Көне Грек әдебиетінің архаикалық дәуірі

Антикалык әдебиет курсының пәні – көне грек және рим құлиеленушілік қоғамдарының әдебиеті. «Антик», «антикалық» деген термин «antiquus» деген латын сөзінен туған. Оның мағынасы «ежелгі, ертедегі, көне» болады.
Антикалық әдебиет деп қазіргі біздің заманымыздағы жоқ әдебиетті атайды. Оны біз не үшін оқып білуіміз қажет? Біріншіден, антикалық әдебиет – Батыс Еуропа әдебиетінің бастауы. Грек және рим мәдениеті Еуропаның ежелгі өркениеті болып есептеледі. Мәдениет тарихында антикалық әдебиет ерекше орын алады. Ол бүкіл дүниежүзілік мәдениеттің дамуына зор ықпал жасады. Сонымен қатар, антикалық әдебиеттің бірнеше негізгі қасиеті бар:
1) антикалық әдебиеттің маңыздылығы, ақиқатты кең қапсыруы, адам, қоғам, табиғаттың қарым-қатынастарын көрсетуі (мысалы, қазіргі кездегі маңызды мәселелер – адам және саясат, әйел адамның қоғамдағы ролі, экология т.б. проблемалар сол кездің өзінде-ақ көтерілген);
2) антикалық әдебиеттің өмірге орайлығы;
3) антикалық әдебиеттің саяси мазмұнды болуы (сол кездегі болған саяси оқиғалардың барлығы антикалық әдебиетте бейнелеуін тапты);
4) антикалық әдебиеттің өзінің заманының тілектеріне сай келген және көп ғасырлардан өтіп, балаусалығын жоймаған көркем шығармаларды жаратуы (қанша ғасыр өтсе де, антикалық әдеби шығармалар әлі күнге дейін өз қызығын жоймаған);
5) антикалық әдебиеттің көркем түрлерінің әр алуандығы (грек және рим әдебиетінде сол кездің өзінде-ақ жаңа заман әдебиетінің барлық жанрлары болған; олардың көбі әлі күнге дейін антик атауларын сақтаған, мысалы: лирика, эпос, поэма, драма, трагедия, комедия, роман);
6) антикалық әдебиетте мифологияның зор роль атқаруы (басқа әдебиеттермен
        
        Көне Грек әдебиетінің архаикалық дәуірі
Антикалык әдебиет курсының пәні – көне грек және рим ... ... ... «антикалық» деген термин «antiquus» ... ... ... Оның ... «ежелгі, ертедегі, көне» болады.
Антикалық әдебиет деп қазіргі біздің заманымыздағы жоқ ... Оны біз не үшін оқып ... ... ... антикалық әдебиет
– Батыс Еуропа әдебиетінің бастауы. Грек және рим ... ... ... болып есептеледі. Мәдениет тарихында антикалық әдебиет
ерекше орын ... Ол ... ... ... ... зор ... Сонымен қатар, антикалық әдебиеттің бірнеше негізгі қасиеті бар:
1) антикалық әдебиеттің ... ... кең ... адам,
қоғам, табиғаттың қарым-қатынастарын көрсетуі (мысалы, қазіргі
кездегі ... ... – адам және ... әйел ... ... ... т.б. проблемалар сол кездің өзінде-ақ көтерілген);
2) антикалық әдебиеттің өмірге орайлығы;
3) антикалық әдебиеттің саяси мазмұнды ... (сол ... ... ... ... ... әдебиетте бейнелеуін тапты);
4) антикалық әдебиеттің өзінің заманының тілектеріне сай ... ... ... ... ... жоймаған көркем шығармаларды
жаратуы (қанша ғасыр өтсе де, антикалық әдеби шығармалар әлі күнге
дейін өз ... ... ... әдебиеттің көркем түрлерінің әр алуандығы (грек және ... сол ... ... жаңа ... ... ... болған; олардың көбі әлі ... ... ... ... ... ... ... поэма, драма, трагедия, комедия,
роман);
6) антикалық әдебиетте мифологияның зор роль ... ... ... ... ... бейнелер орасан зор
роль атқарады).
Антикалық әдебиеттің негізін грек және ... ... ... құрайды. Бірақ антик дәуірінің ескерткіштерінің көбі
сақталмаған, ал сақталғандардың ... ... ... ... аз.
Біздің заманымызға дейін жеткен дүниелердің ішінде – Эсхил, Софокл,
Еврипидтің шығармалары. ... ... 90 ... толығымен 7 жеткен,
Софоклдың 123 драмасынан 7 қалған, Еврипидтің 92 шығармасынан 19 жеткен.
Антикалық әдебиетке әр ... ... ... ... ... ... ... сюжеттері мен сарындары орта ғасырлардағы
Вергилий («Энеида» поэмасы), ХVІІІ ғасырдағы И.В. ... ... ... ... ХІХ ... ... П.Б.Шелли
шығармаларында кездеседі.
Грек әдебиеті
Еуропаның оңтүстігінде шағын ғана таулы ел – Греция орналасқан. Б.э.б.
ІІ мың жылдықтарда ... ... ... аймақтарында құлиеленушілік
құрылыс қалыптаса бастап, мемлекет пайда болған. Ежелгі ... ... ұлан ... ... ... ... да, ... біртұтас
халықпыз деп есептеді. Олар отанын Эллада деп, ал ... ... ... ... грек халқының құл иелену заманында туған, Еуропадағы
ең көне ... ... ... ... ...... V ғ. ... Аттикалық кезең – б.д.б. V-VІ ғ.;
ІІІ. Эллинистикалық кезең – б.д.б. ІV-І ғ.;
IV. Римдік кезең – б.д.б. І ғ. аяғы;
Антикалық ... ... ... ...... ... ... халықтың ауыз әдебиеті жатады. Біздің заманымызға дейін ... ... ... ... жоқ. Бұл ... тек қана ... VI ... грек әдебиетінің екі ұлы ескерткіші – ... және ... ... ... – грек классикалық әдебиетінің құрылуы мен гүлденуі.
Бұл кезең классикалық кезең деп те ... Осы ... ... ... көп түрі дүниеге келген. Екінші кезеңге грек философтарының,
тарихшы, шешендердің еңбектері жатады.
Үшінші ...... ... эллинистикалық кезеңі.
Төртінші кезеңге рим әдебиеті де кіреді, сол ... бұл ... ... деп ... мифиологиялық образдар мен сюжеттерді мол пайдалануы ... ... ... ... ... ... Көне ... яғни б.ғ.д.
97 ж. құл иеленушілік пайда болған ... ... грек ... ... ... ... Оның ... туып, өркен жая бастады.
Алайда, грек мифологиясы әдебиетінің негізгі арқауы болып қала ... ... ұлы ... - ... мен ... Ру - ... ... күйреу кезінде Гесиодтың (8-7ғ.) дидактикалық ... ... ... ... Бұл ... ... жетекшілік роль
атқарды. Б.з.д. 6 ғасырда ... ... ... ... ... ... прозалық трактат түрінде жазды. Өмірде
болғанды хроника жолымен хабарлау ... ал өмір ... ... ... - ... ... Құл Эзопқа байланысты аңыз-
әңгімелер – осының бір ... Эзоп тек ... ... негізгі
кейіпкері ғана емес сонымен қатар талай мәнді де ... ... ... ... ... ... грек ... ең бір гүлденген шағы Аттика дәуірі, бұл
кезде яғни 5-4 ғ. ... ... ... ... Осы ... ... өзінің
«Парсылар», «Орестея», «Данаиды», «Прометей» сияқты шығармаларымен трагедия
жанрының шоқтығын көтерсе, Софокл «Антигона», «Филоктет», ... ... ... жанрын қалыптастырды. Сол дәуірдің үлкен тұлғасы ... ... ... т.б. ... ... іс-әрекетін,
күйініш-сүйінішін көрсетті.
Ежелгі грек мифологиясы
Эгей теңізі аймағында ежелгі тұрғындарының ой-санасында ... ... мен ... аса ... ... жасайтын тіршілік иелері
құдайлар кейпінде бейнеленіп, адам баласына тән ... ... ... ... ... ... т.б.) керемет кіршіксіз адамдар
түрінде елестеген.
Ежелгі грек ... ... ... ... ... ... ғажайып құдірет-күш, ептілік пен батылдық дарыған әр алуан ерлі-
зайыпты құдайлар ұрпағы есептелетін қаһармандардың ... мен ... ... ... ... ... теңізі әлемі халықтарының
арасында кеңінен тараған бұл бағзы ... мен ... ... ... Жаңа дәуірде ол хикая аңыздар ежелгі грек мифологиясы ... ... ие ... құдайлар Грекияның ең биік тауы Олимпте тұрады деп ... ... ... деп атады (Зевс және негізгі құдайлар). ... ... ... ... ... ... Шонжарлар
тайпаларды қалай басқарса, Зевс ... ... ... ... ... ... ... да мансапқор, қатал, кекшіл келеді-міс.
Құдайлар біреуді бай әрі ... енді ... ... тағы ... құл ... ... құдайлар орнатқан тәртіпке қарсы шықса, ол адам
құдайлардың ... мен ... ... ... айдаушы» Зевстің еркімен жаңбыр жауады немесе қуаңшылық ... ... ... мен ... ... Зевс ... ...
жай оғымен жайратады-мыс.
Гректер «Жерді тербетуші» – теңіз құдайы Посейдоннан қаһарлы Зевстен
кем қырықпаған. Посейдон өзінің үш ... ... зор ... ... теңізге алапат дауыл тұрғызып, кемелерді суға батырып жібереді.
Күн құдайы Гелиос ақша қардай аппақ аттар жегілген ... ... ... өткенде күн туады-мыс. Жарық пен өнердің құдайы – ... ... ... мен көктемде табиғаттың жандануы
құнарлылықтың әйел құдайы Артемидаға байланысты болған.
Адам ... соң, оның жаны жер асты ... ... қатыгез Аид
билік ететін, өлген адамдардың қапас жер асты ... ... ... астында үш басты төбет отырады, ол жер асты ... ... де, ... одан ... де ... ... басты құдайларды мәңгі өлмейтін, сұлу, ... алып ... ... Ал ... ... сатырларды үсті-бастары жүн басқан
ешкі аяқты, ешкі құлақты адамдарға ұқсатты. Бұлақтардың әйел құдайларын ... ... ... деп ... әр саласының, егіншіліктің, мал шаруашылығының,
аңшылықтың, қол өнердің әрқайсысының қамқоршы ... бар деп ... ... ісінің құдайы Дионис адамдарға жүзім ... ... ... ... Оның құрметіне мейрамдар өткізіліп отырған.
Гректер металл өңдеуді игере бастаған кезде ұсталардың жарылқаушысы ... ... ... аңыз ... ... жер астындағы ұстаханада өзі жұмыс
істейді екен. От пен түтін ... ... ... ... оның жер астындағы
ұстаханасынан шығады. Гефест үстіне қолөнершілердің қарапайым киімін киеді,
беті-қолы қап-қара, күйе болып жүреді-міс.
Сауда-саттықтың өркен жаюына ... оның ...... пайда болды. Ол Зевстің тапсырмасын орындап, бір қаладан екінші
қалаға ұшып жүрген. Сондықтан көбіне ол ... ... ... қанатты адам
кейпінде бейнеленген.
Зевстің әйелі Гера – неке, ана мен баланың қамқоршысы. Артемида ... ... ...... жарық құдайы, Афродита – сұлулық, махаббат
құдайы, Арес – ... ... ... – қалалардың қамқоршысы, Тюхэ – бақыт
құдайы, Ника – жеңіс құдайы, Фемида – ... ... ... ... ... құдайлары, өлім құдайы – Танат, ұйқы құдайы – Гипнос, Пан –
орман құдайы, ... ... ... – араздық құдайы т.б..
Антикалық шығармаларда мифтік әңгімелер жиі кездеседі, әсіресе грек
өнерінің көптеген ... ... мен ... ... ... ... осы ... барлық еуропалық халықтардың
мәдени дамуына өте күшті ықпал жасады. Грек ... ... ... болды. Гректің толып жатқан сөздері қазіргі тілдерге де ... ... ... ... ... т.б. Күнделікті әңгімеде
ескі грек мифологиясынан алынған ... ... ... ... ... ... күрес», «молшылық мүйізі», «бүлік алмасы»,
«олимпиялық жайбарақаттық», «ахиллес ... ... ... «сизиф
еңбегі» т.б. Грек есімдері – Петр – «тас», Алексей – «қорғаушы», Георгий –
«егінші», Галина – ... ... ... ... ... ... ... жұлдыздар мен тұтас жұлдыздар шоғырларының ... ... ... әр ... ... ... ... мен сазгерлері
грек мифологиясының эпизодтарын өз шығармаларына сюжет етті: С.Боттичелли
(«Венераның тууы», «Көктем» картиналары), Рубенс («Персей мен ... ... ... ... ... и ... У.Шекспир («Венера
мен Адонис»), Глюк («Орфей» операсы), ... ... ... М.
Врубель («Пан» картинасы).
Грек мифологиясының сюжеттері бойынша Мәскеуде Үлкен театр, Санкт-
Петербург қаласында Мемлекеттік ... ... т.б. ... үйлер мен бақтар ... ... ... ... ... жиі ... эпостары
Грек әдебиетінің ежелгі ескерткіштері болып «Илиада» және «Одиссея»
поэмалары саналады. Антик әлемінде сол поэмалардың ... ұлы ақын ... деп ... ... және ... шығарылған уақыты туралы
ешқандай мәлімет жоқ, сондықтан осы екі ... ... әлі ... ... көп. Осы ... ... ... мәселесі» деп
қаралады.
Екі поэманың сюжеті Троя соғысы туралы аңыздар циклынан алынған.
Троя соғысы деп ... Троя ... ... қаласына жорығы аталған.
«Илиаданың» аты Илион қаласының атынан шыққан (гректер ... ... Аңыз ... Троя ... ... өзін жақсы қарсы алған қонақжай
патша Менелайдың сұлу әйелі Еленаны және көптеген қазынасын ұрлап ... ... ... Агамемнонмен барлық грек аймақтарынан жорыққа әскер
жинап, Трояға аттанады. Грек ... ... ... Трояны
қоршап, он жылға дейін қалаға кіре алмайды. Тек ... ... ... ... ағаш ат ... соның ішіне тығылып, Трояға кіреді. Трояны
өртейді, Еленаны ... ... ... грек ... ... ... болады: біреулері жолдан қаза табады, ал біреулері үйлеріне
оралғанша түрлі теңіздерді кезіп шығады.
«Илиада» 15700 ... ... Оны ... ... 24 ... бөлген
(грек алфавитінің саны бойынша). «Илиадада» соғыстың оныншы жылындағы
оқиғалар суреттеледі.Поэмада ... ... ... және оның барысы
айтылмайды. Поэманың тақырыбы бірінші өлеңінде ... ... ... ... ... сына...». Ахилл (Ахиллес) – фессалиялық патша
Пелей мен ... ... ... ұлы, ... ... ең ... поэмасының негізгі бейнесі.
Трояны ұзаққа созылған қоршаудың сәтсіз болуы мен шығынға ұшырауы
жауынгерлердің ... ... ... ... үшін көсемдері халық
жиналысын шақырды. Троя қаласы түбінде ұрыс ... ... ... ең ... ... ... «желаяқ» Ахилл (Ахиллес) болатын.
Троялықтардың ең күшті де батылы Гектор еді. ... сол ... ... пен ... ... ... ... салыстырмалы планмен жүргізіледі: Олимп үстіндегі
құдайлар және Трояның айналасындағы адамдар. Поэмада шайқасқа ... ... ... біреулері гректерге, екіншілері троялықтарға
жақтасады.
Ұрыс үстінде Ахиллдің досы Патрокл қаза табады. «Илиада» Патрокл мен
Гектордың жерлеуін ... ... Троя ... ... ... ... ... айтылады.
Гомердің «Одиссея» атты екінші поэмасының тақырыбы – Троя ... келе ... ... ... ... ... басынан кешкен
шытырман оқиғалары. «Одиссеяның» ... ...... оралуы».
Аңыздарда осындай сюжет көп кездеседі: күйеуі ұзақ ... ... ... оның ... ... біреуге күйеуге шығайын деп тұрған
жерінде, тойдың бей-берекетін шығарады. Гомердің поэмасында ... оның ... ... ... ... ... құда түседі, сол
себептен оның ұлы Телемах шыдай ... ... ... ... Бұл ... ... ... қосылады: «әкесін іздеген ұл» туралы. Бұл сюжет
бойынша ... ... ... ұлы оны іздеуге кетеді ; әкесі мен ұлы
кездеседі, ... бір ... ... ұрыс ... Бір ... ... қайғымен - әкесінің ... ... ... ... Басқа
варианттарда екеуінің татуласуымен бітеді. «Одиссеяда» бұл сюжет жартылай
берілген - әкесі мен ұлының кездесуі, ... ... ... ... ... жалғасы екені белгілі, себебі онда Троя
соғысынан кейінгі оқиғалар баяндалады. «Илиададай» ... 24 ... ... ... ... ) «Илиададан» күрделі.
«Илиаданың» сюжеті бір ізді келсе, ... ... ... ... ... гөрі ... бас кейіпкер бейнесіне
ерекше көңіл аударылған.
Гомердің екі поэмасы әдебиеттің ұлы туындыларына ... ... ... ... ... ... Гомер эпосын «көне заманның
энциклопедиясы» деп атайды. Жыршы тек қана өзінің кейіпкерлерінің тұрмысын
емес, өзге ... де ... ... (түрлі халықтардың
өмірін, әдет-ғұрыптарын, т.б.) ... ... мен ... өмір ... т.б. асыл ... дүниежүзілік әдебиетте
ерекше орын ... ... ... ... екі жақ бірдей
сүйіспеншілікпен ... ... ... адамгершіліктің даңқын
шығарады.
Гомер поэмалары халық поэмалары, ... ... ... ... тарайды. Поэмаларда грек халқының ең жақсы ... Олар ... ... ... ... сол ... тәрбиенің
негізі болып есептелген. Поэмалар үлкен мейрамдарда орындалған. Оларды
айтатын жыршыларды рапсод деп ... ... ... ... өлең ... ... ... алты стопадан құрылған, антикалық өлең
шығару өнерінде ұйқас ... ... және ... ... ... ... ... атты зағип
ақынмен байланысты. Антикалық әдебиетте Гомерге байланысты сұрақ өте көп.
Ол туралы ешқандай ... ... ... ... кім, қайда туып-өсті?
Гомердің аты аңызға айналған, оның өмірбаяны да ... ... ... де белгісіз. Антикалық әдебиетте Гомердің атамекені деп жеті ... ... ... ... ... ... ... өзі ерте заманда
кішіазиялық гректерде «соқыр» деген мағына білдірген. Аңыздарда да Гомердің
соқыр болғаны айтылған, ... ... ... мен ... ... да соқыр қария етіп бейнелеген.
Кейбір антик ғалымдарда «Илиада» мен ... екі ... ... ... ... ... ... екі поэманы Гомердің
атымен байланыстырады. Мұндай қарама-қарсы пікір «Илиада» мен ... ... ... стилі көтеріңкі де, «Одисеяның» стилі жайлы
болып келеді. Оны зерттеушілер былай деп ... ... ақын ... ал ... қартайған кезде шығарған. Поэмалардың әрқайсысы
жеке ақынның қолынан шыққан ... ... ... жоқ. Тек ... ... жазған бір адам деген пікір таласты болды.
Антикалық әдеби сынның қойған екінші сұрағы: поэмалардың сол алғашқы
түрінде сақталуы. Гомер жазуды ... сол ... оның ... тек қана ... ... ... ... арқасында бөлек-
бөлек өлеңдер жиналып біріктірілді (б.д.д.VI ғ.). Жазусыз заманда мұндай
үлкен ... ... ... ... ... мен «Одиссея» бөлек
өлеңдердің жинағы деген пікір болды (Вольф). Вольфтың ... ... ... ... бір ... ... ... ал қалған
өлеңдер – кейінгі ақын-жыршылардың қосқандары.
Германның теориясы бойынша, ... мен ... ... ... эпос ... ... жыршылар сол эпостарға жаңа материал ... ... ... ... айтуы бойынша, «Илиаданы» рапсодтардың жинағы деп
қарауға болмайды, ... оның ... ... ... Сонымен қатар,
Гомер эллиндік өнердің өмірі мен өнеріне мәңгілік ескерткіш тұрғызу ... ... ... ... ... де ... ... лирикасы
Лирика – көркем әдебиет тегінің бір түрі ... ... ... ... ... ... көзқарасы оның сезімін, ойын, ... ... ... ... ... көрсетіледі. «Лирика» деген
термин соңғы кездерде шыққан. Ерте кездерде бұл термин «мелика» деп аталған
(melos - өлең). «Мелика» деп ... ... ... айтатын өлеңдердің түрі
саналатын. Көбінесе сол өлеңдерді жетішекті лирамен қостап ... олар ... ... деп ... ... ... ... грек лирикасының үш түрі бар. Олар:
1) элегия,
2) ямб,
3) мелика немесе лирика.
Мелика өз ... тағы екі ... ... монодикалық (жеке
адаммен орындалатын) және хор лирикасы.
Элегия деп Кіші Азияда ... ... ... көне ... ... ... мәнді, маңызды іске шақыратын, әр түрлі ой туғызатын лирикалық
өлең саналатын. Ямб деп егіншілік ... бір топ адам ... ... ... ... өлеңдер айтылған. Бұл өлеңдер мазмұн ... ... ... ... ... ...... сүйіспеншілік. Бұл тақырып
ежелгі ақын-әйел Сапфоның ... ... ... ... аралының
тұрғыны Сапфо өлеңдері махаббат, сұлулық, нәзіктілік, ... ... ... ямб ... ...... (б.з.б. 7 ғ. ортасы),
көне Иония ... ірі ... Оның ... тек ... ... ... ... оның жалынды жыршы болғаны байқалады.
Архилох поэзиясы адамгершілік, ерлікке арналған. Өз ... ... ... деп ... (б.з.б.570-478 жж.) – ежелгі грек ақыны, Кіші Азиядан
шыққан. ... ...... ... сауық-сайран. Бұл
тақырыптағы өлеңдер кейін Анакреонт поэзиясы атанды. Анакреонт поэзиясы ... ... ... ... ... жеңіл лирика жанры.
Анакреонт поэзиясы Еуропа әдебиетінде Қайта ... және ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Грекия16 бет
Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. Халықаралық әдеби байланыс. Көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері13 бет
Грек мәдениеті15 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
А Пушкин классикалық көне әлем жұмыстарының түсінігі28 бет
Адамгершіліктік қасиеттер мен құндылықтарды қалыптастыру мен бала тілін дамытудағы ауыз әдебиетінің маңызы44 бет
Б.з.д. VII-VI ғғ. Грек мәдениеті. Грек-парсы соғыстары. Хронологиялық кесте жасау9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь