ... 1997 ... ... 19-да ... № 131-1-шi заңына сәйкес,
жұмыскерлерiнiң жылдық саны 50 адамнан, ал ... құны 3480 мың ... ... ... айтады.Шағын кәсiпкерлiкпен жеке тұлғалар,
сол сияқты заңды тұлғалар да айналыса алады.
Шағын бизнестiң белгiлi бiр бағыттық ... ... ... ... болған күнде де өз сатып алушыларын қалыптастырып, iрi фирмаларын
бәсекеге түсуге мүмкiндiк бередi.
Шағын кәсiпкерлiктi тәуекелдi бизнес саласына жатқызады, себебi ... ... 2-3 ғана ... тұра ... Ұсақ кәсiпорындарды, әдетте,
өз ойларын, зерттеулерi мен ... ... ... ... ... өнертапқыштар басқарады.
Шағын бизнеспен айналысатын кәсiпкерлер әлеуметтiк ... ... – олар ... ... мен қоғамдық құрлымнан шыққандар. Бiрақ шағын
кәсiпкерлiк қарапайымдылығымен көптеген адамдарды тартады.
Нарықтық экономикада шағын бизнес негiзгi төрт ... ... ... қалыптастыру. Шағын бизнесте жасалатын жұмыс орындарының
iрi компанияларда ашылатын орындармен салыстырғанда өз ерекшелiктерi бар.
Шағын фирмалар, ... ... ... да, қосымша төлемдердi де аз
төлейдi. Бұл жұмыс орындарындағы жұмыскерлердiң көбiсi ешқашан жұмыс
iстемегендер, ... ... ... ұсақ ... ... ... ... бойы жұмыс iздегендер. Орташа есеппен алғанда шағын кісiпорындардың
қызметерлердiң iрi компаниялардың қызметкерлерiндей бiлiмдерi жоқ.
Корпорация-
лардың талабына толық сәйкес келмейтiн жұмыскерлердi жалдай ... ... ... ... ... факторы болып табылады;
-шағын бизнес жаңа тауарлар мен қызметтiң түрлерiн енгiзу қызметiн
атқарады. Осы ... ... ... ... экономикалық
өрлеуге маңызды үлес қосады. Бұл тұрғыдан алғанда, шағын ... ... ... ... ... қол сағаттары, вертолет,
тот баспайтын болат пен көшiрме ... ... әсер ете ... салалар бойынша нағыз төңкерiс жасады.
Дүниежүзiлiк тәжiрибе шағын фирмалардың iрi компанияларға қарағанда
әр қамтылған адамға шаққанда 2,5 еседей көп жаңа өнiм ... ... ... ... 2 есе көп ... ұсыныстар жасайтындығын
көрсеттi;
-шағын кәсiпорындар жоғарыда айтылған қызметтерден басқа өнiмдерiн
өткiзу, қызмет көрсету, жабдықтаумен айналысу ... iрi ... ... орын ... шағын фирмалар тұтынушылардың ерекше мұқтаждықтарын
қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратындықтан) өмiр сүре алады. Iрi ... ... ... ... ... Бай ... ... талғамдармен
ажыратылады. Олар жеке тапсырыс бойынша дайындалған, әдеттегi тауарларға
ұқсамайтын өнiмдердi қажет етедi. ... да ... ... ... ... ... ... арқылы жетiстiкке жеттi.
Шағын кәсiпкерлiктiң осы ... оның ... ... ... ... ұйымдастыру iшкi өндiрiстiк артықшылықтары ереше көңiл
бөлуге тұрарлық. Шағын фирманы ұйымдастыру ... ... ... оның ... топтық құрамын келтiруге болады. ұжым мүшелерiнiң
мамандықтары бiрдей, ... бiр ... ... Бұл бәсекелiк нарықта
үш артықшылықты бередi:
-iрi кәсiпорындарда ... ... ... ... компьютер және т.б.) деген шектеулi құқығы бар
ұйымшыл шағын топ оны жақсырақ пайдалана отырып, бiрiгiп ... ... ... ... ... ... ... олардың мiндеттерiн нақтылауды қажет
етпейтiндiктен, келiсм жүйесi жеңiлдейдi;
-жақсы ұйымдасқан топ өз ... ... ... ... ... ... саналатын күтпеген жағдайларға неғұрлым сәттi қарсы ... ... ... да ... ... бар. Ол ... топ iшiндегi араласу, байланыс қиындайды, менеджерлерге деген
қажеттiлiк ... ... ... ... өзiмен бiр мамандықтағы
қызметкерлер тобын басқарып, бағыт беретiн иерархияның қарапйым түрi .
Жаңа әлеуметтiк қоғам құрылымын ... ... ... ... ... ... ... жоқтығына iрi шаруашылық құрылымдарының шеше ... ... ... ... бизнестiң алатын орны
ерекше. Экономикада шағын кәсiпорындардың көп болуы бүкiл басқару жүйесiнiң
орталықтануын ... және ... ... ... жүйесiнде қызметтiң
неғұрлым тиiмдi бөлiнуiне ықпал етедi.
Нарықта мамандандырылған, жоғары технологиялы көптеген шағын ... ... ... ... iрi ... ... түседi. Бұл
бәсеке олардың ‹ызметiнiң ынталандырушысы рөлiн атқарады және ... ... ... ... кедергi жасайды.
Шағын кәсiпкерлiктiң дамуына ден ‹ою – ... ... ... ... АҚШ-та соңғы жылдары өз электр станцияларын салу бойынша ұсақ
тәуелсiз кәсiпкерлердiң ... ... ... кеңiрек тарап келедi. Олар
энергиялық ресурстар ретiнде газ, жел, тау өзендерiнiң ... ... ... ... ... ... электр станцияларындағы
электр энергиясын игеру жылына 5 млрд-тан 12,5 млрд киловатт-сағатқа дейiн
Ќстi .
Шақын кәсiпорындардың ... ... ... ... ... ... ... шығуы.
Егер тек қана экспортты алатын болсақ, дүниежүзiлiк ... ... ... ... ... жалпы көлемiнiң 20%-ке
жуығы АҚШ-тағы шағын компаниялардың үлесiне ... ... ... ... ... ол ... жылдары 35-
40%-ке жетедi.
Жапония экспортындағы шағын бизнестiң алатын үлесi 70-шi жылдардың
басынан берi ... 39%-ке ... ... ... басым бөлiгi шығарылатын тауарлар көлемiнiң 5-10%-iн
дүнежүзiлiк нарықта өткiзедi ... ... ... ... ... бар. ... ... оларға еңбек бөлiнiсiнiң мүмкiндiктерiн кәсiпорын
iшiнде пайдалануға жол ашады. Еңбек процесiнiң ұсақ ... ... ... ... да бiр операцияға маманданып, басынан аяғына дейiн
өнiм жасау жұмысын орындау ... ... ... ... алып ... Кезiнде Смит мұндай еңбек өнiмдiлiгiнiң қалай өнiм
өндiрудi ұлғайтатынын түйреуiш мануфактурасының ... ... ... ... ... шеңберiндегi еңбек бөлiнiснiң Өзi оның
өнiмдiлiгiн арттырудың күштi факторы болып саналады.
Еңбек ... ... ... ... одан да ... өседi. Бұл арнайы мамандандырылған машина мен жабдықтарды
пайдалануға мүмкiндiк бередi. Ал әр ... ... ... үшiн ... ... ... алуға тек iрi кәсіпорындардың ғана шамасы келедi.
Iрi кәсiпоындар ресурстарды көтерме жеңiлдiктер ... ... ... ... iрi ... ... ... азайтуға және жоғары
сапалы өнiм шығаруға мүмкiндiк беретiн ... және ... ... ... ... ... iрi ... артықшылықтары шексiз емес: кәсiпорындардың
үйлесiмдi көлемiн өсiргенде өндiрiстiк бiрлiктiң ... ... ... және т.с.с. керi нәтижелер тууы мүмкiн. Сондықтан
кәсiпкердiң мiндетi өндiрiстiң жалпы көлемiн ... ғана ... ... оның ... көлемiн таба бiлу.
2. Шағын кәсіпкерлікке макроэкономикалық механизмдердің әсері
2.1Шағын кәсiпкерлiк қызметiн ... ... ... ... зерттеулер өндiрiсi дамыған елдерде экономиканың бұл
секторының мемлекет тарапынан қолдау тауып, ... ... ... ... ... жүргiзетiндiгiн көрсетедi.
Бұл елдердегi ШК-тi дамыту үшiн мемлекет тарапынан көрсетiлетiн қаржы-
несиелiк көмек тармақталған экономикалық дамыған тетiктерге ... екi түрi бар: iшкi және ... ... ... ... мемлекеттiк бағдарламаларға дейiнгi қаржыландырудың
түрлi көздерi көрсетiлген .
Қаржыландыру көздерi :
3-сурет
ШК қаржылық қолдау мақсатында коммерциялық ... ... ... ... ... ... жеке салымдар, венчурлық капитал және
басқа капитал көздерiнiң АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... елдерде қалай пайдаланатындығын
қарастырып өтелiк.
Мысалы, АҚШ-та қаржылық көмек шағын бизнес ... (ШБҚ) ... ... ... аралас, және кепiлдiк қарыз беру жолымен жүзеге ... бұл ... ... ... ... бiр ... жеке ... нарығнда ұсынылатын несиемен салыстырғанда неғұрлым төмендетiлген
проценттiк мөлшерлемесiмен берiледi.
Тiкелей берiлетiн қарыздар ... ... ... ... ... ... ... процент мөлшерлемесiмен ауытқып
тұратын процент бойынша ұсынылады.
Аралас қарыздар мемлекеттiк ғана емес, сондай-ақ жеке ... ... да ... ... ... ұсынудың үшiншi түрi жүзеге асқанда, ШБҚ-гi несие берушiлерге
қарызға ... ... ... көлемiне дерлiк мемлекеттiк кепiлдiк
беру арқылы ... ... ... ... ... ... қаржыландыру үшiн мақсатты бюджеттiк
қаржыландыру саясаты ... ... ... ... көмек ретiнде
бюджеттiң 0,3%-ке жуығы бөлiнiп отырады.
Бұл қаржылардың ауқымды ... ... ... ... ... ... корпорациясы, шағын бизнеске берiлетiн ... ... ... ... ... саналатын жинақ
ретiнде пайдаланылады. Осы ұйымдардан қаржылар елдегi ... ... ... ... ... және ... ... сияқты
арнайы қаржыландыру ұйымдарына келiп түседi. Сонымен ... ... ... ... ... ... мен ... сақтандыру институттарының жинақтары есебiнен де жинақталады.
Жетекшiлiк рөлдi ... үш ... ... ... банк сауда мен өнеркәсiптi қаржыландыру үшiн
құрылған.
Шағын кәсiпорындарды қаржыландырудың ... ... ... ... ... асырады. Бұл корпорация ең ұсақ
кәсiпорындарды қаржыландыру үшiн ұйымдастырылған.
Мемлекеттiк ... ... ... ... басты бағыттарында әрекет ететiн кiшiгiрiм кәсiпорындарға
қаржы бөледi.
Шағын кәсiпорындарды қаржыландыруға қажеттi ... ... ... мемлекеттiк инвестициялар мен қарыздар бағдарламаларының
құрамындағы арнайы бюджеттiк шоттар арқылы да ... ... ... ШК үшiн шамамен бiр процентке қымбатқа түседi. Оларға
несиелiк көмек көрсету үшiн несиелiк кепiл мен ... ... ... болушылар кепiл қарыздары бойынша қызмет ететiн ... ... Олар ... ... қызмет атқарушы қоғамдық ұйымдар
ретiнде әрекет етедi: кепiлдiк бермегенi үшiн корпорациялар қарыз сомасының
бiр процентiн алады.
Кәсiпорынның төлем қабiлетсiздiгi жағдайында ... ... ... ... жабылады. Бiрақ ол да ... ... ... ала ... оның ... ... ... кейiннен кәсiпорыннан
ұстауға құқық алады. Ассоциацияның ... ... ... ... ... да ... отырады.
Сонымен бiрге экономиканың бұл секторын қаржыландыруға қажеттi
қаржылардың ... ... ... ... мен ... ... арнайы бюджеттiк шоттар арқылы да келiп
түседi.
Қаржыландырудың тағы бiр түрi – ... бiр ... сату ... ... ... ... ... болып табылады. Мысалы,
Жапонияда орын алған қарыздық қаржыларды ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлердiң несие алуын жеңiлдетедi.
Жоғарылатылған прценттер өндiрiс шығындарын ... ... ... ... бiр ... ... ... неғұрлым жеңiлдетiлген тәртiбiмен
толтырылады.
Қаржылық көмек шағын ... ... ... ... да ... зор. Маңызды несиелiк бағдарламалардың мысалы
ретiнде ... 1989 жылы ... ... ... ... 15 бағдарламасын алуға болады. Олардың кейбiреулерi қысқаша
төменде сипатталған.
Кепiлдiк бойынша берiлетiн несиелер. Берiлген несиелер ... ... ... ... ... бiр ... ШБҚ толтыруға кепiлдiк
берсе ғана кісiпкер коммерциялық банктен несие ала алады. ШБҚ-гi 750 000
долл-дан ... ... 90%- не ... ... ... бере ... ... мерзiмi 25 жылға жетуi мүмкiн. ШБҚ-нiң ... ... ... осы ... арқылы жүзеге асады.
Сыртқы сауданы дамытуға берiлетiн несиелер сыртқы сауданы дамытуға,
несиелер ... ... ... ... ... ... арналған
тауарлар мен қызметтi шығару үшiн ... ... ... алу, ... ... ... берiлетiн 1 млн. долл-ға дейiнгi
несиелерге кепiлдiк беруi.
Тiкелей берiлетiн ... 350 000 ... ... ... ... ... ШБҚ-нiң өзiнен берiледi.
Ығысып шыққан ... ... ... Егер ... ... да бiр ... ... жүзеге асыру салдарынан
қаржылық зиян таптыдеп ... онда ... ... ... ... ... ... туғызады. Бұл несиелер кәсiпкерге жер ... ... сол ... жаңа ... салу үшiн ... ... аңдылық талаптарға сәйкестендiру үшiн берiлетiн
несиелер. іәсiпкерлер өз ... ... ... сәйкестендiру
үшiн несие ала алады. Ал оны орындамаған ... ол ... ... ... ... ... таза ауа туралы заңдардың орындалуы
мiндеттi болып табылады.
Қай ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорындардың иелерi – әйелдерге 50 000 долл-ға дейiн
несие алуға кепiлдiк бередi. Ондағы мақсат көбiне ... ... ... ... ... ететiн қызмет көрсету саласының кісiпорындарына көмек
көрсету болып табылады. Ал iрi қарыз берушiлер мұндай ... ... ... ... ... байланысты шараларға берiлетiн несиелер ШБқ
кәсiпкерлерге қоршаған ... ... ... ... ... ... үшiн 1 млн долл. Мөлшерiнде ұзақ мерзiмдi несие
алуына көмектеседi.
Мүгедек кәсiпкерлердi қолдау мақсаттарында ... ... ... ... кәсiпкерлерге көмек көрсетуге арналған.
Көптеген елдерде венчурлық қаржыландыруды ... ... ... ... Бұл енчурлық фирмалар арқылы шағын инновациялық бизнестi жеке
капиталмен қаржыландырудың түрi болып табылады. Венчурлық капитал ... ... ... ... ... ... немесе зейнеткерлiк,
қайырымдылық қорларына кiретiн бай серiктестердiң қаржыларынан құралады.
Қаржылық мәселесiн шешудiң тағы бiр әдiсi ... ... ... ... қою ... арқылы жинақтау болып табылады.
Бiрқатар елдерде (АҚШ, Ұлыбритания, ... және т.б.) ... ... ... ... ... қағаздардың екiншi деңгейдегi нарығы
құралған.
Шағын бизнестi несиелендiру белгiлi бiр тәуекелдiлiк пен ... ... ... ... ... ... лизинг,
факторинг сияңты түрлерiн кеңiнен қолданады.
Лизинг-инвестиция немесе тұтыну тауарларын арендаға беру - ... ... ... ... алудың тиiмдi жолы болғандықтан, соңЉы ... ... кең өрiс алып ... Басқаша айтқанда, лизинг сатып алу-сату мен
арендалық ... ... Бұл ... ... ... ... ал басты тұлғасы – лизингтiк компания.
«Лизинг» сөзi өткен жүзжылдықтың соңғы төртiншi бөлiгiнде, «Белл»
телефон компаниясы өз ... ... ... беру ... ... кезде пайдалануға енгiзiлдi. Бiрақ лизинг операциясы негiзгi
қызметi болып табылатын қоғам құрылғанға ... көп ... өттi. ... ... ... ... ... корпорейшн» компаниясы 1952 жылы
Сан-Францискода құрылды.
Қазiргi лизинг арқылы АҚШ-та өнеркәсiпке капитал ... ... ... ... ... ... ... Австралияда өнеркәсiптiк инсвестицияның 30-35%-i лизинг негiзiнде
қаржыландырылады.
Лизинг ... ... ... ... кепiлдiк беру мен
несиенiң элементтерiн бiрiктiре отырып, банктердiң тәукелдiлiгiн едәуiр
төмендетедi және ... ... ... ... ... ... мүлдем болдырмайды.
Лизингтiк компаниялар ... ... және ... ... ... өткiзуiн жеңiлдетедi, сонымен бiрге өз қызметiнiң
дамуына көмектеседi. Лизинг алушылар (лизингтiк келiсiмдi ... ... ... ... ... әдiсiн қолдана отырып, өздерiнiң
негiзгi қорлары мен технологиясын тез арада жаңартуға мүмкiндiк алады.
Лизинг шағын ... ... ... ... формаларының бiрi.
Бiрiншiден, қаржылық лизинг шағын ... ... ... ... ақша емес, жабдықтың өзiн берудi қарастырады.
Екiншiден, лизингтi пайдалану берiлген ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
Үшiншiден, жабдықтарды түсiру мен енгiзудiң нақты мерзiмдерiн ескере
отырып, лизинг ... мен оны ... есеп ... ... күнi ... ... асыруға мүмкiндiк бередi.
Төртiншiден, лизингтi пайдалану кәсiпкерге өзiнiң ... даму ... анық iске ... ... ... ... ... үш жағы бар:
а) лизинг белсендi маркетинг құралы ретiнде қызмет атқарады, анығырақ
айтқанда:
1) машиналы-техникалық өнiмдердi өткiзу көзi;
2) өндiрiстi материалды-техникалық ... ... ... – iшкi ... ... ... салымының тиiмдi
формасы:
1) банктiк қызметтiң жаңа түрi, несиенiң жаңа формасы ретiнде;
2) лизинг – ... ... ... ... несие бермей-ақ
қаржыландыру болып табылады (аренда арқылы қаржыландыру).
б) лизинг – сыртқы экономикалық ... ... ету ... ... қабiлеттерi бар:
1) экономикалық шикiзаттық бағытын жеңу;
2) елдiң жоспарлық әлуетiн ынталандыру;
3) ұлттық экономиканың ... ... үшiн ... ... ... ... ... қарыздарының қауiптi ұлғаюын болдырмау (лизинг
инвестициялаудың неғұрлым қауiпсiз түрi болып табылады).
Факторинг өнiм берушi кәсiпкердiң (фактордың) қолма-қол өтеу ... ... ... сатуы болып табылады. Қолма-қол есеп
айырысуға жатпайтын шығындарды банктер ... ал ... ... үшiн ... ... ... факторға тәуекелдiлiк
компенсациясын төлейдi.
ШК-тi қаржы ... ... тағы бiр жолы – ... мөлшерлеме мен өтеу мерзiмi ұлғайтылған несиелер беру.
Жоғарыда көрсетiлген бағыттардан басқа ... ... ... ... ... шағын және орташа фирмалардың капиталына қатысу ... ... ... ... да ... ... және ... фирмалардың капиталына қатысу жүйесi Германияда
тиiмдiрек пайдаланылуда. Бұл қызметтi банктер құрған коммерциялық фирмалар
жүзеге ... ... ... ... ШОК ... ... асыратын арнайы фирмалар құрылған. Олар жылдық айналымы 10 ... кем емес ... ... қатысу үесi 10-нан 25-ке
дейiнгi процент шеңберiнде болға тиiстi.
Франчайзинг көптеген елдерде кеңiнен тараған.
Франчайзинг сөзi «босату» ... ... ... ... «franhir»
сөзiнен шыққан. Алғашында ол «құндылықтан босату » деген мағананы берген,
ал қазiр саланың түрiне ... ... ... ... ... белгiлi шартпен бiр компанияның (франчайзер) тауарының белгiсi мен
атын ... ... ... компанияға (франчайзи) пайдалануға беру ...... ... марка мен өнiмге деген құқық қана берiлiп
қоймайды, франчайзер құрамы жарнамалық саясатты, тауарды өндiру процесi ... ... ... ... жүргiзудiң түрлi
5-кесте
Әлем кеңестiгiндегi франчайзнигтi қолдану деңгейi
|Елдер ... ... |Бас ... ... көлемi |
| ... ... ... АҚШ ... | |ер) ... саны | |
| | | ... | ... |1989 |230 |1033 ... жо‹ ... |1988 |30 |1360 ... жо‹ ... |1987 |77 |4045 |2,00 ... |1993 |1000 |45000 |38,4 ... |1989 |60 |500 |3,31 ... |1990 |675 |29698 |10,0 ... |1994 |180 |9000 |3,38 ... |1994 |197 |11550 |2,10 ... |1995 |812 |122450 |32,70 ... |1988 |244 |8252 |3,60 ... |1989 |120 |850 |0,30 ... |1990 |215 |20000 ... жо‹ ... |1993 |60 |1000 |1,50 ... |1994 |385 |19800 |5,50 ... ... мен салқын сусын саудасынсыз.
технологиясын ‹амтитын тұтас бизнес-жүйенi пайдаланып қалуға жиi ... ... Олай ... ... ... ... кеңестiк және
жарнамалық қолдану ... ... ... ... ... концепциясын алады. қарапайым тiлмен айтқанда, франчайзингте
жеке иеленушiлiк ынтасы мен iрi ... ... және ... ... ... ... өсудiң ең қық‹а жолын ұсынады, себебi олар
дайын iстi жүргiзедi. ... үшiн ... ... ... ... Сонымен қатар белгiлi саудалық марка атын ... ... ... ... ... ... ... франчайзинге франчайзермен пайдасының бiр бөлiгi ... ... тура ... ... ... ... ... жағы үшiн де артықшылығыны болуында. Шағын кәсiпорындар мен ... ол ... да ... ... ... ... ... және нарықтарға өздерiнiң орнын ұстап қалуға мүмкiндiк бередi.Оның
Европа мен Америкада қанат жайып, кеңiнен ... ... ... осы күнi тек АҚШ пен ... ... 3200 ... ... де 2400 АҚШ-та) әрекет етуде. Олардың ондаған елдерде 600
000 өкiлдiк франчайздары бар.
Халықаралық практикада ... ... ... ... ... үш
сала бар:
а)өнеркәсiп саласындағы бiрлестiк. Ол өндiрiстiк құрылымдар арасында
жүзеге асады. Франчайзер ... ... иесi бола ... ... ... мен белгiлi территорияда өткiзу құ‹ығын
бередi;
ә) тауар ... ... ... Бұл ... ... фирма белгiлiтерриториясының шеңберiнде өткiзу үшiн тауарын басқа
фирмаға түсiредi. Әдетте, мұндай қызметпен ... ... ... тез ... ... коммерциялық құрылымдар ... ... ... ... коммерциялық қызметi сауда маркасын
пайдалану арқылы тауарын өткiзуге құқық беретiн франчаиз-берушiнiң ... ... ... ... қызмет көрсету саласындағы бiрлестiк. Көрсетiлген ... ... ... ... ... жүзеге асатын бiрлестiк
механизмiне ұқсас. Айырмашылығы бiрлесу объектiсiнде ғана.
Франчайзи ... бiр ... ... ... технологиясы iс жүзiнде
жан-жақты тексерiлген дайын бизнестi сатып алғандықтан, оның кәсiпкерлiк
тәуекелдiлiгi де ... ... ... иесi өзiне нарықтағы
тұрақтылықты, өз ... мен ... ... жоспарлау мүмкiндiгiн
қамтамасыз етедi. АҚШ-тың ... ... ... әдетте, қызмет
көрсету саласында жаңа ұымдастырылған бизнестiң 75%-i ыдыраса, франчайзинг
жүйесiндегi бизнестiң 85%-i өмiр сүре бередi.
Сонымен, франчайзинг- екi ... ... ... ... ... өткiзу нарығына әрекет етуге құқық беруi ... ... ... берушi неұЋрлым аз шығындармен өз өндiрiсiн ұлғайтуға ... ... жағы ... ... ... ... арқылы дайындық
кезеңiнсiз, жарнамаға шығын ... ... ... ... құқық алады.
Франчайзинг, әсiресе, қызмет көрсету саласының талаптарына сәкес
келедi. Франчайзинг көбiне iрi және ... ... ... ... ... ... жүйесi болып табылады.
Қаржылық тұтқлар өндiрiстiк кешеуiл қалған аудандарға өндiргiш
күштердi тарату, жаңа ШОК құру ... ... ... ... ... кең ... пайдаланылады. Мысалы, Францияда 1982 ... ... ... үшiн сыйлық» жүйесi әрекет етуде. Сыйлық қорының 25
процентi шағын кәсiпорындар құру үшiн, ал ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа ... негiзделген
кәсiпорындарды өркендетугежұмсалады. Сыйлық мөлшерi кәсiпорын ... мен ... ... ... ... ... ... дамыған елдердiң барлығында дерлiк шығын кәсiпорындардың
меншiктi капиталына ... ... ... ... бар. Мысалы, Жапония
мен Францияда «аймқты дамыту қоғамдары» ... ... ... ... ... ... ... инвестициялың ұйымдары АҚШ-та да орын
алған.
Соңғы жылдары қаржылық және ... ... ... ұйымдар тиiмдi
қызмет атқаруда.
Шағын фималар мемлекеттiк қаржылық ұйымдарын ... ... ... деректер алу үшiн де пайдаланып отырады. Мұндай деректер
тегiн берiледi. Мысалы, Француз банкiсi жұйесiнде ... ... ... жөнiндегi деректерiн жинақтайтын есептеме орталғы қызмет
атқарады.
Несиелендiрудi жетiлдiруде несие берудiң жеңiлдетiлген процедурасы
маңызды рөл атқарады.
Несиелердiң, ... ... ... ... ... ... бiр ... дейiн, ұзақ мерзiмдi несиелер 10-15 ... ... ... алу ... қрай оның жабылу мерзiмi 25 немесе одан да көп
жылға созылады. ... ... ... қызметтi ұлғайту, қоршаған
ортаны бақылауға арналған жабдықтар мен қондырғылар өндiрiсi үшiн несиенi
жабу мерзiмi25-тен 30 ... ... ... ... кепiлдiк және кепiлдiксiз болып екiге
бөлiнедi. Процент мөлшерлемесiнiң ... де ... ... ... (10 жыл ... ... –4,6%, Германияда 5%, Францияда-
5,6%.
Бұл несиелердiң әртүрлi мөлшерлемесi кәсiпорынның ... ... ету ... жарғылық қоры, қауiпсiздiк кепiлi және
басқа жағдайлармен байланысты.
Францияда, Жапонияда, АҚШ және ... жаңа ... ... ... ... қызметету орындарын, жабдықтарды ресконструкциялау үшiн
модернизациялық ... ... ... ... ... ... ... көмек, не несинеi жабудың икемдi шарттары, ... ... ... ... ... кезде барлық банктер ШОК-дi қаржыландыратын арнайы бөлiмдер
құрған. Шағын бизнеске көмек көрсету үшiн ... ... ... ... ... ... КСРО-да нарыққа қатысты инфрақұрлым қалыптаспағандықтан, жеке
секторға байланысты қаржы-несие саясаты да iске ... жоқ. ... ... ... ауыр ... бұрынғы КСРО құрамында болған
елдер қаржы-несие саясатының жетiлмегендiгiнен ... жаңа ... ... ... ... ... iздестiру бойынша
қиындықтарға кездесiп ... ... ... ... ... сәйкес, шағын кәсiпкерлердiң көбiсi бұл мәселе бойынша
мемлекеттiк қолдауға иек арта ... ... ... ... ... ... бюджетiнен шағын
кәсiпкерлiктi қолдау бағдарламасын жүзеге ... ... 43 млн долл ... 1998 жылы ... думаның шешiмiмен 16,6млн долл ... ... ... шетелдiк қаржыландыру көздерiнен түсуде. 1993 жылы
«үлкен жетiлiк» елдерiнiң кезектi жиналысында ... ... iрi ... ... ... ... қолдау қорын ұйымдастыру бойынша ... Ол өз ... бiр ... ... ... қордың мөлшерi 300 млн
долл, оның iшiнде жартысы Банктiң өз ... да, ... ... ... ... қаржылары болып табылады. Кейде қаржылар Швейцария,
Жапония және ... ... ... де ... Бұл ұзақ мерзiмге
арналған жоба шамамен 10 жылға негiзделген.
Қазақстан Республикасындағы қаржы-несиелiк ... ... ... ... ... ... бiрiне айналуда. ... ... ... ... ... ... ... көмек болатын бiрқатар заңдылықтар мен ... ... ... ... ... қалыптас‹ан
тармақты қаржы жүйесi құрылұан жоқ.
Тармақталған қаржы жүйесiн қалыптастыру мен ШК-тi тиiмдi және ұзақ
мерзiмге қаржыландыруға, ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктi салықтық ынталандыру механизмдерi.
.
Салы‹ дегенiмiз-заңды түрде белгiленген және күнi бұрын анықталғн
тәтiппен шаруашылық ... ... бiр ... мемлекеттiң
пайдасына алу. Ол мемлекеттiң шығындарын ... үшiн ... ... мәнi ... рет ... Рикардоның
еңбектерiнде зерттелген болатын.
Бiрде Ағылшын ақыны Роберт Харрис салықтар жөнiнде: ... ... ... қырқа берсiн, бiрақ олардың терiсiн сыпырып алмасын», ... ... Бұл ... ... ... ... шығады. Бiрақ
кәсiпкерлердiң көбiсi салықтың кейбiр түрлерiн төлеу қажеттiлiгiн терiске
шығармайды, себебi өркениеттi қоғамда ... ... ... ... болып табылады.
Салықтарды табиғаттағы су айналысымен салыстыруға болады. ... ... ... ... мен ... да ... ... белгiлi
пайдалы нәтиже түрiнде қайтып отырады. Мұны «Тайм» журналы төмендегiдей
түрде ... ... «Кең ... ... ... ... ... келiп, бұл ақшалардың барлығының әртүрлi жолмен ... ... ... ... балансталған аквариум iшiндегi моллюск өзiнің
тойымсыз өкпесi арқылы сөткесiне тоғыз галлонға дейiн суды өткiзедi. Бiрақ
оның айналасында өмiр ... ... ... ... ... iшi ... арқасында тазара түседi. Тура осы ... ... ... ... ... да, оны ... бiрақ неғрлым көбiрек адамдар үшiн
жоғары нәтиже беретiндей етiп қайтарады».
Салық ... ... ... ... ... ... орын алады. Салық саясатын дұрыс жүргiзу мемлекет табысын өсiрудiң
кепiлi.
Салық саясаты үнемi мемлекеттiк ... ... үшiн ... ... ... ... тiрелiп отырады.
Барлық елдердiң тарихы салыққа қарсы ... ... ... толы ... мәлiм.
Мысалы, Англияда өткен ғасырда жұмысшы иттерiнiң құйрығына салық
енгiзiлдi. Оған жауап ... ... ... ... үшiн, ... ... ... бастады. А‹ырында, олар бобтейл тұқымды ең
қысқа құйрықты жаңа иттердiң түрiн ... ... ... басшылары үйдiң көшеге қарайтын қабырғсының
ұзындығына сәйкес салық төлеудi ойлап ... Оған ... ... ... ... ... ... 1 метр ғана болатын үйдiң салынуы
болды: оның есесiне үй кеңiстiктiң салықпен қамтылмайтын бөлiгi iшкi ... ... ... қамту мәселесi бойынша кез-келген шешiмдердi тереңнен ойлап
шешу қажеттiлiгiнiң маңыздылығына 1993 ... аяғы мен 1994 ... ... орын ... оқиға дәлел бола алады.
Канада үкiметi өзiнiң азаматтарын темекi ... бас ... ... ... деген салық мөлшерлемесiн күрт өзгертiп
жiбердi. Темекi тартатындар мен ... ... ... ... ... ... бiрден Лаффер қисығының әсерi сезiлдi (Лаффер қисығы
салық мөлшерлемесiнiң (0-ден 100%-ке дейiнгi) ... ... ... ... ең ... ... жететiндiгiн көрсетедi.
Мөлшерлеменi онан әрi көтергенде кәсiпкерлiк қызметтiң мәнi әлсiрейдi,
өндiрiс ... ... ... ... ... Бюджетке түсетiн
түсiмдер өспек түгiлi, көптеген миллион долларға қысқарды.
Екiншiден, криминогендiк ... ... ... ... себебi
темекi контрабандасы мен оны өткiзудiң өсуiне ... ... ... ... ... ... ... тез арада 75%-ке жеттi. Соңында
темекi контрабандистерiне қарсы күрес бастаған Корнуэл ... ... (мэр) өз ... ... ... өмiрiн құтқару үшiн бiрнеше күн
бойы ... ... ... басты тауарларының бiрi темекi болып табылатын ... ... ... ... алдында тұрды. Күйреуден құтылу үшiн, олар
салықты қамтитын ресми бағамен салыстырғанда, контробандалық темекiнi ... екi есе ... ... сата ... Кіөтерiсшiлердiң» лавкаларының
алдында бiрден адамдардың үлкен ... ... ... ... ... ... араласпауды жөн көрдi.
Салықпен қамтудың мiндетi бюджетке түсетiн түсiмдердi қамтамасыз ету
ғана емес, кәсiпорындардың экономикалық ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
Шағын кәсіпорындарыдың қызмет ету жүйесiнде алдыңғы орындардың бiрiн
бюджетке мiндеттi түрде ... ... ... жинақтар жүйесi
алады. Салықтар кәсiпорындардың(ұйымдардың) қызметiн реттейтiн маңызды
экономикалық тетiк ретiнде ... ... ең ... ... ынталандырушы қызметiн атқарады. Шағын кәсiпорындар қызметiнiң нәижесi
пайдаланылатын салықтардың санына, салық мөлшерлемелерi деңгейiне, салықпен
қамтылу ... ... ... ... ... ... салықтық жеңiлдiктерге байланысты болады.
Әрбiр кәсiпорын (ұйым) ұйымдастыру-құқықтық және ... ... ... ... ... ... баж салықын төлеуге
тиiстi, сондықтан әр кәсiпорын (ұйым), жеке кәсiпкер салық ... ... ... ... ... етушi салықтар, салақтық заңдылықпен сәйкес,
әкiмшiлiк белгiсi жағынан республикалық және ... ... ... ... ... ... ... алынады және оның
түрлерi республикалық заңдармен бекiтiледi. Жергiлiктi ... ... ... сол ... iске ... Республикалық
салықтар мен жергiлiктi бюджеттердiң қалыптасуының негiзгi көзi салықтар
болып табылады. Кәсiпорындардың ... ... ... ... ... ... ... және жанама болып екiге
бөлiнедi. Жанама салықтарға қосылған құнға деген салық пен акциздер жатады.
Басқа салықтар тiкелей ... ... ... ... салықтар тiкелей
салық төлеушiнiң алатын табысы мен қолдағы бар ... ... ... ... ... ... ... алынады, сондықтан оларды
нақты төлеушiлерi тауарды сатып алушылар болып табылады (азаматтар мен
заңды тұлғалар).
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... жүйесiндегi қызметтерiн ... ... ... ... баж ... аттары;
-салықпен қамтылатын субъектiлер-әрекет етушi заңдылыққа ... ... ... ... тиiстi және заңды ... Олар ... ... ... ... тартылады;
-салықпен қамтылатын нәрсе, яғни салық салынатын ... ... ... ... база;
-салық мөлшерлемесi алынатын салық көлемi; ол заңмен, ... ... ... ... ... түсетiн жиналымдардың мөлшерi
салық мөлшерiнi көлемiне байланысты болғандықтан, бұл өлшем салықпен ... ... орын ... ... ... кәсiпорынның (ұйымның) балансты
пайдасы, өндiрiске деген шығындар; ... ... ... таза ... ... ... түскен түсiм (өткiзiлетiн
тауарлардың бағалары); ұйымдардың табыстары ... ... ... ... бағыты, яғни салықтық бюджеттiң ... ... ... ... бюджетке аудару уақыты;
-салықтарды төлеу бойынша жеңiлдiктер: олар жалпы, әлеуметтiк және
ынталандырушы бағытында бөлiнедi. ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... отырады.
Кәсiпорындардың салықтық мiндеттемелерi.
4-сурет
Мiндеттi төлемдер жүйесiне кәсiпорындар
(ұйымдар)-зенеткерлiк қор, Әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... қоры ... мемлекеттiк әлеуметтiк бюджеттiк
қорларына аударуға тиiстi төлемдер де жатады.
Кәсiпорындар басшыларының, бөлiмшелер құрылымдарының ... ... ... ... оның ... ету ... бiлу ... сақтау кәсiпорындардың сәттi қызметiнiң ... ... ... елдердiңсалықық жүйелерi салықтарды кәсiпкерлiк қызметтi
қолдау мен ынталандыру құралы ретiнде пайдаланылады.
Шағын кәсiпорындардың қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... бар.
Жоғары икемдiлiкке ие ... ... ... шағын
кәсiпкерлiктiң қызмет ету жағдайын жеңiлдетуге ... ... ... ... мен ... ... сияқты жанама шараларының
анағүрлым нәтижелi екендiгiн өндiрiстiк дамыған елдердiң ... ... ... iшiнен төмендегiлердi атауға болады.
-шағын кәсiпорындарды алғаш‹ы екi-үш жыл бойына пайдаға деген ... ... одан ... төрт-бес жылда бiрқатар жеңiлдiктер беру;
-прогрессивтi салық жүйесiн қалыптастыру ;
-салықтың кейбiр түрлерi бойынша ... ... ... ... ... ... үшiн төмендетiлген
салық мөлшерлемесiн белгiлеу;
-инновациялық бизнестi дамыту үшiн берiлетiн салықтық жеңiлдiктер;
-жеделдетiлген амортизация тәртiбi;
-мамандарды дайындауға арналған ... ... ... ... ... пайда резервiн жасау;
Әртүрлi елде салықтық жеңiлдiктер беру жүйесi ... ... ... оның ... кәсiпкерлiктi дамытуға бағытталғандығын көруге
болады.
Мысалы, Францияда әрекет етушi салықтық заңдылық ... жаңа ... ... екi жыл бойы пайдаға деген салықтан толық босатылған;
ал үшiншi жылы -75%; төртiншi жылы -50%; бесiншi жылы 25% ... ... ... ... ... ... жағдайда бiрқатар салықтарды
төлеу мерзiмiн ұзарту мүмкiндiгi қарастырылған.
Ирландияда ең ... ... ... – он ... ... Ал,
қызметiн жаңа бастаған кәсiпкерлер категориясына жыл бойына ай сайын 50
фунт стерлинг жәрдемақы төленiп түұады.
Данияда ... ... ... ... ... барлық қарыздар бойынша
төлемдердi, машиналарды, жабдықтар мен ғимараттарға арналған амортизациялық
алымдарды алып тастайды. Егер компания ... ... онда ... ... ... босатылады.
Жапония, АҚШ, Ұлыбритания, Германия пайда мен қосылған құнға
салынатын салықтар ... ... ... ... қарай iрiктелген.
Шғын кәсiпорындар үшiн төмендетiлген салық мөлшерлемесi мемлекет тұрғысынан
ғана емес, жергiлiктi өкiмет ұйымдармен де белгiленедi.
Жапония капиталы 100 млн ... ... ... ... ... ... ... 8 млн иенге дейiнгi ... 28 ... ... ал бұдан асатын табысқа –37% алынған.
Кооперативтiк ұйымдар –27% мөшерiнде салықпен қамтылады. Шағын және ... ... ... ... ... ... түрiнде
салықтық жеңiлдiктерге ие. Егер корпоацияның жылдық айналымы 3,5 млн ... 6%; ... 7 млн ... дейiн –9%; 7 млн-нан жоғары болса-12%-тiк
мөлшерлеме әрекет етедi.
Пайдаға прогрессивтi салық салу АҚШ-та да ... ... 25 ... ... 25-30 мың долл-18%; 50-75 мың долл –30%; 75-200 мың долл ... ... ... табыс салғының стандартты мөлшерлемесi 35 процент
болса, шағын және орташа кәсiпорындар үшiн ... да ... құн мен ... ... ... ... салық мөлшерлемесi кәсiпкерлердi кешеуiл қалған шеткерi
және тоқырамалы аудандарға тарту үшiн де ... ... ... ... ... 50%-ке ... ... көптеген елерде инновациялық бизнестi дамыту мен
венчурлық капитал қорын жасауға ... ... ... ... де кеңiнен қолданылады. Мысалы, ... ұсақ ... ... жоғары капиталды инвестициялау үшiн салықтық
жеңiлдiктер мен акциялардың бiр бөлiгiне ... ... ... ... отыратын, несиелiк жеңiлдiктердi пайдаланылады ғылым мен техниканы
дамытуға арналған шығындар 65%-ке дейiн салықтардан босатылады.
Жеделдетiлген амортизация әдiстерi де кеңiнен ... ... ... ... негiзгi жабдықтардың белгiленген түрiне, сол сияқты
салық салынатын табыстың ғылыми зертеулер мен ... ... ... ... ... шегермелер белгiленiп,
оларға қажеттi жабдықтарға ерекше жеделдетiлген амортизациялық тәртiп
бекiтiлген.
Германияда жаңа жұмыс орындарын ... ... ... қорғауға,
техникалық жаңа өнiм мен экспортқа бағытталған ... ... ... арнайы амортизациялық аударымдар нормалары
анықталған. Бұл қаржылар үш жылда мынадай есеп ... ... ... ... капиталдың 50 процентi; екiншi жылы 30-процентi; үшiншi ... ... ... Жеделдетiлген амортизация әдiсi шағын
кәсiпорындарға жаңа енгiзiлiм процесiн , ... ... ... ... ... қамтылғандардан басқа салық салынбайтын пайда резервiн жасау
сияқты жеңiлдiк те орын алған. ... ... ... бұл ... ... сауда өнеркәсiп, еркiн мамандықтар секторы, сол сияқты
мүлiктердi жалға, жалгерлiкке берумен ... ... ... рұқсат
етiлген. Резерв пайданың 20 процентiн құра ... ... ... 50 мың ... ... ... қалыптасқан салық жүйесi шағын
кәсiпкерлiктiң дамуына ықпал жасамайды
3.Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... кейбiр мәселелерi
Қазiргi қалыптасқан несие беру саясаты жағдайында шағын ... ... алуы тiптi ... ... ... ... ... бизнес
өкiлдерiне сенiмсiздiкпен қарағандықтан, несиенi жоғары процентпен
(30%), қысқа мерзiмге ... ... ... беру үшiн банк ... төмендегiдей шарттардың
орындалуын талап етедi:
-құрылтайлық құжаттарды беру;
-техника-экономикалық негiздеме (бизнес-жоспар) ;
-кепiлдеме.
Алғашқы екi ... ... ... ал ... шартты орындау
мүмкiн емес деуге болады. Банктiң (қамтуды қолдау қорына несие берудi
жүзеге асыратын банк) шарты бойынша ... ... құны ... жоғарғы мөлшердегi) несиеден екi есе артық болуға ... ... ... ... ... басым бөлiгiнiң үйiнiң де,
қолдағы бар жабдықтарының да банк үшiн кепiлдiк құндылығы ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ал банк болса жабдықтың құнының 40 %-iн, ал үй құнының 70%-iн талап
етедi. Басқаша айтқанда, жоғарғы ... 1 млн 200 мың ... ... алу ... өте ... Бұл ... iлiккендер заңды тұлғалар,
қолдарында тәжiрибесiнен басқа аз да болса материалдық жабдығы ... ... Олар ... ... ... ... үшiн алуда.
Қызметiн бастаған кәсiпорындарға несие сонымен ... ... ... жабдықтарды, машиналар мен механизмдердi
жаңарту және ... ... ... ... ... аренда мен
коммуналды қызметтерге байланысты қарыздарды өтеу үшiн қажет.
Қазiргi кезде шағын кәсiпорындарға 14 халықаралық ұйым қолдау
көрсетуде.
Шағын ... ... ... жүйесiн банктердiң
қызметiн ынталандыру ғана ... ... ... ... ... көрсететiн инвестициялық және сақтандыру ұйымдарының қорларын
ынталандыратын, ... ... ... ... ... оның қызметiн сақтандыратын жүйе құру арқылы да жетiлдiру
керек. Бұдан ... ... және ... ... ... банктiк
орталықтар ашу қажет.
Коммерциялық банктерден басқа шағын бизнестi ... ... емес көзi жеке ... ... ... ... Жеке iрi фирма шағын фирманың жаңа технологияны жасау, оның
тәжiрибелiк және өндiрiсте жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... инновация бойынша
қиындығын жеңiлдеткен болар едi.
Шағын бизнестi қаржыландыруда несиелiк ... ... ... мақсатты қорлары да белгiлi деңгейде көмек көрсете
алады.
Несиенiң кепiлi ассоциациялар, ... ... ... ... несиелендiру қоғамы – шағын кәсiпорындарды қаржыландыру
мақсатымен сақтандыру ұйымдары мен банктiңбiрiгуi. ... ... ... ... барлық қысқа мерзiмдi операцияларын
орындауға құқық берiледi.
Бұл қоғамдық ұйымдар, сонымен ... ... ... ... кәсiпорындардың қаржыылық жағдайын тексергеннен
кейiн, оларды несиелендiру жөнiнде өз ұсыныстарын жасайды.
Банктен несие алудың ... ... ... ... жабдықтар мен механизмдер алу үшiн ... ... ... ... ... мүмкiндiгi ғана қалады. Шаруашылық қызметтi
қаржыландырудың банктiк несиеден де тиiмдi ... бiрi ... ... ... ... ... өткiзу, құны мен тұтыну құнын жоғалтқан
ғимараттың, жабдықтардың басқа да негiзгi қорлардың тозуы ... ... ... ұлтты‹ экономиканың жағдайын жақсартуға
ықпалын тигiзедi.
Басында қазақстандағы лизингтiк операциялар негiзiнен Ресейлiк
компаниялардың делдалдығы арқылы ... ... ... ... ... ... туғызады. Шетелдiк лизингтiк компаниялардың
өкiлдерi сол кезде ... ... ... бойынша қызмет
жүргiзетiн шағын кәсiпорындар жұмысының ... ... ... ... ... ... ... копаниялардың өкiлдiктерi
ашылған..
Практика көрсеткендей, жүзеге асып отырған салық ... ... ... ... ... сферадағы кәсiпкерлiк
сияқты тауарларды өндiрудiң салыстырмалы түрдегi ұзақ цикiлi орын ... ... ... ... ... туғызуда. Сондай-ақ
салық жүйесi шағын кәсiпорындардың ... ... ... ... тек
өз күтерiне, өзiнiң қаржылық көздерiне сене ... ... ... ... керi әсерiн тигiзуде.
Салықпен қамтудың қатаң шарттарының өндiрiс пен қызмет көрсету
сферасындағы кәсiпкерлiк белсендiлiктiң ... ... ... ... ... салық жүйесiнiң басты кемшiлiгiнiң бiрi белсендi
амортизациялық саясаттың қалыптаспағандығы. ... ... ... ... қажеттi мүмкiндiктердiң барлығы бар. Бұл мәселенi шешу
инвестиция бойынша да мардымды жеңiлдiктердi қажет ... ... ... ... ... акционерлiк кәсiпорындар мен қаржы нарығының дамуын
шектеп, капиталдың тиiмдi өндiрiс саласына құйылуына ... ... ... ... заңдылығы жүйесiнiң жетiлмеу, салық мәселелерiнiң
күрделiлiгi, бiздiң кәсiпкерлердiң ... ... ... ... ... қиындықтар туғызып отыр.
«Салықтар мен бюджетке төленетiн мiндеттi төлемдер туралы» Заңының
жобасын талқылау ... ... жаңа ... ... қамтылатын
пайданы кәсiпорындардың каптиал салымына деген шығындар сомасына азайтуға,
ауыл шаруашылығы өнiмдерiн ... және ... ... ... қызметтiң алғашқы екi жылында салықтан босатуға, басқа шағын
кәсiпорындар үшiн ... екi ... ... ... ... ... тәртiбiмен (бiрiншi жылы-25 процент, екiншi жылы-50 процент)
төлеу жөнiнде ұсыныс жасаған болатын. Бiрақ, өкiнiшке орай бұл ... ... ... ... ... қазiргi кезде қалыптасқан
салық жүйесi мен салық саясаты шағын ... ... ... ... асып отырын кәсiпкерлiк тұрғысынан алғанда салық
жүйесi мен салық саясатын ынталандырушылық ... анық ... ал ... ... ... негiзделгендiгiне мыналар дәлел бола алады:
-толып жатқан салық, ... мен ... ... ... ... мөлшерлемелерi кәсiпкерлердi экономиканың қозғаушы күшi ретiндегi
өндiрушiге айналуына, инвестициялаудың басты көзi ретiндегi ... ... ... қажеттi салықтық ынталандыруға мүмкiндiк бермейдi;
-шағын кәсiпкерлiктiң даму барысы оның ... ... ... ... мен ... ... ... есепке алмай, салықтың
негiзiнен ақшалай табыстарды алудың құралы ретiнде ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң
мәнiн жойып, кәсiпкерлердi түрлi ... ... ... ... ... салық жүйесi акционерлiк ... мен ... ... шкетеп, капиталдың тиiмдi өндiрiс ... ... ... ... алу ... де ... бұл ... өндiрiс
сласында дамуын тежеуде:
1) табыстың салықпен қамтылу жүйесiнде өндiрiстiк шығындарды
қаржыландыруға қажеттi ... ... жоқ. ... бөлу құрылымында тұтыну үлесi қрлану үлесiнен
жоғары, негiзгi ... ... ... ... ... қор мөлшерi де шектеулi болғандықтан, ең
алдымен ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... салықтар саны мен мөлшерi кәсiпкерлерге тек ... ... ... ғана ... бередi, ал кей
жағдайларда ... ... ... ... ... жүйесi еркiн кәсiпкерлiктiң белгiленген принциптерiн пайдалану
саласын анағұрлым кеңейтуге немесе керсiнше, оны ең төменгi деңгейге дейiн
түсiруге ... ... ... ... ... ... ... мынадай мәселелердi есепке алу қажет:
-салық кодексiне шағын кәсiпекрлiктiң салықпен қамтылатын ... ... мен оны ... ... ... ... салынбайтын пайда резервiн белгiлеу;
-салық белгiсi және басымдық түрлерiне ... сол ... ... ... ... өзгерiп отыратын пайда мөлшерлемесiнiң
iрiктелген шкаласын енгiзу;
-жеделдетiлген амортизация әдiстерiн кеңiнен қолдану.
Шағын кәсiпорындарға жеңiлдiктер беру – жылы ұя ... жолы ... ... ету ... iрi кәсiпорындардың қызмет ету жағдайымен
теңестiрудiң әдiсi.
Қорытынды.
Шаруашылықты дамытуда басты рөл атқаратын ... ... ... ... өнiмдерiнiң өсуiне ықпал жасайтын, технологиялық
процестердi жетiлдiретiн, жұмыссыздық мәселесiн ... ... ... ... ... экономикасы қалыптасқан елдерде шағын кәсiпкерлiк
мемлекет тұрғысынан үнемi ... ... ... ... ... мемлекеттiк көмек салықтық жеңiлдiктер, тiкелей
мемлекеттiк қаржыландыру бойынша көмек, жаңалықты сипаттағы тәуекелдi болып
табылатын ... ... iрi ... ... мойын бұрмайтын
өнiмдердi шығаруға ықпал жасау, банктердiң ... ... ... ... жасау, салықтық жеңiлдiктер беру және т.с.с. көрiнiс
алады.
Мемлекеттiк қолдау (кқмек) шағын кәсiпкерлiкке ... ... ... өту ... ... Бұл ... кәсiпкерлер iшкi және
сыртқы нарықта басты орын алып, iрi ... ... және ... мен ... ... ... көздерi бар ұзақ жылдар бойы
қалыптасқан монополистiк құрылымдармен бәсекеге түседi.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... бiрақ
қазақстан экономикасы үшiн iшкi ерекшелiктердi есепке ... ... ... байланысты өз мемлекеттiк жүйесiн, қалыптастыру мен
реттеудiң макроэкономикалық жүйесін қалыптастыру қажет.
Қабылданып жатқан заңдар оны жүзеге ... ... ... ... болып отырғн кедергiлердiң нәтижесiнде орындалмай ... ... ... ... ... де ... әлсiреуде. Олай болса, заңдардың
шығарылуымен бiрге, ... ... ... де ... ... ... көмек жүйелi болуы үшiн шағын бизнеске
байланысты нақты ... ... және ... емес ... қажет. Бұл мәселе мемлекеттiк және жергiлiктi деңгейде ... ... ... ... бағдарламалар жүйесiн анықтау
негiзiнде шешiледi:
-банктердiң шағын бизнеске несие беруiн ... үшiн, ... ... ... ... ... ... қажет (мысалы,
банктердiң осы салаға қаржы салуынан тускен пайдасын толығымен немесе оның
бiр бөлiгiн салықтан босату).
-шағын кәсiпекрлiктi қаржылық ... ... ... ... ... сонда-ақ шағын бизнеске тiкелей қызмет көрсететiн инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... кепiл болатын, оның қызметiн сақтандыратын жүйе
құруға, кеңестiк, қаржылық ... ... ... орталықтар құруға
болады. Сол сияқты, банктiк емсе ұйымдардың шағын бизнеске ... ... ... салықтан босату қажет.
-банктен несие алудың ‹иындығы жағдайында шағын кәсiпорындарға қажеттi
жабдықтар мен механизмдер алу үшiн ... ... ... ... ... ... ... бiрi-лизинг. Қазақтанда лизингтiң кеңiнен тарауына
едәуiр деңгейде салынатын салық ... ... ... Осыған орай,
лизингтi жүзеге асыру барысындағы қосылған құнға деген салықтың екi ... ... жою ... ... ... да ... ... қолдаудың неғұрлым тиiмдi
формаларының бiрi. Бiздiң iрi кәсiпорындарымыздың әзiрге шағын кәсiпорындар
құруға ... жоқ. ... ... ... ... ... ... таппай отыр. Оның дамуына қажеттi заңдылы‹ базасыныЊ
болмауы кедергi болуда. Олай болса, ... ... ... ... ... ... ... айналысатын ақша қаржыларын
жинақтаған ... ... ... алып, жабдықтарын орналастырған
орынды аукционға шығармай-ақ, оның арендаторына ... ... ... ... ... өтеу ... ... қалдыратындай етiп,
салық актiлерiне өзгерiс енгiзудi қолға алу ... ... ... ... жүйесi мен салық саясаты шағын
кәсiпкерлiктiң дамуын ынталандырылмайды. Рееспубликамыздағы жүзеге ... ... ... тұрғысынан алғанда салық жүйесi мен салық
саясатын ынталандырушылық емес, анық фискалды, ал ... ... ... ... мыналар дәлел бола алады:
-толып жатқан салық, төлем мен ... ... ... өлшеусiз
жоғары мөлшерлемелерi кәсiпкерлердi экономиканың қозғаушы күш ... ... ... ... көзi ... ... мен
қорланудың өсуiне қажеттi салықтық ынталандыруға мүмкiндiк бермейдi;
-шағын кәiпкерлiктiң даму барысы оның салық ... ... ... мен ... механизмдерiнiң әрекетiн есепке алмай, салықтың
негiзiнен ақшалай табыстарды алудың құралы ... ... ... ... басымырақ пайдалану кәсiпкерлiктiң
мәнiн жойып, кәсiпкерлердi түрлi ... ... ... ... ... салық жүйесi акционерлiк кәсiпорындар мен қаржы
нарығының ... ... ... ... ... саласына құйылуына
кедергi жасауда;
Салықтық есепке алу тәртiбi де экономиканың бұл ... ... ... тежеуде:
1) табыстың салықпен қамтылу жүйесiнде өндiрiстiк шығындарды
қаржыландыруға қажеттi ынталандыру ... жоқ. Таза ... ... ... ... ... ... жоғары, негiзгi
капиталды жүзеге асыруға ... ... ... ... де ... ... ең алдымен ресурстардың
қорлануы қысқарады;
2) салықтық адамдардың қолайлы деңгейi белгiленбегендiктен, қазiргi
салықтар саны мен ... ... тек жай ... ... ғана ... ... ал кей жағдайларда өндiрiстiң
қысқаруына немесе ... алып ... ... деген салықтар бойынша есептелудi өз ... ... ... ҚР ... ... ... ... кезiнде ескерiлуге тиiстi;
-құрылысқа, ғимарат пен жабдық алу мен оларды жөндеуге бағытталған
шығындарды салықтық есепке алу кезiнде ... ... ... қажет;
-кәсiпкерлердiң аукциондарда, тендрлер мен ... ... ... ... ... бойынша берешектерi, салықтар мен басқа
төлемдерiн төлеу мерзiмiн кейiнгi (кемiнде 3 жылға дейiн) ... ... ... өндiрушiлерге салықпен қамтудың ынталандырушы жүйесiн жасау.
Салық жүйесi еркiн кәсiпкерлiктiң белгiленген принциптерiн пайдалану
саласын анағұрлым кеңейтуге ... ... оны ең ... ... ... ... шағын бизнестi салықтық ынталандыру
тетiктерiн жетiлдiруде мынадай мәселелердi есепке алу қажет:
-салық ... ... ... салықпен қамтылатын база
ретiндегi статусы мен оны салықпен қамту тауарын енгiзу;
-салық салынбайтын пайда резервiн белгiлеу;
-салалық ... және ... ... байланысты, сол сияқты
кәсiпорындарының табыс деңгейiне сәкес өзгерiп ... ... ... ... ... ... әдiстерiн кеңiнен қолдану.
Сонымен, даму жолында кездесiп отырған көптеген ... ... ... тәжiрибесiздiгiмен қосылып, шағын кәсiпкерлiктiң
елдiң экономикасының құрылымдық элементiретiнде қалыптасуын ... ... ... ретiнде белгiл бiр даму ... ... және ... ... ... ... ... жинаса да,
оның негiзiнен коммерция ... ... ... ... ... дамып, ал өндiрiстiк саладан аластауы қазiргi экономиканың өте
маңызды ... ... ... ... ... ... әлi
де болса қолайлы кәсiпкерлiк ортаның ... ... ... бизнестiң экономиканың мықты секторына айналуы үшiн
мемлекет негiзiнен ... әрi ... ... оның ... ... ... ... тәртiппен жүргiзу, қажеттi
бәсекелiк ортаны қалыптастыру, бүкiл құқтық ... ... ... ... ... мен ... тетiктерiн
қалыптастыру, оларды жетiлдiру сияқты мәселелерге жете ден қойған жөн.
Шағын кәсiпкерлiк қызметiнiң негiзiнен ... мен ... ... ... ... ... ... қазiргi экономиканың маңызды
секторының жүйесiз, бейберекет қалыптасу ... ... ... ... ... ... секторына айналуы, оның дамуына кедергi
болатын факторларды анқтап, оларды жою арқылы шағын ... ... ... ... ... Бұл мәселе шағын кәсiпкерлiктiң даму процесiн
реттеу ... ... жаңа ... ... iздеу арқылы
шешiледi.
Пайдаланған әдебиеттердiң тiзiмi
1.Сабденов О.,Муханов Е.Малые предприятия:опыт и ...... ... А.О. ... ... Роганизоциолнные и правовые
деятельности. - Алма-Ата : Казахстан,1995.С.17.
3.Ефимов Е., Хохленкова М.Индивидуальное воспроизводство и его ... \\ ... ... 1991, №.С.92
4.Дайрова Р. Развитие ... в ... ... ... ... ... трудовой
деятельности \\Экономические науки,1988,№12.-С.52
6.Глущицкий А. Кооперативная политика : итоги,противоричия, направления
оптимизма\\Экономические науки,1990,№6.-С.61
7.Алипов А. ... и ... ... надо ... ... ... ... – практически,2003,№6.С.47
8.Мухамеджанов Б.,Исенов М. Малый бизнес требует уважения \\ ... и ... ... ... малого предпринимательство в 1995-2002
годах ипрогноз на 2008 год\\ ... : ... ... ... және дамыту бойынша аймақтық
комитеттің жылдық есептемелері.
11.Липсиц И.В.,Любимов Л.П. ... ... ... ... ... Казахстана \\Казахстан:
экономика и жизнь,2002,№5,-С.45
13.Ширшова ... по ... ... ... ... ... негiзгi
экономикалық белгiлерi
Шаруашылықты
тәуекелдiлiкпен
жүзеге асыруы
Өндiрiлген тауарлардың нарықта сатып алу-сату арқылы өткiзiлуi
Қызметтiң белгiлi бiр
түрiне ... iшкi және ... ... ұйымдардың қаржылары
Несие
Бюджеттiң қаржылары
Бюджеттен тыс қаржыландыру көздерi
Акция шығару
1) табыс салығы
2) қосылған құнға ... ... ... ... ... ... эмиссиясын тiркеу төлемi
5) арнайы төлемдер мен жер қойнауын пайдаланушыларға ... ... ... ... ... салынатын салық
7) ‰леуметтiк салы‹
8) жол салыЉы
9) ‰леуметтiк ... ... ѓР ... ... ... ... ... жер салыЉы мЏлiкке деген салы‹
12) мЏлiкке деген салы‹
13) кЌлiк жабды‹тарына ... ... ... ‹ызметпен айналыстындарды тiркегенi Џшiн аланатын ... ... ... тЏрлерiмен айналысу ‹Ћ‹ы Џшiн алынатын тЌлемдер
16) аукционды‹ сатулардан алынатын тЌлем
17) ѓР базаларында тауар сату ‹Ћ‹ы Џшiн алынатын ... ... ... ... түрi

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алкилароматты көмірсутектерді оксигенирлеу реакциясының полимерметалды комплекспен катализденуі33 бет
Стресс және адаптация6 бет
Екінші классты баспақты статикалық динамикалық жобалау8 бет
Оқушылардың оқуға қабілеттілігі мен есте сақтау процесінің психологиялық негіздері62 бет
Құрылыс машиналары мен механизмдерінің және көмекші өндіріс жұмыстарының есебі.11 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
2013-2014-2015 жылдардағы Қазақстан Республикасының негізгі макроэкономикалық көрсеткішінің сипаттамасы17 бет
2013-2015 жылдардағы ҚР-ның макроэкономикалық көрсеткішіне сипаттама14 бет
Автоматтың (пулеметтің) бөліктері мен механизмдерінің жүмысы бөліктер мен механизмдердің оқтауға дейінгі жағдайы21 бет
Коммерциялық банк қызметін макроэкономикалық реттеудің мазмұны5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь